Yargılama süreci, ispat ve deliller: dilekçeler, ön inceleme, tahkikat, senet, tanık, yemin, bilirkişi ve delil tespiti

Dava dilekçesinden sözlü yargılamaya kadar aşamaları, ispat yükünün kime düştüğünü, hangi işlemin senetle ispat edileceğini ve delil türlerini süreleriyle öğren.

7 durakHMGS · İYÖS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
HUKUK YARGILAMASI · SÜRE

Süreler: kesin süre, eski hâle getirme ve adli tatil

Hukuk · Hukuk Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

HMK'da süreler nasıl hesaplanır, kesin süre nedir? Eski hâle getirme ne zaman istenir, adli tatil süreleri nasıl etkiler?

Kısa cevap: Süreler kanunda belirtilir ya da hâkimce belirlenir; hâkim kanuni süreyi değiştiremez (HMK m.90). Kanuni süreler kesindir, kaçırılan işlem artık yapılamaz (m.94). Elde olmayan sebeple kesin süreyi kaçıran, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hâle getirme isteyebilir (m.95–96). Adli tatil 20 Temmuz–31 Ağustos arasıdır; tatilde biten süre bir hafta uzar (m.102–104).

12 Temmuz'da iki davalıya dava dilekçesi tebliğ edildi: biri alacak, öteki iştirak nafakası davası. İki davalının cevap süresi aynı gün mü biter?

Süre ya kanunda belirtilir (kanuni süre) ya da hâkim tarafından belirlenir (hâkimlik süresi). Hâkim, kanunun izin verdiği istisnalar dışında kanuni süreyi artıramaz, eksiltemez; kendi belirlediği süreyi ise haklı sebeple değiştirebilir (m.90). Gün süresinde tebliğ günü sayılmaz; hafta, ay ya da yıl süresi son dönemde başlangıç gününe karşılık gelen gün biter (m.92). Resmî tatiller süreye dâhildir; son gün tatile rastlarsa süre ilk iş günü biter (m.93).

Kesin süre

Kanunun belirlediği süreler kesindir (m.94/1). Hâkim de verdiği sürenin kesin olduğuna karar verebilir; işlemi ve sonucunu tutanağa geçirerek ihtar eder. Kesin olduğu belirtilmeyen süreyi kaçıran taraf yeniden süre isteyebilir, ama ikinci süre kesindir (m.94/2). Kesin süreyi kaçıran tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (m.94/3).

Eski hâle getirme

Elde olmayan sebeplerle kanuni ya da hâkimin kesin süresini kaçıran kimse eski hâle getirme isteyebilir; aynı sonuca başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa bu yol kapalıdır (m.95). Talep, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde dilekçeyle yapılır ve kaçırılan işlem de bu süre içinde yapılır (m.96–97). Talep işlemi inceleyecek mahkemeye, kaçırılan istinaf ya da temyiz süresinde BAM'a ya da Yargıtaya yapılır (m.98). Talep yargılamayı durdurmaz; mahkeme haklı görürse erteleme kararı verebilir (m.99).

Adli tatil

Adli tatil her yıl 20 Temmuz'da başlar, 31 Ağustos'ta biter (m.102). Tatilde yalnız sayılan işler görülür (m.103): ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, delil tespiti gibi geçici hukuki korumalar; her çeşit nafaka, soybağı, velayet ve vesayet; işçilerin iş sözleşmesinden açtıkları davalar; iflas ve konkordato; çekişmesiz yargı; ivedi işler. Tatile tabi bir işte süre tatil içinde biterse, ayrıca karar gerekmeksizin tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzamış sayılır (m.104). Girişteki alacak davası tatile tabidir: 26 Temmuz'da bitecek iki haftalık cevap süresi 7 Eylül'e uzar. Nafaka davası tatilde de görüldüğü için o davalının süresi 26 Temmuz'da biter.

Süre türleri
ÖlçütKanuni süreHâkimin kesin süresiHâkimin kesin olmayan süresi
Değiştirilebilir mi?Hayır, kanuni istisna dışındaHaklı sebeple (m.90/2)Haklı sebeple
Kaçırılırsaİşlem hakkı düşerİşlem hakkı düşerBir kez daha süre istenebilir; ikinci süre kesin
Eski hâle getirmeMümkünMümkünGerekmez: yeni süre istenir
Akılda kalsın: Kanuni süre kesin, hâkim değiştiremez. Kesin olmayan süreyi kaçırana ikinci süre, o da kesin. Eski hâle getirme: elde olmayan sebep, engel kalkınca 2 hafta. Adli tatil 20 Temmuz–31 Ağustos; tatilde biten süre +1 hafta.
Sınavda

Nasıl sorulurAdli tatilde görülen işler ya da tatile rastlayan sürenin bitişi sorulur.

TuzakSürenin adli tatilde durduğunu sanmak; süre işler, yalnız tatilde biterse bir hafta uzar.

Sınavda işaretleeski hâle getirmede iki hafta engelin kalktığı andan başlar.

✎Boşluk doldurma süreler

Kanunun belirlediği süreler . Eski hâle getirme, engelin ortadan kalkmasından itibaren içinde istenir. Adli tatile tabi işlerde tatil içinde biten süre, tatilin bittiği günden itibaren uzamış sayılır.

?Soru çöz

6100 sayılı HMK'ya göre aşağıdaki dava ve işlerden hangileri adli tatil sırasında görülür?

I. İşverenin, işçinin verdiği zarar için açtığı tazminat davası
II. Çocuk için açılan iştirak nafakası davası
III. Kiraya verenin açtığı kira alacağı davası

✓ B. Her çeşit nafaka davası adli tatilde görülür (m.103/1-b). I'de davayı işçi değil işveren açmıştır; m.103/1-ç yalnız işçilerin açtığı davaları sayar. III sayılan işler arasında değildir. A ve C işverenin davasını, D kira alacağını tatilde görülen işlere katar.
HUKUK YARGILAMASI · SÜREÇ

Dilekçeler aşaması: dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap

Hukuk · Hukuk Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHMK'ya göre dava şartları nelerdir ve nasıl incelenir? İlk itiraz nedir, ne zaman ileri sürülür?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Taraflar, davalar ve dava şartları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dava şartları, mahkemenin esasa girebilmesi için bulunması gereken şartlardır; HMK m.114'te sayılır ve mahkeme davanın her aşamasında bunları kendiliğinden inceler (m.115). İlk itirazlar yalnız kesin olmayan yetki itirazı ile tahkim itirazıdır; cevap dilekçesinde ileri sürülmezse dinlenmez ve dava şartlarından sonra incelenir (m.116–117).

Dava şartları ve ilk itirazlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dava dilekçesinde neler bulunur, eksiklik nasıl giderilir? Cevap dilekçesi kaç günde verilir, verilmezse ne olur? İddia ve savunma ne zamana kadar genişletilebilir?

Kısa cevap: Dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118). Davalı tebliğden itibaren iki hafta içinde cevap verir; zor durumda bir defaya mahsus en çok bir ay ek süre alabilir (m.127). Cevap vermeyen davalı vakıaları inkâr etmiş sayılır (m.128). Cevaba cevap ve ikinci cevap da ikişer haftadır (m.136); dilekçeler bitince iddia ve savunma genişletilemez (m.141).

Davalı şirketin avukatı, cevap süresinin son günü yurt dışındaki kayıtların gelmediğini bildirip ek süre istedi, ama sonra hiç cevap dilekçesi vermedi. Davacının dilekçesindeki iddialar kabul edilmiş mi sayılır?

Yazılı yargılama usulünde dava dilekçeyle açılır ve dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (m.118). Dava dilekçesinde mahkemenin adı, tarafların ve varsa temsilci ile vekilin kimlik ve adresleri, davacının T.C. kimlik numarası, dava konusu ve malvarlığı davalarında değeri, vakıaların sıra numaralı özetleri, her vakıanın hangi delille ispatlanacağı, hukuki sebepler, açık bir talep sonucu ve imza bulunur (m.119/1). Mahkemenin adı, dava konusu ve değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki bir eksiklikte (ör. talep sonucu, imza) hâkim bir haftalık kesin süre verir; eksik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (m.119/2). Gider avansı eksik çıkarsa iki haftalık kesin süre verilir (m.120/2).

Cevap dilekçesi

Cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır. Cevabı bu sürede hazırlamak çok zor ya da imkânsızsa, yine bu süre içinde başvuran davalıya, cevap süresinin bitiminden işlemeye başlayan, bir defaya mahsus ve bir ayı geçmeyen ek süre verilebilir (m.127). Süresinde cevap vermeyen davalı, dava dilekçesindeki vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (m.128); yani davacı ispat yükünden kurtulmaz. Cevap dilekçesindeki zorunlu kimlik ve imza eksikliği bir haftada giderilmezse cevap verilmemiş sayılır (m.130). Taraflar, davalar ve dava şartları sayfasında gördüğümüz ilk itirazlar cevap dilekçesinde ileri sürülür; cevap verildikten sonra, süre dolmamış olsa bile artık ileri sürülemez (m.131).

İkinci dilekçeler ve genişletme yasağı

Davacı cevabın tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap, davalı da bunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir (m.136). Bu iki dilekçeyle iddia ve savunma serbestçe genişletilip değiştirilebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ise genişletilemez, değiştirilemez (m.141/1). Yasağın iki istisnası, aynı sayfada gördüğümüz ıslah ve karşı tarafın açık muvafakatidir (m.141/2). Girişteki davalı süresinde cevap vermediği için vakıaları inkâr etmiş sayılır; davacının iddiaları kabul edilmiş sayılmaz, ama davalı artık yeni vakıa ileri süremez.

Dilekçeler karşılıklı verilince dava çerçevesi kapanır; ön incelemeden hükme kadar aşamalar sırayla işler.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Dava kayıt tarihinde açılır. Cevap 2 hafta, ek süre bir defa en çok 1 ay. Cevap yoksa inkâr, ikrar değil. Cevaba cevap ve ikinci cevap 2'şer hafta. Dilekçelerden sonra genişletme yok: ıslah ya da açık muvafakat.
Sınavda

Nasıl sorulurDilekçelerin süreleri ve süresinde cevap vermemenin sonucu sorulur.

TuzakCevap vermeyen davalının iddiaları kabul etmiş sayıldığını düşünmek; HMK onu inkâr etmiş sayar, ispat yükü davacıda kalır.

Sınavda işaretleek cevap süresi, cevap süresinin bitiminden işlemeye başlar.

↕Sıralama davadan ön incelemeye

  1. Davalı cevap dilekçesini verir
  2. Ön inceleme duruşması yapılır
  3. Dava dilekçesi kaydedilir, dava açılmış olur
  4. Davalı ikinci cevap dilekçesini verir
  5. Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir
  6. Davacı cevaba cevap dilekçesini verir

?Soru çöz

6100 sayılı HMK'ya göre dilekçeler aşamasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ D. m.128 cevap vermemeyi bütün vakıaların inkârı sayar; ispat yükü davacıda kalır. A ek sürenin cevap süresinin bitiminden işlediğini (m.127), B cevap verilince ilk itiraz hakkının sona erdiğini (m.131), C dilekçeler bitince genişletme yasağını (m.141) atlar.
HUKUK YARGILAMASI · SÜREÇ

Ön inceleme, tahkikat, sözlü yargılama ve takipsiz bırakılan dava

Hukuk · Hukuk Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Ön incelemede neler yapılır? Tahkikat ve sözlü yargılama nasıl işler? Dosyası işlemden kaldırılan dava ne zamana kadar yenilenebilir?

Kısa cevap: Dilekçeler tamamlanınca ön inceleme yapılır: dava şartları ve ilk itirazlar incelenir, uyuşmazlık noktaları belirlenir, taraflar sulhe ya da arabuluculuğa teşvik edilir (HMK m.137). Ön inceleme bitmeden tahkikata geçilemez. Tahkikatın bittiği tefhim edilince aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçilir (m.186). İşlemden kaldırılan dava üç ay içinde yenilenmezse açılmamış sayılır (m.150).

Bir tazminat davasında iki taraf da usulüne uygun davet edildiği hâlde duruşmaya gelmedi. Davacı avukatı iki ay sonra yenileme dilekçesi verdi; dava sonra yine takipsiz kaldı. Davanın akıbeti ne olur?

Ön inceleme dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılır. Mahkeme dava şartları ve ilk itirazlar hakkında önce dosya üzerinden karar verir (m.138). Ardından ön inceleme duruşması için gün verir; davetiyede, tarafların dilekçelerinde gösterip henüz sunmadıkları belgeleri iki haftalık kesin süre içinde vermeleri, aksi hâlde o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacakları ihtar edilir (m.139). Duruşmada hâkim anlaşılan ve anlaşılamayan noktaları tek tek tespit eder, tarafları sulhe ya da arabuluculuğa teşvik eder; sonuç umuyorsa bir defaya mahsus yeni gün verir (m.140). Hak düşürücü süre ve zamanaşımı itirazları tahkikattan önce karara bağlanır (m.142). Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez (m.137/2).

Tahkikat ve sözlü yargılama

Tahkikatta iddia ve savunmalar birlikte incelenir; hâkim yargılamayı kısaltmak için birini öne alabilir (m.143). Süresinden sonra delil ancak gecikme amacı ya da tarafın kusuru yoksa gösterilebilir (m.145). 7589 sayılı Kanun'la (2026) iki duruşma arasındaki süre üç aydan uzun olamaz; bilirkişi incelemesinin uzaması ya da istinabe gibi zorunlu hâllerde hâkim gerekçe göstererek daha uzun süre belirleyebilir (m.147/3). Tahkikatın bittiği tefhim edilince mahkeme aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçer; bir taraf isterse duruşma en az iki hafta ertelenir ve ayrıca davetiye gönderilmez. Mahkeme taraflara son sözlerini sorar ve hükmü verir (m.186).

Takipsiz bırakılan dava

Davetli taraflar duruşmaya gelmez ya da davayı takip etmeyeceklerini bildirirse dosya işlemden kaldırılır; yalnız biri gelirse onun talebiyle yokluğunda devam edilir ya da dosya işlemden kaldırılır (m.150/1–2). İşlemden kaldırılan dava üç ay içinde dilekçeyle yenilenebilir; bir ay geçtikten sonra yenilenirse yeniden harç alınır, yenileyen öder ve dava eskisinin devamı sayılır. Üç ay içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılır; ilk yenilemeden sonra da bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz (m.150/4–6). Girişteki dava harçla yenilenmiştir; ikinci takipsizlikte dosya yeniden işlemden kaldırılır ve bir kez daha yenilenebilir; bir kez daha takipsiz kalırsa dava açılmamış sayılır.

Takipsiz bırakmanın sonuçları (HMK m.150)
DurumSonuç
İki taraf da gelmezDosya işlemden kaldırılır
Yalnız biri gelirOnun talebiyle yokluğunda devam ya da işlemden kaldırma
Gün tespiti gereken hâlde son işlemden 1 ay geçerDosya işlemden kaldırılır
1 aydan sonra, 3 ay içinde yenilemeYeniden harç; dava eskisinin devamı
3 ayda yenilenmez ya da ilk yenilemeden sonra birden fazla takipsiz kalırDava açılmamış sayılır; talep de hiç yapılmamış sayılır
Akılda kalsın: Ön inceleme bitmeden tahkikat yok. Belgeler için 2 hafta kesin süre. Zamanaşımı ve hak düşürücü süre tahkikattan önce. Duruşmalar arası en çok 3 ay (2026). İşlemden kaldırma → 3 ay içinde yenileme, 1 ay sonra yeniden harç.
Sınavda

Nasıl sorulurÖn incelemede yapılan işler ya da takipsiz bırakılan davanın akıbeti sorulur.

TuzakDosyanın işlemden kaldırılmasını davanın açılmamış sayılmasıyla karıştırmak; dava ancak üç ayda yenilenmezse açılmamış sayılır.

Sınavda işaretleaçılmamış sayılan davadaki talep de hiç yapılmamış sayılır.

⇄Bilgi eşleştirme durum → sonuç

?Soru çöz

6100 sayılı HMK'ya göre aşağıdakilerden hangisi ön inceleme aşamasında yapılmaz?

✓ A. Tanık gibi delillerin incelenmesi tahkikat işidir; ön incelemede yalnız delillerin sunulması ve toplanması için hazırlık yapılır. B (m.140/1), C (m.138) ve D (m.140/2) ön incelemenin sayılan işleridir.
HUKUK YARGILAMASI · KAVRAM

İspat yükü, ikrar, karine ve delil sözleşmesi

Hukuk · Hukuk Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHMK'ya göre tasarruf ilkesi, taraflarca getirilme ilkesi ve taleple bağlılık ilkesi nedir? Hâkim istenenden fazlasına karar verebilir mi?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk yargılamasının ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tasarruf ilkesine göre hâkim talep olmadan davayı inceleyemez ve taraflar dava konusu üzerinde dava açıldıktan sonra da tasarruf edebilir (HMK m.24). Taraflarca getirilme ilkesine göre hâkim tarafların ileri sürmediği vakıaları dikkate alamaz, kendiliğinden delil toplayamaz (m.25). Taleple bağlılık ilkesine göre hâkim talep sonucundan fazlasına ya da başka bir şeye karar veremez, daha azına karar verebilir (m.26).

Tasarruf, taraflarca getirilme, taleple bağlılık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hukuk davasında ispat yükü kime düşer? İkrar, kanuni karine, karşı ispat ve delil sözleşmesi nedir?

Kısa cevap: İspatın konusu çekişmeli ve sonuca etkili vakıalardır; ikrar edilen ve herkesçe bilinen vakıalar ispat edilmez (HMK m.187). İspat yükü, vakıadan lehine hak çıkaran taraftadır (TMK m.6, HMK m.190). Kanuni karineye dayanan yalnız karinenin temel vakıasını ispatlar. Hukuka aykırı delil dikkate alınmaz (m.189); taraflar yazılı delil sözleşmesi yapabilir (m.193).

Kiraya veren, kiracıdan üç aylık kira bedelini istiyor. Kiracı sözleşmeyi ve bedeli kabul ediyor, ama "elden ödedim" diyor. Ödemeyi kim ispatlamalı?

İspatın konusunu, tarafların üzerinde anlaşamadıkları ve uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek çekişmeli vakıalar oluşturur; herkesçe bilinen ve ikrar edilen vakıalar çekişmeli sayılmaz (m.187). Hukuk ispat edilmez: Hukuk yargılamasının ilkeleri sayfasında gördüğümüz gibi hâkim Türk hukukunu re'sen uygular (m.33). Taraf ya da vekilinin mahkeme önündeki ikrarı vakıayı ispattan kurtarır; maddi bir hatadan doğmadıkça ikrardan dönülemez, sulh görüşmeleri sırasındaki ikrar ise tarafları bağlamaz (m.188).

İspat yükü ve karine

Kanunda aksine hüküm yoksa her taraf hakkını dayandırdığı olguları ispatlar (TMK m.6); HMK bunu, vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan lehine hak çıkaran tarafın yükü olarak yazar (m.190/1). Hakkı doğuran vakıayı iddia eden ispatlar; hakkı sona erdiren ya da doğumunu engelleyen vakıayı ise ona dayanan taraf ispatlar. Kanuni karineye dayanan taraf yalnız karinenin temelini oluşturan vakıayı ispatlar; karşı taraf, kanunun yasakladığı hâller dışında aksini ispatlayabilir (m.190/2). Taşınırın zilyedinin malik sayılması (TMK m.985) ve evlilik içinde doğan çocuğun babasının koca sayılması (TMK m.285) böyle karinelerdir. Yükü taşımayan taraf, iddianın doğru olmadığını göstermek için delil sunabilir; bu karşı ispat onu yükün altına sokmaz (m.191).

Delil hakkı ve delil sözleşmesi

Taraflar kanuni süre ve usule uygun olarak ispat hakkına sahiptir; hukuka aykırı elde edilen delil dikkate alınamaz ve kanunun belirli delille ispatını emrettiği vakıa başka delille ispatlanamaz (m.189). Kanun belirli bir delili şart koşmuyorsa kanunda düzenlenmemiş delillere de başvurulabilir (m.192). Taraflar yazılı olarak ya da mahkemede tutanağa geçen imzalı beyanla delil sözleşmesi yapabilir; bir tarafın ispat hakkını imkânsız kılan ya da fevkalade güçleştiren sözleşme geçersizdir (m.193). Gösterilen delilden karşı tarafın açık izni olmadan vazgeçilemez (m.196); hâkim kanuni istisnalar dışında delilleri serbestçe değerlendirir (m.198). Girişteki kiracı sözleşmeyi ikrar ettiği için kiraya veren yalnız alacağın doğduğunu göstermiş olur; borcu sona erdiren ödemeyi kiracı ispatlar. Kira sözleşmesi sayfasında gördüğümüz ödeme temerrüdü tartışmasının sonucu da bu ispata bağlıdır.

Kesin delil ile takdiri delil
ÖlçütKesin delilTakdiri delil
ÖrnekSenet, yemin, kesin hükümTanık, bilirkişi, keşif, uzman görüşü
Hâkimi bağlar mı?Evet, kanunun öngördüğü ölçüdeHayır, serbestçe değerlendirilir (m.198, 282)
Aksi nasıl ispatlanır?Sahtelik ya da kanunun gösterdiği yollaDiğer delillerle çürütülebilir
Akılda kalsın: Çekişmeli vakıa ispat edilir; ikrar edilen ve herkesçe bilinen değil. Yük lehine hak çıkaranda. Karine: yalnız temel vakıa. Karşı ispat yükü değiştirmez. Delil sözleşmesi yazılı; ispatı imkânsızlaştıran geçersiz.
Sınavda

Nasıl sorulurBir olayda ispat yükünün kime düştüğü ya da ikrar, karine ve delil sözleşmesiyle ilgili ifadeler öncüllerle sorulur.

TuzakKarşı ispat için delil sunan tarafın ispat yükünü üstlendiğini sanmak (m.191).

Sınavda işaretlesulh görüşmesinde yapılan ikrar tarafları bağlamaz.

✎Boşluk doldurma ispat

İspatın konusunu tarafların üzerinde anlaşamadıkları vakıalar oluşturur. Kanuni bir karineye dayanan taraf yalnız karinenin oluşturan vakıayı ispatlar. elde edilen deliller dikkate alınamaz.

çekişmelitemelinihukuka aykırıherkesçe bilinensonucunu

?Soru çöz

6100 sayılı HMK'ya göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Mahkeme önünde yapılan ikrardan, maddi bir hatadan kaynaklanmadıkça dönülemez.
II. Karşı ispat için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılır.
III. Taraflardan birinin ispat hakkını fevkalade güçleştiren delil sözleşmesi geçersizdir.

✓ D. I m.188/2'nin, III m.193/2'nin kuralıdır. II yanlıştır: karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (m.191). A delil sözleşmesinin sınırını atlar; B ve C karşı ispatı yükün yer değiştirmesi sanır.
HUKUK YARGILAMASI · KARŞILAŞTIRMA

Senetle ispat zorunluluğu, istisnaları ve senedin ispat gücü

Hukuk · Hukuk Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBağışlama sözleşmesi hangi şekilde yapılır? Bağışlayan bağışlamayı hangi hâllerde ve ne kadar sürede geri alabilir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Satış, mal değişim ve bağışlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bağışlama sözü yazılı, taşınmaza ilişkin söz resmî şekilde verilir; elden bağışlama taşınırın teslimiyle kurulur (TBK m.288–289). Ağır suç, kanundan doğan yükümlülüğe önemli aykırılık ya da yüklemenin yerine getirilmemesi hâlinde bağışlayan, sebebi öğrendiği günden itibaren 1 yıl içinde geri alabilir (m.295, 297).

Mal değişim, bağışlama ve süreler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hangi işlemler senetle ispatlanmak zorundadır? Senede karşı tanık dinlenebilir mi? Senetle ispat zorunluluğunun istisnaları ve senetlerin ispat gücü nedir?

Kısa cevap: Bir hakkın doğumu, devri, değiştirilmesi, itfası gibi amaçlarla yapılan hukuki işlemler, yapıldıkları tarihteki değeri kanuni parasal sınırı aşıyorsa senetle ispatlanır (HMK m.200). Senede karşı iddialar, tutar ne olursa olsun tanıkla ispatlanamaz (m.201). Delil başlangıcı, yakın akrabalar arası işlem, irade bozukluğu ve üçüncü kişinin muvazaa iddiası gibi hâllerde tanık dinlenir (m.202–203).

Bir kişi, kayınbabasına verdiği yüklü miktardaki ödünç parayı geri istiyor. Elinde yazılı belge yok; yalnız para teslimini gören iki tanık var. Ödünç tanıkla ispatlanabilir mi?

HMK belgeyi geniş tanımlar (m.199); senet, düzenleyenin imzasını taşıyan belgedir. Bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemler, yapıldıkları zamanki değeri kanundaki sınırı aşıyorsa senetle ispatlanır; değer sonradan düşse de senetsiz ispat olunamaz (m.200/1). Karşı taraf açıkça muvafakat ederse tanık dinlenebilir (m.200/2). Sınır her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; 7550 sayılı Kanun'la (2025) işlemin yapıldığı tarihteki sınırın esas alınacağı açıkça yazıldı (Ek m.1/2). Kural yalnız hukuki işlemler içindir: trafik kazası gibi maddi vakıalar her delille ispatlanır. Satış, mal değişim ve bağışlama sayfasında gördüğümüz taşınmaz satışındaki resmî şekil ise bir geçerlilik şartıdır; senetle ispat, geçerli bir işlemin hangi delille kanıtlanacağını sınırlar.

Senede karşı tanık ve istisnalar

Senede bağlı iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin gücünü ortadan kaldıran ya da azaltan hukuki işlemler, sınırın altında kalsa bile tanıkla ispatlanamaz (m.201). İşlemi muhtemel gösteren ve karşı taraftan gelen bir belge, yani delil başlangıcı varsa tanık dinlenir (m.202). m.203'e göre de tanık dinlenebilir: altsoy-üstsoy, kardeşler, eşler, kayınbaba ve kaynana ile gelin ve damat arasındaki işlemler; senede bağlanmaması teamül olan işlemler; yangın, deprem gibi imkânsızlık hâlleri; irade bozukluğu ve aşırı yararlanma iddiaları; üçüncü kişilerin muvazaa iddiaları; senedin kaybı. Girişteki ödünç kayınbaba ile damat arasındadır; tanık dinlenebilir.

Senedin ispat gücü ve inkâr

Kendisine atfedilen yazı ya da imzayı inkâr eden sahtelik iddiasında bulunmalıdır; aksi hâlde belge aleyhine delil olur (m.208).

Belgelerin ispat gücü
BelgeGücüİnkâr edilince
İlam, düzenleme şeklinde noter senediSahteliği ispatlanmadıkça kesin delil (m.204/1)Sahtelik kararla sabit olana kadar geçerli
Onaylama şeklinde noter senedi, memurun belgesiAksi ispatlanıncaya kadar kesin delil (m.204/2)Sahtelik kararla sabit olana kadar geçerli
Adi senetİkrar edilir ya da sadır olduğu kabul edilirse kesin delil (m.205/1)Karar verilinceye kadar hiçbir işleme esas alınmaz
Güvenli elektronik imzalı veriSenet hükmünde (m.205/2)Taraf dinlenir, gerekirse bilirkişi (m.210)
Akılda kalsın: Senet zorunluluğu yalnız hukuki işleme; değer işlemin yapıldığı tarihe göre. Senede karşı tanık yok, tutar küçük olsa bile. İstisnalar: delil başlangıcı, yakın akraba, teamül, imkânsızlık, irade bozukluğu, üçüncü kişinin muvazaası, senedin kaybı.
Sınavda

Nasıl sorulurSenetle ispat zorunluluğuna rağmen tanık dinlenebilecek hâller öncüllerle ya da bir olayla sorulur.

TuzakHaksız fiil gibi maddi vakıaları da senetle ispat kuralına bağlamak.

Sınavda işaretleistisna, tarafların kendi muvazaa iddiası değil, üçüncü kişinin muvazaa iddiasıdır.

⇄Bilgi eşleştirme iddia → ispat kuralı

?Soru çöz

Bir ödünç davasında davalı, sözleşmenin yapıldığını duruşmada kabul etmiş, yalnız borcu ödediğini savunmuştur. Ödemeyi, davacının kendisine gönderdiği "kalanı sonra konuşuruz" yazılı imzalı mesajla desteklemiş; davacı ise ödemenin yapılmadığını göstermek için banka kayıtlarını sunmuştur. 6100 sayılı HMK'ya göre bu olay sırasıyla hangi kavramlarla ilgilidir?

✓ C. Sözleşmenin mahkemede kabulü ikrardır (m.188); karşı taraftan gelen ve ödemeyi muhtemel gösteren imzalı mesaj delil başlangıcıdır (m.202); davacının, yükü taşımadığı hâlde iddianın aksini göstermesi karşı ispattır (m.191). A ve B olayda delil anlaşması, D kanuni karine olmadığını atlar; B ve D karşı ispatı yükün yer değiştirmesi sanır.
HUKUK YARGILAMASI · KARŞILAŞTIRMA

Yemin ve tanık: kesin delil ile takdiri delil yan yana

Hukuk · Hukuk Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHâkimin davaya bakmaktan yasaklı olduğu hâller nelerdir? Hâkimin reddi sebepleri nelerdir, ret talebi ne zaman ve nereye yapılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk yargılamasının ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hâkim kendi davasında, eşinin, kendisinin ya da eşinin altsoy ve üstsoyunun, evlatlığının, üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımlarının, nişanlısının davasında ve vekil ya da vasi olarak hareket ettiği davada bakamaz; talep olmasa da çekilir (HMK m.34). Tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli sebep varsa reddedilebilir (m.36). Ret talebi en geç ilk duruşmada, dilekçeyle yapılır ve geri alınamaz (m.38).

Hâkimin yasaklılığı ve reddi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hangi vakıalar yemine konu olabilir, yeminden kaçınmanın sonucu nedir? Tanık nasıl gösterilir, kimler tanıklıktan çekinebilir?

Kısa cevap: Yemin, kişinin kendisinden kaynaklanan çekişmeli vakıalar için teklif edilir; tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği vakıalar yemine konu olamaz (HMK m.225–226). Yemine gelmeyen ya da kaçınan taraf vakıayı ikrar etmiş sayılır (m.229). Tanıklar listeyle gösterilir, ikinci liste verilemez (m.240). Eş, nişanlı, altsoy-üstsoy ve üçüncü derece dahil hısımlar tanıklıktan çekinebilir (m.248).

Senedi olmayan davacı, davalıya ödünç aldığı konusunda yemin teklif etti. Davalı, ihtarlı davetiyeye rağmen yemin günü özürsüz gelmedi. Davacının diğer tanığı ise davalının kardeşi ve tanıklık etmek istemiyor. Mahkeme ne yapar?

Yeminin konusu, davanın çözümü için önemli, çekişmeli ve kişinin kendisinden kaynaklanan vakıalardır; kişinin bir şeyi bilmesi de böyle sayılır (m.225). Tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği vakıalar, iki tarafın iradesinin geçerliliğe yetmediği işlemler ve yemin edeni ceza kovuşturmasına ya da onur kaybına uğratacak vakıalar yemine konu olamaz (m.226). Karşı taraf edaya hazır olduğunu bildirince teklif eden başka delile dayanamaz (m.227). Davet edilen kişi özürsüz gelmez, yemini iade etmez ya da etmekten kaçınırsa vakıayı ikrar etmiş sayılır; kendisine yemin iade edilen kaçınırsa vakıa ispat edilememiş sayılır (m.229). Yalan yere yemin nedeniyle açılan ceza davası esas dava için bekletici sorun yapılamaz (m.239).

Tanık

Davada taraf olmayan herkes tanık olabilir. Taraf, tanıkla ispatlamak istediği vakıayı ve tanıkların adres listesini verir; listede olmayan tanık dinlenmez, ikinci liste verilemez (m.240). Kamu görevlisi görev sırrı hakkında ancak yazılı izinle dinlenir (m.242). Davetiye duruşmadan en az bir hafta önce tebliğ edilir (m.243); özürsüz gelmeyen tanık zorla getirilir ve disiplin para cezası ödetilir (m.245). Dinlendiği sırada on beş yaşını bitirmemiş olanlar ve ayırt etme gücü yeterli olmayanlar yeminsiz dinlenir (m.257).

Tanıklıktan çekinme

Taraflardan birinin nişanlısı, evlilik kalksa da eşi, kendisinin ya da eşinin altsoy veya üstsoyu, evlatlık bağı olan, üçüncü derece dahil kan ve (evlilik kalksa da) kayın hısımları ve koruyucu aile ilişkisindekiler çekinebilir (m.248). Hukuk yargılamasının ilkeleri sayfasında gördüğümüz hâkimin yasaklılık listesine (m.34) çok benzer; sınır yine üçüncü derecedir. Kanuni sır ve meslek sırrı da çekinme sebebidir (m.249–250). Ancak işleme tanık olarak katılan kişi işlemin içeriği hakkında, aile bireyleri doğum, ölüm, evlenme ve aile içi mali uyuşmazlıklar hakkında çekinemez (m.251). Girişteki davalı vakıayı ikrar etmiş sayılır; kardeşin çekinmesi ise yerindedir.

Yemin ile tanık
ÖlçütYeminTanık
Kim?TarafDavada taraf olmayan kişi
KonuKendisinden kaynaklanan vakıaGördüğü, duyduğu vakıa
Delil gücüKesin delilTakdiri delil
GelmezseVakıayı ikrar etmiş sayılırZorla getirme, gider ve disiplin para cezası
Akılda kalsın: Yemin: kendinden kaynaklanan vakıa; gelmeyen ya da kaçınan ikrar etmiş; iade edilen kaçınırsa ispat edilememiş. Tanık: tek liste, 15 yaş altı yeminsiz; çekinme 3. derece hısımlığa kadar; işlem tanığı çekinemez.
Sınavda

Nasıl sorulurYemine konu olamayacak vakıalar ya da tanıklıktan çekinebilecek kişiler öncüllerle sorulur.

TuzakYemine gelmeyen tarafın vakıayı inkâr etmiş sayıldığını sanmak; inkâr, cevap dilekçesi vermemenin sonucudur.

Sınavda işaretleyalan yere yemin davası esas dava için bekletici sorun yapılamaz.

✎Boşluk doldurma yemin ve tanık

Yemin için davet edilen taraf özürsüz gelmezse yemin konusu vakıayı sayılır. Kendisine yemin iade edilen kimse yemin etmekten kaçınırsa vakıa sayılır. Dinlendiği sırada yaşını bitirmemiş tanık yeminsiz dinlenir.

ikrar etmişispat edilememişon beşinkâr etmişon sekiz

?Soru çöz

6100 sayılı HMK'ya göre aşağıdakilerden hangileri hem hâkimin davaya bakmaktan yasaklı olmasının hem de tanığın tanıklıktan çekinebilmesinin sebebidir?

I. Taraflardan birinin, kişinin dördüncü derece yansoy hısımı olan kuzeni olması
II. Taraflardan birinin, kişinin boşandığı eşinin babası olması
III. Taraflardan birinin, kişinin nişanlısı olması

✓ A. Kayın hısımlığı evlilik kalksa da sürer; eşin babası birinci derece kayın hısımıdır (m.34/1-d, 248/1-d). Nişanlılık iki listede de vardır (m.34/1-e, 248/1-a). I iki listede de yoktur: yansoy hısımlıkta sınır üçüncü derecedir; dördüncü derece yansoy hısımlığı hâkim için yalnız ret sebebidir (m.36). B boşanmadan sonra kayın hısımlığının sürdüğünü atlar; C ve D dördüncü dereceyi listeye katar.
HUKUK YARGILAMASI · TÜR

Bilirkişi, keşif, uzman görüşü ve delil tespiti

Hukuk · Hukuk Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEser sözleşmesinde yüklenici ayıplı eserden nasıl sorumludur? İş sahibinin seçimlik hakları ve zamanaşımı süreleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İş görme, kefalet ve ortaklık sözleşmeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eser sözleşmesinde yüklenici bir eser meydana getirmeyi, iş sahibi bedel ödemeyi üstlenir (TBK m.470). İş sahibi teslimden sonra eseri gözden geçirir, ayıbı uygun sürede bildirir; dönme, indirim ya da ücretsiz onarım ister (m.474–475). Ayıptan doğan davalar teslimden itibaren 2 yılda, taşınmaz yapılarda 5 yılda, yüklenicinin ağır kusurunda 20 yılda zamanaşımına uğrar (m.478).

Eser sözleşmesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hangi hâllerde bilirkişiye başvurulur, rapora ne zaman itiraz edilir? Keşif, uzman görüşü ve delil tespiti nedir, delil tespiti hangi mahkemeden istenir?

Kısa cevap: Çözümü hukuk dışında özel ya da teknik bilgi gerektiren hâllerde bilirkişiye başvurulur; hukuki bilgiyle çözülecek konuda başvurulamaz (HMK m.266). Rapor süresi en çok üç aydır, gerekçeyle üç ay uzatılabilir (m.274). Rapora tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir (m.281). Kaybolma tehlikesi olan delil dava açılmadan da tespit ettirilebilir (m.400).

Bir yüklenicinin yaptığı binada çatlaklar çıktı. İş sahibi henüz dava açmadı; yüklenici ise çatlakları sıvayıp kapatmak üzere. İş sahibi çatlakların bugünkü hâlini nasıl kayıt altına aldırır?

Bilirkişiye, çözümü hukuk dışında özel ya da teknik bilgi gerektiren hâllerde talep üzerine ya da kendiliğinden başvurulur; genel bilgi, tecrübe ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda başvurulamaz. Hukukçu, ayrı uzmanlık belgelemedikçe bilirkişi olamaz (m.266). Mahkeme tek bilirkişi görevlendirir; gerekçeyle tek sayıda kişilik bir kurul da atayabilir (m.267). Hâkimin yasaklılık ve ret sebepleri bilirkişiye de uygulanır; ancak aynı davada daha önce tanık olarak dinlenmiş olmak ret sebebi değildir (m.272).

Rapor ve itiraz

Rapor süresi üç ayı geçemez; bilirkişinin talebiyle gerekçeli olarak en çok üç ay uzatılabilir, basit yargılama usulünde bu süreler iki aydır (m.274). Taraflar rapora tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz ederek eksiklerin tamamlanmasını, açıklama ya da yeni bilirkişi isteyebilir (m.281).

Keşif, uzman görüşü, delil tespiti

Keşifte hâkim uyuşmazlık konusunu bizzat duyu organlarıyla inceler (m.288). Uzman görüşünü ise taraf kendisi alır; yalnız bu nedenle süre istenemez (m.293). Delil tespiti, görülmekte olan davada henüz sırası gelmemiş ya da ileride açılacak davada ileri sürülecek bir vakıanın keşif, bilirkişi ya da tanıkla tespit edilmesidir; hukuki yarar gerekir: delil hemen tespit edilmezse kaybolma ya da önemli ölçüde zorlaşma ihtimali (m.400). Dava açılmamışsa esas davaya bakacak mahkemeden ya da şeyin bulunduğu veya tanığın oturduğu yer sulh hukuk mahkemesinden istenir; esas davada tespit yapan mahkemenin yetkisizliği ileri sürülemez (m.401). Girişteki iş sahibi, İş görme, kefalet ve ortaklık sözleşmeleri sayfasında gördüğümüz eser ayıbını bu yolla kayda geçirir. İhtiyati tedbiri Hüküm, geçici koruma ve kanun yolları sayfasında göreceğiz.

Yargılama süreci, ispat ve deliller: süreler
KonuSüreDayanak
Cevap dilekçesiTebliğden 2 hafta; ek süre bir defa, en çok 1 aym.127
Cevaba cevap / ikinci cevap2 hafta / 2 haftam.136
Eski hâle getirmeEngelin kalkmasından 2 haftam.96
Adli tatilde biten süreTatilin bitiminden 1 hafta uzarm.104
İki duruşma arasıEn çok 3 ay (zorunlu hâlde gerekçeyle uzun)m.147/3
İşlemden kaldırılan dosyayı yenileme3 ay (1 aydan sonra yeniden harç)m.150
Bilirkişi raporuEn çok 3 + 3 ay (basit yargılamada 2 + 2 ay)m.274
Bilirkişi raporuna itirazTebliğden 2 hafta (+ bir defa en çok 2 hafta)m.281
Haber verilmeden yapılan delil tespitine itirazTebliğden 1 haftam.403
Akılda kalsın: Bilirkişi: teknik bilgi, hukuki konuda yok; tek kişi ya da gerekçeyle tek sayılı kurul; rapor 3 + 3 ay; itiraz 2 hafta. Uzman görüşünü taraf alır. Delil tespiti: hukuki yarar; dava öncesinde esas mahkeme ya da yer sulh hukuk.
Sınavda

Nasıl sorulurBilirkişiye başvurulamayacak hâller, bilirkişi sayısı, rapora itiraz süresi ya da delil tespitinin istendiği mahkeme sorulur.

TuzakDelil tespitinden sonra belirli sürede dava açma zorunluluğu sanmak; bu kural ihtiyati tedbirindir.

⇄Bilgi eşleştirme araç → özellik

?Soru çöz

6100 sayılı HMK'ya göre bilirkişiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. m.272/1 hâkimin ret sebeplerini bilirkişiye uygular, ama önceden tanık olarak dinlenmeyi ret sebebi oluşturmadığını açıkça belirtir. A m.266'nın, C m.267'nin, D m.281'in kuralını doğru verir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi ıslahla geçersiz kılınabilir?

✓ A. Islah, tarafın kendi usul işlemlerini, örneğin dava dilekçesindeki vakıaları değiştirmesine imkân verir (m.176). B, C ve D'deki tanık ifadeleri, bilirkişi raporu ve keşif tutanağı ıslahla geçersiz kılınamaz (m.179/2).Kaynak: Taraflar, davalar ve dava şartları · Derdestlik, karşı dava, ıslah

?Soru 2

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'na göre tüketim ödüncüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Ticari olmayan tüketim ödüncünde faiz ancak kararlaştırılmışsa istenir (m.387/1). A ticari ödünçteki kuralı (m.387/2), B bileşik faiz yasağını (m.388/3), C altı haftalık süreyi (m.392) doğru verir.Kaynak: İş görme, kefalet ve ortaklık sözleşmeleri · Ödünç ve hizmet sözleşmeleri

?Soru 3

İzmir'de oturan A, Eskişehir'de Bursa'da oturan B'nin kullandığı aracın çarpması sonucu yaralanmıştır. Dava açılmadan önce B Konya'ya taşınmıştır. 6100 sayılı HMK'ya göre A'nın açacağı tazminat davasında aşağıdaki yer mahkemelerinden hangisi yetkili değildir?

✓ B. Genel yetki davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yerine bağlıdır; B dava açılmadan Konya'ya taşındığı için Bursa yetkisini yitirmiştir (m.6). A zarar görenin yerleşim yeri (m.16), C fiilin işlendiği yer (m.16), D davalının güncel yerleşim yeri (m.6) olarak yetkilidir.Kaynak: Hukuk yargılamasının ilkeleri · Genel ve özel yetki

?Soru 4

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre vekâletnamesinde özel yetki bulunmayan avukat aşağıdakilerden hangilerini yapabilir?

I. Hükmün yerine getirilmesini istemek ve yargılama giderlerini tahsil etmek
II. Karşı tarafla sulh olmak
III. Davayı kısmen ıslah etmek

✓ D. I davaya vekâletin kanuni kapsamındadır (m.73/1). III yapılabilir; özel yetki yalnız davanın tamamının ıslahı için aranır (m.74). II sulh ise özel yetki ister (m.74). A III'ü atlar; B I'i atlar; C sulhu genel yetkiye sokar.Kaynak: Taraflar, davalar ve dava şartları · Dava takip yetkisi ve davaya vekâlet

?Soru 5

Aşağıdaki olaylar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki hangi kurumlarla sırasıyla ilgilidir?

I. Bir alacak davasında davalının kefili, davalının kazanmasında hukuki yararı olduğu için onun yanında davaya katılıyor.
II. İki kişi arasında bir taşınmazın mülkiyeti tartışılırken üçüncü bir kişi, taşınmazın kendisine ait olduğunu ileri sürüp iki tarafa karşı aynı mahkemede dava açıyor.
III. Tazminat davası açılan işveren, kaybederse kusurlu işçisine rücu edeceği için davayı işçiye bildiriyor.

✓ A. I hukuki yararı olan üçüncü kişinin bir tarafın yanında katılmasıdır (m.66); II dava konusunda hak iddia edenin iki tarafa karşı davasıdır (m.65); III rücu ihtimaline dayanan bildirimdir (m.61). B ilk ikisini yer değiştirir; C ihbarı taraf değişikliği sanır; D birinci ve üçüncüyü karıştırır.Kaynak: Taraflar, davalar ve dava şartları · İhbar, müdahale, taraf değişikliği

?Soru 6

6100 sayılı HMK'ya göre aşağıdaki davalardan hangileri sulh hukuk mahkemesinde görülür?

I. Kiracı aleyhine açılan, kira bedelinin tahsiline ilişkin dava
II. Mirasçılar arasında tereke malı taşınmazın ortaklığının giderilmesi davası
III. Bir şirketin genel kurul kararının iptali davası

✓ D. Kira ilişkisinden doğan alacak davaları (m.4/1-a) ve ortaklığın giderilmesi (m.4/1-b) değere bakılmaksızın sulh hukuktadır. III şirketler hukukundan doğan ticari bir davadır, asliye ticarette görülür. A ortaklığın giderilmesini, B kira alacağını atlar; C genel kurul kararını sulh hukuka verir.Kaynak: Hukuk yargılamasının ilkeleri · Görev: asliye, sulh ve özel mahkemeler

?Soru 7

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'na göre vekil, özel olarak yetkili kılınmamışsa aşağıdakilerden hangisini yapabilir?

✓ C. Vekâlet, işin görülmesi için gerekli hukuki işlemleri yapma yetkisini kendiliğinden kapsar (m.504/2). A dava açma, B taşınmazı devretme ve sınırlandırma, D kefil olma ise özel yetki gerektirir (m.504/3).Kaynak: İş görme, kefalet ve ortaklık sözleşmeleri · Vekâlet, kredi mektubu, simsarlık

?Soru 8

Aşağıdaki olaylar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'ndaki hangi kurumlarla sırasıyla ilgilidir?

I. Bir kişi, yurt dışındaki arkadaşının su basan evine kendiliğinden tesisatçı çağırıp masrafı ödüyor.
II. Bir tüccar, ücret karşılığında kendi adına ama başkasının hesabına borsada pamuk satıyor.
III. Bir mağaza sahibi, ticari temsil yetkisi vermeden bir kişiyi mağazanın günlük işlerini yürütmekle yetkilendiriyor.

✓ A. I vekâleti olmadan başkasının menfaatine iş görmedir (m.526); II kendi adına, başkası hesabına ücretli satıştır (m.532); III temsil yetkisi olmadan işletmenin işlerini yürütmektir (m.551). B ve D I'de sözleşme varsayar; C ve D aracılığı simsarlık sanar; B ve C ticari temsil yetkisi olmayan kişiyi ticari temsilci sayar.Kaynak: İş görme, kefalet ve ortaklık sözleşmeleri · Vekâletsiz iş görme, komisyon, tacir yardımcıları

?Soru 9

Bir alacak davasında davacı 50.000 TL istemiş, davalı ise yalnızca borcun zamanaşımına uğradığını savunmuştur. Hâkim, davalının ileri sürmediği takas imkânını kendiliğinden araştırarak davayı reddetmiştir. Hâkimin bu tutumu 6100 sayılı HMK'nın aşağıdaki ilkelerinden hangisine aykırıdır?

✓ C. Hâkim tarafların ileri sürmediği bir vakıayı kendiliğinden dikkate almış ve araştırmıştır; bu m.25'e aykırıdır. A duruşmanın açıklığıyla, D yargılamanın süresi ve gideriyle ilgilidir; B istenenden fazlasına hükmetmeyi yasaklar, burada ise talep aşılmamıştır.Kaynak: Hukuk yargılamasının ilkeleri · Tasarruf, taraflarca getirilme, taleple bağlılık

?Soru 10

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 2026 itibarıyla yürürlükteki hâline göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Kısmi davada alacak, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar bir kez artırılabilir.
II. İnşai hükümler, kanunlarda aksi belirtilmedikçe geçmişe etkili değildir.
III. Maddi vakıalar tek başına tespit davasının konusu olabilir.

✓ C. I 7589 sayılı Kanun'la eklenen m.109/4'ü, II m.108/3'ü doğru verir. III yanlıştır: maddi vakıalar tek başına tespit davasının konusu olamaz (m.106/3). A I'i atlar; B ve D III'ü doğru sayar.Kaynak: Taraflar, davalar ve dava şartları · Dava çeşitleri, kısmi dava
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →