Kiraya verenin borçları: elverişli teslim, giderler ve ayıptan sorumluluk
Hukuk · Borçlar Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAyıplı mal alan alıcının seçimlik hakları nelerdir? Ayıptan doğan davalar ne zaman zamanaşımına uğrar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Satış, mal değişim ve bağışlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Alıcı sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ya da ayıpsız benzeriyle değiştirme haklarından birini seçer; genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır (TBK m.227). Ayıptan doğan davalar, ayıp sonradan ortaya çıksa bile devirden itibaren 2 yılda zamanaşımına uğrar; ağır kusurlu satıcı bu süreden yararlanamaz. Yapının ayıbında süre mülkiyetin geçmesinden itibaren 5 yıl, ağır kusurda 20 yıldır (m.231, 244).
✎Konu anlatımı
Kiraya veren hangi borçları üstlenir? Kiralanan sonradan ayıplı hâle gelirse kiracının hakları nelerdir?
Kısa cevap: Kiraya veren kiralananı kararlaştırılan tarihte, amaçlanan kullanıma elverişli olarak teslim eder ve sözleşme süresince bu durumda tutar (TBK m.301). Kiralanan sonradan ayıplanırsa kiracı ayıbın giderilmesini, bedelden orantılı indirim ya da zararının giderilmesini ister; önemli ayıp verilen sürede giderilmezse sözleşmeyi feshedebilir (m.305–306).Bir avukatın büro olarak kiraladığı dairenin kaloriferi ocakta bozuldu. Avukat durumu hemen bildirdi; iki hafta geçti, onarım yapılmadı. Ustayı kendisi çağırıp faturayı kiradan düşebilir mi?
Kira sözleşmesinde kiraya veren bir şeyin kullanılmasını ya da kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakır, kiracı kira bedelini öder (m.299). Kiraya veren kiralananı sözleşme süresince kullanıma elverişli tutar; bu kural konut ve çatılı işyerinde kiracı aleyhine değiştirilemez, diğer kiralarda genel işlem koşuluyla değiştirilemez (m.301). Vergi ve benzeri yükümlülüklere, aksi kararlaştırılmadıkça kiraya veren katlanır (m.302); yan giderler de kural olarak onundur (m.303). Konut ve çatılı işyerinde ısıtma, aydınlatma, su gibi kullanma giderleri ise, aksine sözleşme ya da yerel âdet yoksa kiracıya aittir (m.341).
Ayıptan sorumluluk
Satış, mal değişim ve bağışlama sayfasında gördüğümüz ayıba karşı tekeffül devir anındaki ayıba bağlıydı; kiraya verenin sorumluluğu ise sözleşme boyunca sürer. Sonradan ayıpta kiracı ayıbın giderilmesini, ayıpla orantılı indirim ya da zararının giderilmesini ister; tazminat istemi diğer hakları engellemez (m.305). Ayıp uygun sürede giderilmezse kiracı onu kiraya veren hesabına gidertip bedelden indirebilir; ayıp kullanımı önemli ölçüde engelliyorsa fesheder (m.306). İndirim, ayıbın kiraya verence öğrenilmesinden giderilmesine kadar geçen süre içindir (m.307); zarardan kiraya veren kusursuzluğunu ispat etmedikçe sorumludur (m.308).
| Ölçüt | Satış (TBK m.219–231) | Kira (TBK m.304–308) |
|---|---|---|
| Hangi ayıp? | Devir anında var olan | Teslimde var olan ve sözleşme boyunca ortaya çıkan |
| Haklar | Dönme, indirim, onarım, değiştirme | Giderme (olmazsa kiraya veren hesabına gidertme), indirim, tazminat; önemli ayıpta fesih |
| Tazminat | Dönmede doğrudan zarar kusursuz | Kusur karinesi (m.308) |
Üçüncü kişiler ve el değiştirme
Üçüncü kişi kiralananda kiracının hakkıyla bağdaşmayan bir hak ileri sürerse kiraya veren, kiracının bildirimi üzerine davayı üstlenir ve her türlü zararı giderir (m.309). Satış, mal değişim ve bağışlama sayfasında gördüğümüz gibi satış borçlandırıcı bir işlemdir; kiralananın satılması kirayı sona erdirmez: sözleşmeden sonra el değiştiren kiralananın yeni maliki kira sözleşmesinin tarafı olur (m.310). Taşınmaz kiralarında kiracılık hakkı tapuya şerh edilebilir (m.312).
Girişteki avukat bildirimde bulundu ve kışın kalorifer için uygun süreyi bekledi; ayıbı kiraya veren hesabına gidertip faturayı kiradan indirebilir, ayrıca indirim de ister.
Nasıl sorulurKiracının ayıp karşısındaki hakları ya da kiralananın satılmasının etkisi sorulur.
TuzakKiralananın satılmasıyla kiranın sona erdiğini sanmak; yeni malik sözleşmenin tarafı olur.
Sınavda işaretleindirim, ayıbın kiraya veren tarafından öğrenilmesinden giderilmesine kadar istenir.
⇄Bilgi eşleştirme gider → kim katlanır?
?Soru çöz
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'na göre satış ve kira sözleşmelerinde ayıptan sorumlulukla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?