İfa: borcu kim öder, ifa yeri ve zamanı, ödemezlik def'i
Hukuk · Borçlar Hukuku (Genel Hükümler) · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Borç nerede ve ne zaman ifa edilir? Para borcu, parça borcu ve diğer borçların ifa yeri neresidir, alacaklı kısmi ifayı reddedebilir mi?
Kısa cevap: Borçlu, alacaklının menfaati gerektirmedikçe borcu şahsen ifa etmek zorunda değildir (TBK m.83). Aksine anlaşma yoksa para borcu alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde, parça borcu sözleşme kurulurken şeyin bulunduğu yerde, diğer borçlar borcun doğduğu sırada borçlunun yerleşim yerinde ifa edilir (m.89). Vade belirlenmemişse borç doğumu anında muaccel olur (m.90).Ankaralı bir mimar, İzmir'deki bir kuyumcudan vitrindeki belirli bir antika saati satın aldı; bedeli “mart ortasında” ödeyecek. Saat nerede teslim edilir, bedel nerede ve hangi gün ödenir?
Kim ifa eder, ne ifa edilir?
Borç ilişkisinin amacı edimin yerine getirilmesi, yani ifadır. Alacaklının borcun bizzat borçlu tarafından ifasında menfaati yoksa borçlu şahsen ifa etmek zorunda değildir (m.83): kirayı kiracının kardeşi de ödeyebilir, ama ünlü bir ressama ısmarlanan portreyi başkası yapamaz. Borcun tamamı belli ve muaccel (istenebilir) ise alacaklı kısmi ifayı reddedebilir (m.84). Çeşit borcunda (bir ton buğday) ve seçimlik borçta (araba ya da para) seçim, aksi anlaşılmadıkça borçluya aittir; çeşit borcunda borçlu ortalamanın altında mal seçemez (m.86–87).
| Borç türü | İfa yeri | Örnek |
|---|---|---|
| Para borcu | Alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeri | Kira bedeli |
| Parça borcu | Sözleşme kurulurken şeyin bulunduğu yer | Belirli bir antika saat |
| Diğer borçlar | Borç doğduğu sırada borçlunun yerleşim yeri | 10 ton çimento |
Önce tarafların açık ya da örtülü iradesine bakılır; tablo yalnız irade yoksa uygulanır. Alacaklı borç doğduktan sonra taşınır ve bu yüzden ifa önemli ölçüde güçleşirse borç alacaklının önceki yerleşim yerinde ifa edilebilir.
İfa zamanı, ifa sırası ve ödeme
“Ayın başı” ayın 1'i, “sonu” son günü, “ortası” 15'i; yalnız ay belirtilmişse ayın son günü anlaşılır (m.91). Son gün resmî tatile rastlarsa izleyen ilk iş gününe geçer (m.93). Borçlu kural olarak erken ifa edebilir, ama kanun, sözleşme ya da âdet yoksa erken ödediği için indirim yapamaz (m.96). Karşılıklı borç yükleyen sözleşmede ifa isteyen taraf kendi borcunu ifa etmiş ya da önermiş olmalıdır; yoksa karşı taraf ödemezlik def'i ileri sürer (m.97). Karşı taraf iflas eder ya da hakkındaki haciz sonuçsuz kalırsa güvence verilinceye kadar ifadan kaçınılabilir (m.98).
Para borcu Türk parasıyla ödenir; yabancı parayla kararlaştırılmış ve “aynen ödeme” kaydı yoksa ödeme günündeki rayiçle Türk lirası da ödenebilir (m.99). Faiz ve giderlerde gecikme yoksa kısmi ödeme ana borçtan düşülür (m.100). Çekincesiz verilen dönemsel edim makbuzu önceki dönemlerin, anapara makbuzu faizin ödendiğini; borç senedinin geri verilmesi borcun sona erdiğini gösterir (m.104).
Girişteki saat bir parça borcudur, sözleşme kurulurken bulunduğu İzmir'deki dükkânda teslim edilir. Bedel, alacaklı kuyumcunun yerleşim yerinde 15 Mart'ta ödenir; o gün tatilse izleyen iş günü.
Nasıl sorulurBorç türü verilip ifa yeri ya da “ay ortası”, tatil günü gibi vade kuralı sorulur; ödemezlik def'i ve kısmi ifa öncüllere girer.
TuzakPara borcunu borçlunun yerleşim yerinde ifa edilecek sanmak; para borcu alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ödenir.
Sınavda işaretleçeşit ve seçimlik borçta seçim hakkı, aksi anlaşılmadıkça borçlundadır.
⇄Bilgi eşleştirme borç → ifa yeri ya da günü
?Soru çöz
Borcun ifasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?