Kanunlar ihtilafı: yabancı unsur, bağlama kuralları, atıf, kamu düzeni ve 5718 sayılı Kanun’un bağlama kuralları

Yabancı unsurlu bir uyuşmazlıkta hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını 5718 sayılı MÖHUK’un genel hükümleri ve bağlama kurallarıyla adım adım çözmeyi öğren.

7 durakHMGS · İYÖS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · KAVRAM

Yabancı unsur ve bağlama kuralı: hangi ülkenin hukuku uygulanacak?

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOsmanlı kanunnameleri nedir, türleri nelerdir? Fatih ve Kanuni kanunnameleri neyi düzenler, kanun-ı kadim ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kanunnameler, padişahın örfî hukuka dayanan ferman ve emirlerinin bir araya getirildiği metinlerdir. Genel kanunnameler bütün ülkede uygulanır; Fatih'in teşkilat ve ceza kanunnameleri ile Kanuni döneminin kanunnameleri bu türdendir. Sancak kanunnameleri bir bölgenin vergi ve toprak düzenini yazar. Kanun-ı kadim anlayışıyla fethedilen yerlerin yerleşik uygulamaları çoğu zaman korunurdu.

Kanunnameler ve kanun-ı kadim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Milletlerarası özel hukuk nedir, yabancılık unsuru ne demektir? Bağlama kuralı, bağlama konusu ve bağlama noktası nedir?

Kısa cevap: Taraf, yerleşim yeri, işlem yeri ya da malın bulunduğu yer gibi unsurlardan biri yabancı bir ülkeye bağlıysa ilişki yabancılık unsuru taşır. Uygulanacak hukuku 5718 sayılı MÖHUK'un bağlama kuralları belirler: kural bir bağlama konusunu (ör. ehliyet) bir bağlama noktasına (ör. vatandaşlık) bağlar; o noktanın gösterdiği ülkenin hukuku uygulanır.

İtalyan vatandaşı bir kadın ile Türk vatandaşı kocası evlendiklerinden beri İstanbul'da birlikte yaşıyor. Kadın boşanmak için İstanbul'da dava açtı. Hâkim Türk Medeni Kanunu'nu hemen uygulayabilir mi, yoksa önce başka bir soruyu mu cevaplamalı?

Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e sayfasında gördüğümüz konsolosluk mahkemeleri, yabancıyı kendi devletinin hâkimi önüne götürüyordu. Bugün yabancı unsurlu uyuşmazlığa da Türk hâkimi bakar; ama gerekirse yabancı bir ülkenin hukukunu uygular. Bu soruları milletlerarası özel hukuk (MÖH) cevaplar. Türk öğretisinde MÖH dört alanı kapsar: kanunlar ihtilafı, milletlerarası usul hukuku, vatandaşlık hukuku ve yabancılar hukuku. 2007 tarihli 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), 1982 tarihli 2675 sayılı Kanun'un yerini aldı ve yalnız ilk ikisini düzenler (m.1/1); Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmeler saklıdır (m.1/2). Vatandaşlık ve yabancılar hukukunu Milletlerarası usul, vatandaşlık ve yabancılar sayfasında göreceğiz.

Yabancılık unsuru

MÖHUK yalnız yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk işlem ve ilişkilerine uygulanır. Unsur kişide (taraf yabancıdır ya da yerleşim yeri, mutad meskeni yurt dışındadır), işlemde (sözleşme yurt dışında yapılmıştır) ya da konuda (mal yurt dışındadır, edim orada ifa edilecektir) bulunabilir. Girişteki davada taraflardan biri yabancı olduğu için hâkim maddi hukuka geçmeden önce uygulanacak hukuku belirlemek zorundadır.

Bağlama kuralının yapısı

Kanunlar ihtilafı kuralları uyuşmazlığı doğrudan çözmez, yalnız hangi ülkenin maddi hukukunun uygulanacağını gösterir. Her bağlama kuralı iki parçadan oluşur: hukuki ilişkinin türünü belirten bağlama konusu (ehliyet, boşanma, sözleşme, haksız fiil) ve bu konuyu bir ülkeye bağlayan bağlama noktası (vatandaşlık, yerleşim yeri, mutad mesken, malın bulunduğu yer, işlem yeri, tarafların hukuk seçimi). Kişinin vatandaşı olduğu devletin hukukuna millî hukuk denir. Girişteki boşanmada eşlerin müşterek millî hukuku yoktur; bu durumda m.14 müşterek mutad meskene bakar. İki eş de İstanbul'da yaşadığı için müşterek mutad meskenleri Türkiye'dir ve Türk hukuku uygulanır.

Bağlama noktası değişebilir: kişi vatandaşlık ya da yerleşim yeri değiştirebilir. Buna değişken ihtilaf denir. Kanunda aksine hüküm yoksa dava tarihindeki vatandaşlık, yerleşim yeri ya da mutad mesken esas alınır (m.3). Aksine hükümlere örnek: evlenme ehliyetinde evlenme anı (m.13/1), soybağının kuruluşunda doğum anı (m.16/1).

Hâkim önce olayı bir bağlama konusuna yerleştirir, sonra bağlama noktasının gösterdiği ülkenin maddi hukukuna geçer.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: MÖH = kanunlar ihtilafı + usul + vatandaşlık + yabancılar; 5718 yalnız ilk ikisi. Kural = konu + nokta. Nokta zamanı: aksine hüküm yoksa dava tarihi.
Sınavda

Nasıl sorulurVerilen bir kuralda bağlama konusu ile bağlama noktası ya da değişken ihtilafta esas alınan an sorulur.

TuzakMÖHUK'un vatandaşlığı da düzenlediğini sanmak; vatandaşlık 5901, yabancılar 6458 sayılı Kanun'dadır.

✎Boşluk doldurma bağlama kuralı

"Hak ve fiil ehliyeti ilgilinin millî hukukuna tâbidir" kuralında ehliyet , vatandaşlık ise bağlama noktasıdır. Kişinin vatandaşı olduğu devletin hukukuna denir. Aksine hüküm yoksa vatandaşlık ve yerleşim yeri duruma göre belirlenir.

bağlama konusumillî hukukdava tarihindekiişlem anındakilex fori

?Soru çöz

5718 sayılı MÖHUK'taki "Haksız fiilden doğan borçlar haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tâbidir." kuralında bağlama konusu ve bağlama noktası sırasıyla hangisidir?

✓ B. Kuralın düzenlediği ilişki türü (haksız fiilden doğan borçlar) bağlama konusu, bu ilişkiyi bir ülkeye bağlayan ölçüt (fiilin işlendiği yer) bağlama noktasıdır (m.34/1). A iki parçanın yerini değiştirir; C ve D kuralda olmayan bağlama noktalarını yazar.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · İLKE

Yabancı hukuk re'sen uygulanır: içeriğin tespiti, vasıflandırma ve şekil

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTaşınmaz satışı hangi şekilde yapılır? Önalım, alım ve geri alım sözleşmelerinin şekli ve süresi nedir? Açık artırmada mülkiyet ne zaman geçer?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Satış, mal değişim ve bağışlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Taşınmaz satışı, satış vaadi, alım ve geri alım resmî; önalım sözleşmesi yazılı şekilde yapılır (TBK m.237). Haklar en çok 10 yıl için kurulur ve şerh edilebilir (m.238). Önalım davası bildirimden 3 ay, satıştan 2 yıl içinde açılır (m.242); şerhsiz hakla taşınmaz alıcıdan alınamaz, satıcıdan tazminat istenir (TMK m.735).

Taşınmaz satışı, önalım, alım, geri alım

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türk hâkimi yabancı hukuku kendiliğinden uygular mı? Yabancı hukuk tespit edilemezse ne olur? Vasıflandırma nedir, hukuki işlemin şekli hangi hukuka tabidir?

Kısa cevap: Hâkim Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bunların gösterdiği yabancı hukuku re'sen uygular; içeriğin tespitinde taraflardan yardım isteyebilir, tüm araştırmaya rağmen tespit edilemezse Türk hukukunu uygular (MÖHUK m.2). Olayın hangi bağlama konusuna girdiğini belirlemek vasıflandırmadır. Hukuki işlemin şekli, yapıldığı ülke ya da esasa uygulanan hukuktan birine uygun olabilir (m.7).

Ölen bir Hollanda vatandaşının Türk bankasındaki parasına ilişkin miras davasında taraflar Hollanda hukuku hakkında hiçbir belge sunmadı. Hâkim "yabancı hukuk ispat edilmedi" diyerek davayı reddedebilir mi?

Vakıayı taraf getirir, hukuku hâkim bilir: Türk hukukunun re'sen uygulanmasını (HMK m.33) Hukuk yargılamasının ilkeleri sayfasında gördük. MÖHUK m.2/1 bu ilkeyi yabancı hukuka taşır: hâkim Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bunların yetkili kıldığı yabancı hukuku re'sen uygular. Yabancı hukuk ispat edilecek bir vakıa değil, uygulanacak bir hukuk kuralıdır; taraflarca getirilme ilkesine tabi değildir.

Hâkim yabancı hukukun içeriğini tespit ederken tarafların yardımını isteyebilir. Tüm araştırmalara rağmen olaya ilişkin hüküm tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (m.2/2). Girişteki hâkim davayı reddedemez: Hollanda hukukunu araştırır, bulamazsa Türk hukukunu uygular.

Vasıflandırma

Bağlama kuralını işletmeden önce olayın hangi bağlama konusuna girdiği belirlenmelidir; buna vasıflandırma (nitelendirme) denir. Sağ kalan eşin ölen eşin malvarlığından aldığı pay mal rejiminin tasfiyesi mi (m.15), miras mı (m.20)? İki konu farklı bağlama noktalarına bağlıdır. 5718 vasıflandırmanın ölçüsünü yazmaz; Türk öğretisinde ağır basan görüşe göre kural olarak hâkimin hukukuna, yani lex fori'ye göre yapılır: Türk hukukunda önce mal rejimi tasfiye edilir, sonra miras payı belirlenir.

Şekil ve zamanaşımı

Hukuki işlem, yapıldığı ülke hukukunun ya da esasına uygulanan hukukun öngördüğü şekle uygun yapılabilir (m.7); iki seçenek işlemin geçerliliğini kolaylaştırır. Özel kurallar seçimi daraltır: evliliğin şekline yalnız yapıldığı ülke hukuku (m.13/2), taşınmaz üzerindeki ayni hak işlemlerinin şekline taşınmazın bulunduğu ülke hukuku uygulanır (m.21/4). Satış, mal değişim ve bağışlama sayfasında gördüğümüz resmî şekil, Türkiye'deki taşınmazın yurt dışında satışında da aranır. Zamanaşımı esasa uygulanan hukuka tabidir (m.8).

MÖHUK'ta şekil kuralları
İşlemŞekle uygulanan hukukMadde
Hukuki işlemler (genel)Yapıldığı ülke ya da esasa uygulanan hukukm.7
EvlenmeYalnız yapıldığı ülkem.13/2
Taşınmaz üzerinde ayni hak işlemiTaşınmazın bulunduğu ülkem.21/4
Ölüme bağlı tasarrufm.7'deki seçenekler ya da ölenin millî hukukum.20/4
Akılda kalsın: Yabancı hukuk vakıa değil hukuk: re'sen, taraflardan yardım, bulunamazsa Türk hukuku. Vasıflandırma: kural olarak lex fori. Şekil: yapıldığı yer ya da esas; evlenme yalnız yapıldığı yer, taşınmaz bulunduğu yer.
Sınavda

Nasıl sorulurYabancı hukukun tespit edilemediği durumda ne olacağı ya da şekle uygulanacak hukuk sorulur.

TuzakYabancı hukuku ispat edilmesi gereken bir vakıa sayıp davayı reddetmek.

Sınavda işaretleevlenmenin şeklinde m.7'deki seçimlik bağlama yoktur.

⇄Bilgi eşleştirme durum → MÖHUK'un çözümü

?Soru çöz

Türk mahkemesinde görülen ve İsviçre'de bulunan bir taşınırın mülkiyetine ilişkin davada Türk bağlama kuralı (m.21) İsviçre hukukunu yetkili kılmaktadır; taraflar ise dilekçelerinde yalnız Türk Medeni Kanunu'na dayanmıştır. 6100 sayılı HMK ve 5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Hâkim Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve yetkili yabancı hukuku re'sen uygular (MÖHUK m.2/1); bu, HMK m.33'teki hukuku re'sen uygulama ilkesinin devamıdır. A taraflarca getirilme ilkesini hukuk kuralına uygular, oysa ilke vakıalar içindir; B yabancı hukuku vakıa sayar ve m.2/2'deki Türk hukukuna dönüşü atlar; C re'sen uygulamayı tarafın talebine bağlar.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · KAVRAM

Atıf: yabancı hukukun kendi bağlama kuralı başka bir hukuku gösterirse

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Milletlerarası özel hukukta atıf nedir? Geri atıf ile aktarma atfı arasındaki fark nedir? 5718 sayılı Kanun'a göre atıf hangi alanlarda kabul edilir?

Kısa cevap: Atıf, Türk bağlama kuralının gösterdiği yabancı hukukun kendi kanunlar ihtilafı kuralıyla başka bir hukuku yetkili kılmasıdır; Türk hukukuna dönüş geri atıf, üçüncü ülkeye gidiş aktarma atfıdır. MÖHUK m.2/3 atfı yalnız kişi hukuku ve aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda dikkate alır ve atıf yapılan hukukun maddi hükümlerini uygular.

İstanbul'da on yıldır yaşayan X devleti vatandaşı bir kişinin ehliyeti tartışılıyor. Türk kuralı ehliyeti millî hukuka, yani X hukukuna bırakıyor; X'in kanunlar ihtilafı kuralı ise ehliyeti yerleşim yeri hukukuna, yani Türk hukukuna gönderiyor. Hâkim hangi maddi hukuku uygular?

Her ülkenin bağlama kuralları farklıdır. Türk kuralı bir yabancı hukuku gösterdiğinde şu soru doğar: gösterilen, o ülkenin yalnız maddi hukuku mu, yoksa kanunlar ihtilafı kuralları da dahil bütün hukuku mu? İkinci cevap verilirse yabancı ülkenin kendi bağlama kuralı da devreye girer ve başka bir hukuku gösterebilir. Buna atıf denir. Yabancı kural Türk hukukunu gösterirse geri atıf, üçüncü bir ülkenin hukukunu gösterirse aktarma atfı vardır.

5718'in sınırlı kabulü

MÖHUK atfı iki yönden sınırlar (m.2/3). Birincisi alan: atıf yalnız kişinin hukuku ve aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda dikkate alınır; ehliyet, gaiplik, evlenme, boşanma, soybağı bu alandadır. Sözleşme, haksız fiil ve ayni haklarda atıf yoktur; Türk kuralının gösterdiği ülkenin doğrudan maddi hukuku uygulanır. İkincisi derece: atıf yapılan hukukun maddi hukuk hükümleri uygulanır, yani zincir bir adımda durur. Geri atıfta Türk maddi hukuku, aktarma atfında üçüncü ülkenin maddi hukuku uygulanır; o ülkenin kendi bağlama kurallarına bakılmaz.

Hukuk seçimine izin verilen hâllerde taraflar aksini açıkça kararlaştırmadıkça seçilen hukukun maddi hükümleri uygulanır (m.2/4); seçimde de atıf yoktur. Girişteki ehliyet sorusu kişi hukukuna ilişkindir; X hukukunun Türk hukukuna yaptığı geri atıf dikkate alınır ve Türk maddi hukuku uygulanır: TMK'ya göre on sekiz yaşını dolduran kişi ergindir.

Atıf yalnız kişi ve aile hukukunda ve yalnız bir adım için dikkate alınır.Görsel: Sınav Defteri
Geri atıf ile aktarma atfı
ÖlçütGeri atıfAktarma atfı
Yabancı kural neyi gösterir?Türk hukukunuÜçüncü bir ülkenin hukukunu
Uygulanan hukukTürk maddi hukukuÜçüncü ülkenin maddi hukuku
AlanYalnız kişi hukuku ve aile hukuku (m.2/3)
Hukuk seçimindeAksi açıkça kararlaştırılmadıkça atıf yok (m.2/4)
Akılda kalsın: Atıf: geri (Türk'e) ya da aktarma (üçüncü ülkeye). 5718: yalnız kişi ve aile, yalnız bir adım, sonra maddi hukuk. Hukuk seçiminde atıf yok.
Sınavda

Nasıl sorulurAtfın kabul edildiği alanlar ve atıf hâlinde hangi maddi hukukun uygulanacağı öncüllerle sorulur.

TuzakAktarma atfında üçüncü ülkenin bağlama kurallarına da bakılacağını sanmak; m.2/3 doğrudan maddi hukuku uygulatır.

✎Boşluk doldurma atıf

Yabancı hukukun kanunlar ihtilafı kuralı Türk hukukunu gösterirse atıf, üçüncü bir ülkenin hukukunu gösterirse atfı vardır. MÖHUK'a göre atıf yalnız kişi hukuku ve hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda dikkate alınır.

geriaktarmaaileborçlareşya

?Soru çöz

5718 sayılı MÖHUK'a göre atıfla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Atıf, yalnız kişinin hukuku ve aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda dikkate alınır.
II. Aktarma atfı hâlinde atıf yapılan üçüncü ülkenin maddi hukuk hükümleri uygulanır.
III. Hukuk seçimi yapılmışsa, aksi açıkça kararlaştırılmadıkça seçilen hukukun maddi hukuk hükümleri uygulanır.

✓ A. Atıf yalnız kişinin hukuku ve aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda dikkate alınır (m.2/3, I); atıf yapılan hukukun maddi hükümleri uygulandığı için aktarma atfında üçüncü ülkenin maddi hukuku uygulanır (m.2/3, II); hukuk seçiminde aksi açıkça kararlaştırılmadıkça seçilen hukukun maddi hükümleri uygulanır (m.2/4, III). B I ve III'ü, C II'yi, D I'i yanlış sayar; I'i yanlış sayan aday atfın sözleşmelerde de işlediğini sanıyordur.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · İLKE

Kamu düzeni, doğrudan uygulanan kurallar ve kanuna karşı hile: yabancı hukukun frenleri

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Yabancı hukuk Türk kamu düzenine aykırıysa ne olur? Doğrudan uygulanan kurallar nedir? Kanuna karşı hile nedir?

Kısa cevap: Yetkili yabancı hukukun olaya uygulanan hükmü Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa o hüküm uygulanmaz, gerekirse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.5). Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları, yabancı hukuk yetkili olsa da amaçları ve uygulama alanları gereği uygulanır (m.6). Bağlama noktasının hile amacıyla değiştirilmesi öğretide kanuna karşı hile sayılır ve sonuç doğurmaz.

Millî hukuku birden fazla evliliğe izin veren, Türkiye'de evli bir yabancı erkek, evlendirme memurundan ikinci bir evlilik yapılmasını istiyor. Evlenme şartları millî hukuka tabi olduğuna göre memur evliliği yapmak zorunda mı?

Bağlama kuralı yabancı hukuku gösterdiğinde hâkim onu "körü körüne" uygulamaz. Birinci fren kamu düzenidir: yetkili yabancı hukukun belirli bir olaya uygulanan hükmü Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa bu hüküm uygulanmaz; gerekli görülen hâllerde Türk hukuku uygulanır (m.5). Müdahale istisnaidir ve somuttur: yabancı hukukun Türk hukukundan farklı olması yetmez; denetlenen, yabancı kuralın kendisi değil, bu olaya uygulanmasının doğuracağı sonuçtur. Girişteki memur evliliği yapmaz: Türkiye'de ikinci bir evliliğin kurulması, tek eşliliği esas alan Türk aile düzeninin açıkça aykırı bulacağı bir sonuçtur.

Doğrudan uygulanan kurallar

İkinci fren baştan işler. Bazı Türk kuralları, düzenleme amaçları ve uygulama alanları gereği, olaya hangi hukuk uygulanırsa uygulansın uygulanır; bunlara doğrudan uygulanan kurallar denir (m.6). Öğretide ekonomik düzeni, rekabeti ya da kambiyo rejimini koruyan emredici kurallar örnek gösterilir. Sözleşmelerde sıkı ilişkili üçüncü bir devletin bu tür kurallarına da etki tanınabilir (m.31). Kamu düzeni sonucu sonradan düzelten bir frendir; doğrudan uygulanan kural ise baştan uygulanır.

Kanuna karşı hile

Bağlama noktası çoğu zaman kişinin iradesiyle değiştirilebilir: vatandaşlık, mutad mesken, malın bulunduğu yer. Normalde uygulanacak emredici bir hükümden kaçmak için bağlama noktasının yapay olarak değiştirilmesine kanuna karşı hile denir. 5718'de genel hüküm yoktur; öğretide hileli değişiklik dikkate alınmaz, kaçılmak istenen hukuk uygulanır.

Yabancı hukukun uygulanmasını sınırlayan üç kurum
KurumNe zaman, neye bakarak?Sonuç
Kamu düzeni (MÖHUK m.5)Yabancı hukuk belirlendikten sonra; olaya uygulanan hükmün sonucu Türk kamu düzenine açıkça aykırı mı?Yabancı hüküm uygulanmaz; gerekirse Türk hukuku
Doğrudan uygulanan kural (m.6; üçüncü devlet için m.31)Bağlama kuralından önce; Türk kuralının amacı ve uygulama alanıTürk kuralı uygulanır
Kanuna karşı hile (öğreti; genel hüküm yok)Bağlama noktası belirlenirken; nokta hileyle mi değiştirildi?Hileli değişiklik dikkate alınmaz
Akılda kalsın: Kamu düzeni: açıkça aykırılık, somut sonuç, sonradan fren (m.5). Doğrudan uygulanan kural: baştan, amaç gereği (m.6). Kanuna karşı hile: yapay bağlama noktası, dikkate alınmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurBir olayın kamu düzeni, doğrudan uygulanan kural ya da kanuna karşı hileyle ilgisi kavram üçlüsüyle sorulur.

TuzakYabancı hukukun Türk hukukundan farklı olmasını kamu düzenine aykırılık için yeterli saymak; m.5 "açıkça" aykırılık ister.

↕Sıralama hâkimin adımları

  1. Bağlama noktasını aksine hüküm yoksa dava tarihine göre belirlemek
  2. Sonucun Türk kamu düzenine açıkça aykırı olup olmadığını denetlemek
  3. İlişkide yabancılık unsuru bulunduğunu tespit etmek
  4. Gösterilen hukukun maddi hükümlerini olaya uygulamak
  5. Olayı vasıflandırıp bağlama konusunu belirlemek
  6. Kişi ya da aile hukukundaysa yabancı hukukun atfına bakmak

?Soru çöz

I. Millî hukuku izin verse de bir yabancının Türkiye'de ikinci bir evlilik yapma talebi reddedilir.
II. Sözleşme yabancı hukuka tabi olsa da Türk mahkemesi, Türkiye'nin ekonomik düzenini korumak için konmuş emredici bir Türk kuralını uygular.
III. Saklı payları dar tutan bir ülkenin vatandaşlığına, yalnız mirasçılarının saklı payından kaçmak için ölümünden kısa süre önce geçen kişinin bu değişikliği dikkate alınmaz.

5718 sayılı MÖHUK ve öğretiye göre bu olaylar sırasıyla hangi kavramlarla ilgilidir?

✓ C. I'de yabancı hukukun sonucu Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğu için uygulanmaz (m.5); II'de Türk kuralı amacı gereği yabancı hukuk yetkili olsa da uygulanır (m.6); III'te bağlama noktası (vatandaşlık) hileyle değiştirilmiştir. A II'yi atıf sayar; B ilk iki kavramın yerini değiştirir, III'ü vasıflandırma sayar; D III'te hileyi görmez, yalnız bağlama noktasının değişmesine bakar.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · KARŞILAŞTIRMA

Millî hukuk ilkesi: ehliyet, çok vatandaşlık, vesayet ve miras

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

MÖHUK'a göre ehliyet hangi hukuka tabidir? Çok vatandaşlı ve vatansız kişilerde millî hukuk nasıl belirlenir? Miras hangi hukuka göre paylaşılır?

Kısa cevap: Hak ve fiil ehliyeti millî hukuka tabidir; ancak millî hukukuna göre ehliyetsiz olan, işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehilse yaptığı işlemle bağlıdır. Türk vatandaşlığı da olan çok vatandaşlıya Türk hukuku, olmayana daha sıkı ilişkili devletin hukuku uygulanır. Miras ölenin millî hukukuna tabidir; Türkiye'deki taşınmazlara ise Türk hukuku uygulanır.

X devletinde erginlik 21 yaşında. Ankara'da yaşayan 19 yaşındaki bir X vatandaşı Ankara'da bir galeriden araç aldı; şimdi "ehliyetsizdim" diyerek sözleşmenin geçersizliğini ileri sürüyor. Haklı mı?

Kişi hukukunda temel bağlama noktası vatandaşlıktır: hak ve fiil ehliyeti ilgilinin millî hukukuna tabidir (m.9/1). Ancak karşı tarafın yabancı bir hukuku bilmesi beklenemez; bu yüzden m.9/2 işlem güvenliğini korur: millî hukukuna göre ehliyetsiz olan kişi, işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehil ise yaptığı işlemle bağlıdır. Aile ve miras hukuku işlemleri ile başka bir ülkedeki taşınmaza ilişkin ayni hak işlemleri bu korumanın dışındadır. Girişteki alıcı Türk hukukuna göre ergin olduğu için sözleşmeyle bağlıdır. Kazanılmış erginlik vatandaşlık değişince sona ermez (m.9/3). Tüzel kişilerin ehliyeti statüdeki idare merkezi hukukuna tabidir (m.9/4).

Vatansızlar ve çok vatandaşlar

Millî hukuk ilkesi, kişinin tek bir vatandaşlığı olduğunu varsayar. Varsayım tutmadığında m.4 devreye girer. Vatansızlar ve mülteciler için yerleşim yeri, o yoksa mutad mesken, o da yoksa dava tarihinde bulunulan ülke hukuku uygulanır. Birden çok vatandaşlığı olan kişi aynı zamanda Türk vatandaşıysa Türk hukuku uygulanır; Türk vatandaşı değilse daha sıkı ilişki içinde bulunduğu devletin hukuku uygulanır.

Vesayet ve miras

Vesayet ve kısıtlılık kararının verilme ve kaldırılma sebepleri kişinin millî hukukuna tabidir; millî hukukuna göre karar verilemiyorsa ve mutad meskeni Türkiye'deyse Türk hukuku uygulanır. Sebepler dışındaki vesayet işleri ve kayyımlık Türk hukukuna tabidir (m.10). Gaiplik de millî hukuka tabidir; buna göre karar verilemiyorsa ve kişinin malları Türkiye'deyse ya da eşi veya bir mirasçısı Türkse Türk hukuku uygulanır (m.11).

Miras ölenin millî hukukuna tabidir; ama Türkiye'deki taşınmazlara Türk hukuku uygulanır (m.20/1). Böylece tereke iki hukuka bölünebilir. Mirasın açılma sebepleri, iktisabı ve taksimi terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabidir; Türkiye'deki mirasçısız tereke Devlete kalır (m.20/2–3). Saklı pay ve tenkis gibi maddi miras kuralları Hukuk (KPSS A) serisindeki Miras hukuku sayfasında anlatılıyor.

Millî hukuk belirlenemediğinde (m.4)
KişiUygulanacak hukuk
Vatansız ya da mülteciYerleşim yeri → mutad mesken → dava tarihinde bulunduğu ülke
Türk vatandaşlığı da olan çok vatandaşlıTürk hukuku
Türk vatandaşlığı olmayan çok vatandaşlıDaha sıkı ilişkili olduğu devletin hukuku
Akılda kalsın: Ehliyet: millî hukuk, ama işlem yeri hukukuna göre ehilse bağlı (aile, miras, yabancı taşınmaz hariç). Çok vatandaş: Türk varsa Türk, yoksa sıkı ilişki. Miras: millî hukuk; Türkiye'deki taşınmaz Türk hukuku.
Sınavda

Nasıl sorulurÇok vatandaşlı ya da vatansız bir kişinin ehliyetine veya mirasına uygulanacak hukuk sorulur.

TuzakÇok vatandaşlıda her durumda "daha sıkı ilişki" ölçütünü uygulamak; kişi Türk vatandaşıysa doğrudan Türk hukuku uygulanır.

⇄Bilgi eşleştirme kişi → uygulanacak hukuk

?Soru çöz

5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Hem Türk hem Alman vatandaşı olan kişinin ehliyetine Türk hukuku uygulanır.
II. Türkiye'de ölen İtalyan vatandaşının İzmir'deki dairesinin mirasına Türk hukuku uygulanır.
III. Millî hukukuna göre ehliyetsiz olan yabancı, Türkiye'de yaptığı ve Türk hukukuna göre ehil sayıldığı bir mirasçılık sözleşmesiyle bağlıdır.

✓ A. Türk vatandaşlığı da olan çok vatandaşlıya Türk hukuku uygulanır (m.4/1-b, I); Türkiye'deki taşınmazların mirasına Türk hukuku uygulanır (m.20/1, II). III yanlıştır: m.9/2'deki işlem yeri koruması miras hukuku işlemlerini kapsamaz. B taşınmaz kuralını atlar; C ve D mirasçılık sözleşmesini korumaya alır.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · KARŞILAŞTIRMA

Aile hukukunda bağlama kuralları: kademeli bağlama ve son durak Türk hukuku

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEski Türklerde aile ve mülkiyet nasıl düzenlenmişti? Uygur hukuk belgeleri hangi işlemleri gösterir ve neden önemlidir?Önceki sayfadan (Eski Türk ve İslam hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eski Türklerde temel birim ailedir; aile ataerkildir ama kadın toplumda ve yönetimde saygın bir yere sahiptir, evlenmede erkek tarafı kalın denen bir bedel öder. Otlaklar boyun ortak kullanımında, sürü ve taşınırlar ailenin mülkündedir. Uygurlardan kalan satış, ödünç, kira ve evlat edinme belgeleri, işlemlerin tarih, taraflar ve tanıklarla yazılı yapıldığını gösterir.

Aile, mülkiyet ve Uygur hukuk belgeleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

MÖHUK'a göre evlenme, boşanma, evlilik malları, soybağı, evlat edinme ve nafaka hangi hukuka tabidir?

Kısa cevap: Evlenme ehliyeti ve şartları tarafların her birinin evlenme anındaki millî hukukuna, şekli yapıldığı ülke hukukuna tabidir. Evliliğin genel hükümleri ile boşanma ve ayrılık müşterek millî hukuka, yoksa müşterek mutad mesken hukukuna, o da yoksa Türk hukukuna tabidir; geçici tedbirlere Türk hukuku uygulanır. Nafaka kural olarak alacaklının mutad meskeni hukukuna tabidir.

Türk vatandaşı bir kadın ile İtalyan vatandaşı kocası Almanya'da yaşıyor. Kadın İstanbul'da boşanma davası açtı; dava sürerken kendisi için tedbir nafakası ve çocuğun velayeti için geçici düzenleme istiyor. Boşanmaya ve geçici tedbirlere hangi hukuk uygulanır?

Aile hukukunda MÖHUK üç bağlama tekniği kullanır. Dağıtıcı bağlamada her taraf kendi millî hukukuna tabidir: nişanlanma ve evlenme ehliyeti ve şartları (m.12/1, 13/1), evlat edinme ehliyeti ve şartları (m.18/1). Kademeli bağlamada önce ortak bir bağ aranır, bulunamazsa sonraki basamağa geçilir: evliliğin genel hükümleri ile boşanma ve ayrılık için müşterek millî hukuk, yoksa müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku (m.13/3, 14/1). Boşanmada velayet ve boşanmış eşler arasındaki nafaka da boşanmaya uygulanan hukuka tabidir; geçici tedbirlere ise Türk hukuku uygulanır (m.14/2–4). Girişteki eşlerin müşterek millî hukuku yoktur, müşterek mutad meskenleri Almanya'dır: boşanmaya ve velayete Alman hukuku, tedbir nafakası ile geçici velayet düzenlemesine Türk hukuku uygulanır.

Nişanlılığın hükümlerinde mutad mesken basamağı yoktur: müşterek millî hukuk, yoksa doğrudan Türk hukuku (m.12/2).

Evlilik malları, soybağı, evlat edinme, nafaka

Evlilik mallarında eşler evlenme anındaki mutad mesken ya da millî hukuklarından birini açıkça seçebilir; seçim yoksa kademeli bağlama işler, ama basamaklar evlenme anına göre belirlenir; tasfiyede taşınmazlar bulundukları ülke hukukuna tabidir (m.15). Soybağının kuruluşunda kanun çocuğun lehine beş basamak açar (m.16). Evlat edinmenin hükümleri evlat edinenin millî hukukuna (m.18/3), nafaka alacaklının mutad meskeni hukukuna tabidir (m.19). Aile hukukunun maddi kuralları Hukuk (KPSS A) serisindeki Aile hukuku sayfasında anlatılıyor.

Aile hukukunda bağlama kuralları (MÖHUK m.12–19)
KonuBağlama noktasıMadde
Nişanlılığın hükümleriMüşterek millî hukuk; ayrı vatandaşlıkta Türk hukukum.12/2
Evlenme ehliyeti ve şartlarıHer birinin evlenme anındaki millî hukukum.13/1
Genel hükümler; boşanma; velayetMüşterek millî → müşterek mutad mesken → Türkm.13/3, 14
Boşanmada geçici tedbirlerTürk hukukum.14/4
Evlilik mallarıSeçim → evlenme anına göre kademeli bağlamam.15
Soybağının kuruluşuÇocuğun millî hukuku → mutad meskeni → ana-babanın millî hukukları → müşterek mutad meskenleri → doğum yerim.16
Nafaka (boşanmış eşler hariç)Alacaklının mutad meskenim.19
Akılda kalsın: Ehliyet ve şart: her birinin millî hukuku. Genel hükümler ve boşanma: müşterek millî → müşterek mutad mesken → Türk. Geçici tedbir: Türk. Nafaka: alacaklının mutad meskeni; ama boşanmış eşler arasında boşanma hukuku.
Sınavda

Nasıl sorulurFarklı vatandaşlıktaki eşlerin boşanmasına, velayete ya da nafakaya uygulanacak hukuk sorulur.

TuzakBoşanmış eşler arasındaki nafakaya m.19'u uygulamak; bu talep boşanmaya uygulanan hukuka tabidir (m.14/2).

⇄Bilgi eşleştirme konu → bağlama noktası

?Soru çöz

Türk vatandaşı A ile Fransız vatandaşı B Türkiye'de evlenmiş, evlilik boyunca İspanya'da yaşamıştır. B, dava tarihinde de İspanya'da mutad meskeni bulunduğu hâlde Türkiye'de boşanma davası açmıştır. 5718 sayılı MÖHUK'a göre boşanma sebeplerine ve boşanmada velayete hangi hukuk uygulanır?

✓ B. Eşler ayrı vatandaşlıkta olduğu için müşterek mutad mesken hukuku, yani İspanyol hukuku uygulanır (m.14/1); boşanmada velayet de aynı hukuka tabidir (m.14/3). A ve C boşanmaya Türk hukukunu uygular, oysa Türk hukuku ancak müşterek mutad mesken yoksa son basamaktır; evlenme yeri de bağlama noktası değildir. D davacının millî hukukunu esas alır, böyle bir bağlama noktası yoktur.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · KAVRAM

Ayni haklar, sözleşmeler ve haksız fiil: yer hukuku, hukuk seçimi ve en sıkı ilişki

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKonut kirasında güvence bedeli en çok ne kadar olabilir? Belirli süreli konut kirası süre bitince sona erer mi?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kira sözleşmesi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Konut ve çatılı işyeri kirasında güvence 3 aylık kira bedelini aşamaz (TBK m.342); kira bedeli ve yan giderler dışında ödeme yükümlülüğü, özellikle gecikmeye bağlı ceza koşulu ve muacceliyet kaydı geçersizdir (m.346). Kiracı süre bitiminden en az 15 gün önce bildirmezse sözleşme 1 yıl uzar; kiraya veren süre bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez (m.347).

Konut ve çatılı işyeri: güvence, uzama

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

MÖHUK'a göre ayni haklara, sözleşmelere ve haksız fiile hangi hukuk uygulanır? Hukuk seçimi yapılmamışsa sözleşmeye hangi hukuk uygulanır?

Kısa cevap: Ayni haklar işlem anında malın bulunduğu ülke hukukuna tabidir (m.21). Sözleşmelerde taraflar uygulanacak hukuku açıkça ya da tereddütsüz anlaşılır biçimde seçebilir; seçim yoksa en sıkı ilişkili hukuk, kural olarak karakteristik edim borçlusunun mutad meskeni ya da işyeri hukuku uygulanır (m.24). Haksız fiil işlendiği ülke hukukuna, zarar başka ülkede doğmuşsa o ülke hukukuna tabidir (m.34).

Ankara'daki bir Türk şirketi, Hollanda'daki bir şirkete özel bir yazılım geliştirtti; sözleşmede uygulanacak hukuk yazılmadı. Yazılım kusurlu çıktı ve dava Ankara'da açıldı. Hâkim hangi ülkenin borçlar hukukunu uygular?

Ayni haklar işlem anında malın bulunduğu ülke hukukuna tabidir (m.21/1); taşınmakta olan mallarda varma yeri esastır. Taşıma araçlarında sicil yeri (m.22), fikrî mülkiyette korumanın talep edildiği ülke (m.23) belirleyicidir.

Sözleşmeler: önce irade, sonra en sıkı ilişki

Sözleşmeden doğan borç ilişkileri tarafların hukuk seçimine tabidir. Seçim açık olabilir ya da hâlin şartlarından tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşılabilir; sözleşmenin tamamı ya da bir kısmı için, her zaman yapılabilir veya değiştirilebilir; sonradan yapılan seçim, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere geriye etkilidir (m.24/1–3). Seçim yoksa en sıkı ilişkili hukuk uygulanır: karakteristik edim borçlusunun sözleşmenin kuruluşundaki mutad meskeni, ticari ya da mesleki sözleşmelerde işyeri hukuku. Daha sıkı ilişkili bir hukuk varsa o uygulanır (m.24/4). Karakteristik edim para dışındaki, sözleşmeye adını veren edimdir: satımda satıcının, hizmette hizmeti verenin edimi. Girişteki sözleşmede yazılımı geliştiren Hollandalı şirkettir; kural olarak Hollanda hukuku uygulanır.

Taşınmazlara veya onların kullanımına ilişkin sözleşmeler taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna tabidir (m.25); Kira sözleşmesi sayfasında gördüğümüz konut kirası kuralları, Türkiye'deki bir daireye taraflar yurt dışında yaşasa da uygulanır. Tüketici ve iş sözleşmelerinde hukuk seçilebilir, ama tüketicinin mutad meskeni ya da işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümlerinin sağladığı asgari koruma saklıdır (m.26–27; m.27 7550 sayılı Kanun'la 2025'te değişti).

Haksız fiil

Haksız fiilden doğan borçlar fiilin işlendiği ülke hukukuna tabidir; zarar başka ülkede doğmuşsa o ülkenin, ilişki başka ülkeyle daha sıkıysa o ülkenin hukuku uygulanır. Taraflar fiilden sonra hukuku açıkça seçebilir (m.34).

Borç ilişkileri ve ayni haklarda bağlama kuralları
KonuBağlama noktasıMadde
Ayni haklarİşlem anında malın bulunduğu yerm.21
Sözleşme (genel)Seçim → karakteristik edim borçlusu → daha sıkı ilişkim.24
Taşınmaz sözleşmesiTaşınmazın bulunduğu yerm.25
Tüketici / iş sözleşmesiSeçim + mutad mesken / mutad işyeri asgari korumasım.26–27
Haksız fiilİşlendiği yer; zarar başka yerdeyse zarar yerim.34
Haksız rekabetPiyasası doğrudan etkilenen ülkem.37
Akılda kalsın: Ayni hak: malın yeri. Sözleşme: seçim → karakteristik edim borçlusu → daha sıkı ilişki. Taşınmaz sözleşmesi: taşınmazın yeri. Zayıf taraf: seçim olur, asgari koruma kalır. Haksız fiil: işlendiği yer, zarar başka yerdeyse zarar yeri.
Sınavda

Nasıl sorulurHukuk seçimi olmayan bir sözleşmeye ya da sınır ötesi bir haksız fiile uygulanacak hukuk sorulur.

TuzakKarakteristik edim borçlusunu parayı ödeyen taraf sanmak; para borcu karakteristik edim değildir.

✎Boşluk doldurma borç ilişkileri

Hukuk seçimi yapılmamış sözleşmeye kural olarak edim borçlusunun mutad meskeni ya da işyeri hukuku uygulanır. Taşınmazın kullanımına ilişkin sözleşmeler taşınmazın ülke hukukuna tabidir. Haksız fiil ile zarar farklı ülkelerdeyse meydana geldiği ülke hukuku uygulanır.

karakteristikbulunduğuzararınalacaklınıntescil edildiği

?Soru çöz

5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Taraflar sözleşmeden doğan ilişkiye uygulanacak hukuku ancak sözleşmenin kurulması sırasında seçebilir.
II. Hukuk seçimi yapılmamış bir hizmet sözleşmesine kural olarak hizmeti alan tarafın işyeri hukuku uygulanır.
III. Türkiye'deki bir konutun kira sözleşmesine, taraflar yurt dışında yaşasa da Türk hukuku uygulanır.

✓ D. Taşınmazların kullanımına ilişkin sözleşmeler taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna tabidir (m.25, III). I yanlıştır: hukuk seçimi her zaman yapılabilir ve değiştirilebilir (m.24/3). II yanlıştır: karakteristik edim hizmeti verenin edimidir, onun işyeri hukuku uygulanır (m.24/4). A ve B seçimi kuruluş anına bağlar; C karakteristik edim borçlusunu karıştırır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Luhmann'ın sistem kuramına göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Kendi kendini üreten hukuk sistemi, neyin hukuki olduğuna kendi işlemleriyle karar verir; bu normatif kapalılıktır. A ekonomik ölçütün kendiliğinden geçerlilik doğurmadığını atlar; B sistemin bilişsel açıklığını yok sayar; D Pound'un toplumsal mühendislik tanımıdır.Kaynak: Hukuk sosyolojisi · Pound ve Luhmann: toplumsal mühendislik ve sistem

?Soru 2

Bir toplumda (1) suçluluk, sanığın kutsal sayılan bir sınamadan zarar görmeden çıkıp çıkmamasına göre belirlenmekte; (2) bir yargıç her uyuşmazlığı genel bir kurala bağlamadan o olaydaki hakkaniyet duygusuyla çözmekte; (3) kararlar, bir dinî metinden sistemli olarak türetilmiş ilkelere dayandırılmaktadır. Weber'in sınıflandırmasına göre bu durumlar sırasıyla hangi hukuk tiplerine örnektir?

✓ D. Sınama (ordali) aklın denetleyemediği biçimsel bir işarete dayanır: formel-irrasyonel. Genel kurala bağlanmayan somut değerlendirme materyel-irrasyonel, dinî ilkelerden sistemli türetme materyel-rasyoneldir. A ordaliyi rasyonel sayar; B ilk iki tipi yer değiştirir; C somut değerlendirmeyi sistemli, dinî türetmeyi formel sayar.Kaynak: Hukuk sosyolojisi · Weber: hukuk tipleri ve kadı adaleti

?Soru 3

Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Fransız Medeni Kanunu esas alınarak hazırlanmıştır.
II. Kitapları hazırlandıkça padişahın iradesiyle ayrı ayrı yürürlüğe girmiştir.
III. Borçlar ve yargılama hukukuna ilişkin hükümler içerir, aile ve miras hukukunu düzenlemez.

✓ D. Mecelle 1869–1876 arasında kitap kitap yürürlüğe girdi (II); satıştan yargılamaya kadar muamelat ve usulü düzenler, aile ve mirası içermez (III). I yanlıştır: Fransız Medeni Kanunu'nun alınması önerisi reddedildi, Hanefi fıkhı derlendi. A kapsam bilgisini atlar; B ve C kaynağı Fransız kanunu sayar.Kaynak: Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e · Mecelle ve nizamiye mahkemeleri

?Soru 4

İslamiyet öncesi Türk devletlerindeki hukuk ve yargı düzeniyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Hükümdar yetkisini kuttan alır ve kutun adaletsizlik nedeniyle yitirilebileceğine inanılırdı.
II. Konar-göçer yaşam nedeniyle uzun süreli hapis cezası uygulanmazdı.
III. Kağan yargı yetkisi taşımaz, davalara yalnız kurultay bakardı.

✓ B. Kut hükümdarlığın kaynağıdır ve adaletsizlikte yitirilir; göçebe düzende uzun hapis uygulanmazdı. III yanlıştır: yargıyı yargucular yürütür, kağan da en yüksek yargıç olarak mahkemeye başkanlık edebilirdi. A doğru II'yi atlar; C ve D yanlış III'ü içerir.Kaynak: Eski Türk ve İslam hukuku · Kut, kurultay ve yargu

?Soru 5

Weber'in materyel-irrasyonel hukuk için kullandığı "kadı adaleti" benzetmesine, tarih araştırmalarına dayanılarak yöneltilen temel eleştiri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Weber kadıyı genel kurala bağlı olmayan bir yargıç imgesiyle çizer; tarih araştırmaları kadının fıkha ve usule bağlı olduğunu gösterir. A fetvayı müftüye değil kadıya verir; B kadının miras, borç gibi özel hukuk davalarına baktığını atlar, muhtesip yargıç değildir; C ordaliyi kadı yargısına yükler.Kaynak: Eski Türk ve İslam hukuku · Kadı, kadılkudat, mezalim ve hisbe

?Soru 6

Osmanlı Devleti'nde örfî hukukla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Örfî hukukun tek sınırı şer'e aykırı olmamaktı; aykırı bir kural geçerlilik kazanamazdı ve uygunluk şeyhülislam fetvasıyla gözetilirdi. A örfî hukukun dayanağını, B alanlarını, D iki hukukun aynı kadı mahkemesinde uygulandığını doğru verir.Kaynak: Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e · Şer'î ve örfî hukuk

?Soru 7

Türk hukukundaki resepsiyonla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. 818 sayılı Borçlar Kanunu İsviçre kaynaklıdır ve satılanın hasarını kural olarak sözleşmenin kurulmasıyla alıcıya geçirirdi.
II. 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun kaynağı İsviçre'nin Neuchâtel kantonunun usul kanunudur.
III. 1932 tarihli 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu değişikliklerle hâlâ yürürlüktedir.

✓ C. Üç ifade de doğrudur: 818 İsviçre Borçlar Kanunu'ndan alındı ve hasarı sözleşmeyle alıcıya geçiriyordu (6098 bu kuralı terk etti); HUMK'un kaynağı Neuchâtel kantonudur; 2004 sayılı İİK 1932'den beri yürürlüktedir. A, B ve D doğru ifadelerden en az birini dışarıda bırakır.Kaynak: Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e · 1926 resepsiyonu ve bugünkü kanunlar

?Soru 8

Büyük Selçuklu Devleti'nin yargı düzeniyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Şer'î davalara kadılar bakardı.
II. Örfî davalara emir-i dad bakardı.
III. Ordu mensuplarının davalarına kadı-i asker bakardı.

✓ A. Büyük Selçuklu'da şer'î yargı kadılara, örfî yargı emir-i dada, askerlerin davaları kadı-i askere aitti; sultan da Divan-ı Mezalim'e başkanlık ederdi. B emir-i dad ile kadı-i askeri, C kadı-i askeri, D kadıları dışarıda bırakır.Kaynak: Eski Türk ve İslam hukuku · Türk-İslam devletlerinde şer'î ve örfî hukuk

?Soru 9

Hukukun etkinliğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Kuralın muhataplarınca meşru görülmesi, ona uyulma olasılığını artırır.
II. Yaptırımın uygulanma olasılığı, etkinliği cezanın ağırlığından daha çok etkileyebilir.
III. Usulüne göre konmuş her kural, geçerli olduğu için aynı zamanda etkindir.

✓ C. Meşruiyet algısı ile yakalanma ve uygulanma olasılığı etkinliği belirleyen etkenlerdendir. III yanlıştır: geçerlilik ile etkinlik ayrıdır; geçerli bir kurala toplumda uyulmayabilir. A uygulanma olasılığını, B meşruiyetin etkisini dışarıda bırakır; D bu yanlış öncülü içerir.Kaynak: Hukuk sosyolojisi · Hukuk ve toplumsal değişme, hukukun etkinliği

?Soru 10

Aşağıdaki Tanzimat dönemi metinlerinden hangisi Batı'dan alınmayıp Osmanlı'nın kendi hukuk geleneğinden derlenerek hazırlanmıştır?

✓ B. Arazi Kanunnamesi, kanunnamelerle oluşmuş mirî arazi düzenini sistemleştiren yerli bir metindir. A Fransız Ticaret Kanunu'ndan, C büyük ölçüde 1810 Fransız Ceza Kanunu'ndan alınmıştır; D de Avrupa kaynaklı deniz ticareti kurallarını içerir.Kaynak: Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e · Tanzimat, Islahat ve ilk kanunlaştırmalar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →