Ödünç sözleşmeleri: kullanım ödüncü, tüketim ödüncü ve hizmet sözleşmesinin yeri
Hukuk · Borçlar Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÜrün kirası nedir, genel kiradan farkları nelerdir? Kira sözleşmesindeki önemli süreler hangileridir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kira sözleşmesi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Ürün kirasında kiraya veren, ürün veren bir şeyin ya da hakkın kullanılmasını ve ürünlerin devşirilmesini bedel karşılığında kiracıya bırakır (TBK m.357). Kiracı kiralananı işletir ve küçük onarımları yapar; bedeli ödemezse kiraya veren en az 60 günlük yazılı önel verir (m.362). Kiracının iflasıyla sözleşme kendiliğinden sona erer (m.370).
✎Konu anlatımı
Kullanım ödüncü ile tüketim ödüncü arasındaki fark nedir? Tüketim ödüncünde faiz ne zaman istenebilir?
Kısa cevap: Kullanım ödüncünde bir şey karşılıksız kullanılmak üzere bırakılır ve aynen geri verilir; ödünç alan onu başkasına kullandıramaz, ölümüyle sözleşme kendiliğinden sona erer (TBK m.379–385). Tüketim ödüncünde para ya da tüketilebilen şeyin mülkiyeti geçer, aynı nitelik ve miktarda geri verilir; ticari olmayan tüketim ödüncünde faiz ancak kararlaştırılmışsa istenir (m.386–387).Bir avukat, meslektaşına dosya taşıması için arabasını iki haftalığına bedelsiz verdi. Meslektaş arabayı tatile giden kardeşine bıraktı; araba yolda sele kapıldı. Meslektaş "sel beklenmedik hâldir" diyerek sorumluluktan kurtulabilir mi?
Kullanım ödüncü karşılıksızdır; Kira sözleşmesi sayfasında gördüğümüz kiradan bu yönüyle ayrılır. Ödünç alan şeyi sözleşmeye, yoksa niteliğine ve amacına göre kullanır ve başkasına kullandıramaz; buna aykırı davranırsa beklenmedik hâlden de sorumludur, kurallara uysaydı da zararın doğacağını ispat ederse kurtulur (m.380). Olağan bakım giderleri ödünç alanındır (m.381). Süre öngörülmemişse sözleşme kullanım bitince ya da yeterli zaman geçince sona erer; aykırı kullanımda ya da ödünç verenin öngörülemeyen ivedi gereksiniminde şey erken geri istenir; amaç ve süre hiç belirlenmemişse ödünç veren onu dilediği zaman ister (m.383–384). Ödünç alanın ölümüyle sözleşme kendiliğinden sona erer (m.385).
Tüketim ödüncü
Tüketim ödüncünde mülkiyet ödünç alana geçer (m.386). Ticari olmayan tüketim ödüncünde faiz kararlaştırılmadıkça istenemez; ticari olanda kararlaştırılmasa da istenir. Oran belirlenmemişse o tür ödünçlerde geçerli oran uygulanır; faize faiz yürütülmesi kararlaştırılamaz (m.387–388). Ödüncün teslimine ve teslim alınmasına ilişkin istemler temerrütten itibaren 6 ayda zamanaşımına uğrar (m.389). Geri verme günü kararlaştırılmamışsa ödünç alan ilk istemden itibaren 6 hafta geçmedikçe geri vermek zorunda değildir (m.392).
| Ölçüt | Kira | Kullanım ödüncü | Tüketim ödüncü |
|---|---|---|---|
| Karşılık | Kira bedeli | Yok | Faiz (kararlaştırılırsa; ticaride kendiliğinden) |
| Mülkiyet | Kiraya verende | Ödünç verende | Ödünç alana geçer |
| Geri verilen | Aynı şey | Aynı şey | Aynı nitelik ve miktarda şey |
Hizmet sözleşmesi
Hizmet sözleşmesinde işçi işverene bağımlı olarak iş görür, işveren zamana ya da işe göre ücret öder (m.393); sözleşme kural olarak şekle bağlı değildir (m.394). Bağımlılık onu eser ve vekâletten ayırır. İş Kanunu kapsamındaki ilişkiler için TBK genel hükümdür. İş sözleşmesinin 4857'deki kuralları Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri (KPSS A) serisindeki İş hukukunun temel kavramları sayfasında anlatılıyor. Girişteki meslektaş arabayı izinsiz başkasına kullandırdığı için beklenmedik hâlden de sorumludur.
Nasıl sorulurBir olayın hangi ödünç türü olduğu ya da faizin istenip istenemeyeceği sorulur.
TuzakTicari olmayan tüketim ödüncünde faizin kendiliğinden işlediğini sanmak; kararlaştırılmadıkça istenemez.
Sınavda işaretlekullanım ödüncünde aykırı kullanan, beklenmedik hâlden de sorumludur.
⇄Bilgi eşleştirme olay → sözleşme
?Soru çöz
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'na göre tüketim ödüncüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?