İmar ve çevre hukuku: plan kademeleri, yapı ruhsatı ve süreler, iskân, yıkım, ÇED ve çevre yaptırımları

İmar planlarının kademelerini, yapı ruhsatının alınmasından iskâna kadar süreleri, ruhsatsız yapıya uygulanan yaptırımları ve ÇED sürecini kanun maddeleriyle öğren.

6 durakİYÖS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
İMAR VE ÇEVRE HUKUKU · SÜREÇ

İmar planının hukuku: yetkili idare, askı ve itiraz, Bakanlığın re'sen yetkisi ve dava

Hukuk · İmar ve Çevre Hukuku · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBölge idare mahkemesi istinaf incelemesi sonunda hangi kararları verebilir? Hangi bölge idare mahkemesi kararları temyiz edilebilir? Bozma kararından sonra ne olur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bölge idare mahkemesi hukuka uygun kararı onaylamaz, istinaf başvurusunu reddeder; aykırı kararı kaldırıp esas hakkında kendisi karar verir; usul hatalarının sayılı hâllerinde dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderir (İYUK m.45). Düzenleyici işlem, imar planı, meslekten çıkarma gibi sayılı davalarda BİM kararı Danıştay'da temyiz edilir; 2026'dan beri BİM'in kaldırıp yeniden verdiği kararlar da kural olarak temyize açıktır (m.46).

İstinaf ve temyizin ayrıntısı (7589 sonrası)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İmar planlarını kim yapar ve onaylar? Askı ve itiraz süresi nedir? Bakanlık hangi hâllerde planı re'sen yapar? İmar planına karşı dava hangi sürede ve hangi mahkemede açılır?

Kısa cevap: Belediye sınırı ve mücavir alanda imar planını belediye yapar ve meclisi onaylar; dışında valilik yapar ve onaylar (3194 m.8). Plan bir ay ilan edilir; itirazı meclis ya da valilik on beş günde kesin karara bağlar. Bakanlık kamu yapıları, afet, toplu konut gibi hâllerde planı re'sen yapıp onaylayabilir (m.9). Kesinleşen plana her hâlde beş yılda dava açılır.

Bir belediye meclisi, bir mahallede yol genişletmesi öngören uygulama imar planı değişikliğini onayladı. Değişiklikten parseli etkilenen bir malik ilan süresini kaçırdı ve iki yıl sonra planın uygulanmasıyla durumu öğrendi. Hâlâ dava açabilir mi?

Plan kademeleri (mekânsal strateji planı, çevre düzeni planı, nazım ve uygulama imar planı) ile düzenleme ortaklık payı Kamu Yönetimi (KPSS A) serisindeki Kent yönetimi ve imar sayfasında anlatıldı. Bu sayfa planın ve yapının hukuki rejimine iner: kim yapar, nasıl kesinleşir, nasıl dava edilir, aykırılığın yaptırımı nedir.

Yapım, onay ve kesinleşme

Belediye ve mücavir alan sınırları içindeki nazım ve uygulama imar planlarını ilgili belediye yapar ya da yaptırır, plan belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer; bu sınırların dışında planı valilik yapar ve onaylar (m.8/b). Planlar elektronik ortama yüklenip plan işlem numarası almak zorundadır. Onaydan sonra belediyece belirlenen ilan yerlerinde ve internette bir ay süreyle eş zamanlı ilan edilir; ilan muhtarlık panosunda da duyurulur, plan değişikliğinde alana en az iki tabela 30 gün asılır. Bir aylık süre içinde itiraz edilir; meclis ya da valilik itirazları on beş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar. Onaylanmış planlardaki değişiklikler de aynı usule tabidir.

Bakanlığın re'sen yetkisi

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı gerekli görürse; kamu yapıları ve enerji tesisleri, afet bölgeleri, toplu konut ve gecekondu uygulamaları, birden çok belediyeyi ilgilendiren metropoliten planlar ile karayolu, demiryolu, havaalanı ve deniz bağlantılı yerlerdeki planları ilgili idareye bilgi vererek yapmaya, değiştirmeye ve re'sen onaylamaya yetkilidir; birden çok belediye arasındaki plan uyuşmazlığını da çözer (m.9). Merkezî idare teşkilatı ve kuruluşlar sayfasında büyükşehir belediye meclisinin ilçe meclislerinin imar kararlarını üç ayda incelediğini gördük; büyükşehirde nazım plan büyükşehirde, uygulama planı ilçede yapılır.

Plana karşı dava

İmar planı genel, soyut ve süreklidir; düzenleyici işlemdir. Dava açma süresi ilan tarihinden işler; ama ilgili, plan kendisine uygulandığında uygulama işlemiyle birlikte plana da dava açabilir. 7221 sayılı Kanun'la 2020'de eklenen kurala göre kesinleşen imar ve parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde dava açılabilir (m.8). İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları sayfasında taşınmaza ilişkin davaların taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde görüldüğünü ve imar planı davalarında bölge idare mahkemesi kararının temyize açık olduğunu gördük. Girişteki malik, uygulama işlemi üzerine planı da dava edebilir; plan kesinleşmesinin üzerinden beş yıl geçmediği için üst sınır da aşılmamıştır.

Akılda kalsın: Belediye sınırında: belediye yapar, meclis onaylar; dışında valilik. İlan 1 ay, itiraz kararı 15 gün, kesin. Bakanlık: kamu yapısı, afet, toplu konut, metropoliten → re'sen. Plana dava: her hâlde 5 yıl.
Sınavda

Nasıl sorulurPlanı onaylayan merci, askı ve itiraz süreleri ya da Bakanlığın re'sen plan yetkisi öncüllerle sorulur.

Tuzakİtiraz üzerine meclisin verdiği kararın valiliğe götürülebileceğini sanmak; itiraz kararı kesindir, yol idari yargıdır.

Sınavda işaretleplan değişikliği de ilk planın usulüne tabidir.

✎Boşluk doldurma plan süreci

Belediye meclisince onaylanan imar planı süreyle ilan edilir. Bu sürede yapılan itirazları meclis on beş gün içinde inceleyerek karara bağlar. Kesinleşen imar planına karşı her hâlde içinde dava açılabilir.

?Soru çöz

3194 sayılı İmar Kanunu'na göre imar planlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Meclis itirazları on beş gün içinde kesin karara bağlar (m.8/b); valiliğe başvuru yolu öngörülmemiştir, yol idari yargıdır. A m.8'in ikinci fıkrasını, C m.9'u, D m.8'in değişikliklere ilişkin hükmünü doğru aktarır.
İMAR VE ÇEVRE HUKUKU · SÜRE

Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni: başvuru, süreler, hükümsüzlük ve zımni izin

Hukuk · İmar ve Çevre Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Yapı ruhsatı hangi sürede verilir? Ruhsat ne zaman hükümsüz olur? Ruhsatsız yapılabilecek işler ve köy yapıları nelerdir? Yapı kullanma izni başvurusu süresinde sonuçlanmazsa ne olur?

Kısa cevap: Ruhsat, eksiksiz başvurudan itibaren en geç otuz gün içinde verilir; eksik varsa on beş günde bildirilir, giderilince on beş günde verilir (3194 m.22). Yapıya ruhsattan itibaren iki yılda başlanmaz ya da başlama süresiyle birlikte beş yılda bitirilmezse ruhsat hükümsüz olur (m.29). Yapı kullanma izni başvurusu otuz günde sonuçlanmazsa izin verilmiş sayılır (m.30).

Bir müteahhit yapı kullanma izni için belediyeye başvurdu; belediye otuz beş gün geçmesine rağmen cevap vermedi. Müteahhit daireleri alıcılara teslim edip elektrik ve su aboneliği açtırabilir mi?

Yapı ruhsatı

Kanun kapsamındaki her yapı için belediye ya da valilikten yapı ruhsatı alınması zorunludur; ruhsatlı yapıda değişiklik de yeni ruhsat ister (m.21). Sıva, boya, doğrama, tesisat tamiri, çatı onarımı gibi taşıyıcı unsuru etkilemeyen tadilat ve tamiratlar ruhsata tabi değildir. Başvuru dilekçeyle yapılır; tapu, mimari, statik, elektrik ve tesisat projeleri eklenir. İdare eksik ve yanlış yoksa başvurudan itibaren en geç otuz gün içinde ruhsatı verir; eksik varsa on beş gün içinde hepsini yazıyla bildirir, giderilince on beş gün içinde verir (m.22). Kamu kurumlarının yapılarına, fenni mesuliyeti kurum üstlenirse avan projeye göre ruhsat verilir (m.26).

Köy yerleşik alanında ve civarında yapılacak konut, imar planı gerektirmeyen tarım ve hayvancılık yapıları ile bakkal, köy fırını, köy kahvesi gibi köy ihtiyacı yapılar için ruhsat aranmaz; ama etüt ve projelerin valilikçe onaylanıp muhtarlığa bildirilmesi ve yöresel dokuya uygunluk şarttır (m.27). Köy yerleşik alanı dışındaki tarım ve hayvancılık yapıları ruhsata tabidir.

Süreler ve hükümsüzlük

Yapıya başlama süresi ruhsat tarihinden itibaren iki yıldır. Bu sürede başlanmazsa ya da başlanıp da başlama süresiyle birlikte beş yıl içinde bitirilmezse ruhsat hükümsüz sayılır ve yeniden ruhsat alınması zorunludur; başlanmış inşaatlarda kazanılmış haklar saklıdır. Ruhsat yenilenmesinde ve plan değişikliğinde ayrıca harç alınmaz; inşaat alanı artmışsa yeni harçtan eskisi düşülür (m.29).

Yapı kullanma izni

Yapı tamamen ya da kısmen bitince ruhsatı veren idareden yapı kullanma izni alınır; idare yapının ruhsat ve eklerine uygunluğunu inceler. İdare başvuruyu en geç otuz gün içinde sonuçlandırmak zorundadır; aksi hâlde sürenin sonunda izin verilmiş sayılır (m.30). Bu, idare hukukunda istisnai bir zımni kabul örneğidir: kural olarak susma ret sayılır. İnşaatın bitme günü kullanma izninin tarihidir; izin alınmayan yapılar elektrik, su ve kanalizasyondan yararlandırılmaz (m.31). Girişteki müteahhit için otuz gün dolduğundan izin verilmiş sayılır; ama izin, yapı sahibini kanuna aykırılıktan doğan sorumluluktan kurtarmaz.

Akılda kalsın: Ruhsat 30 gün; eksik 15 + 15. Başlama 2 yıl, bitirme toplam 5 yıl, yoksa hükümsüz. İskân 30 gün, cevap yoksa izin verilmiş sayılır. Köy yapısı: ruhsat yok, valilik onayı + muhtara bildirim.
Sınavda

Nasıl sorulurRuhsat ve izin süreleri, ruhsatın hükümsüz olduğu hâl ya da ruhsat gerektirmeyen işler sayısal ya da öncüllü sorulur.

TuzakBeş yılı başlama süresine eklenen ayrı bir süre sanmak; beş yıl başlama süresiyle birlikte sayılır.

Sınavda işaretleyapı kullanma izninde idarenin susması ret değil izin sayılır.

↕Sıralama ruhsattan iskâna

  1. Yapı bitince ruhsatı veren idareye kullanma izni için başvurulur
  2. İdare eksik olmayan başvuruya en geç otuz gün içinde yapı ruhsatı verir
  3. Otuz gün içinde cevap verilmezse kullanma izni verilmiş sayılır
  4. Yapı sahibi tapu ve projelerle dilekçe vererek ruhsat başvurusu yapar
  5. Ruhsat tarihinden itibaren iki yıl içinde yapıya başlanır

?Soru çöz

3194 sayılı İmar Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Taşıyıcı unsuru etkilemeyen iç sıva ve boya işleri yapı ruhsatına tabi değildir.
II. Ruhsat tarihinden itibaren iki yıl içinde yapıya başlanmış olması, ruhsatın sonradan hükümsüz olmasını her durumda engeller.
III. Yapı kullanma izni başvurusu otuz gün içinde sonuçlandırılmazsa izin verilmiş sayılır.

✓ D. I m.21'deki ruhsat istisnasını, III m.30'daki zımni izni doğru aktarır. II yanlıştır: süresinde başlanan yapı da başlama süresiyle birlikte beş yıl içinde bitirilmezse ruhsat hükümsüz sayılır (m.29). A I'i atlar; B ve C başlamayı ruhsatı koruyan kesin bir sebep sayar.
İMAR VE ÇEVRE HUKUKU · YAPTIRIM

Ruhsatsız ve ruhsata aykırı yapı: mühürleme, tapuya şerh, yıkım ve idari para cezası

Hukuk · İmar ve Çevre Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAyıplı mal alan alıcının seçimlik hakları nelerdir? Ayıptan doğan davalar ne zaman zamanaşımına uğrar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Satış, mal değişim ve bağışlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Alıcı sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ya da ayıpsız benzeriyle değiştirme haklarından birini seçer; genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır (TBK m.227). Ayıptan doğan davalar, ayıp sonradan ortaya çıksa bile devirden itibaren 2 yılda zamanaşımına uğrar; ağır kusurlu satıcı bu süreden yararlanamaz. Yapının ayıbında süre mülkiyetin geçmesinden itibaren 5 yıl, ağır kusurda 20 yıldır (m.231, 244).

Seçimlik haklar ve zamanaşımı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıda hangi işlemler hangi sürede yapılır? Yıkım kararını kim verir? İmar para cezası kimlere, kim tarafından verilir?

Kısa cevap: Aykırılık tespit edilince yapı mühürlenir, inşaat durdurulur ve durum yedi gün içinde tapuya beyan olarak bildirilir. Yapı sahibi bir ay içinde ruhsat almaz ya da aykırılığı gidermezse ruhsat iptal edilir, yapı encümen ya da il idare kurulu kararıyla yıktırılır (3194 m.32). Encümen on iş günü içinde yapı sahibi, müteahhit ve bildirmeyen fenni mesule ayrı ayrı idari para cezası verir (m.42).

Bir ilçe belediyesi, ruhsatsız eklenen bir katı tespit edip yapıyı mühürledi; ama bir yıl geçmesine rağmen ne yıkım kararı aldı ne de yıktı. Bu yapıya artık kim müdahale edebilir?

Tespitten yıkıma

Ruhsatsız yapıya başlandığı ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı idarece tespit edilir, fenni mesulce bildirilir ya da başka yolla öğrenilirse belediye ya da valilik o andaki inşaat durumunu tespit eder, yapıyı mühürleyerek inşaatı derhal durdurur (m.32). 2020'den beri aykırılık bilgisi yedi gün içinde tapu kütüğünün beyanlar hanesine yazılmak üzere tapuya bildirilir; idare aykırılığın giderildiğini bildirmeden kayıt silinmez. Satış, mal değişim ve bağışlama sayfasında taşınmaz satışında tapu kaydının önemini gördük; bu beyan, alıcıyı yapının imar durumu konusunda uyarır. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla tebliğ edilmiş sayılır; bir nüshası muhtara bırakılır.

Kanun yıkımı önce yerel idareye bırakır; idare hareketsiz kalırsa Bakanlık devreye girer.Görsel: Sınav Defteri

Tatil zaptından itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi yapıyı ruhsata uygun hâle getirip ya da ruhsat alıp mührün kaldırılmasını ister. Aksi takdirde ruhsat iptal edilir, yapı belediye encümeni ya da il idare kurulu kararıyla yıktırılır ve masraf yapı sahibinden alınır. İdare bir aylık sürenin dolduğunu tespit ettiği hâlde iki ay içinde yıkım kararı almaz ya da kararı aldıktan sonra altı ay içinde yıkmazsa yapıyı Bakanlık yıkabilir; maliyetin yüzde yüz fazlası idareden alınır. Ruhsata bağlanamayacağı baştan belli olan yapıda bir ay beklenmeden ruhsat iptal edilir. Girişteki yapıya Bakanlık müdahale edebilir; büyükşehirde büyükşehir belediyesinin de ilçenin imar uygulamalarını denetleme ve yıkım yetkisi vardır.

İdari para cezası

Aykırılığın tespitinden itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümeni, sorumluların her biri için ayrı ayrı idari para cezası verir: yapı sahibi, yapı müteahhidi ve aykırılığı altı iş günü içinde bildirmeyen fenni mesul (m.42). Ceza yapının sınıfına, alana ve aykırılığın niteliğine göre hesaplanır; tutarlar her yıl güncellenir. Kamuya ait parselde, afet riski taşıyan ya da yapılaşmanın yasak olduğu alanda yapılan aykırılıkta ceza artırılır; fiilin tekrarında ceza bir kat artırılır. İmar kirliliğine neden olma ayrıca TCK m.184'te suçtur.

Akılda kalsın: Mühür → 7 gün tapuya beyan → 1 ay düzeltme → encümen / il idare kurulu yıkım. 2 ay karar yok ya da 6 ay yıkım yok → Bakanlık. Ceza: encümen, 10 iş günü, sahip + müteahhit + fenni mesul ayrı ayrı.
Sınavda

Nasıl sorulurRuhsatsız yapıya uygulanacak işlemlerin sırası, süreleri ya da yıkım kararını veren merci sorulur.

TuzakYıkım kararını belediye başkanının ya da mahkemenin verdiğini sanmak; karar belediye encümeninin ya da il idare kurulunundur.

Sınavda işaretleyapı tatil zaptının yapı yerine asılması tebliğ yerine geçer.

⇄Bilgi eşleştirme işlem → süre ve merci

?Soru çöz

Bir belediye, ruhsatsız yapının sahibine tanınan bir aylık sürenin dolduğunu tespit etmiş, ancak iki ay içinde yıkım kararı almamıştır. 3194 sayılı Kanun'a göre bu durumda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. m.32, iki ay içinde yıkım kararı alınmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceğini ve maliyetin yüzde yüz fazlasıyla ilgili idareden alınacağını söyler. B: idarenin hareketsizliği yapıya ruhsat kazandırmaz. C: valilik belediye sınırında yetkili değildir. D: yıkım idari bir karardır, mahkeme kararı gerekmez.
İMAR VE ÇEVRE HUKUKU · İLKE

Çevre Kanunu: genel ilkeler, kirleten öder ve çevresel etki değerlendirmesi

Hukuk · İmar ve Çevre Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun genel ilkeleri nelerdir? ÇED olumlu kararı alınmadan hangi işlemler yapılamaz? ÇED süreci nasıl işler?

Kısa cevap: 2872 sayılı Kanun'a göre herkes çevreyi korumakla yükümlüdür; katılım hakkı esastır; kirlenmeyi önleme ve giderme harcamalarını kirleten karşılar ve idarenin yaptığı harcama kirletenden 6183'e göre tahsil edilir (m.3). Çevre sorunu doğurabilecek proje için ÇED raporu ya da proje tanıtım dosyası hazırlanır; ÇED olumlu kararı alınmadan onay, izin, teşvik ve ruhsat verilemez, yatırıma başlanamaz, ihaleye çıkılamaz (m.10).

Bir şirket maden işletmesi için ÇED sürecindeyken teşvik belgesi başvurusu yaptı; belediye de henüz ÇED kararı çıkmamış tesis için yapı ruhsatı vermeye hazırlanıyor. Hangisi hukuka uygundur?

Çevre politikasının ilkeleri ve araçları ile ÇED'in yönetim bilimi açısından değeri Kamu Yönetimi (KPSS A) serisindeki Çevre sorunları ve çevre politikası sayfasında anlatıldı. Burada kanunun bağlayıcı kuralları var.

Genel ilkeler

Başta idare, meslek odaları ve sivil toplum olmak üzere herkes çevreyi korumak ve kirliliği önlemekle görevlidir (m.3/a). Arazi ve kaynak kullanımına karar veren kuruluşlar sürdürülebilir kalkınma ilkesini gözetir; çevre politikalarının oluşmasında katılım hakkı esastır. Kirlenme ve bozulmanın önlenmesi, sınırlandırılması ve giderilmesi için yapılan harcamalar kirleten tarafından karşılanır; kirleten önlem almazsa ya da önlemi idare doğrudan alırsa kamunun yaptığı harcama kirletenden 6183 sayılı Kanun'a göre tahsil edilir (m.3/g). Çevreyi kirleten ya da bozan bir faaliyetten zarar gören veya haberdar olan herkes idareye başvurarak önlem alınmasını ya da faaliyetin durdurulmasını isteyebilir (m.30).

Çevresel etki değerlendirmesi

Planladıkları faaliyet sonucunda çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler ÇED raporu ya da proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdür (m.10). ÇED olumlu kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, yatırıma başlanamaz ve proje ihale edilemez. 7554 sayılı Kanun'la 2025'te eklenen cümleye göre bu yasak, teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel değildir. Hangi projelerin ÇED'e tabi olduğu ve plan ve programlar için stratejik çevresel değerlendirme yönetmelikle belirlenir: ÇED'e doğrudan tabi projelerde süreç ÇED olumlu ya da olumsuz kararıyla, seçme-eleme kriterlerine tabi projelerde proje tanıtım dosyası üzerine "ÇED gereklidir" ya da "ÇED gerekli değildir" kararıyla biter. Girişteki şirketin teşvik başvurusu yapması hukuka uygundur; belediyenin ÇED kararı olmadan ruhsat vermesi ise m.10'a aykırıdır.

Akılda kalsın: İlkeler: herkes yükümlü, sürdürülebilir kalkınma, katılım, kirleten öder (harcama 6183 ile). ÇED olumlu olmadan: onay, izin, teşvik, ruhsat, yatırım, ihale yok; ama başvuru serbest (2025). Başvuru hakkı: zarar gören ya da haberdar olan herkes.
Sınavda

Nasıl sorulurÇED olumlu kararı alınmadan yapılamayacak işlemler ya da Çevre Kanunu'nun ilkeleri öncüllerle sorulur.

TuzakÇED kararı çıkmadan izin ve ruhsat başvurusunun da yasak olduğunu sanmak; 2025'ten beri yasak işlemin kendisine yöneliktir.

Sınavda işaretleönlem almayan kirleten adına yapılan kamu harcaması amme alacağı gibi tahsil edilir.

✎Boşluk doldurma ilke ve ÇED

Kirleten önlem almazsa idarenin yaptığı harcama, kirletenden sayılı Kanun'a göre tahsil edilir. ÇED kararı alınmadan projeye yapı ruhsatı verilemez. Seçme-eleme kriterlerine tabi proje için önce hazırlanır.

6183olumluproje tanıtım dosyası2577fizibilite raporu

?Soru çöz

2872 sayılı Çevre Kanunu'na göre ÇED olumlu kararı alınmamış bir projeyle ilgili aşağıdaki işlemlerden hangileri yapılabilir?

I. Proje için teşvik belgesi başvurusunda bulunulması
II. Projenin ihaleye çıkarılması
III. Proje için belediyece yapı ruhsatı verilmesi

✓ C. 7554 sayılı Kanun'la eklenen cümleye göre ÇED olumlu kararı yokluğu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel değildir (I). Ama ÇED olumlu kararı alınmadan proje ihale edilemez (II) ve yapı ruhsatı verilemez (III). A ve D ihaleyi, B ve D ruhsatın verilmesini serbest sayar; başvuru ile ruhsatın verilmesini karıştırır.
İMAR VE ÇEVRE HUKUKU · YAPTIRIM

Çevre yaptırımları: süre verme, durdurma, para cezasına karşı dava ve kusursuz sorumluluk

Hukuk · İmar ve Çevre Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBölge idare mahkemesinin görevleri nelerdir? Hangi davalara idare mahkemesinde tek hâkim bakar? İdari davalarda yetkili mahkeme nasıl belirlenir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bölge idare mahkemesi istinaf başvurularını, yürütmeyi durdurma kararlarına itirazları ve çevresindeki mahkemeler arasındaki görev ve yetki uyuşmazlıklarını kesin olarak karara bağlar (2576 m.3/A, 3/D). Kanundaki parasal sınırı aşmayan davalara ve sayılan bazı işlere tek hâkim bakar. İdari yargıda yetki kamu düzenindendir; taşınmaz, kamu görevlisi ve vergi davaları için özel yetki kuralları vardır.

Bölge idare mahkemesi, tek hâkim ve yetki kuralları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çevre Kanunu'na aykırı faaliyet nasıl durdurulur? İdari yaptırım kararını kim verir, karara karşı dava hangi sürede kime karşı açılır? Kirletenin sorumluluğu nedir, zamanaşımı ne kadardır?

Kısa cevap: Aykırı faaliyete bir defaya mahsus, en çok bir yıl süre verilebilir; düzeltilmezse ya da tehlike varsa faaliyet durdurulur. ÇED'siz başlanan faaliyeti Bakanlık, proje tanıtım dosyasız başlananı mülki amir süre vermeden durdurur (2872 m.15). İdari yaptırım kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde Bakanlığa karşı dava açılır; dava tahsili durdurmaz. Kirleten kusursuz sorumludur (m.28).

Bir tesis, çevre izni olmadan atık su boşaltırken tespit edildi; il müdürlüğü idari para cezası verdi, tesis de cezaya karşı dava açtı. Tesis, dava sürerken cezayı ödemek zorunda mı?

Süre verme ve durdurma

Kanuna ya da yönetmeliklere aykırı davrananlara aykırılığı düzeltmek için bir defaya mahsus ve bir yılı aşmamak üzere süre verilebilir. Süre verilmezse derhal, verilirse sürenin sonunda aykırılık düzeltilmemişse faaliyet kısmen ya da tamamen, süreli ya da süresiz durdurulur. Çevre ve insan sağlığı için tehlike yaratan faaliyetler ile çevre izni olmayan faaliyetler süre verilmeden durdurulur. ÇED incelemesi yapılmadan başlanan faaliyeti Bakanlık, proje tanıtım dosyası hazırlanmadan başlanan faaliyeti mahallin en büyük mülki amiri süre vermeden durdurur (m.15). Süre verme ve durdurma, ayrıca para cezası verilmesine engel değildir.

Yetki ve dava

İdari yaptırım kararı verme yetkisi Bakanlığındır; kararlar merkezde genel müdürlerce, taşrada çevre ve şehircilik il müdürlerince verilir; denetim yetkisi devredilen kurumlar da bu yetkiyi kullanır (m.24). Yaptırım kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılır ve dava Bakanlığa karşı açılır (m.24, 25). İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları sayfasında vergi mahkemesinde dava açılmasının tahsili kendiliğinden durdurduğunu gördük; çevre cezasında kural tersidir: dava açılması tahsili durdurmaz, durdurma için yürütmeyi durdurma istenmelidir. Girişteki tesis dava sürerken de cezayı ödemekle yükümlüdür.

Kirletenin sorumluluğu

Çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenler, sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan kusur şartı aranmaksızın sorumludur; genel hükümlere göre tazminat sorumluluğu da saklıdır. Tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar (m.28).

Akılda kalsın: Süre: bir kez, en çok 1 yıl. ÇED'siz → Bakanlık durdurur; PTD'siz → mülki amir. Yaptırım: il müdürü. Dava: 30 gün, idare mahkemesi, Bakanlığa karşı, tahsili durdurmaz. Kirleten: kusursuz, zamanaşımı 5 yıl.
Sınavda

Nasıl sorulurFaaliyeti durduracak merci, yaptırıma karşı dava süresi ya da kirletenin sorumluluğunun niteliği kavram üçlüsü ya da öncüllerle sorulur.

Tuzakİdari yargıdaki vergi davası kuralını genelleştirip çevre cezasına karşı davanın tahsili durdurduğunu sanmak.

Sınavda işaretletehlike yaratan ve izinsiz faaliyete süre verilmez.

⇄Bilgi eşleştirme durum → sonuç

?Soru çöz

3194 ve 2872 sayılı Kanunlara göre belediye sınırındaki ruhsatsız bir yapının yıkım kararını veren merci, ÇED incelemesi yapılmadan başlanan faaliyeti durduran merci ve proje tanıtım dosyası hazırlanmadan başlanan faaliyeti durduran merci sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

✓ B. Belediye sınırındaki ruhsatsız yapının yıkım kararını belediye encümeni verir (3194 m.32); ÇED'siz başlanan faaliyeti Bakanlık, PTD'siz başlanan faaliyeti mahallin en büyük mülki amiri durdurur (2872 m.15). A yıkım kararını başkana verir ve iki durdurma mercini yer değiştirir; C il idare kurulunu belediye sınırına taşır; D durdurma mercilerini karıştırır.
İMAR VE ÇEVRE HUKUKU · KAVRAM

Kültür ve tabiat varlıklarının korunması: sit, koruma amaçlı imar planı ve toplu süreler

Hukuk · İmar ve Çevre Hukuku · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sit alanı nedir, sit ilanı imar planlarını nasıl etkiler? Koruma amaçlı imar planı hangi sürede yapılır? İmar ve çevre hukukunun süreleri nelerdir?

Kısa cevap: Sit, çeşitli medeniyetlerin ürünü kent ve kalıntılar, kültür varlıklarının yoğun bulunduğu ya da önemli tarihî olayların geçtiği yerler ve korunması gerekli tabiat alanlarıdır (2863 m.3). Koruma bölge kurulunun sit ilanı, alandaki her ölçekte plan uygulamasını durdurur; kurul üç ayda geçiş dönemi koruma esaslarını belirler, idare üç yılda koruma amaçlı imar planı hazırlatır (m.17).

Bir belediyenin uygulama imar planı bulunan bir mahallesinde Roma dönemine ait kalıntılar bulundu ve koruma bölge kurulu alanı sit ilan etti. Belediye mevcut plana göre yapı ruhsatı vermeye devam edebilir mi?

Temel kavramlar

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, imar hukukunun özel bir alanıdır; 3194 bu yerlerde ancak özel kanuna aykırı olmayan hükümleriyle uygulanır (3194 m.4). Kültür varlıkları, tarih öncesi ve tarihî devirlere ait, bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili ya da sosyal yaşama konu olmuş, özgün değer taşıyan taşınır ve taşınmaz varlıklardır. Tabiat varlıkları, ender bulunmaları ya da özellikleri ve güzellikleri bakımından korunması gereken değerlerdir. Sit, çeşitli medeniyetlerin ürünü olup yaşadıkları devrin özelliklerini yansıtan kent ve kent kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun bulunduğu ya da önemli tarihî olayların geçtiği yerler ile tespit edilmiş tabiat özelliklerinin korunması gerekli alanlardır. Korunma alanı ise taşınmaz varlığın korunması için gerekli çevre alanıdır.

Sit ilanının plana etkisi

Bir alanın koruma bölge kurulunca sit ilan edilmesi, bu alanda her ölçekteki plan uygulamasını durdurur. Koruma amaçlı imar planı yapılıncaya kadar kurul üç ay içinde geçiş dönemi koruma esasları ve kullanma şartlarını belirler. Belediye, valilik ve ilgili kurumlar üç yıl içinde koruma amaçlı imar planını hazırlatıp kurula vermek zorundadır; zorunlu sebeplerle kurul bu süreyi gerekçeli olarak uzatabilir. Kurulun uygun gördüğü planı ilgili idare iki ay içinde görüşür, değişiklik isteğini kurula bildirir; kurulun uygun gördüğü hâliyle plan altmış gün içinde onaylanır (2863 m.17). Girişteki belediye mevcut plana göre ruhsat veremez; geçiş dönemi esasları belirlenene kadar alanda plan uygulaması durur. Kentsel dönüşümde riskli alan ve riskli yapı ise ayrı bir rejime, 6306 sayılı Kanun'a tabidir; Kamu Yönetimi (KPSS A) serisinde anlatıldı.

İmar ve çevre hukuku: süreler ve sayılar
KonuSüre / sayıDayanak
Plan ilanı / itirazın karara bağlanması1 ay / 15 gün (kesin)3194 m.8
Kesinleşen imar ve parselasyon planına davaHer hâlde 5 yıl3194 m.8
Yapı ruhsatı / eksik bildirimi ve sonrası30 gün / 15 + 15 gün3194 m.22
Yapıya başlama / bitirme2 yıl / başlamayla birlikte 5 yıl3194 m.29
Yapı kullanma izni30 gün; cevap yoksa izin verilmiş sayılır3194 m.30
Aykırılığın tapuya bildirimi / düzeltme süresi7 gün / en çok 1 ay3194 m.32
Yıkım kararı / yıkım (yoksa Bakanlık)2 ay / 6 ay3194 m.32
İmar para cezası / fenni mesulün bildirimi10 iş günü / 6 iş günü3194 m.42
Çevre aykırılığında düzeltme süresiBir kez, en çok 1 yıl2872 m.15
Çevre yaptırımına dava / tazminat zamanaşımı30 gün / öğrenmeden 5 yıl2872 m.25, 28
Sit sonrası geçiş esasları / koruma amaçlı plan / onay3 ay / 3 yıl / 60 gün2863 m.17
Akılda kalsın: Sit ilanı → plan uygulaması durur. Kurul 3 ayda geçiş esası; idare 3 yılda koruma amaçlı plan; görüş 2 ay, onay 60 gün. Sit alanında 3194 yalnız özel kanuna aykırı olmayan hükümleriyle uygulanır.
Sınavda

Nasıl sorulurSit ilanının plan ve ruhsatlara etkisi ya da koruma amaçlı imar planının süreleri sorulur.

TuzakSit ilanından önce onaylanmış uygulama imar planına göre ruhsat verilmeye devam edileceğini sanmak; ilan, her ölçekteki plan uygulamasını durdurur.

Sınavda işaretlegeçiş dönemi esaslarını belediye değil koruma bölge kurulu belirler.

✎Boşluk doldurma sit ve koruma planı

Bir alanın sit ilan edilmesi, bu alanda her ölçekteki plan durdurur. Koruma bölge kurulu geçiş dönemi koruma esaslarını içinde belirler. İdareler koruma amaçlı imar planını içinde hazırlatıp kurula verir.

uygulamasınıüç ayüç yılbir yıldeğişikliğini

?Soru çöz

2863 sayılı Kanun'a göre bir alanın koruma bölge kurulunca sit ilan edilmesinin sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ D. Sit ilanı her ölçekteki plan uygulamasını durdurur; koruma amaçlı imar planı yapılıncaya kadar koruma bölge kurulu geçiş dönemi koruma esaslarını belirler (m.17/a). A bu kuralla çelişir. B'de geçiş esaslarını belediye değil koruma bölge kurulu, üç ay içinde belirler. C yanlıştır: zorunlu sebeplerle kurul üç yıllık süreyi gerekçeli olarak uzatabilir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Diğer binalarda oran binde 2'dir ve büyükşehir sınırlarında %100 artırımla binde 4 uygulanır (m.8). A yanlış: intifa hakkı varsa vergiyi intifa hakkı sahibi öder (m.3). B yanlış: değerli konut vergisini vergi dairesi tarh eder, ödeme şubat ve ağustostadır (m.47). D yanlış: arsada oran binde 3'tür (m.18).Kaynak: Harcama ve servet vergileri · Emlak vergisi ve değerli konut vergisi

?Soru 2

4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. ÖTV bir defaya mahsus alınır; tescile tabi araçta olay ilk iktisaptır, tescilli aracın sonraki satışı ÖTV doğurmaz (m.1). A m.1/1-a'yı, B m.4/1-b'yi, C m.3/1-d'yi doğru aktarır.Kaynak: Harcama ve servet vergileri · ÖTV: listeler, vergiyi doğuran olay, mükellef

?Soru 3

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. m.85/2 tacirler, çiftçiler ve serbest meslek erbabının kazanç elde etmese de beyanname vereceğini söyler. B'de süre ölüm hâlinde dört aydır; on beş gün memleketi terk içindir. C noter ödemeleri m.94/2'de açıkça kesinti dışında tutulur. D m.88 diğer kazanç ve iratlardan doğan zararı mahsup dışında bırakır.Kaynak: Gelir ve kurumlar vergisi · Beyan, toplama, tevkifat ve zarar mahsubu

?Soru 4

Ankara'da ölen bir kişinin mirasçılarından Selim Ankara'da, Deniz ise Viyana'da yaşamaktadır. Aynı ay ölenin bir arkadaşı da Selim'e bir otomobil bağışlamıştır. 7338 sayılı Kanun'a göre Selim'in ve Deniz'in miras için, Selim'in de bağış için beyanname verme süreleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

✓ A. Ölüm Türkiye'de olduğunda Türkiye'deki mirasçı dört ay, yabancı ülkedeki mirasçı altı ay içinde beyan eder (m.9/1-a); bağış gibi diğer ivazsız intikallerde süre edinimden itibaren bir aydır (m.9/2). B bir aylık süreyi mirasa uygular; C sekiz ayı, ölümün yurt dışında olduğu ve mirasçının başka ülkede bulunduğu hâlden alır; D iki mirasçıyı aynı tutar ve bağışa miras süresi verir.Kaynak: Harcama ve servet vergileri · Veraset ve intikal, MTV, vergi–olay eşleştirmesi

?Soru 5

193 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangileri değer artışı kazancı doğurur?

I. 2022'de satın alınan bir arsanın 2026'da kamulaştırılması sonucu elde edilen kazanç
II. 2018'de satın alınan bir dairenin 2026'da satılmasından elde edilen kazanç
III. Faaliyetine devam eden bir mağazanın bütün olarak devredilmesinden elde edilen kazanç

✓ C. Kamulaştırma "elden çıkarma" sayılır ve arsa beş yıl içinde elden çıkmıştır (I). II'de beş yıl geçmiştir. III'te faaliyetine devam eden işletmenin satışı ticari kazançtır. A ve D işletme satışını değer artışı sayar; B hem süreyi hem işletme kuralını gözden kaçırır.Kaynak: Gelir ve kurumlar vergisi · Değer artışı ve arızi kazançlar

?Soru 6

Damga vergisi ve harçlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Bir valilik ile bir şirket arasında imzalanan hizmet sözleşmesinin damga vergisini şirket öder.
II. Maktu vergiye tabi bir kâğıdın birden fazla nüshası düzenlenirse her nüsha ayrı ayrı vergilendirilir.
III. Bir davada davacının ödemediği yargı harcı davalı tarafından ödense bile yargılama durur.

✓ B. I 488 m.3/2'yi, II m.5'i doğru aktarır. III yanlıştır: ödenmeyen harcı karşı taraf öderse işleme devam edilir ve tutar hükümde dikkate alınır (492 m.32). A maktu nüsha kuralını atlar; C ve D harcı karşı tarafın ödemesini engel sayar.Kaynak: Harcama ve servet vergileri · Damga vergisi ve harçlar

?Soru 7

Vergi davalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. İhtirazi kayıtlı beyanname üzerine yapılan işlemlere karşı davalar tahsil işlemini durdurmaz; tahsil için YD istenir (İYUK m.27/4). A VUK m.378/1'i, C beyana karşı dava yasağının ihtirazi kayıt istisnasını, D İYUK m.7'yi doğru aktarır.Kaynak: İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları · Vergi davası ve süreler tablosu

?Soru 8

193 sayılı Kanun'a göre aşağıdaki gelirlerden hangisi gayrimenkul sermaye iradı değildir?

✓ B. İhtira beratını mucidi ya da kanuni mirasçısı kiralarsa gelir serbest meslek kazancıdır (m.70/5). A gemi ve tekne, C intifa hakkı sahibinin kiralaması, D taş ocağı m.70'te gayrimenkul sermaye iradı olarak sayılır.Kaynak: Gelir ve kurumlar vergisi · Sermaye iratları ve zirai kazanç

?Soru 9

Danıştay'da merci tayini, bölge idare mahkemesinin idari davadaki ısrar kararının temyizi ve dava daireleri arasındaki içtihat aykırılığının giderilmesi işleri sırasıyla aşağıdaki kurulların hangisine aittir?

✓ A. Merci tayini Başkanlar Kurulunun (2575 m.52), idari davadaki ısrar kararının temyizi İdari Dava Daireleri Kurulunun (İYUK m.50; 2575 m.38), içtihat aykırılığı İçtihatları Birleştirme Kurulunun (m.39) işidir. B merci tayinini Genel Kurula, D Başkanlık Kuruluna verir; D ayrıca içtihadı Genel Kurula bırakır. C ısrarı yargısal olmayan İdari İşler Kuruluna götürür.Kaynak: İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları · İstinaf ve temyizin ayrıntısı (7589 sonrası)

?Soru 10

2575 sayılı Danıştay Kanunu'na göre Danıştay üyeliğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Boşalan üyeliklerin dörtte biri Cumhurbaşkanınca seçilir.
II. Üyeler on iki yıl için seçilir ve bir kimse iki kez Danıştay üyesi seçilemez.
III. Daire başkanlarını Başkanlık Kurulu, üyeler arasından seçer.

✓ C. I m.9/1–2'yi, II m.9/3'ü doğru aktarır. III yanlıştır: daire başkanlarını Danıştay Genel Kurulu, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla seçer (m.10); Başkanlık Kurulu yalnız üyeleri dairelere dağıtır. A I'i atlar; B ve D seçim yetkisini Başkanlık Kuruluna verir.Kaynak: İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları · Danıştay'ın yapısı: daireler ve kurullar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →