Hırsızlık: rızasız alma, nitelikli hâller ve hafif hâller
Hukuk · Ceza Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKasten yaralamanın nitelikli hâlleri ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri nelerdir? Hangi yaralamalar şikâyete bağlıdır? İşkence ile eziyet arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kişilere karşı suçlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen kasten yaralama şikâyete bağlıdır; silahla ya da yakın akrabaya karşı işlenen nitelikli yaralamada şikâyet aranmaz (TCK m.86). Yüzde sabit iz gibi ağır neticeler cezayı bir kat, yüzün sürekli değişikliği gibi daha ağırları iki kat artırır (m.87). Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır (m.89). İşkenceyi kamu görevlisi işler, eziyeti herkes (m.94, 96).
✎Konu anlatımı
TCK'ya göre hırsızlık suçunun unsurları nelerdir? Kullanma hırsızlığı ve paydaşın hırsızlığı nasıl cezalandırılır, hangi hâllerde şikâyet gerekir?
Kısa cevap: Zilyedin rızası olmadan başkasına ait taşınır malı, kendisine ya da başkasına yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kişi hırsızlık suçunu işler (TCK m.141). m.142 cezayı artıran nitelikli hâlleri sayar, gece işlenmesi cezayı yarı oranında artırır (m.143). Paydaşın ortak maldaki hırsızlığı, alacak tahsili amacı (m.144) ve kullanma hırsızlığı (m.146) şikâyete bağlıdır.Komşusunun bahçesindeki kilitsiz bisikleti akşam geri bırakmak üzere alıp gezen A ile aynı niyetle aldığı motosikleti bir kapkaçta kaçmak için kullanan B aynı indirimden yararlanabilir mi?
Suçun genel unsurlarını Hukuk (KPSS A) serisindeki Ceza hukukunun temel ilkeleri sayfasında görmüştük. Malvarlığı suçlarının çekirdeği hırsızlıktır; temel cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir (m.141).
Unsurlar neyi korur?
Kanun "malik" değil "zilyet" der: kiracının ya da rehin alacaklısının elindeki mal da korunur. Zilyet rıza gösterirse alma fiili yoktur; rıza hileyle koparılmışsa üçüncü konudaki dolandırıcılık söz konusudur. Konu yalnız taşınır maldır; taşınmazın işgali hakkı olmayan yere tecavüzdür (m.154). Elektrik, su ya da doğal gazın sayaç atlatılarak tüketilmesi de hırsızlık değil karşılıksız yararlanmadır (m.163/3).
İki kademeli nitelikli hâller
m.142'nin birinci fıkrası eşyanın bulunduğu yere ya da tahsisine, ikinci fıkrası işleniş biçimine bakar. Hırsızlık amacıyla konuta girilmesi ya da kapının kırılması hâlinde, Kişilere karşı suçlar sayfasında gördüğümüz konut dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme için şikâyet aranmaz (m.142/4).
| Ölçüt | Birinci fıkra (3–7 yıl) | İkinci fıkra (5–10 yıl) |
|---|---|---|
| Örnekler | Kamu kurumunda, ibadet yerinde ya da toplu taşımada bulunan; afet için hazırlanmış; âdet gereği açıkta bırakılmış eşya | Kendini koruyamayan kişiden; çekip alma ya da özel beceri; kilit açma; bilişim sistemi; büyük ya da küçük baş hayvan; kilitli ya da bina içindeki eşya |
| Gece vakti (m.143) | Hangi kademede olursa olsun ceza ayrıca yarı oranında artırılır | |
Hafif hâller ve şikâyet
Paydaşın ya da elbirliği malikinin ortak maldaki hırsızlığı ve hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla hırsızlık, şikâyet üzerine iki aydan bir yıla kadar hapis ya da adli para cezası gerektirir (m.144). Kullanma hırsızlığında mal geçici kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere alınır; şikâyet üzerine ceza yarı oranına kadar indirilir, ama mal suç işlemek için kullanılmışsa bu hüküm uygulanmaz (m.146). Değer azlığında (m.145) ve ağır, acil bir ihtiyaç için işlenen hırsızlıkta (m.147) hâkim indirim yapabilir ya da ceza vermeyebilir. Girişteki A kullanma hırsızlığı hükmünden yararlanır; B yararlanamaz, çünkü motosikleti suç işlemek için kullanmıştır.
Nasıl sorulurBir olayda hangi hükmün uygulanacağı ya da hırsızlığın hangi türlerinin şikâyete bağlı olduğu sorulur.
TuzakSuç işlemekte kullanılan aracın alınmasını da kullanma hırsızlığı saymak; m.146 bu durumu açıkça dışarıda bırakır.
Sınavda işaretlesayaç atlatılarak elektrik kullanmak hırsızlık değil, karşılıksız yararlanmadır.
✎Boşluk doldurma hırsızlık
Zilyedin rızası olmadan başkasına ait bir malı yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kişi hırsızlık işler. Mal geçici kullanılıp iade edilmek üzere alınmışsa ceza üzerine indirilir. Sayaç atlatılarak doğal gaz tüketen kişi suçunu işler.
?Soru çöz
5237 sayılı TCK'ya göre aşağıdaki hâllerin hangilerinde hırsızlık suçunun soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlıdır?
I. Malın geçici kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere alınması
II. Paydaşın, paylı mülkiyetteki ortak mal üzerinde hırsızlık yapması
III. Hırsızlığın gece vakti işlenmesi