Merkezî idare teşkilatı ve kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar, bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlar, mahallî idare organları

Hangi kuruluşun hangi bakanlığa bağlı, ilgili ya da ilişkili olduğunu, Cumhurbaşkanlığına bağlı kurumları ve belediye, il özel idaresi, köy organlarının ayrıntısını öğren.

6 durakİYÖS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
İDARİ TEŞKİLAT · KURUM

Cumhurbaşkanlığı teşkilatı: kararnamenin sınırları, vekâlet ve Cumhurbaşkanlığına bağlı kurumlar

Hukuk · Türk İdari Teşkilatı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa Mahkemesinde iptal davasını kimler açabilir? Şekil bakımından iptal davası hangi sürede ve kimlerce açılır, hangi işlemler aleyhine dava açılamaz?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Anayasa yargısının usulü). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kanun, CBK ve TBMM İçtüzüğüne karşı iptal davasını Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve üye tamsayısının beşte biri açabilir; süre yayımdan itibaren 60 gündür. Anayasa değişikliği ile kanunun şekil yönünden iptalini yalnız Cumhurbaşkanı ya da beşte bir milletvekili, yayımdan itibaren 10 gün içinde isteyebilir (6216 m.35, 37).

İptal davası: açanlar, şekil ve süre

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Cumhurbaşkanlığı teşkilatı hangi normla kurulur, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin teşkilat alanındaki sınırları nelerdir? Cumhurbaşkanlığına doğrudan bağlı kurumlar hangileridir, Devlet Denetleme Kurulu nerede denetim yapamaz?

Kısa cevap: Bakanlıkların kurulması, görevleri ve teşkilatı Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir; kamu tüzel kişiliği kanunla ya da kararnameyle kurulur (AY m.106/son, 123/3). Makam boşalırsa yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder. Devlet Denetleme Kurulu, MİT ve Diyanet dahil on bir kurum doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlıdır; yargı organları Kurulun denetim alanı dışındadır.

Cumhurbaşkanı, Devlet Denetleme Kurulundan bir baronun mali işlemlerini ve bir ağır ceza mahkemesinin dosya dağıtımını incelemesini istedi. Kurul hangisinde inceleme yapabilir?

Başkent teşkilatının şemasını, merkezden ve yerinden yönetimi, hiyerarşi ile vesayeti Hukuk (KPSS A) serisindeki İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat sayfasında görmek mümkün. Bu sayfa o şemanın hukuki ayrıntısını işler: hangi kurum hangi normla kurulur, hangi kuruluş hangi bakanlığa hangi bağla bağlanır, mahallî idare organları nasıl toplanır ve karar alır.

Teşkilatın normu: kanun mu, kararname mi?

2017 değişikliğinden sonra bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görev ve yetkileri ile merkez ve taşra teşkilatı Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir (AY m.106/son); kamu tüzel kişiliği de kanunla ya da CBK ile kurulabilir (m.123/3). Bu yetki sınırsız değildir: temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar CBK ile düzenlenemez; Anayasa'nın münhasıran kanuna bıraktığı ve kanunda açıkça düzenlenmiş konularda CBK çıkarılamaz; çatışmada kanun uygulanır ve TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz kalır (m.104/17). Bu yüzden teşkilat hukuku bugün iki katmanlıdır: 1 sayılı CBK Cumhurbaşkanlığını ve 17 bakanlığı, 4 sayılı CBK bakanlıklara bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların teşkilatını düzenler; Emniyet, Danıştay ya da belediye gibi kurumlar ise kendi kanunlarına dayanır.

Anayasa yargısının usulü sayfasında CBK'lere karşı iptal davasının şekil ve esas yönünden altmış gün içinde açılabildiğini gördük. 1 sayılı CBK'ye o süre içinde açılan dava 2023'te karara bağlandı; Anayasa Mahkemesi politika kurullarının kamu kurumlarından bilgi toplama ve sır saklama yükümlülüğüne ilişkin hükümler dahil bazı fıkraları temel hak alanına girdiği gerekçesiyle iptal etti (E.2018/118, K.2023/180). Kararnamenin bugünkü metninde bu maddeler "İptal" diye durur.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve vekâlet

Cumhurbaşkanı seçildikten sonra bir ya da daha çok yardımcı atayabilir; yardımcılar ve bakanlar milletvekili seçilme yeterliğine sahip olanlar arasından atanır, TBMM önünde ant içer ve Cumhurbaşkanına karşı sorumludur (AY m.106). Makam herhangi bir sebeple boşalırsa 45 gün içinde seçim yapılır; yenisi seçilene kadar 1 sayılı CBK'ye göre en yaşlı Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder. Hastalık ya da yurt dışına çıkma gibi geçici ayrılmalarda ise Cumhurbaşkanının görevlendirdiği yardımcı vekâlet eder (CBK 1 m.18).

Cumhurbaşkanlığına bağlı kurumlar

Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşlar (CBK 1 m.37, 2026)
GrupKurumlarDikkat
Denetim ve güvenlikDevlet Denetleme Kurulu, MGK Genel Sekreterliği, MİT Başkanlığı, Siber Güvenlik BaşkanlığıSiber Güvenlik Başkanlığı 2025'te eklendi
Din, iletişim, kültür mirasıDiyanet İşleri Başkanlığı, İletişim Başkanlığı, Devlet Arşivleri Başkanlığı, Millî Saraylar İdaresi BaşkanlığıDiyanet bir bakanlığa değil Cumhurbaşkanlığına bağlıdır
Bütçe, savunma, yatırımStrateji ve Bütçe Başkanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, Türkiye Varlık FonuYatırım ve Finans Ofisi ayrı kısımda, tüzel kişi ve özel bütçeli (m.525)

Devlet Denetleme Kurulu Anayasa'nın 108. maddesine dayanır: Cumhurbaşkanının isteği üzerine bütün kamu kurumlarında, kamu sermayesinin yarıdan fazla olduğu kuruluşlarda, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında, işçi ve işveren meslek kuruluşlarında, kamuya yararlı dernek ve vakıflarda idari soruşturma, inceleme ve denetim yapar. Yalnız yargı organları görev alanı dışındadır; 2017'ye kadar Silahlı Kuvvetler de dışarıdaydı. Başkan ve üyelerini Cumhurbaşkanı atar. Girişteki Kurul baroyu inceleyebilir, mahkemenin dosya dağıtımını inceleyemez.

Akılda kalsın: Bakanlık ve teşkilatı: CBK; tüzel kişilik: kanun ya da CBK; çatışmada kanun. Boşalmada en yaşlı yardımcı, geçici ayrılmada görevlendirilen yardımcı. DDK her yerde, yargı hariç.
Sınavda

Nasıl sorulurBir kurumun Cumhurbaşkanlığına mı bakanlığa mı bağlı olduğu ya da Devlet Denetleme Kurulunun denetleyebileceği kuruluşlar öncüllerle sorulur.

TuzakEski metne bakıp Silahlı Kuvvetleri denetim dışı saymak; 2017'den beri dışarıda kalan yalnız yargı organlarıdır.

Sınavda işaretlekalıcı boşalmada vekâlet kendiliğinden en yaşlı yardımcıya geçer.

✎Boşluk doldurma teşkilatın tepesi

CBK ile kanun arasında farklı hüküm varsa uygulanır. Cumhurbaşkanlığı makamı boşalırsa yenisi seçilene kadar en Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder. Devlet Denetleme Kurulunun görev alanı dışında kalan tek kurum grubu olur.

kanunyaşlıyargı organlarıkıdemliSilahlı Kuvvetler

?Soru çöz

Cumhurbaşkanlığı teşkilatıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Devlet Denetleme Kurulu, Cumhurbaşkanının isteği üzerine bir il barosunda inceleme yapabilir.
II. Anayasa Mahkemesinin bir CBK hükmünü iptal eden kararı, o hükme dayanılarak daha önce kesinleşmiş işlemleri kendiliğinden ortadan kaldırır.
III. Cumhurbaşkanlığı makamı boşalırsa yenisi seçilene kadar en yaşlı Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder.

✓ B. Baro kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşudur ve AY m.108 onu Kurulun alanına alır (I); kalıcı boşalmada vekâleti en yaşlı yardımcıya veren CBK 1 m.18'dir (III). II yanlıştır: Anayasa yargısının usulü sayfasında gördüğümüz gibi iptal kararları geriye yürümez (AY m.153). A III'ü atlar; C ve D iptale geriye etki tanır.
İDARİ TEŞKİLAT · KARŞILAŞTIRMA

Bakanlık ve kuruluş: bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların eşleşmeleri

Hukuk · Türk İdari Teşkilatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluş arasındaki fark nedir? Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, TİKA, DSİ, TÜBİTAK ve TÜİK hangi bakanlıkla hangi bağla ilişkilidir?

Kısa cevap: Bağlı kuruluş bakanlığın hiyerarşisi içindedir; tüzel kişiliği ve özel bütçesi olabilir. İlgili kuruluş ayrı tüzel kişidir, bakanlık onun üzerinde vesayet kullanır. İlişkili kuruluşun bakanlıkla bağı en gevşektir; çoğu idari ve mali özerk kurumdur. Eşleşmeyi 4 sayılı CBK verir: YTB, TİKA ve Vakıflar Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı, TÜBİTAK Sanayiyle ilgili, TÜİK Hazineyle ilişkilidir.

Bir aday, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansının Dışişleri Bakanlığına bağlı olduğunu, Meteoroloji Genel Müdürlüğünün de Tarım ve Orman Bakanlığında durduğunu ezberlemiş. İkisi de 2026 metniyle uyuşuyor mu?

Üç sözcüğün tanımı KPSS A serisinde verildi; burada iki ayrıntı önemlidir. Birincisi, tüzel kişilik ayırt edici değildir. 4 sayılı CBK, Devlet Su İşleri, Karayolları, Vakıflar Genel Müdürlüğü ve TİKA'yı "kamu tüzel kişiliğini haiz, özel bütçeli" ama bakanlığa bağlı diye kurar; metninde tüzel kişilik yazılmayan bağlı kuruluşlar da vardır (Adli Tıp Kurumu, Göç İdaresi Başkanlığı). Ölçü, bakanlığın kuruluşa emir verip veremediği, yani bağın gücüdür. İkincisi, eşleşmeler ezberle değil güncel metinle öğrenilir; kuruluşlar 2018'den bu yana bakanlıklar arasında taşındı.

Bağın derecesi tüzel kişilikle değil, bakanlığın kuruluşa ne kadar karışabildiğiyle ölçülür.Görsel: Sınav Defteri
Sık sorulan eşleşmeler (4 sayılı CBK, 2026 metni)
BakanlıkBağlıİlgili / ilişkili
Kültür ve TurizmYurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, TİKA, Vakıflar GM, Devlet Tiyatroları, Devlet Opera ve Balesiİlgili: Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı
Tarım ve OrmanDSİ, Orman GM, Türkiye Su Enstitüsü, Atatürk Orman Çiftliğiİlgili: Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu
Çevre, Şehircilik ve İklim DeğişikliğiTapu ve Kadastro GM, Meteoroloji GM, İklim Değişikliği Başkanlığı—
Hazine ve MaliyeGelir İdaresi Başkanlığı, Özelleştirme İdaresi, Darphaneİlişkili: Türkiye İstatistik Kurumu
Sanayi ve TeknolojiTürk Patent ve Marka Kurumuİlgili: TÜBİTAK, TÜBA, KOSGEB
İçişleriAFAD, Göç İdaresi Başkanlığı—
DışişleriAvrupa Birliği Başkanlığıİlgili: Türk Akreditasyon Kurumu
DiğerAdli Tıp (Adalet), Karayolları ve Sivil Havacılık (Ulaştırma), MAPEG (Enerji), Harita GM (Millî Savunma)İlgili: TENMAK (Enerji), Helal Akreditasyon (Ticaret)

İki eşleşme tuzak üretir. TİKA dış yardım yaptığı için Dışişleri'ne bağlanır sanılır; 4 sayılı CBK onu da YTB gibi Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı kurar. Meteoroloji ise 2018'de Tarım ve Orman'daydı, bugün Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlıdır. Girişteki adayın iki bilgisi de güncel metinle uyuşmuyor. Bir ilginç örnek de zincirdir: Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi, Dışişleri'ne bağlı Avrupa Birliği Başkanlığı ile ilgili kurulmuştur; ilgili kuruluş bir bağlı kuruluşa da eklenebilir.

Ek bilgi: düzenleyici kurumların ilişkili olduğu bakanlıklar

Düzenleyici ve denetleyici kurumlar kendi kanunlarıyla kurulur; hangi bakanlıkla ilişkilendirildikleri Cumhurbaşkanınca belirlenir ve zaman içinde değişebilir. Yaygın kabul edilen eşleşmeler: Rekabet Kurumu – Ticaret, EPDK – Enerji ve Tabii Kaynaklar, BTK – Ulaştırma ve Altyapı. Soruyu sorunun yılındaki metne göre cevapla.

Akılda kalsın: Tüzel kişilik bağı belirlemez; DSİ tüzel kişi ama bağlı. Kültür ve Turizm: YTB, TİKA, Vakıflar. Sanayi: TÜBİTAK ilgili. Hazine: TÜİK ilişkili. Çevre: Tapu-Kadastro, Meteoroloji.
Sınavda

Nasıl sorulur"… aşağıdakilerden hangisine bağlı bir kuruluştur?" kalıbıyla, şıklarda ilgili bakanlıklar ve Cumhurbaşkanlığı yer alır.

TuzakKuruluşun işinin adından bakanlık tahmin etmek (TİKA → Dışişleri, Meteoroloji → Tarım).

Sınavda işaretlebağ türünü de soran soruda tüzel kişiliğe değil kurumun kuruluş maddesindeki sözcüğe bak.

⇄Bilgi eşleştirme kuruluş → bakanlık

?Soru çöz

4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine göre Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün ilgili bakanlıkla bağı sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

✓ D. TÜBİTAK Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıyla ilgili, TÜİK Hazine ve Maliye Bakanlığıyla ilişkili kurulmuştur; DSİ ise tüzel kişiliğine rağmen Tarım ve Orman Bakanlığına bağlıdır. A sırayı ters kurar; B TÜBİTAK'ı düzenleyici kurum sayar; C TÜİK'i bağlı, DSİ'yi tüzel kişiliği yüzünden ilgili yapar.
İDARİ TEŞKİLAT · TÜR

Bakanlık teşkilatı, düzenleyici kurumlar ve meslek kuruluşları: hiyerarşiden özerkliğe

Hukuk · Türk İdari Teşkilatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBarolar ve Türkiye Barolar Birliği nasıl kurulur, hukuki nitelikleri nedir? Baronun ve TBB'nin organları nelerdir, aynı ilde birden fazla baro kurulabilir mi?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Avukatlık hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Barolar ve Türkiye Barolar Birliği, tüzel kişiliği olan kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır (1136 m.76, 109). En az otuz avukatın bulunduğu her il merkezinde baro kurulur; beş binden fazla avukatlı illerde iki bin avukatla yeni baro kurulabilir (m.77). Baronun organları genel kurul, yönetim kurulu, başkan, başkanlık divanı, disiplin kurulu ve denetleme kuruludur (m.79).

Baro ve Türkiye Barolar Birliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir bakanlığın teşkilatı hangi birimlerden oluşur? Düzenleyici ve denetleyici kurumların hukuki rejimi nedir, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları merkezî idareyle nasıl ilişkilidir?

Kısa cevap: Bakanlık merkez, taşra ve gerektiğinde yurt dışı teşkilatından oluşur; merkezde ana hizmet, danışma ve denetim ile yardımcı hizmet birimleri bulunur. Düzenleyici ve denetleyici kurumlar kanunla kurulan, idari ve mali özerk, kurul hâlinde karar veren kamu tüzel kişileridir; işlemleri idari işlemdir. Meslek kuruluşları üzerinde ise yalnız Anayasa'nın öngördüğü sınırlı denetim vardır.

Bir enerji şirketinin avukatı, lisansını iptal eden kurul kararına karşı önce ilişkili bakanlığa itiraz etmeyi düşünüyor. Bu yol işe yarar mı?

Bakanlık teşkilatı. Bakan, bakanlığın en üst amiridir ve Cumhurbaşkanına karşı sorumludur. Altında bakan yardımcıları vardır; 2018'den önceki müsteşarlık kaldırıldı. Merkez teşkilatı üç tür birimden oluşur: ana hizmet birimleri (bakanlığın asıl işini yapan genel müdürlükler), danışma ve denetim birimleri (teftiş kurulu, hukuk müşavirliği, strateji geliştirme) ve yardımcı hizmet birimleri (personel, destek hizmetleri). Taşra teşkilatı il ve ilçe müdürlükleriyle, bazı bakanlıklarda da birden çok ili kapsayan bölge müdürlükleriyle örgütlenir; Dışişleri, Ticaret ve Millî Eğitim gibi bakanlıkların yurt dışı teşkilatı vardır. Bu birimlerin hiçbiri ayrı kişi değildir; işlemleri Devlet tüzel kişiliği adına yapılır ve davası bakanlık hasım gösterilerek açılır.

Düzenleyici ve denetleyici kurumlar

Bu kurumların siyaset bilimi açısından değerlendirmesi Kamu Yönetimi (KPSS A) serisindeki Türk kamu yönetimi sayfasındadır; hukuk açısından dört özellik sınavda belirleyicidir. (1) Kanunla kurulurlar ve kamu tüzel kişisidirler. (2) Karar organı kuruldur; üyeler belirli süre için atanır ve kanundaki sebepler dışında süre dolmadan görevden alınamaz. (3) İdari ve mali özerklik taşırlar: bakanlık kurul kararını onaylayamaz, değiştiremez, kaldıramaz; "ilişkili" sözcüğü yalnız eşgüdüm bağı anlatır. (4) İşlemleri idari işlemdir ve doğrudan idari yargının denetimindedir. Girişteki avukatın bakanlığa itirazı karar üzerinde hukuki sonuç doğurmaz; yapacağı, dava açma süresi içinde idari yargıya başvurmaktır. Hangi kurum kararının hangi mahkemede görüleceğini İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları sayfasında göreceğiz.

Merkezî idareyle bağın gevşeme sırası
BirimTüzel kişilikMerkezin denetimi
Bakanlık merkez ve taşra birimiYok (Devlet)Hiyerarşi: emir, onay, değiştirme, kaldırma
Bağlı kuruluşOlabilirHiyerarşiye yakın; bakan kuruluşun işlemlerini denetler
İlgili kuruluş, KİTVarVesayet: kanunun saydığı ölçüde
Düzenleyici ve denetleyici kurumVarÖzerk; kurul kararı idari yargıda denetlenir
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşuVarSınırlı idari ve mali denetim (AY m.135)

Meslek kuruluşları

Baro, tabip odası, TMMOB ve ticaret odaları kanunla kurulan kamu tüzel kişileridir; organlarını üyeler yargı gözetiminde gizli oyla seçer ve seçimlerde siyasi partiler aday gösteremez (AY m.135). Merkezî idarenin bunlar üzerindeki yetkisi Anayasa'nın çizdiği idari ve mali denetimle sınırlıdır; amaç dışı faaliyette organın görevine yalnız mahkeme kararıyla son verilir. Avukatlık hukuku sayfasında baronun organlarını ve avukatlığa kabul kararında Adalet Bakanlığının onay yetkisini gördük.

Akılda kalsın: Bakanlık merkezi: ana hizmet – danışma ve denetim – yardımcı hizmet. Düzenleyici kurum: kanun, kurul, süreli üye, özerklik, idari işlem. "İlişkili" bakanlığa itiraz yolu açmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurDüzenleyici kurumların hukuki özellikleri ya da bakanlık birimlerinin türü öncüllerle sorulur.

Tuzakİlişkili bakanlığın kurul kararını hiyerarşik denetimle kaldırabileceğini sanmak.

Sınavda işaretleteftiş kurulu ve hukuk müşavirliği danışma ve denetim birimidir, ana hizmet birimi değildir.

✎Boşluk doldurma birim ve özerklik

Bir bakanlıkta teftiş kurulu başkanlığı birimleri arasında yer alır. Düzenleyici bir kurumun kurul kararına karşı başvurulacak yol olur. Meslek kuruluşunun organına amaç dışı faaliyet sebebiyle ancak son verilebilir.

danışma ve denetimidari yargımahkeme kararıylaana hizmetbakanlık onayıyla

?Soru çöz

Düzenleyici ve denetleyici kurumlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. "İlişkili" sözcüğü yalnız eşgüdüm bağı anlatır; idari ve mali özerklik bakanlığın kurul kararını onaylamasını, değiştirmesini ya da kaldırmasını engeller. A, C ve D bu kurumların kanunla kuruluşunu, süreli kurul üyeliğini ve kararlarının idari işlem olarak yargıda denetlenmesini doğru aktarır.
İDARİ TEŞKİLAT · KURUM

Taşra teşkilatı: il, ilçe, bucak ve köyle ilgili işlemler, vali, kaymakam ve idare kurulları

Hukuk · Türk İdari Teşkilatı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İl, ilçe, bucak ve köy kurulması, adlarının ve sınırlarının değiştirilmesi hangi işlemle yapılır? İl ve ilçe idare kurulu kimlerden oluşur?

Kısa cevap: 5442 sayılı Kanun'a göre il ve ilçe kurulması, kaldırılması, merkezinin belirlenmesi, adının değiştirilmesi ve bir ilçenin başka ile bağlanması kanunla; bucak kurulması ve il-ilçe sınırlarının değiştirilmesi Cumhurbaşkanı onayıyla; köy adlarının değiştirilmesi ve köylerin birleştirilmesi İçişleri Bakanlığının onayıyla yapılır. İl idare kurulu valinin, ilçe idare kurulu kaymakamın başkanlığında toplanır.

İki ilçe arasındaki sınır bir vadinin öbür yamacına kaydırılacak, aynı ilin bir köyünün adı da değiştirilecek. Bu iki işlem için TBMM'den kanun çıkarmak gerekir mi?

Vali ile kaymakamın sıfatları ve illerin idaresindeki yetki genişliği KPSS A serisinde anlatıldı. İYÖS düzeyinde sorulan, mülki bölümlerle ilgili hangi işlemin hangi makamca yapıldığıdır. Kural, işlemin ağırlığına göre kademelenir: yeni bir il ya da ilçe Devlet örgütünü değiştirdiği için kanun ister; sınır düzeltmesi ve bucak teknik bir düzenleme sayıldığı için Cumhurbaşkanı onayı yeter; köy düzeyindeki ad ve birleşme işleri İçişleri Bakanlığına bırakılır (5442 m.2).

Mülki bölümlerde işlem ve yetkili merci (5442 m.2)
İşlemYetkili
İl ve ilçe kurulması, kaldırılması, merkezinin belirlenmesi, adının değiştirilmesi, ilçenin başka ile bağlanmasıKanun
Bucak kurulması ve kaldırılması; il, ilçe ve bucak sınırlarının değiştirilmesi; bir köyün başka ilçeye bağlanması; önemli mevki ve doğal arazi adlarının değiştirilmesiCumhurbaşkanı onayı
Köy ve kasabaların aynı ilçede başka bucağa bağlanması, köy adlarının değiştirilmesi, köylerin birleştirilmesi ve ayrılmasıİçişleri Bakanlığının onayı

Girişteki sınır kaydırma Cumhurbaşkanı onayıyla, köy adının değişmesi İçişleri Bakanlığının onayıyla yapılır; ikisi için de kanun gerekmez. Kanunun 1949 tarihli metni bu işlemlerden önce ilgili il idare kurullarının görüşünün alınmasını da arar.

İdare kurulları

Taşrada vali ve kaymakam tek başına karar veren amirlerdir; ama bazı işler kurulla görülür. İl idare kurulu valinin başkanlığında hukuk işleri müdürü, defterdar ve bazı il müdürlerinden; ilçe idare kurulu kaymakamın başkanlığında ilçedeki birim amirlerinden oluşur (m.57–58; Kanun'un saydığı unvanların bir kısmı bugün başka adlar taşır). Vali kurula başkanlık etmesi için vali yardımcısını görevlendirebilir. İdare kurulları köy muhtarının ve ihtiyar meclisi üyelerinin görevden çıkarılması gibi işlerde karar verir; bunu son konuda göreceğiz. İlçe idare kurulu kararlarına karşı il idare kuruluna başvurulabilir (m.65).

Akılda kalsın: İl-ilçe: kanun. Bucak ve sınır: Cumhurbaşkanı onayı. Köy adı ve birleşme: İçişleri onayı. Kurul başkanı: ilde vali (yardımcısını görevlendirebilir), ilçede kaymakam.
Sınavda

Nasıl sorulurBir mülki işlemin hangi işlemle yapılacağı eşleştirme ya da "hangisi kanunla yapılır?" kalıbıyla sorulur.

Tuzakİl sınırının değiştirilmesini il kurulmasıyla birlikte kanuna bağlamak; sınır değişikliği Cumhurbaşkanı onayıyla yapılır.

Sınavda işaretlebir ilçenin başka ile bağlanması kanun ister, bir köyün başka ilçeye bağlanması istemez.

⇄Bilgi eşleştirme işlem → merci

?Soru çöz

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'na göre aşağıdaki işlemlerden hangileri kanunla yapılır?

I. Bir bucağın kaldırılması
II. Bir ilin merkezinin belirlenmesi
III. Bir köyün aynı ildeki başka bir ilçeye bağlanması

✓ A. İlin merkezinin belirlenmesi kanunla yapılır (m.2/A). Bucağın kaldırılması ve bir köyün başka bir ilçeye bağlanması Cumhurbaşkanı onayıyla yapılır (m.2/B). B bucağı, C köyün bağlanmasını kanuna bağlar; D ikisini birlikte kanuna taşır.
İDARİ TEŞKİLAT · KURUM

Belediye organları: meclisin çalışması, encümenin yapısı, başkanlığın sona ermesi ve boşalması

Hukuk · Türk İdari Teşkilatı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHukuk davalarında yetkili mahkeme neresidir? Genel yetkili mahkeme ile sözleşme ve haksız fiil davalarındaki özel yetki kuralları nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk yargılamasının ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Genel yetkili mahkeme, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6); davalı birden fazlaysa birinin yerleşim yerinde dava açılabilir (m.7). Sözleşmeden doğan davalar ifa yerinde (m.10), haksız fiil davaları fiilin işlendiği, zararın doğduğu ya da doğma ihtimali bulunan yerde veya zarar görenin yerleşim yerinde de açılabilir (m.16). Özel yetki kesin değilse davacı bu yerlerden birini seçer.

Genel ve özel yetki

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Belediye meclisi nasıl toplanır ve karar alır? Belediye encümeni kimlerden oluşur? Belediye başkanlığı nasıl sona erer, boşalınca yerine kim nasıl seçilir?

Kısa cevap: Belediye meclisi her ayın ilk haftası toplanır; üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanıp katılanların salt çoğunluğuyla karar verir, karar yeter sayısı tam sayının dörtte birinden az olamaz. Encümen, il belediyesi ve 100.000'i aşan belediyede yedi, diğerlerinde beş kişidir. Başkanlık boşalırsa meclis on gün içinde toplanıp üyeleri arasından gizli oyla başkan seçer (5393 m.20–22, 33, 45).

Bir ilçe belediye başkanı istifa etti. Vali meclisi toplantıya çağırdı; ilk iki oylamada kimse üçte iki oyu alamadı. Seçim nasıl sürer, başkan seçilene kadar belediyeyi kim yönetir?

Organların sayısı ve başkanın meclis kararını iade ve dava yetkisi KPSS A serisinde anlatıldı. İYÖS'te sorulan, organların çalışma kuralları ve başkanlık makamının akıbetidir.

Belediye meclisi

Meclis seçim sonuçlarının ilanını izleyen beşinci gün kendiliğinden toplanır ve gizli oyla başkanlık divanını seçer; meclise belediye başkanı başkanlık eder, ama faaliyet raporunun görüşüldüğü toplantıyı meclis başkanvekili yönetir (m.19). Olağan toplantı her ayın ilk haftasındadır; bütçe toplantısı en çok 20, diğerleri en çok 5 gün sürer; başkan acil durumda yılda en çok üç kez olağanüstü toplantıya çağırabilir (m.20). Toplantı yeter sayısı üye tam sayısının salt çoğunluğu, karar yeter sayısı katılanların salt çoğunluğudur; ancak karar yeter sayısı tam sayının dörtte birinden az olamaz ve eşitlikte başkanın tarafı üstün gelir (m.22). İl ve ilçe belediyeleriyle nüfusu 10.000'i aşan belediyelerde plan ve bütçe ile imar komisyonları zorunludur; aynı belediyelerde meclis her ocakta bir önceki yılın hesaplarını incelemek üzere denetim komisyonu kurar (m.24–25).

Meclisin denetim araçları soru, genel görüşme, faaliyet raporu ve gensorudur. Faaliyet raporu ya da gensoru üzerine başkan, meclis üye tam sayısının dörtte üçüyle yetersiz bulunursa dosya vali aracılığıyla Danıştaya gider; Danıştay uygun görürse başkan başkanlıktan düşer (m.26). Meclis üyeliği ölüm ve istifayla kendiliğinden, seçilme yeterliğinin kaybında Danıştay kararıyla düşer (m.29).

Belediye encümeni

Encümenin yapısı
BelediyeSeçilmiş üye (meclisten, 1 yıl)Atanmış üyeToplam
İl belediyesi ve nüfusu 100.000'i aşan belediye (5393 m.33)3Mali hizmetler birim amiri + başkanın seçeceği 2 birim amiriBaşkanla 7
Diğer belediyeler2Mali hizmetler birim amiri + 1 birim amiriBaşkanla 5
Büyükşehir belediyesi (5216 m.16)5Genel sekreter ve mali hizmetler birim amiri dahil 5 birim amiriBaşkanla 11

Encümen haftada en az bir kez toplanır; çekimser oy kullanılamaz, başkanın havale etmediği konu görüşülemez, havale edilen iş bir hafta içinde karara bağlanır. Hukuk yargılamasının ilkeleri sayfasında hâkimin yasaklılığının üçüncü derece hısımlıkta kesildiğini gördük; encümen üyesi ise ikinci derece dahil kan ve kayın hısımlarının işlerinin görüşüldüğü toplantıya katılamaz (m.35). Kamulaştırma kararı, kanunlardaki cezaların verilmesi ve üç yılı aşmayan kiralama encümenin işidir (m.34).

Başkanlığın sona ermesi ve boşalması

Başkanlık ölüm ve istifayla kendiliğinden sona erer; mazeretsiz ve kesintisiz yirmi günden fazla görevi terk, seçilme yeterliğinin kaybı, görevi sürdürmeye engel hastalık ya da meclisin feshine yol açan eyleme katılma hâllerinde ise İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay kararıyla sona erer (m.44). Boşalmada vali meclisi on gün içinde toplar; meclis üyeleri arasından gizli oyla başkan seçilir: ilk iki oylamada üye tam sayısının üçte ikisi, üçüncüde salt çoğunluk aranır, sonuç çıkmazsa en çok oy alan iki aday arasında dördüncü oylama yapılır, eşitlikte kura çekilir (m.45). Seçilene kadar görevi meclis birinci başkanvekili, o yoksa ikinci başkanvekili, o da yoksa valinin görevlendirdiği kamu görevlisi yürütür. Seçim on beş günde tamamlanamazsa meclisin feshine ilişkin hükümler işler. Girişteki meclis üçüncü oylamada salt çoğunluk arar, olmazsa dördüncü oylamaya geçer.

Görevleriyle ilgili suç sebebiyle soruşturma ya da kovuşturma açılan organ ya da üye, kesin hükme kadar İçişleri Bakanınca görevden uzaklaştırılabilir; karar iki ayda bir gözden geçirilir (m.47). Başkan uzaklaştırılır ya da tutuklanırsa meclis başkan değil başkanvekili seçer. Terör suçlarından uzaklaştırma ve tutuklamada ise seçim yapılmaz; büyükşehir ve il belediyesinde İçişleri Bakanı, diğerlerinde vali görevlendirme yapar (m.45/2, 46).

Akılda kalsın: Karar yeter sayısı katılanların salt çoğunluğu, en az 1/4. Yetersizlik 3/4 → Danıştay. Encümen 7 / 5, büyükşehirde 11; çekimser yok; yasaklılık 2. derece. Başkan seçimi 2/3 – 2/3 – salt – ilk iki aday; terk 20 gün.
Sınavda

Nasıl sorulurBaşkanlığın hangi hâlde kendiliğinden, hangi hâlde Danıştay kararıyla sona erdiği ya da boşalmada izlenecek yol öncüllerle sorulur.

TuzakBaşkanın görevden uzaklaştırıldığı durumda meclisin yeni başkan seçtiğini sanmak; bu durumda başkanvekili seçilir.

Sınavda işaretlefaaliyet raporunun görüşüldüğü toplantıya belediye başkanı başkanlık edemez.

↕Sıralama boşalmadan seçime

  1. İlk iki oylamada üye tam sayısının üçte ikisi aranır
  2. Belediye başkanı istifa eder, başkanlık kendiliğinden boşalır
  3. En çok oy alan iki aday arasında dördüncü oylama yapılır
  4. Vali, meclisin on gün içinde toplanmasını sağlar
  5. Üçüncü oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır

?Soru çöz

5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre aşağıdaki hâllerin hangisinde belediye başkanlığı Danıştay kararıyla sona erer?

✓ C. Görevi terk mülki idare amirince belirlenir ve İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay kararıyla başkanlık sona erer (m.44/2-a). A istifadır, başkanlık kendiliğinden sona erer. B ve D başkanlığı sona erdirmez: tutuklamada meclis başkanvekili seçer, kovuşturmada İçişleri Bakanı geçici olarak görevden uzaklaştırabilir (m.45, 47).
İDARİ TEŞKİLAT · KARŞILAŞTIRMA

Büyükşehir, il özel idaresi ve köy: organların farkları ve mahallî idarelerin süreleri

Hukuk · Türk İdari Teşkilatı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Büyükşehir belediye başkanı meclis kararını kaç günde iade eder? İl genel meclisinin başkanı kimdir? Köyün organları kimlerden oluşur, muhtar görevden nasıl çıkarılır?

Kısa cevap: Büyükşehir belediye başkanı meclis kararını yedi günde iade eder, ısrar kararına karşı dava için kanunda süre yazılmaz; ilçe belediye başkanları büyükşehir meclisinin doğal üyesidir. İl genel meclisi başkanını kendi seçer; vali il özel idaresinin başıdır ve kararları yedi günde iade edebilir. Köyde köy derneği muhtarı ve ihtiyar meclisini seçer; imam ve öğretmen ihtiyar meclisinin tabii üyesidir.

Bir büyükşehir belediye başkanı, hukuka aykırı bulduğu meclis kararını altıncı gün iade etti; meclis ısrar edince on beşinci gün dava açtı. Süreler aşıldı mı?

Büyükşehir belediyesi

Büyükşehir belediye meclisinin başkanı büyükşehir belediye başkanıdır; büyükşehir içindeki ilçe belediye başkanları meclisin doğal üyesidir, ama büyükşehir belediye başkanvekili olamaz (5216 m.12, 17). Meclis her ayın ikinci haftası toplanır (m.13); beş zorunlu ihtisas komisyonu vardır: imar ve bayındırlık, çevre ve sağlık, plan ve bütçe, eğitim-kültür-gençlik-spor, ulaşım (m.15). İade süresi 5393'ten farklıdır: büyükşehir belediye başkanı hukuka aykırı gördüğü kararı yedi gün içinde iade eder; ısrarla kesinleşen karara karşı idari yargıya başvurabilir, ama 2005'te metinden çıkarılan "on gün" yerine kanun özel bir süre yazmaz (m.14). Girişteki başkanın iadesi süresindedir; dava için 5216'da on günlük bir sınır aranmaz; süre, idari yargılama usulünün genel kurallarına bırakılmıştır. İlçe belediye meclislerinin imara ilişkin kararları büyükşehir meclisince üç ay içinde nazım plana uygunluk yönünden incelenir; görüşülmeyen karar onaylanmış sayılır. Büyükşehir belediyesi ilçe belediyelerinin imar uygulamalarını denetler; aykırılığın giderilmesi için en çok üç ay süre verir (m.11).

İl özel idaresi

Büyükşehir olmayan illerde il genel meclisi ilk toplantısında en yaşlı üyenin başkanlığında toplanır ve meclis başkanını kendi üyeleri arasından gizli oyla seçer; belediyeden farkı budur, çünkü vali meclisin üyesi değildir (5302 m.11). Vali il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir (m.29). Kararlar en geç beş gün içinde valiye gönderilir, vali hukuka aykırı gördüğünü yedi gün içinde iade edebilir; valiye gönderilmeyen karar yürürlüğe girmez (m.15). İl encümeni valinin başkanlığında genel sekreter, meclisin seçtiği üç üye ve valinin birim amirleri arasından seçtiği iki üyeden oluşur; vali katılamazsa genel sekreter başkanlık eder (m.25).

Köy

Her köyde köy derneği, muhtar ve ihtiyar meclisi bulunur. Köy derneği, köyde seçme hakkı olanların topluluğudur; muhtarı ve ihtiyar meclisi üyelerini doğrudan seçer. Muhtar ihtiyar meclisinin başıdır; köyün imamı ve öğretmeni ihtiyar meclisinin her zaman üyesidir (442 m.20, 23). Eş, ana-baba, çocuk, gelin, damat ve kardeşler aynı ihtiyar meclisinde birlikte üye olamaz (m.30). Muhtar ve ihtiyar meclisi üyeleri, kanundaki sebeplerle il ya da ilçe idare kurulunca görevden çıkarılır; köy tüzel kişiliğiyle davalı olan muhtar o davada köyü temsil edemez, temsilciyi köy derneği seçer.

Mahallî idarelerde süreler ve sayılar
KonuSüre / sayıDayanak
Meclis kararının iadesi: belediye / büyükşehir / il özel idaresi5 gün / 7 gün / 7 gün (valiye gönderme 5 gün)5393 m.23; 5216 m.14; 5302 m.15
Israr kararına karşı dava: belediye / büyükşehir10 gün / kanunda süre yok5393 m.23; 5216 m.14
Kesinleşen kararın mülki amire gönderilmesi7 gün5393 m.23; 5216 m.14
Olağan meclis toplantısı: belediye ve il genel meclisi / büyükşehirAyın ilk haftası / ikinci haftası5393 m.20; 5302 m.12; 5216 m.13
Meclis yetersizlik ya da gensoru kararıÜye tam sayısının 3/4'ü5393 m.26
Başkanlık boşalmasında meclisin toplanması / seçimin tamamlanması10 gün / 15 gün5393 m.45
Görevden uzaklaştırmanın gözden geçirilmesi2 ayda bir5393 m.47
Fesihte toplantıların ertelenmesi hakkında Danıştay kararıEn geç 1 ay5393 m.30; 5302 m.22
İlçe meclisinin imar kararının büyükşehirce incelenmesi3 ay (geçerse onaylanmış sayılır)5216 m.14
Akılda kalsın: İade: belediye 5, büyükşehir 7, vali 7. Büyükşehir meclisi ikinci hafta, 5 zorunlu komisyon. İl genel meclisi başkanını kendi seçer. Köy: imam + öğretmen tabii üye; çıkarma idare kurulu.
Sınavda

Nasıl sorulurİade süresi, meclis başkanının kim olduğu ya da köy organlarının oluşumu karşılaştırmalı sorulur.

Tuzak5393'teki beş günlük iade süresini büyükşehir başkanına da uygulamak.

Sınavda işaretleilçe belediye başkanı büyükşehir meclisinin doğal üyesidir ama büyükşehir başkanvekili olamaz.

✎Boşluk doldurma üç idarenin farkı

Büyükşehir belediye başkanı hukuka aykırı gördüğü meclis kararını gün içinde iade edebilir. İl genel meclisinin başkanını kendi üyeleri arasından seçer. Köyün imamı ve öğretmeni her zaman üyesidir.

?Soru çöz

Mahallî idarelerin organlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Muhtar ve ihtiyar meclisi üyeleri, kanundaki sebeplerle il ya da ilçe idare kurulunca görevden çıkarılır.
II. Büyükşehir içindeki ilçe belediye başkanları büyükşehir belediye meclisinin doğal üyesidir.
III. İl genel meclisine vali başkanlık eder.

✓ B. I 442 sayılı Kanun'daki çıkarma kuralını, II 5216 m.12'yi doğru aktarır. III yanlıştır: il genel meclisi başkanını kendi üyeleri arasından seçer; vali il özel idaresinin başıdır ama meclisin başkanı değildir (5302 m.11, 29). A I'i atlar; C ve D valiyi meclis başkanı yapar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Türk vatandaşı A ile Fransız vatandaşı B Türkiye'de evlenmiş, evlilik boyunca İspanya'da yaşamıştır. B, dava tarihinde de İspanya'da mutad meskeni bulunduğu hâlde Türkiye'de boşanma davası açmıştır. 5718 sayılı MÖHUK'a göre boşanma sebeplerine ve boşanmada velayete hangi hukuk uygulanır?

✓ B. Eşler ayrı vatandaşlıkta olduğu için müşterek mutad mesken hukuku, yani İspanyol hukuku uygulanır (m.14/1); boşanmada velayet de aynı hukuka tabidir (m.14/3). A ve C boşanmaya Türk hukukunu uygular, oysa Türk hukuku ancak müşterek mutad mesken yoksa son basamaktır; evlenme yeri de bağlama noktası değildir. D davacının millî hukukunu esas alır, böyle bir bağlama noktası yoktur.Kaynak: Kanunlar ihtilafı · Nişan, evlenme, boşanma, soybağı, nafaka

?Soru 2

6100 sayılı HMK ve 5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Taraflar Türkiye'deki bir taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlık için yazılı bir anlaşmayla yabancı bir mahkemeyi yetkili kılabilir.
II. Yabancı mahkemeyi yetkili kılan geçerli bir anlaşmaya rağmen Türkiye'de açılan davada davalı yetki itirazında bulunmazsa dava Türk mahkemesinde görülür.
III. İşçi ile işveren, işçinin Türkiye'deki mutad işyeri mahkemesinin yetkisini önceden yaptıkları yazılı anlaşmayla kaldırabilir.

✓ C. Yetki anlaşması Türk mahkemesinin yetkisini ancak itirazla düşürür; itiraz yoksa dava Türk mahkemesinde görülür (m.47/1, II). I yanlıştır: taşınmazın aynına ilişkin davada HMK m.12'deki kesin yetki münhasırdır, anlaşma yapılamaz. III yanlıştır: iş davalarındaki yetki anlaşmayla bertaraf edilemez (m.47/2). A ve D kesin yetkiyi, B işçinin korunmasını gözden kaçırır.Kaynak: Milletlerarası usul, vatandaşlık ve yabancılar · Yetki anlaşması ve yargı bağışıklığı

?Soru 3

Osmanlı Devleti'nde örfî hukukla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Örfî hukukun tek sınırı şer'e aykırı olmamaktı; aykırı bir kural geçerlilik kazanamazdı ve uygunluk şeyhülislam fetvasıyla gözetilirdi. A örfî hukukun dayanağını, B alanlarını, D iki hukukun aynı kadı mahkemesinde uygulandığını doğru verir.Kaynak: Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e · Şer'î ve örfî hukuk

?Soru 4

Aşağıdaki Tanzimat dönemi metinlerinden hangisi Batı'dan alınmayıp Osmanlı'nın kendi hukuk geleneğinden derlenerek hazırlanmıştır?

✓ B. Arazi Kanunnamesi, kanunnamelerle oluşmuş mirî arazi düzenini sistemleştiren yerli bir metindir. A Fransız Ticaret Kanunu'ndan, C büyük ölçüde 1810 Fransız Ceza Kanunu'ndan alınmıştır; D de Avrupa kaynaklı deniz ticareti kurallarını içerir.Kaynak: Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e · Tanzimat, Islahat ve ilk kanunlaştırmalar

?Soru 5

Türk hukukundaki resepsiyonla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. 818 sayılı Borçlar Kanunu İsviçre kaynaklıdır ve satılanın hasarını kural olarak sözleşmenin kurulmasıyla alıcıya geçirirdi.
II. 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun kaynağı İsviçre'nin Neuchâtel kantonunun usul kanunudur.
III. 1932 tarihli 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu değişikliklerle hâlâ yürürlüktedir.

✓ C. Üç ifade de doğrudur: 818 İsviçre Borçlar Kanunu'ndan alındı ve hasarı sözleşmeyle alıcıya geçiriyordu (6098 bu kuralı terk etti); HUMK'un kaynağı Neuchâtel kantonudur; 2004 sayılı İİK 1932'den beri yürürlüktedir. A, B ve D doğru ifadelerden en az birini dışarıda bırakır.Kaynak: Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e · 1926 resepsiyonu ve bugünkü kanunlar

?Soru 6

I. Avrupa Konseyi üyesi bir ülkede yaşanan olaylar yüzünden dini nedeniyle zulümden haklı olarak korkan yabancı
II. Asya'daki bir ülkede yaşanan olaylar yüzünden siyasi düşüncesi nedeniyle zulümden haklı olarak korkan yabancı
III. Zulüm korkusu olmayan, ama ülkesine dönerse silahlı çatışmadaki ayrım gözetmeyen şiddet nedeniyle ciddi tehditle karşılaşacak yabancı

6458 sayılı Kanun'a göre bu kişilere statü belirleme sonucunda sırasıyla hangi statüler verilir?

✓ B. Avrupa ülkelerindeki olaylar mülteci (m.61), Avrupa dışındakiler şartlı mülteci (m.62), zulüm olmadan ayrım gözetmeyen şiddet riski ikincil koruma (m.63) statüsü doğurur. A ilk ikisini ters çevirir; C ikinci ve üçüncüyü karıştırır; D kitlesel akın olmadan geçici koruma tanır.Kaynak: Milletlerarası usul, vatandaşlık ve yabancılar · Vize, ikamet, sınır dışı, uluslararası koruma

?Soru 7

I. Millî hukuku izin verse de bir yabancının Türkiye'de ikinci bir evlilik yapma talebi reddedilir.
II. Sözleşme yabancı hukuka tabi olsa da Türk mahkemesi, Türkiye'nin ekonomik düzenini korumak için konmuş emredici bir Türk kuralını uygular.
III. Saklı payları dar tutan bir ülkenin vatandaşlığına, yalnız mirasçılarının saklı payından kaçmak için ölümünden kısa süre önce geçen kişinin bu değişikliği dikkate alınmaz.

5718 sayılı MÖHUK ve öğretiye göre bu olaylar sırasıyla hangi kavramlarla ilgilidir?

✓ C. I'de yabancı hukukun sonucu Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğu için uygulanmaz (m.5); II'de Türk kuralı amacı gereği yabancı hukuk yetkili olsa da uygulanır (m.6); III'te bağlama noktası (vatandaşlık) hileyle değiştirilmiştir. A II'yi atıf sayar; B ilk iki kavramın yerini değiştirir, III'ü vasıflandırma sayar; D III'te hileyi görmez, yalnız bağlama noktasının değişmesine bakar.Kaynak: Kanunlar ihtilafı · Kamu düzeni, doğrudan uygulanan kural, kanuna karşı hile

?Soru 8

5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdakilerden hangisi yabancı mahkeme ilamının tenfizi için aranan şartlardan biri değildir?

✓ B. m.54 yabancı mahkemenin hangi hukuku uyguladığını denetlemez; tenfiz yargıcı kararın esasına girmez. A karşılıklılığı (m.54/1-a), C kamu düzenini (m.54/1-c), D münhasır yetkiyi (m.54/1-b) doğru verir.Kaynak: Milletlerarası usul, vatandaşlık ve yabancılar · Yabancı mahkeme kararlarının tenfizi

?Soru 9

5718 sayılı MÖHUK'taki "Haksız fiilden doğan borçlar haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tâbidir." kuralında bağlama konusu ve bağlama noktası sırasıyla hangisidir?

✓ B. Kuralın düzenlediği ilişki türü (haksız fiilden doğan borçlar) bağlama konusu, bu ilişkiyi bir ülkeye bağlayan ölçüt (fiilin işlendiği yer) bağlama noktasıdır (m.34/1). A iki parçanın yerini değiştirir; C ve D kuralda olmayan bağlama noktalarını yazar.Kaynak: Kanunlar ihtilafı · Yabancı unsur ve bağlama kuralı

?Soru 10

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Vatandaşlığın kaybettirilmesi kararı ilgilinin eşine ve çocuklarına tesir etmez.
II. Yalan beyanla kazanılan vatandaşlığın iptali, ilgiliye bağlı olarak vatandaş olan eş ve çocuklara da uygulanır.
III. Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybeden kişi, kanunda sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder.

✓ A. Kaybettirme şahsidir (m.30/2, I); iptal ona bağlı olarak kazanan eş ve çocuklara da uygulanır (m.32, II); çıkma izniyle ayrılan doğumla Türk kişi Mavi Kart kapsamında haklarını korur (m.28/1, III). B Mavi Kart'ı, C kaybettirme ve iptalin aileye etkisini, D kaybettirmenin şahsiliğini dışarıda bırakır.Kaynak: Milletlerarası usul, vatandaşlık ve yabancılar · Vatandaşlığın kaybı ve Mavi Kart
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →