Siyasi düşünceler tarihi: Antik Çağ’dan Kelsen ve Schmitt’e kamu hukukunun düşünürleri

Kamu hukukunun temel kavramlarını kuran düşünürleri, eserlerini ve devlet, egemenlik, özgürlük hakkındaki ayırt edici fikirlerini dönem dönem öğren.

7 durakHMGS · İYÖS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
GENEL KAMU HUKUKU · KURAM

Antik Yunan: Platon'un filozof kralı, Aristoteles'in altı yönetim biçimi

Hukuk · Genel Kamu Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDevletin kökeni hakkındaki kuramlar nelerdir? Aile kuramı, kuvvet kuramı, sözleşme kuramı ve tarihî-evrimci kuram neyi savunur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Devlet kuramları ve egemenlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Teokratik kurama göre devlet ilahi iradeye, aile kuramına göre ailenin genişlemesine, kuvvet kuramına göre güçlü grubun zayıfı boyunduruk altına almasına, sözleşme kuramına göre bireylerin anlaşmasına, Marksist kurama göre sınıf çatışmasına dayanır. Bugün baskın görüş, devletin tek bir sebebe değil uzun bir tarihsel gelişmeye dayandığını söyleyen tarihî-evrimci kuramdır.

Devletin kökeni kuramları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Platon'un ideal devleti nasıldır? Aristoteles yönetim biçimlerini nasıl sınıflandırır, en iyi yönetim biçimi olarak neyi önerir?

Kısa cevap: Platon Devlet'te adaleti her sınıfın kendi işini yapması olarak tanımlar ve yönetimi filozof krallara verir; Yasalar'da ise yasaların egemen olduğu ikinci en iyi devleti çizer. Aristoteles Politika'da yönetimleri yönetenlerin sayısına ve ortak yarar mı kişisel çıkar mı gözettiklerine göre altıya ayırır ve orta sınıfa dayanan karma yönetimi (politeia) en istikrarlı biçim sayar.

Bir anayasa yapım komisyonunda iki üye tartışıyor: biri "en bilgili olanlar yönetsin", öteki "kimse yasanın üstünde olmasın" diyor. İki görüşün de kökü aynı okulda, Atina'dadır.

Platon Devlet (Politeia) adlı diyaloğunda adil bir şehri ruhun yapısına benzetir. Şehirde üç sınıf vardır: yöneten filozoflar, şehri koruyan bekçiler ve üretim yapan çiftçi ve zanaatkârlar. Adalet, her sınıfın kendi işini yapıp ötekinin işine karışmamasıdır. Filozoflar ve bekçiler özel mülkiyetten ve aileden uzak tutulur ki kişisel çıkar yönetimi bozmasın. Gerçeği bilen yönetmelidir; bu yüzden ya filozoflar kral olmalı ya da krallar filozof.

Platon son eseri Yasalar'da daha gerçekçidir: filozof kral bulunamıyorsa en iyisi, yöneticilerin de bağlı olduğu yasaların egemenliğidir. Devlet kuramları ve egemenlik sayfasında gördüğümüz hukuk devleti fikrinin en eski izlerinden biri budur.

Aristoteles: Politika

Platon'un öğrencisi Aristoteles yüz elliyi aşkın şehir anayasasını inceleyerek gözlemden yola çıkar. İnsan doğası gereği siyasal bir varlıktır; şehir (polis) aileden ve köyden doğal olarak gelişir. Yönetimleri iki ölçüyle sınıflar: yöneten bir kişi mi, az sayıda mı, çok sayıda mı ve yönetim ortak yararı mı, yöneticinin çıkarını mı gözetiyor.

Aristoteles'in yönetim biçimleri
Yönetenin sayısıOrtak yarar (doğru biçim)Kişisel çıkar (bozulmuş biçim)
Bir kişiMonarşiTiranlık
Az sayıdaAristokrasiOligarşi (zenginlerin çıkarı)
Çok sayıdaPoliteiaDemokrasi (yoksulların çıkarı)

Aristoteles'te "demokrasi" bozulmuş bir biçimdir; doğrusu, oligarşi ile demokrasinin öğelerini karıştıran ve orta sınıfa dayanan politeiadır. Orta sınıf ne zenginler gibi kibirli ne yoksullar gibi kıskançtır; bu yüzden istikrar sağlar. Aristoteles ayrıca her yönetimde üç işlev ayırır: kamu işleri üzerine müzakere eden, yönetim görevlerini yürüten ve yargılayan unsurlar. Bu ayrım işlevleri sınıflandırır, iktidarı sınırlamayı amaçlamaz; bu yüzden kuvvetler ayrılığının kendisi değil, yalnız uzak bir öncüsüdür. Yasanın egemen olması gerektiğini, çünkü yasanın "tutkudan arınmış akıl" olduğunu da söyler.

Akılda kalsın: Platon: Devlet, üç sınıf, adalet = herkes kendi işini, filozof kral; Yasalar'da yasanın egemenliği. Aristoteles: Politika, insan siyasal varlık, 3 × 2 = altı biçim, en iyisi orta sınıflı politeia.
Sınavda

Nasıl sorulurBir yönetim tarif edilip Aristoteles'e göre adı sorulur ya da düşünür–eser–görüş eşleştirmesi istenir.

TuzakAristoteles'te demokrasiyi doğru biçim sanmak; çokluğun yalnız yoksulların çıkarına yönetimi bozulmuş biçimdir.

Sınavda işaretleAristoteles'teki üç işlev ayrımı kuvvetler ayrılığının öncüsüdür, kendisi değildir.

⇄Bilgi eşleştirme doğru biçim → bozulmuş biçim

?Soru çöz

Antik Yunan siyaset düşüncesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Platon Devlet'te adaleti, her sınıfın kendi işini yapması olarak tanımlar.
II. Aristoteles demokrasiyi, çokluğun ortak yarar için yönettiği doğru biçim sayar.
III. Aristoteles'e göre en istikrarlı yönetim orta sınıfa dayanan politeiadır.

✓ D. I Platon'un adalet tanımını, III Aristoteles'in orta sınıf vurgusunu doğru verir. II yanlıştır: Aristoteles'te çokluğun ortak yarar için yönetimi politeia, yoksulların çıkarına yönetimi ise bozulmuş biçim olan demokrasidir. A III'ü atlar; B ve C II'deki karışıklığı benimser.
GENEL KAMU HUKUKU · KURAM

Roma ve Orta Çağ: doğal hukuk, iki site ve Aquinas'ın dört hukuku

Hukuk · Genel Kamu Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Augustinus'un iki site anlayışı nedir? Thomas Aquinas'a göre hukuk türleri nelerdir? Orta Çağ'da devlet ve kilise ilişkisi nasıl tartışıldı?

Kısa cevap: Cicero gerçek yasayı doğaya uygun doğru akıl sayarak Stoacı doğal hukuk fikrini Roma'ya taşıdı. Augustinus Tanrı Devleti'nde Tanrı sitesi ile dünya sitesini ayırdı ve adaletten yoksun devleti büyük bir haydut çetesine benzetti. Aquinas hukuku ebedî, ilahi, doğal ve beşerî diye dörde ayırdı. Marsilius Barışın Savunucusu'nda (1324) yasa koyucunun halk olduğunu savundu.

Bir mahkeme, açıkça adaletsiz bir kanunu uygulamak zorunda mı? Bu soruyu hukuk tarihinde ilk sistemli biçimde soranlar Orta Çağ düşünürleridir.

Roma'da Cicero, Stoacılardan aldığı fikri hukukun diline çevirdi: gerçek yasa, bütün insanlara yayılmış, değişmeyen ve doğaya uygun doğru akıldır; senato ya da halk onu kaldıramaz. Böylece insan yapımı yasaların üstünde bir ölçü, doğal hukuk belirdi.

Augustinus: iki site

Roma'nın 410'da yağmalanmasının ardından Augustinus Tanrı Devleti'ni yazdı. İnsanlık iki "site"ye bölünmüştür: Tanrı sevgisine dayanan Tanrı sitesi ve benlik sevgisine dayanan dünya sitesi. Dünyevi devlet, insanın günahkâr doğası yüzünden zorunludur; düzeni ve barışı korur. Ama adaletten yoksunsa "büyük bir haydut çetesinden" farkı yoktur. Augustinus'ta devlet kendi başına bir değer taşımaz; değerini adaletten alır.

Aquinas: dört hukuk

Thomas Aquinas Aristoteles'i Hristiyan düşünceyle birleştirdi: insan doğası gereği toplumsaldır ve devlet günahın değil insan doğasının ürünüdür. Summa Theologica'da hukuku dört katmana ayırdı.

Aquinas'a göre hukuk türleri
Türİçeriği
Ebedî hukukEvreni yöneten ilahi akıl
İlahi hukukVahiyle, kutsal kitapta bildirilen buyruklar
Doğal hukukEbedî hukukun insan aklıyla kavranan kısmı
Beşerî hukukİnsanların koyduğu, doğal hukuktan türeyen kurallar

Beşerî hukuk doğal hukuka aykırıysa artık hukuk değil, hukukun bozulmasıdır. Aquinas yine de düzeni korumak için adaletsiz yasaya karşı direnmeyi sınırlı tutar: itaatsizlik daha büyük bir kötülüğe yol açacaksa katlanmak gerekir.

Kilise ve devlet: Marsilius

Papalık ile imparatorluk arasındaki yetki çatışmasında Padovalı Marsilius Barışın Savunucusu'nda (1324) yasa koyucunun yurttaşların bütünü olduğunu, kilisenin dünyevi yargı yetkisi bulunmadığını savundu. Dünyevi iktidarı dinden ayıran bu tez, halk egemenliğinin ve laik devletin erken bir habercisidir.

Akılda kalsın: Cicero: yasa = doğru akıl. Augustinus: Tanrı Devleti, iki site, adaletsiz devlet = haydut çetesi. Aquinas: Summa, ebedî-ilahi-doğal-beşerî. Marsilius: Barışın Savunucusu, yasa koyucu halk.
Sınavda

Nasıl sorulurAquinas'ın hukuk türleri tanımlarıyla eşleştirilir ya da bir görüşün Augustinus'a mı Aquinas'a mı ait olduğu sorulur.

Tuzakİlahi hukuk ile ebedî hukuku karıştırmak; ebedî hukuk evrenin düzenidir, ilahi hukuk vahiyle bildirilendir.

Sınavda işaretledevleti günahın değil insan doğasının ürünü sayan Aquinas'tır.

✎Boşluk doldurma Orta Çağ

Augustinus, adaletten yoksun devleti büyük bir benzetir. Aquinas'ta evreni yöneten ilahi akla hukuk denir. Yasa koyucunun yurttaşların bütünü olduğunu Barışın Savunucusu'nda savunan düşünür dur.

haydut çetesineebedîmarsiliusbeşerîcicero

?Soru çöz

Thomas Aquinas'ın hukuk türleri ayrımına göre aşağıdaki kurallar sırasıyla hangi hukuk türüne girer?

• Gök cisimlerinin hareketini de düzenleyen ilahi akıl
• Kutsal kitapta bildirilen buyruklar
• Bir şehrin pazar vergisini düzenleyen yasa

✓ B. Evreni yöneten ilahi akıl ebedî hukuk, vahiyle bildirilen buyruklar ilahi hukuk, insanların koyduğu vergi yasası beşerî hukuktur. A ilkini doğal hukuk sayar; oysa doğal hukuk ebedî hukukun insan aklıyla kavranan kısmıdır. C ve D vahiy ile ebedî düzeni ya da beşerî kuralı karıştırır.
GENEL KAMU HUKUKU · KURAM

Yeni Çağ: Machiavelli'nin gerçekçiliği, Grotius'un laik doğal hukuku, Hobbes'un yasası

Hukuk · Genel Kamu Hukuku · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEgemenliğin nitelikleri nelerdir? Egemenlik sınırlanabilir mi? Jellinek, Duguit, Kelsen ve Laski egemenliğe nasıl bakar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Devlet kuramları ve egemenlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Klasik anlayışta egemenlik tek, bölünmez, devredilmez, sürekli ve zamanaşımına uğramaz bir üstün güçtür. Sınırlanması dört yoldan açıklanır: doğal hukuk kuramları egemeni insan iradesinden üstün kurallarla bağlar; Jellinek devletin koyduğu hukukla kendini bağladığını söyler; Duguit egemenliği reddedip devleti objektif hukukla bağlar; Laski gibi çoğulcular egemenliği toplumsal gruplar arasında dağıtır.

Egemenliğin nitelikleri ve sınırları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Machiavelli siyaset düşüncesine ne getirdi? Grotius neden uluslararası hukukun kurucusu sayılır? Hobbes'un hukuk anlayışı nedir?

Kısa cevap: Machiavelli Hükümdar'da siyaseti ahlak ve dinden ayırıp iktidarın nasıl kazanılıp korunduğunu inceledi. Grotius Savaş ve Barış Hukuku'nda (1625) doğal hukukun Tanrı olmasa bile geçerli olacağını söyleyerek onu laikleştirdi ve devletler arası hukukun kurucusu sayıldı. Hobbes Leviathan'da (1651) yasayı egemenin emri olarak tanımladı ve egemeni yasanın üstüne koydu.

Bir devlet adamı "Halkın iyiliği için gerekirse sözümden dönerim" diyor. Bu cümleyi bir ahlak suçlaması olarak mı, bir siyaset çözümlemesi olarak mı okumalıyız?

Floransalı diplomat Machiavelli, Hükümdar'ı 1513'te yazdı; kitap ölümünden sonra 1532'de basıldı. Yenilik, siyaseti "olması gereken"den değil "olan"dan incelemesidir: hükümdar devletini korumak için gerektiğinde iyi olmamayı öğrenmelidir. Başarı iki gücün karşılaşmasına bağlıdır: hükümdarın beceri, cesaret ve kararlılığı demek olan virtù ile talihin değişkenliği olan fortuna. Machiavelli'nin yalnız mutlakiyetçi olduğunu sanmak yanlıştır; Titus Livius üzerine Söylevler'de yurttaş erdemine dayanan cumhuriyeti en iyi yönetim sayar. Devlet kuramları ve egemenlik sayfasında gördüğümüz Bodin'in egemenlik kavramı, Machiavelli'nin bıraktığı bu güçlü ve kendi başına ayakta duran devlet fikrini hukuki bir çerçeveye oturttu.

Grotius: Tanrı olmasa bile

Hollandalı hukukçu Grotius Otuz Yıl Savaşları sürerken Savaş ve Barış Hukuku'nu (1625) yazdı. Ona göre doğal hukuk insan aklından ve toplumsal doğasından doğar; Tanrı olmasa bile geçerli olurdu. Bu tez doğal hukuku teolojiden ayırdı. Grotius devletlerin savaşta da hukukla bağlı olduğunu, savaşın ancak haklı bir sebeple açılabileceğini savundu; bu yüzden uluslararası hukukun kurucusu sayılır.

Hobbes: yasayı otorite yapar

Hobbes'un doğa durumu ve toplum sözleşmesi anlayışı Kamu Yönetimi (KPSS A) serisindeki Siyaset biliminin temel kavramları sayfasında anlatılır; kamu hukuku açısından önemli olan yasa anlayışıdır. Leviathan'a (1651) göre yasa, egemenin buyruğudur: yasayı hakikat değil otorite yapar. Egemen yasaların kaynağıdır, kendi koyduğu yasalarla bağlı değildir; yasa ancak egemenin onayladığı ölçüde yasadır. Bu düşünce, hukuku içeriğine değil kaynağına göre tanımlayan hukuki pozitivizmin öncüsüdür; o akımı Hukuk felsefesi akımları sayfasında göreceğiz.

Yeni Çağ'ın üç düşünürü
DüşünürEserTemel tez
MachiavelliHükümdar; SöylevlerSiyaset ahlaktan ayrıdır; virtù ve fortuna
GrotiusSavaş ve Barış Hukuku (1625)Doğal hukuk Tanrı olmasa da geçerlidir; devletler hukuku
HobbesLeviathan (1651)Yasa egemenin emridir; egemen yasayla bağlı değildir
Akılda kalsın: Machiavelli: olan siyaset, virtù-fortuna, Söylevler'de cumhuriyetçi. Grotius: laik doğal hukuk, uluslararası hukukun babası. Hobbes: yasa = egemenin emri, pozitivizmin öncüsü.
Sınavda

Nasıl sorulurDüşünür–eser–tez eşleştirmesi ya da "doğal hukuku teolojiden ayıran düşünür" gibi tek cümlelik sorular gelir.

TuzakMachiavelli'yi yalnız mutlak monarşinin savunucusu saymak; Söylevler cumhuriyetçi bir eserdir.

Sınavda işaretleHobbes'ta egemen kendi koyduğu yasalarla bağlı değildir.

↕Sıralama eserler, eskiden yeniye

  1. Grotius, Savaş ve Barış Hukuku
  2. Marsilius, Barışın Savunucusu
  3. Hobbes, Leviathan
  4. Augustinus, Tanrı Devleti
  5. Bodin, Devlet Üzerine Altı Kitap
  6. Machiavelli, Hükümdar

?Soru çöz

"Doğal hukuk insan aklından ve toplumsal doğasından doğar; Tanrı'nın var olmadığını kabul etsek bile geçerliliğini korurdu." Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

✓ C. Doğal hukuku teolojiden ayıran bu tez Grotius'un Savaş ve Barış Hukuku'ndadır. A doğal hukuku ebedî hukuka, yani ilahi akla bağlar; B doğal hukuk değil iktidarın pratiğiyle ilgilenir; D yasayı egemenin emrine dayandırır.
GENEL KAMU HUKUKU · KURAM

Aydınlanma ve anayasacılık: Montesquieu, Rousseau, Sieyès, Federalist

Hukuk · Genel Kamu Hukuku · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKuvvetler ayrılığı ilkesi nedir? Locke ile Montesquieu'nun kuvvetler ayrılığı anlayışı nasıl ayrılır? Sert ve yumuşak kuvvetler ayrılığı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Devlet kuramları ve egemenlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kuvvetler ayrılığı, devlet işlevlerinin ayrı organlara verilerek iktidarın sınırlanmasıdır. Locke yasama, yürütme ve federatif güç ayırıp yasamayı üstün tuttu; Montesquieu yasama, yürütme ve yargıyı ayırdı ve iktidarı ancak iktidarın durdurabileceğini söyledi. Organlar arasında karşılıklı bağımsızlık sert ayrılığı (başkanlık), karşılıklı etkileşim yumuşak ayrılığı (parlamenter sistem) doğurur.

Kuvvetler ayrılığı: Locke, Montesquieu, sert ve yumuşak

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Montesquieu'ye göre yönetim biçimlerinin ilkeleri nelerdir? Rousseau temsile neden karşıdır? Sieyès'in kurucu iktidar kavramı nedir? Federalist yazıları neyi savunur?

Kısa cevap: Montesquieu her yönetimi bir ilkeye bağladı: cumhuriyeti erdeme, monarşiyi onura, despotizmi korkuya. Rousseau egemenliğin temsil edilemeyeceğini savundu. Sieyès Üçüncü Sınıf Nedir? (1789) ile kurucu iktidar ve kurulmuş iktidar ayrımını yaptı. Hamilton, Madison ve Jay'in Federalist yazıları (1787–1788) federalizmi ve yargının kanunları anayasaya göre denetlemesini savundu.

Bir anayasa mahkemesi, seçilmiş meclisin kabul ettiği kanunu iptal ediyor. "Seçilmemiş yargıçlar milletin iradesini nasıl bozar?" itirazına 18. yüzyılda verilmiş bir cevap var.

Montesquieu'nün kuvvetler ayrılığını Devlet kuramları ve egemenlik sayfasında gördük. Kanunların Ruhu'nun öbür büyük fikri, yasaların iklim, toprak, din, ticaret ve gelenekler gibi koşullarla ilişkili olduğudur; bir ülkeye uyan yasa ötekine uymayabilir. Bu yüzden Montesquieu hukuku toplumsal koşullarla birlikte inceleyen bir öncü sayılır. Yönetimleri de ayırt edici ilkelerine göre sınıflar: cumhuriyet erdemle, monarşi onurla, despotizm korkuyla ayakta durur.

Rousseau: temsil edilemeyen egemenlik

Genel irade ile herkesin iradesi arasındaki ayrımı siyaset biliminden biliyoruz. Kamu hukukunu ilgilendiren, Rousseau'nun temsile itirazıdır: egemenlik genel iradedir, irade ise başkasına devredilemez; bu yüzden egemenlik temsil edilemez. Milletvekilleri halkın temsilcisi değil, yalnız görevlisidir; halkın bizzat onaylamadığı yasa yasa değildir. Ona göre İngiliz halkı yalnız milletvekillerini seçtiği gün özgürdür. Rousseau Eşitsizliğin Kökeni Üzerine Söylev'de (1755) eşitsizliğin kaynağını özel mülkiyette arar.

Sieyès: kurucu iktidar

Fransız Devrimi'nin arifesinde Sieyès Üçüncü Sınıf Nedir? broşüründe üçüncü sınıfın milletin tamamı olduğunu savundu. Kamu hukukuna kalan mirası kurucu iktidar ile kurulmuş iktidarlar ayrımıdır: anayasayı yapan iktidar milletindir ve hiçbir kurala bağlı değildir; yasama, yürütme ve yargı ise anayasanın kurduğu, onunla bağlı iktidarlardır. Asli ve tali kurucu iktidar ayrımı bu düşünceden doğar.

Federalist yazıları

1787 ABD Anayasasının kabulü için Hamilton, Madison ve Jay'in yazdığı Federalist makaleleri federal birliği ve fren-denge sistemini savundu. Hamilton 78. yazıda yargıyı kılıcı ve kesesi olmadığı için en az tehlikeli kuvvet sayar; mahkemeler anayasaya aykırı kanunu uygulamamalıdır, çünkü anayasa halkın, kanun ise temsilcilerin iradesidir. Girişteki itirazın cevabı budur: yargıç milletin iradesini değil, milletin anayasada koyduğu daha üstün iradeyi uygular.

Akılda kalsın: Montesquieu: cumhuriyet-erdem, monarşi-onur, despotizm-korku; yasalar koşullara bağlı. Rousseau: egemenlik temsil edilemez. Sieyès: kurucu / kurulmuş iktidar. Federalist 78: yargı en az tehlikeli kuvvet.
Sınavda

Nasıl sorulurBir yönetim biçimiyle ilkesi eşleştirilir ya da kurucu iktidar kavramının sahibi sorulur.

TuzakRousseau'yu temsilî demokrasinin savunucusu saymak; o, egemenliğin temsil edilemeyeceğini söyler.

Sınavda işaretleMontesquieu'de monarşinin ilkesi erdem değil onurdur.

⇄Bilgi eşleştirme kavram → karşılık

?Soru çöz

Aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Sieyès'e göre yasama, yürütme ve yargı anayasanın kurduğu ve onunla bağlı iktidarlardır.
II. Rousseau'ya göre egemenlik, seçilmiş temsilciler aracılığıyla kullanıldığında en iyi biçimine ulaşır.
III. Federalist'in 78. yazısında yargı, en tehlikeli kuvvet olarak sıkı denetim altına alınmak istenir.

✓ A. I Sieyès'in kurulmuş iktidarlar kavramıdır. II yanlıştır: Rousseau egemenliğin temsil edilemeyeceğini savunur. III yanlıştır: Hamilton yargıyı kılıcı ve kesesi olmadığı için en az tehlikeli kuvvet sayar. B Rousseau'yu temsil yanlısı, C Hamilton'ı yargı karşıtı yapar; D ikisini birden benimser.
GENEL KAMU HUKUKU · KURAM

19. yüzyıl: Hegel'in ahlaki devleti, Marx'ın üstyapısı, Mill'in zarar ilkesi

Hukuk · Genel Kamu Hukuku · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHukuki dinlenilme hakkı neleri içerir? HMK'daki aleniyet, dürüst davranma, usul ekonomisi ve aydınlatma ödevi ne anlama gelir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk yargılamasının ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hukuki dinlenilme hakkı yargılamadan bilgi sahibi olmayı, açıklama ve ispat hakkını, açıklamaların dikkate alınmasını ve kararın somut, açık gerekçelendirilmesini içerir (HMK m.27). Duruşma ve kararların bildirilmesi alenidir (m.28). Taraflar dürüst davranmak ve doğruyu söylemekle yükümlüdür (m.29); hâkim yargılamayı makul sürede ve gereksiz gider yapmadan yürütür (m.30), belirsiz noktaları aydınlatır (m.31) ve Türk hukukunu re'sen uygular (m.33).

Hukuki dinlenilme ve diğer ilkeler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hegel'e göre devlet nedir, aile ve sivil toplumla ilişkisi nasıldır? Marx hukuku ve devleti nasıl açıklar? John Stuart Mill'in zarar ilkesi nedir?

Kısa cevap: Hegel Hukuk Felsefesinin İlkeleri'nde (1820) ahlaki yaşamı aile, sivil toplum ve devlet diye üç aşamada görür ve devleti ahlaki ideanın gerçekleşmesi sayar. Marx'a göre hukuk ve devlet ekonomik altyapının üzerinde yükselen üstyapıdır, egemen sınıfın aracıdır. Mill Özgürlük Üzerine'de (1859) devletin bireyin özgürlüğüne ancak başkalarına zarar vermesini önlemek için karışabileceğini savunur.

Bir kanun teklifi, yetişkinlerin yalnız kendilerine zarar verebilecek bir davranışını yasaklıyor. Mill bu teklife ne derdi, Hegel ne derdi?

Hegel Hukuk Felsefesinin İlkeleri'nde (1820) ahlaki yaşamın üç aşamasını ayırır. Aile sevgiye dayanan doğal birliktir. Sivil toplum, bireylerin kendi çıkarlarının peşinde koştuğu ihtiyaçlar ve ticaret alanıdır; mahkemeler ve kamu düzeni bu alanın kurumlarıdır. Hegel yargılamanın kamuya açık olmasını da savunur; Hukuk yargılamasının ilkeleri sayfasında gördüğümüz aleniyet ilkesinin felsefi bir dayanağıdır bu. Devlet ise aile ile sivil toplumun karşıtlığını aşan en üst aşamadır: ahlaki ideanın gerçekleşmesidir. Birey özgürlüğünü devlete karşı değil, devlet içinde bulur. Hegel'in tercih ettiği biçim anayasal monarşidir.

Marx: altyapı ve üstyapı

Marx Hegel'in diyalektiğini alıp tersine çevirdi: tarihi düşünceler değil maddi üretim ilişkileri belirler. Toplumun ekonomik yapısı altyapıdır; hukuk, devlet, din ve ahlak onun üzerinde yükselen üstyapıdır. Hukuk egemen sınıfın iradesinin yasaya dönüşmüş biçimidir. Engels'le yazdığı Komünist Manifesto (1848) devleti burjuvazinin ortak işlerini yöneten bir kurul sayar; geçiş döneminde proletarya diktatörlüğü kurulacak, sınıflar ortadan kalkınca devlet sönümlenecektir. Marksizmin bir ideoloji olarak gelişimi Kamu Yönetimi (KPSS A) serisindeki Siyasal ideolojiler sayfasında anlatılır.

Mill: zarar ilkesi

John Stuart Mill Özgürlük Üzerine'de (1859) devletin ve toplumun bireye karışmasının tek meşru gerekçesini koyar: başkalarına zarar verilmesini önlemek. Kişinin yalnız kendini ilgilendiren davranışında, kendi iyiliği için bile zorlanamaz. Mill çoğunluğun da tiranlık yapabileceği uyarısını kurumlara taşır ve Temsilî Hükümet Üzerine'de (1861) azınlıkların temsilini savunur.

19. yüzyılın üç düşünürü
DüşünürEserDevlet ve hukuk hakkında
HegelHukuk Felsefesinin İlkeleri (1820)Aile → sivil toplum → devlet; devlet ahlaki ideanın gerçekleşmesi
MarxKomünist Manifesto (1848, Engels'le)Hukuk ve devlet üstyapıdır, sınıf egemenliğinin aracıdır
MillÖzgürlük Üzerine (1859)Zarar ilkesi; çoğunluğun tiranlığına karşı güvence
Akılda kalsın: Hegel: aile → sivil toplum → devlet, devlet en üst ahlaki aşama. Marx: hukuk üstyapı, devlet sönümlenir. Mill: tek gerekçe başkasına zarar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir görüş verilip Hegel, Marx ya da Mill'e ait olduğu sorulur.

TuzakSivil toplumu Hegel'de devletin üstünde bir aşama sanmak; sivil toplum çıkarların çatıştığı ara aşamadır, devlet onu aşar.

Sınavda işaretleMill'de kişinin yalnız kendine zarar veren davranışı yasaklanamaz.

✎Boşluk doldurma 19. yüzyıl

Hegel'de bireylerin kendi çıkarlarının peşinde koştuğu ara aşamaya denir. Marx'a göre hukuk, ekonomik altyapının üzerinde yükselen içinde yer alır. Mill'e göre bireyin özgürlüğüne karışmanın tek meşru gerekçesi başkalarına verilmesini önlemektir.

?Soru çöz

"Bireye karşı zor kullanmanın tek meşru gerekçesi, başkalarına zarar vermesini önlemektir; kişinin kendi iyiliği bu gerekçe için yeterli değildir." Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

✓ D. Zarar ilkesi Mill'in Özgürlük Üzerine'sindedir. A bireyin özgürlüğünü devletin ahlaki bütünlüğü içinde görür; B özgürlüğü sınıf ilişkileriyle açıklar; C bireyi genel iradeye uymaya zorlanabilir sayar, yani müdahaleyi zarar ilkesiyle sınırlamaz.
GENEL KAMU HUKUKU · KARŞILAŞTIRMA

Kelsen ve Schmitt: normlar hiyerarşisi, olağanüstü hâl ve anayasanın koruyucusu

Hukuk · Genel Kamu Hukuku · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDevletin unsurları nelerdir? Millet, halk ve nüfus arasındaki fark nedir? Devletin tüzel kişiliği hakkındaki kuramlar nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Devlet kuramları ve egemenlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Klasik öğretide devletin üç unsuru ülke, insan topluluğu ve egemen siyasi iktidardır; bu üçlü formülü sistemleştiren Georg Jellinek'tir. Devletin tüzel kişiliği, yöneticiler değişse de hak ve borçlarının sürmesini açıklar. Gierke tüzel kişiliği gerçek bir varlık sayar, Duguit onu bir kurgu diye reddeder, Kelsen ise devleti hukuk düzeniyle özdeş görür.

Devletin unsurları ve tüzel kişiliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kelsen'in normlar hiyerarşisi nedir? Carl Schmitt'e göre egemen kimdir? Anayasanın koruyucusu tartışması neyi konu alır?

Kısa cevap: Kelsen hukuk düzenini, her normun geçerliliğini bir üst normdan aldığı bir basamaklar dizisi olarak görür ve anayasanın korunmasını bağımsız bir anayasa mahkemesine verir. Schmitt'e göre egemen, olağanüstü hâle karar verendir; 1931'deki tartışmada anayasanın koruyucusunun mahkeme değil, halkın seçtiği devlet başkanı olması gerektiğini savunmuştur.

Bir ülkede ağır bir kriz çıktı. Biri "kararı anayasa mahkemesi versin", öteki "kararı devlet başkanı versin, hukuk bu anı öngöremez" diyor. Bu tartışma 1931 Almanyasında yaşandı.

Avusturyalı hukukçu Hans Kelsen'in egemenliği hukuk düzeninin bir niteliği saydığını Devlet kuramları ve egemenlik sayfasında gördük. Saf Hukuk Kuramı'nda (1934) hukuk düzenini bir normlar hiyerarşisi olarak kurar: bireysel işlem ve mahkeme kararı geçerliliğini yönetmelikten, yönetmelik kanundan, kanun anayasadan alır. Zincirin en üstünde, hukuk düzeninin geçerliliğini sağlayan ve varsayılan bir temel norm vardır. Kelsen 1920 Avusturya Anayasasının hazırlanmasında yer aldı; bu anayasa kanunları denetleyen ayrı bir anayasa mahkemesi kurdu. Anayasa yargısının usulü sayfasında gördüğümüz merkezî denetim modeli bu düşüncenin devamıdır.

Her norm geçerliliğini bir üstteki normdan alır; anayasaya uygunluğun bekçisi Kelsen'de bir mahkemedir.Görsel: Sınav Defteri

Schmitt: egemen ve olağanüstü hâl

Alman kamu hukukçusu Carl Schmitt Siyasi İlahiyat'a (1922) şu cümleyle başlar: egemen, olağanüstü hâle karar verendir. Normal zamanda kurallar işler, ama hiçbir kural kendi uygulanacağı durumu önceden bütünüyle belirleyemez; olağanüstü anda kimin karar verdiği, egemenin kim olduğunu gösterir. Siyasalın ölçütünü dost-düşman ayrımında arayan Schmitt, liberal parlamentarizmi tartışmaya dayalı ve karar alamayan bir düzen olarak eleştirdi.

Anayasanın koruyucusu kim?

Weimar Cumhuriyeti'nin son yıllarında Schmitt Anayasanın Koruyucusu'nda (1931), anayasayı halkın seçtiği ve Weimar Anayasası m.48'le olağanüstü yetkiler taşıyan Reich Başkanının koruması gerektiğini savundu; mahkemelerin siyasal kararları yargılamasını yargının siyasallaşması saydı. Kelsen aynı yıl yazdığı cevapta, kimsenin kendi davasında yargıç olamayacağını, anayasanın bağımsız bir anayasa mahkemesince korunması gerektiğini söyledi. İkinci Dünya Savaşından sonraki anayasalar Kelsen'in modelini benimsedi.

Akılda kalsın: Kelsen: Saf Hukuk Kuramı, basamaklar, temel norm, 1920 Avusturya anayasa mahkemesi. Schmitt: egemen = olağanüstü hâle karar veren, dost-düşman, koruyucu Reich Başkanı.
Sınavda

Nasıl sorulur"Egemen, olağanüstü hâle karar verendir" gibi bir cümle verilip sahibi sorulur ya da anayasanın koruyucusu tartışmasında tarafların görüşleri eşleştirilir.

TuzakKoruyucu olarak mahkemeyi Schmitt'e yazmak; Schmitt devlet başkanını, Kelsen mahkemeyi savunur.

⇄Bilgi eşleştirme kavram → düşünür

?Soru çöz

Kelsen ile Schmitt'in görüşleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Schmitt, anayasaya uygunluk denetiminin bağımsız bir anayasa mahkemesine verilmesini savunmuştur.
II. Kelsen'e göre her norm geçerliliğini kendisinden bir üst basamaktaki normdan alır.
III. Schmitt'e göre egemenin kim olduğu, olağanüstü durumda kimin karar verdiğiyle anlaşılır.

✓ B. II normlar hiyerarşisini, III Schmitt'in egemenlik tanımını doğru verir. I yanlıştır: anayasa mahkemesini Kelsen savunur, Schmitt koruyucu olarak Reich Başkanını önerir. A Schmitt'in egemenlik tanımını atlar; C ve D iki düşünürün koruyucu tercihlerini yer değiştirir.
GENEL KAMU HUKUKU · KURAM

İslam ve Türk siyaset düşüncesi: Farabi, Kutadgu Bilig, Siyasetname, İbn Haldun

Hukuk · Genel Kamu Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kutadgu Bilig'de devlet yönetimi nasıl anlatılır? Siyasetname, Farabi ve İbn Haldun'un siyaset düşüncesine katkısı nedir? Adalet dairesi nedir?

Kısa cevap: Farabi el-Medînetü'l-Fâzıla'da Platon'dan etkilenerek erdemli şehri anlattı. Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig'de (1069–1070) adaleti, devleti, aklı ve akıbeti dört kişiyle simgeledi. Nizamülmülk Siyasetname'de Selçuklu sultanına devlet yönetimini öğütledi. İbn Haldun Mukaddime'de (1377) devletlerin asabiyetle kurulup kuşaklar içinde çözüldüğünü söyledi. Adalet dairesi fikri, devletin ayakta kalmasını adalete bağlar.

Bir Osmanlı düşünürüne göre devlet askerle, asker hazineyle, hazine halkla, halk ise adaletle ayakta durur. Bu zincirin halkaları nereden geliyor?

İslam dünyasında Antik Yunan siyaset düşüncesini en sistemli işleyen Farabi'dir. el-Medînetü'l-Fâzıla'da (Erdemli Şehir) mutluluğa ulaşmak için yardımlaşan bir şehri anlatır; başında bilge bir yönetici vardır. Bu tablo Platon'un filozof kralını hatırlatır. Erdemli şehrin karşısında, mutluluğu tanımayan ya da yanlış amaçlara yönelen erdemsiz şehirler yer alır.

Kutadgu Bilig ve Siyasetname

Karahanlı döneminde Yusuf Has Hacib'in yazdığı Kutadgu Bilig (1069–1070) "mutluluk veren bilgi" demektir ve hükümdara sunulmuş bir siyasetnamedir. Dört kişi dört kavramı simgeler: hükümdar Kün Togdı adaleti ve töreyi, vezir Ay Toldı devleti ve talihi, vezirin oğlu Ögdülmiş aklı, dünyadan el etek çekmiş Odgurmış akıbeti ve kanaati. Ana fikir, devletin ancak adalete dayanırsa kalıcı olacağıdır. Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk'ün Melikşah için yazdığı Siyasetname ise somut bir yönetim kılavuzudur: adaletin sağlanması, divanın işleyişi, memur ve casus teşkilatı, hükümdarın halkın şikâyetini bizzat dinlemesi.

İbn Haldun ve adalet dairesi

Kuzey Afrikalı tarihçi İbn Haldun Mukaddime'de (1377) devleti kuran gücü asabiyet, yani grup dayanışması olarak açıklar. Bedevi hayatın sert koşullarında güçlenen asabiyet bir hanedanı iktidara taşır; şehirde refah arttıkça dayanışma zayıflar ve devlet çoğu zaman üç kuşak içinde çözülür. Osmanlı'da Kınalızade Ali'nin Ahlâk-ı Alâî'sinde (16. yüzyıl) sistemleşen adalet dairesi ise girişteki zinciri kurar: devlet, asker, hazine, halk ve adalet birbirine bağlı bir daire oluşturur.

İslam ve Türk siyaset düşüncesi
DüşünürEserTemel fikir
Farabiel-Medînetü'l-FâzılaBilge yöneticili erdemli şehir
Yusuf Has HacibKutadgu Bilig (1069–1070)Adalet, devlet, akıl, akıbet; devlet adaletle kalıcı
NizamülmülkSiyasetnameSelçuklu yönetimine pratik öğütler
İbn HaldunMukaddime (1377)Asabiyet; devletin doğuşu ve çözülüşü
Kınalızade AliAhlâk-ı AlâîAdalet dairesi
Akılda kalsın: Farabi: erdemli şehir. Kutadgu Bilig'in dörtlüsü: Kün Togdı adalet, Ay Toldı devlet, Ögdülmiş akıl, Odgurmış akıbet. Nizamülmülk: Siyasetname. İbn Haldun: asabiyet, üç kuşak.
Sınavda

Nasıl sorulurKutadgu Bilig'deki kişilerin simgelediği kavramlar ya da eser–yazar eşleşmesi sorulur.

TuzakKün Togdı ile Ay Toldı'yı karıştırmak; hükümdar Kün Togdı adaleti, vezir Ay Toldı devleti ve talihi simgeler.

Sınavda işaretleasabiyet kavramı İbn Haldun'a aittir.

✎Boşluk doldurma Türk-İslam düşüncesi

Kutadgu Bilig'de hükümdar adaleti simgeler. Siyasetname'yi Melikşah için yazan vezir dür. İbn Haldun devleti kuran grup dayanışmasına adını verir.

kün togdınizamülmülkasabiyetay toldıfarabi

?Soru çöz

"Devleti kuran güç grup dayanışmasıdır; bu dayanışma çöl hayatında güçlenir, şehirdeki refahla zayıflar ve devlet çoğunlukla birkaç kuşak içinde çözülür." Bu görüşün sahibi ve eseri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Asabiyet ve devletin kuşaklar içinde çözülmesi İbn Haldun'un Mukaddime'sindeki tezdir. A erdemli şehri, B yönetim öğütlerini, D adalet, devlet, akıl ve akıbet kavramlarını anlatır; hiçbiri devletin ömrünü toplumsal dayanışmayla açıklamaz.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Klasik egemenlik anlayışına göre egemenliğin nitelikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Egemenlik zamanaşımına uğramaz; uzun süre kullanılmaması onu ortadan kaldırmaz.
II. Egemenlik bölünmez; aynı ülkede iki egemen bulunamaz.
III. Egemenlik belirli bir süre için başka bir kişiye devredilebilir; süre bitince egemene geri döner.

✓ B. Zamanaşımına uğramazlık ve bölünmezlik klasik egemenliğin nitelikleridir. III yanlıştır: egemenlik devredilmez; geçici bir devir bile egemenin onu başkasıyla paylaşması anlamına gelir. A zamanaşımı niteliğini atlar; C ve D devredilmezliği yok sayar.Kaynak: Devlet kuramları ve egemenlik · Egemenliğin nitelikleri ve sınırları

?Soru 2

1982 Anayasasının aşağıdaki düzenlemelerinden hangisi halk egemenliği anlayışından alınmış bir araçtır?

✓ B. Halkoylaması egemenliğin doğrudan halk tarafından kullanılmasıdır ve halk egemenliğinin yarı doğrudan demokrasi aracıdır (m.175). A serbest temsili (m.80), D temsilî kullanımı (m.6/2) anlatır; ikisi de millî egemenliğin sonucudur. C egemenliğin bölünmez bütün olarak millete ait olmasının sonucudur.Kaynak: Devlet kuramları ve egemenlik · Millî ve halk egemenliği: sonuçlar ve Türk anayasaları

?Soru 3

6216 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangileri Anayasa Mahkemesi üyesinin davaya bakamayacağı hâllerdendir?

I. Başvurucunun, üyenin dördüncü derece kayın hısımı olması
II. Başvurucunun, üyenin amcasının oğlu olması
III. Üyenin, dava konusu iş hakkında daha önce istişari görüş açıklamış olması

✓ B. Amcanın oğlu dördüncü derece kan hısımıdır ve m.59/1-b bu dereceyi kapsar; istişari görüş açıklamış olmak da m.59/1-d'de sayılır. Kayın hısımlığında sınır üçüncü derecedir, I bu yüzden dışarıda kalır. A ve C dördüncü derece kayın hısımlığını kapsama alır; D bu yanlışa üç öncülün hepsini ekler. HMK'da amcaoğlu yalnız ret sebebidir.Kaynak: Anayasa yargısının usulü · AYM'nin yapısı ve karar yeter sayıları

?Soru 4

Genel kamu hukuku öğretisine göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Nüfus kavramı, ülkede yaşayan yabancıları da kapsar.
II. Bir siyasi iktidarın devlet iktidarı sayılması için yetkisini başka bir iktidardan almamış olması gerekir.
III. Duguit'ye göre devlet, iradesini organları aracılığıyla açıklayan gerçek bir tüzel kişidir.

✓ C. Nüfus ülkedeki herkesi, yabancılar dahil kapsar; devlet iktidarı asli olmalıdır. III'teki gerçek kişilik ve organ fikri Gierke'ye aittir; Duguit tüzel kişiliği bir kurgu sayıp reddeder. A asli iktidar şartını atlar, B ve D Duguit'yi Gierke'yle karıştırır.Kaynak: Devlet kuramları ve egemenlik · Devletin unsurları ve tüzel kişiliği

?Soru 5

Avukat X; (I) yolsuz bulduğu bir icra takibi teklifini geri çevirmiş, (II) müvekkilinin sağlık bilgilerini soran gazeteciye açıklama yapmamış, (III) büro tabelasına "ceza hukuku uzmanı" sıfatını yazdırmamıştır. X'in bu davranışları 1136 sayılı Kanun'un sırasıyla hangi hükümlerine uygundur?

✓ A. Yolsuz bulunan teklifi reddetmek zorunludur (m.38/1-a); müvekkil bilgisi sırdır (m.36); tabelada avukat ve akademik unvan dışında sıfat kullanmak reklam yasağına girer (m.55). B ilk davranışı serbest ret sayar; C uzlaşma ve çekişmeli hakkı karıştırır; D ikinci ve üçüncü davranışı yanlış hükme bağlar.Kaynak: Avukatlık hukuku · Avukatın hakları ve ödevleri

?Soru 6

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Beş binden fazla avukatın bulunduğu bir ilde iki bin avukatla ikinci bir baro kurulabilir.
II. Baro başkanı dört yıllık bir görev süresi için seçilir.
III. Türkiye Barolar Birliği Genel Kurulu her yıl ekim ayının ilk haftasında olağan toplantısını yapar.

✓ A. m.77/1'e göre beş binden fazla avukatın bulunduğu illerde en az iki bin avukatla baro kurulabilir. II yanlıştır: baro başkanı iki yıl için seçilir (m.96). III yanlıştır: ekimin ilk haftası iki yılda bir toplanan baro genel kurulunun zamanıdır (m.82); Birlik Genel Kurulu aralıkta toplanır (m.115). B, C ve D yanlış öncülleri içerir.Kaynak: Avukatlık hukuku · Baro ve Türkiye Barolar Birliği

?Soru 7

Anayasa Mahkemesi, bir kanunun yalnız 5. maddesinin iptali istenen davada maddeyi dilekçede gösterilmeyen başka bir Anayasa maddesine aykırı bularak iptal etmiş; bu iptal yüzünden uygulanamaz hâle gelen 6. maddeyi de gerekçesinde belirterek iptal etmiş ve kararın yürürlüğe girmesi için dokuz aylık süre tanımıştır. 6216 sayılı Kanun'a göre bu olay sırasıyla hangi kurallarla ilgilidir?

✓ C. Başka bir Anayasa maddesine dayanmak m.43/3'teki gerekçeyle bağlı olmamadır; dava edilmeyen 6. maddenin iptali m.43/4'teki uygulama kabiliyetinin kalmamasına, dokuz aylık süre ise m.66/3'teki en çok bir yıllık ertelemeye dayanır. A ve D ertelemeyi yürürlüğü durdurmayla karıştırır; B olayla ilgisi olmayan kavramları sıralar.Kaynak: Anayasa yargısının usulü · İnceleme, yürürlüğü durdurma ve iptal kararının etkisi

?Soru 8

Montesquieu'nün Kanunların Ruhu'nda savunduğu kuvvetler ayrılığı anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Yargı, devletin üç gücü içinde en güçlü olanıdır.
II. Dış ilişkileri yürüten federatif güç, yürütmeden ayrı bir kuvvettir.
III. Yasama ve yürütme aynı kişi ya da kurulun elinde toplanırsa özgürlük kalmaz.

✓ A. Montesquieu yasama ile yürütmenin birleşmesini özgürlüğün sonu sayar. I yanlıştır: yargıyı bir bakıma "hiç", yargıcı kanunun ağzı olarak görür. II yanlıştır: federatif güç Locke'un kavramıdır. B iki yanlışı birleştirir; C ve D federatif gücü Montesquieu'ye yazar.Kaynak: Devlet kuramları ve egemenlik · Kuvvetler ayrılığı: Locke, Montesquieu, sert ve yumuşak

?Soru 9

6216 sayılı Kanun'a göre aşağıdaki bireysel başvurulardan hangileri kabul edilebilirlik şartlarını taşımaz?

I. Bir anonim şirketin, yönetim kurulu başkanına gözaltında kötü muamele yapıldığı iddiasıyla kendi adına yaptığı başvuru
II. Mahkûmiyet kararına karşı istinaf incelemesi sürerken sanığın adil yargılanma hakkının ihlali iddiasıyla yaptığı başvuru
III. Kesin kararın kendisine tebliğinden 40 gün sonra, herhangi bir mazeret gösterilmeden yapılan başvuru

✓ B. I'de şirket, tüzel kişiliğine değil yöneticisine ait bir hakkı ileri sürer (m.46/2). II'de olağan kanun yolu tüketilmemiştir (m.45/2). III'te otuz günlük süre mazeretsiz aşılmıştır (m.47/5). A şirketin ve sürenin sorununu, C tüketme şartını, D tüzel kişinin sınırını gözden kaçırır.Kaynak: Anayasa yargısının usulü · Bireysel başvuru: konu, kişi, zaman, süre

?Soru 10

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi avukatlıkla birleşebilen işlerden biri değildir?

✓ D. Sigorta prodüktörlüğünü m.11 açıkça avukatlıkla birleşmeyen işler arasında sayar. A m.12/1-d, B m.12/1-f, C m.12/1-b'de birleşebilen işler olarak yer alır.Kaynak: Avukatlık hukuku · Avukatlıkla birleşmeyen işler ve yasaklar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →