Süreler: kesin süre, eski hâle getirme ve adli tatil
Hukuk · Hukuk Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
HMK'da süreler nasıl hesaplanır, kesin süre nedir? Eski hâle getirme ne zaman istenir, adli tatil süreleri nasıl etkiler?
Kısa cevap: Süreler kanunda belirtilir ya da hâkimce belirlenir; hâkim kanuni süreyi değiştiremez (HMK m.90). Kanuni süreler kesindir, kaçırılan işlem artık yapılamaz (m.94). Elde olmayan sebeple kesin süreyi kaçıran, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hâle getirme isteyebilir (m.95–96). Adli tatil 20 Temmuz–31 Ağustos arasıdır; tatilde biten süre bir hafta uzar (m.102–104).12 Temmuz'da iki davalıya dava dilekçesi tebliğ edildi: biri alacak, öteki iştirak nafakası davası. İki davalının cevap süresi aynı gün mü biter?
Süre ya kanunda belirtilir (kanuni süre) ya da hâkim tarafından belirlenir (hâkimlik süresi). Hâkim, kanunun izin verdiği istisnalar dışında kanuni süreyi artıramaz, eksiltemez; kendi belirlediği süreyi ise haklı sebeple değiştirebilir (m.90). Gün süresinde tebliğ günü sayılmaz; hafta, ay ya da yıl süresi son dönemde başlangıç gününe karşılık gelen gün biter (m.92). Resmî tatiller süreye dâhildir; son gün tatile rastlarsa süre ilk iş günü biter (m.93).
Kesin süre
Kanunun belirlediği süreler kesindir (m.94/1). Hâkim de verdiği sürenin kesin olduğuna karar verebilir; işlemi ve sonucunu tutanağa geçirerek ihtar eder. Kesin olduğu belirtilmeyen süreyi kaçıran taraf yeniden süre isteyebilir, ama ikinci süre kesindir (m.94/2). Kesin süreyi kaçıran tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (m.94/3).
Eski hâle getirme
Elde olmayan sebeplerle kanuni ya da hâkimin kesin süresini kaçıran kimse eski hâle getirme isteyebilir; aynı sonuca başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa bu yol kapalıdır (m.95). Talep, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde dilekçeyle yapılır ve kaçırılan işlem de bu süre içinde yapılır (m.96–97). Talep işlemi inceleyecek mahkemeye, kaçırılan istinaf ya da temyiz süresinde BAM'a ya da Yargıtaya yapılır (m.98). Talep yargılamayı durdurmaz; mahkeme haklı görürse erteleme kararı verebilir (m.99).
Adli tatil
Adli tatil her yıl 20 Temmuz'da başlar, 31 Ağustos'ta biter (m.102). Tatilde yalnız sayılan işler görülür (m.103): ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, delil tespiti gibi geçici hukuki korumalar; her çeşit nafaka, soybağı, velayet ve vesayet; işçilerin iş sözleşmesinden açtıkları davalar; iflas ve konkordato; çekişmesiz yargı; ivedi işler. Tatile tabi bir işte süre tatil içinde biterse, ayrıca karar gerekmeksizin tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzamış sayılır (m.104). Girişteki alacak davası tatile tabidir: 26 Temmuz'da bitecek iki haftalık cevap süresi 7 Eylül'e uzar. Nafaka davası tatilde de görüldüğü için o davalının süresi 26 Temmuz'da biter.
| Ölçüt | Kanuni süre | Hâkimin kesin süresi | Hâkimin kesin olmayan süresi |
|---|---|---|---|
| Değiştirilebilir mi? | Hayır, kanuni istisna dışında | Haklı sebeple (m.90/2) | Haklı sebeple |
| Kaçırılırsa | İşlem hakkı düşer | İşlem hakkı düşer | Bir kez daha süre istenebilir; ikinci süre kesin |
| Eski hâle getirme | Mümkün | Mümkün | Gerekmez: yeni süre istenir |
Nasıl sorulurAdli tatilde görülen işler ya da tatile rastlayan sürenin bitişi sorulur.
TuzakSürenin adli tatilde durduğunu sanmak; süre işler, yalnız tatilde biterse bir hafta uzar.
Sınavda işaretleeski hâle getirmede iki hafta engelin kalktığı andan başlar.
✎Boşluk doldurma süreler
Kanunun belirlediği süreler . Eski hâle getirme, engelin ortadan kalkmasından itibaren içinde istenir. Adli tatile tabi işlerde tatil içinde biten süre, tatilin bittiği günden itibaren uzamış sayılır.
?Soru çöz
6100 sayılı HMK'ya göre aşağıdaki dava ve işlerden hangileri adli tatil sırasında görülür?
I. İşverenin, işçinin verdiği zarar için açtığı tazminat davası
II. Çocuk için açılan iştirak nafakası davası
III. Kiraya verenin açtığı kira alacağı davası