Harcama ve servet vergileri: KDV, ÖTV, BSMV, damga vergisi, harçlar, emlak, veraset ve intikal, MTV

Her verginin konusunu, mükellefini ve vergiyi doğuran olayını eşleştirmeyi, KDV’de istisna ile indirimi, servet vergilerinin kurallarını kanun maddeleriyle öğren.

6 durakİYÖS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
VERGİ HUKUKU · KAVRAM

Katma değer vergisi: konunun üç kapısı, mükellef, sorumlu ve vergiyi doğuran olay

Hukuk · Vergi Hukuku · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGayrimenkul sermaye iradına hangi mal ve haklar girer? Telif hakkının kiralanmasından doğan gelir hangi unsurdur? Zirai kazancın sınırı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Gelir ve kurumlar vergisi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gayrimenkul sermaye iradı, kanunda sayılan mal ve hakların sahibi, zilyedi ya da kiracısı tarafından kiraya verilmesinden doğar; arazi ve binanın yanında marka, patent, telif ve gemi de bu listededir (GVK m.70). Telif ve ihtira beratını müellif, mucit ya da kanuni mirasçısı kiralarsa gelir serbest meslek kazancıdır. Ticari ya da zirai işletmeye dahil malın kirası ticari ya da zirai kazanca girer.

Sermaye iratları ve zirai kazanç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

KDV'nin konusuna hangi işlemler girer? Mükellef ve vergi sorumlusu kimdir? Vergiyi doğuran olay hangi anda gerçekleşir, fatura önce düzenlenirse ne olur?

Kısa cevap: KDV'nin konusu üç gruptur: ticari, sınai, zirai ve serbest meslek faaliyeti çerçevesindeki teslim ve hizmetler; her türlü ithalat; faaliyetin niteliğine bakılmadan sayılan işlemler (GVK m.70'teki mal ve hakların kiralanması, şans oyunları gibi) (KDVK m.1). Mükellef kural olarak teslimi ya da hizmeti yapandır. Vergiyi doğuran olay teslim ya da hizmetin yapılmasıdır; fatura önce düzenlenirse fatura anında doğar (m.10).

Emekli bir öğretmen, kendi dairesini bir şirkete büro olarak kiraladı ve hiçbir ticari faaliyeti yok. Kira bedeli KDV'ye tabi midir?

KDV'nin indirim mekanizması, ÖTV'nin listeleri ve servet vergilerinin ana çizgisi Maliye (KPSS A) serisindeki Türk vergi sistemi sayfasında anlatıldı. Bu sayfa İYÖS'ün sorduğu ayrıntıya iner: hangi işlem hangi vergiye girer, mükellef kim, vergiyi doğuran olay hangi an.

Konunun üç kapısı

KDV'ye girmenin ilk kapısı faaliyettir: ticari, sınai, zirai ya da serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler. İkinci kapı ithalattır: faaliyet aranmaz, her türlü mal ve hizmet ithalatı vergiye tabidir. Üçüncü kapı, faaliyetin niteliğine bakılmadan kanunda sayılan işlemlerdir: posta ve telekomünikasyon, şans oyunları, profesyonel gösteri ve maçlar, müzayede satışları, boru hattıyla taşıma, GVK m.70'teki mal ve hakların kiralanması ve kamu kurumlarına ait işletmelerin ticari teslim ve hizmetleri (KDVK m.1/3). Gelir ve kurumlar vergisi sayfasında gayrimenkul sermaye iradına giren mal ve hakları gördük; aynı liste burada KDV'nin konusunu genişletir. Girişteki öğretmenin kira geliri faaliyet olmasa da m.1/3-f gereği KDV'nin konusuna girer; ama iktisadi işletmeye dahil olmayan taşınmazın kiralanması m.17/4-d ile istisna edildiği için vergi hesaplanmaz. Aynı kişi otomobilini kiralasaydı istisna olmadığı için KDV doğardı.

Mükellef ve sorumlu

Mükellef kural olarak teslimi ya da hizmeti yapan, ithalatta ithal eden, kiralamada kiraya verendir (m.8/1). Vergiye tabi bir işlem olmadığı hâlde faturada KDV gösteren de gösterdiği vergiyi ödemekle yükümlüdür (m.8/2). Mükellefin Türkiye'de ikametgâhı, işyeri, kanuni ve iş merkezi yoksa ya da gerekli görülen hâllerde Hazine ve Maliye Bakanlığı işlemin tarafını vergi sorumlusu yapabilir (m.9); kısmi ya da tam tevkifat bu yetkiye dayanır.

Vergiyi doğuran olay ve oran

Vergiyi doğuran olay malın teslimi ya da hizmetin yapılmasıdır; teslimden önce fatura düzenlenirse faturada gösterilen miktarla sınırlı olarak faturanın düzenlenmesi; kısım kısım teslimde her kısmın teslimi; malın alıcıya gönderilmesinde nakliyeye başlanması; enerji dağıtımında bedelin tahakkuku; ithalatta gümrük vergisi ödeme yükümlülüğünün başlaması anında doğar (m.10). Kanundaki oran %10'dur; Cumhurbaşkanı bunu dört katına kadar artırmaya ve %1'e kadar indirmeye yetkilidir (m.28). 2026'da uygulanan oranlar bu yetkiyle belirlenmiş %20, %10 ve %1'dir.

Akılda kalsın: Üç kapı: faaliyet – ithalat – sayılan işlem. Kira (m.70 malları) faaliyet olmasa da KDV'nin konusu. Fatura önce → fatura anı. Kanun oranı %10, uygulama %20 / %10 / %1.
Sınavda

Nasıl sorulurBir işlemin KDV'nin konusuna girip girmediği ya da vergiyi doğuran olayın hangi an olduğu öncüllerle sorulur.

TuzakTicari faaliyeti olmayan kişinin her işlemini KDV dışı saymak; ithalat ve sayılan işlemler faaliyet aramaz.

Sınavda işaretlekanunda yazan %10 genel oran, Cumhurbaşkanı kararıyla %20 uygulanır.

✎Boşluk doldurma KDV'nin temeli

Teslimden önce fatura düzenlenirse vergiyi doğuran olay, faturada gösterilen miktarla sınırlı olarak anında gerçekleşir. KDV'de mükellef kural olarak teslimi ya da hizmeti kişidir. KDV Kanunu'nda yazılı genel oran yüzde olup Cumhurbaşkanı bu oranı değiştirebilir.

?Soru çöz

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'na göre aşağıdaki işlemlerden hangileri, işlemi yapanın ticari faaliyeti olmasa da KDV'nin konusuna girer?

I. Bir emeklinin kendi kullanımı için yurt dışından bir bilgisayar ithal etmesi
II. Bir kişinin yazlığındaki eşyaları komşusuna satması
III. Bir öğretmenin kendi otomobilini bir şirkete aylık bedelle kiraya vermesi

✓ C. İthalat faaliyet aranmadan KDV'ye tabidir (m.1/2); motorlu taşıt GVK m.70'te sayıldığı için kiralanması da m.1/3-f ile konuya girer. II'de ticari faaliyet olmadığı ve işlem sayılan işlemlerden olmadığı için KDV doğmaz. A kiralamayı unutur; B ve D eşya satışını konuya alır.
VERGİ HUKUKU · KARŞILAŞTIRMA

KDV'de istisna ve indirim: tam istisna, kısmi istisna ve iade

Hukuk · Vergi Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

KDV'de tam istisna ile kısmi istisna arasındaki fark nedir? Hangi KDV indirilemez? İhracatçının yüklendiği vergi nasıl iade edilir?

Kısa cevap: Tam istisnada (ihracat gibi) satış vergilenmez ama satıcı alışlarında ödediği KDV'yi indirir, indiremediğini iade alır (KDVK m.11, 32). Kısmi istisnada (m.17) satış vergilenmez, alışlardaki KDV ise indirilemez ve maliyete eklenir (m.30/a). Banka ve sigorta işlemleri BSMV'ye tabi olduğu için KDV'den istisnadır. İşletmeye ait binek otomobilin KDV'si kural olarak indirilemez.

Bir tekstil firması ürettiği gömleklerin tamamını Almanya'ya ihraç etti. Satışlarında KDV hesaplamadı, ama kumaş alırken %10 KDV ödedi. Bu vergi firmada mı kalır?

KDV'nin ruhu indirimdir: mükellef satışında hesapladığı vergiden, faaliyetine ilişkin alışlarında ödediği vergiyi indirir ve devlete yalnız aradaki farkı öder (m.29). İstisnanın etkisi, bu zincirin kırılıp kırılmadığına göre ikiye ayrılır.

İki istisna da satışta vergi hesaplatmaz; fark, alışta ödenen verginin iade edilip edilmediğindedir.Görsel: Sınav Defteri
Tam istisna ile kısmi istisna
ÖlçütTam istisnaKısmi istisna
Örnekİhracat teslimleri ve yurt dışındaki müşteriye hizmet (m.11); uluslararası taşımacılık (m.14); diplomatik istisna (m.15)Kültür, eğitim, sosyal amaçlı teslimler; iktisadi işletmeye dahil olmayan taşınmazın kiralanması (m.17/4-d); banka ve sigorta işlemleri (m.17/4-e)
Satışta KDVHesaplanmazHesaplanmaz
Alıştaki KDVİndirilir; indirilemeyen kısım iade edilirİndirilmez; maliyete eklenir
SonuçÜrün vergiden tamamen arınırÖnceki aşamaların vergisi ürünün içinde kalır

Girişteki firma tam istisnadan yararlanır: kumaş için ödediği KDV'yi indirir; vergiye tabi satışı olmadığı için indiremediği tutar, işlemin yapıldığı dönemi izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar istenirse iade edilir (m.32). Vergi iadesi mükellefin vergi ve SGK prim borçlarına mahsup edilebilir.

İndirilemeyecek KDV

Şu vergiler indirilemez (m.30): vergiye tabi olmayan ya da istisna edilmiş teslim ve hizmetlere ilişkin alışlardaki KDV (tam istisnalar ve kanunun saydığı birkaç kısmi istisna hariç); faaliyeti binek otomobil kiralama ya da işletme olmayanların binek otomobil alışlarındaki KDV; deprem, sel ve ilan edilen yangın dışında zayi olan malların KDV'si; gelir ve kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider kabul edilmeyen ödemelerin KDV'si. Birden çok faaliyeti olan mükellefin indirimi yalnız vergiye tabi faaliyetiyle ilgili alışlarla sınırlıdır.

BSMV

Bankalar, bankerler ve sigorta şirketlerinin yaptıkları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine aldıkları paralar 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu'na göre banka ve sigorta muameleleri vergisine tabidir; mükellef bankalar, bankerler ve sigorta şirketleridir (m.28, 30). Bu işlemler KDV'den istisnadır; iki vergi aynı işleme birlikte uygulanmaz. Finansal kiralama işlemleri ise BSMV dışında kalır.

Akılda kalsın: Tam istisna: satışta yok, alışta indirim + iade (ihracat). Kısmi istisna: satışta yok, alıştaki maliyet. İade talebi: izleyen 2. yıl sonu. Binek otomobil KDV'si indirilmez. Banka işlemi: BSMV, KDV değil.
Sınavda

Nasıl sorulurİhracatçının yüklendiği vergiyi indirip indiremeyeceği ya da hangi KDV'nin indirim konusu yapılamayacağı sorulur.

Tuzakİstisnanın her türünde alıştaki verginin iade edildiğini sanmak; iade tam istisnaya özgüdür.

Sınavda işaretlebanka faizi ve komisyonu KDV'ye değil BSMV'ye tabidir.

⇄Bilgi eşleştirme durum → sonuç

?Soru çöz

3065 sayılı Kanun'a göre aşağıdaki katma değer vergilerinden hangisi, mükellefin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan vergiden indirilebilir?

✓ B. İhracat tam istisnadır; ihracatçı yüklendiği KDV'yi indirir ve indiremediğini iade alır (m.11, 32). A binek otomobil (m.30/b), C kısmi istisna (m.30/a), D deprem, sel ve ilan edilen yangın dışında zayi olan mal (m.30/c) olduğu için indirilemez.
VERGİ HUKUKU · KAVRAM

Özel tüketim vergisi: dört liste, ilk iktisap, mükellef ve tek aşama

Hukuk · Vergi Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSatış sözleşmesinde yarar ve hasar alıcıya ne zaman geçer? Taşınır ve taşınmaz satışında fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Satış, mal değişim ve bağışlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

TBK m.207'ye göre satıcı satılanın zilyetlik ve mülkiyetini devretmeyi, alıcı bedeli ödemeyi üstlenir; aksi kararlaştırılmadıkça iki taraf borcunu aynı anda ifa eder. Yarar ve hasar taşınırda zilyetliğin devrine, taşınmazda tescile kadar satıcıdadır (m.208). Alıcı devralmada temerrüde düşerse ya da satılan onun isteğiyle başka yere gönderilirse hasar daha erken geçer.

Satışın kuruluşu, yarar ve hasar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

ÖTV hangi işlemde ve bir defaya mahsus olarak doğar? (II) sayılı listede vergiyi doğuran olay nedir, mükellef kimdir? İkinci el otomobil satışında ÖTV doğar mı?

Kısa cevap: ÖTV bir defaya mahsus alınır: (I), (III) ve (IV) sayılı listelerdeki mallarda ithalat ya da imalatçının teslimiyle, (II) sayılı listedeki tescile tabi araçlarda ilk iktisapla doğar (ÖTV K. m.1, 3). (II) sayılı listede mükellef motorlu araç ticareti yapan ya da kullanmak için ithal edendir (m.4). Tescilli aracın ikinci el satışında yeniden ÖTV doğmaz. ÖTV, KDV matrahına girer.

Bir galerici sıfır bir otomobili, plakası hiç alınmamışken bir müşteriye sattı; müşteri iki yıl sonra aynı aracı komşusuna sattı. ÖTV hangi satışta doğar, kim öder?

Dört listenin içeriği (akaryakıt, motorlu taşıtlar, alkol-tütün-kola, dayanıklı ve lüks mallar) KPSS A serisinde verildi. İYÖS'te ayırt edici olan, her listede vergiyi doğuran olayın ve mükellefin farklı olmasıdır. ÖTV, KDV'nin aksine her aşamada değil bir defaya mahsus alınır: mal bir kez vergilendirildikten sonra zincirin sonraki halkaları ÖTV'ye girmez.

ÖTV'de vergiyi doğuran işlem ve mükellef (4760 m.1, 4)
ListeVergiye tabi işlemMükellef
(I) Petrol ürünleri, doğal gazİthalatçı ya da rafineri dahil imalatçının teslimiİmal eden, ithal eden
(II) Tescile tabi motorlu araçlarİlk iktisapMotorlu araç ticareti yapan, kullanmak üzere ithal eden, müzayedeyle satan
(II) Tescile tabi olmayan araçlar; (III) alkol, tütün, kola; (IV) diğer mallarİthalat ya da imal veya inşa edenin teslimiİmal, inşa ya da ithal eden
(I), (III), (IV) ve tescile tabi olmayan (II)ÖTV uygulanmadan önce müzayedeyle satışMüzayedeyle satışı yapan

Vergiyi doğuran olay teslim ya da ilk iktisaptır; faturanın önce düzenlenmesi, kısım kısım teslim ve ithalatta gümrük yükümlülüğünün doğması kuralları KDV'dekine benzer (m.3). Komisyonculuk ve konsinyasyonda (III) sayılı listedeki mallarda olay malın komisyoncuya teslimidir, öteki listelerde alıcıya teslimidir. Girişteki galericinin tescilsiz aracı satması ilk iktisaptır; ÖTV'yi galerici öder. Müşterinin tescilli aracı komşusuna satması ikinci el satıştır, yeniden ÖTV doğmaz.

ÖTV bir gider vergisidir ve KDV matrahına dahildir: önce ÖTV hesaplanır, KDV ÖTV dahil bedel üzerinden alınır. Satış, mal değişim ve bağışlama sayfasında taşınır satışında mülkiyetin zilyetliğin devriyle geçtiğini gördük; ÖTV'nin "teslim"i de malın üzerindeki tasarruf yetkisinin alıcıya geçmesidir. İhracat teslimleri ÖTV'den istisnadır.

Akılda kalsın: ÖTV bir kez. (II) tescilli araç → ilk iktisap, mükellef galerici / ithal eden. Diğer listeler → imalatçı veya ithalatçı teslimi. İkinci el satış → ÖTV yok. ÖTV KDV matrahına girer.
Sınavda

Nasıl sorulurBir listede vergiyi doğuran olay ya da mükellef sorulur; ÖTV ile KDV'nin ayrımı da öncüllerle sınanır.

TuzakOtomobilde vergiyi doğuran olayı imalatçının teslimi saymak; tescile tabi araçlarda olay ilk iktisaptır.

Sınavda işaretle(III) sayılı listede konsinyasyonda vergi komisyoncuya teslimde doğar.

↕Sıralama bir otomobilin vergi yolculuğu

  1. Araç müşterinin adına trafik siciline tescil edilir, MTV mükellefiyeti başlar
  2. İmalatçı aracı galeriye satar; KDV doğar, ÖTV henüz doğmaz
  3. Müşteri aracı ikinci el satar; ÖTV doğmaz, yeni malik MTV mükellefi olur
  4. Galeri tescilsiz aracı müşteriye satar; ilk iktisapla ÖTV doğar

?Soru çöz

4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. ÖTV bir defaya mahsus alınır; tescile tabi araçta olay ilk iktisaptır, tescilli aracın sonraki satışı ÖTV doğurmaz (m.1). A m.1/1-a'yı, B m.4/1-b'yi, C m.3/1-d'yi doğru aktarır.
VERGİ HUKUKU · KAVRAM

Damga vergisi ve harçlar: kâğıt, imza, nüsha ve hizmet karşılığı

Hukuk · Vergi Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİhtiyari ve mecburi dava arkadaşlığı arasındaki fark nedir? Mecburi dava arkadaşlarından biri davaya katılmazsa ne olur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Taraflar, davalar ve dava şartları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İhtiyari dava arkadaşlığında birden çok kişi ortak bir hak ya da borç, ortak bir işlem veya aynı ya da benzer vakıalar sebebiyle birlikte davacı ya da davalı olabilir; davalar birbirinden bağımsızdır (HMK m.57–58). Mecburi dava arkadaşlığında maddi hukuk hakkın birlikte kullanılmasını ve tek hüküm verilmesini gerektirir; arkadaşlar birlikte dava açar ve birlikte hareket eder (m.59–60).

Dava arkadaşlığı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Damga vergisinde kâğıt nedir, mükellef kimdir? Resmî daire ile kişi arasındaki kâğıdın vergisini kim öder? Birden fazla nüshada vergi nasıl alınır? Harç türleri nelerdir, tapu harcını kim öder?

Kısa cevap: Damga vergisi (1) sayılı tablodaki kâğıtlardan alınır; mükellef kâğıdı imzalayanlardır, resmî daire ile kişi arasındaki kâğıtta vergiyi kişi öder (488 m.1, 3). Nispi vergili kâğıdın yalnız bir nüshası, maktu vergili kâğıdın her nüshası vergilenir (m.5). Harçlar dokuz türdür; yargı harcı ödenmedikçe sonraki işlem yapılmaz, tapu satışında harcı alıcı ve satıcı ayrı ayrı öder (492 m.1, 32).

Bir belediye ile bir müteahhit iki nüsha ihale sözleşmesi imzaladı; aynı müteahhit bir tapu müdürlüğünde arsa satın aldı. Damga vergisini ve tapu harcını kimler öder?

Damga vergisi

Damga vergisinin konusu bir işlem değil bir belgedir: kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kâğıtlar vergiye tabidir. Kâğıt, yazılıp imzalanarak ya da imza yerine geçen bir işaret konarak düzenlenen ve bir hususu ispat ya da belli etmek için ibraz edilebilecek belgedir; elektronik imzalı belgeler de kâğıttır (m.1). Mükellef kâğıdı imzalayanlardır; ama resmî dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kâğıtların vergisini kişiler öder (m.3). Kâğıdın vergisi adına değil mahiyetine göre belirlenir (m.4).

Nüsha kuralı 2016'da değişti: nispi vergiye tabi kâğıtlarda yalnız bir nüsha, maktu vergiye tabi kâğıtlarda her nüsha ayrı vergilenir; poliçe ve emre yazılı ticari senetlerde yalnız tedavüle çıkarılan nüsha vergilenir (m.5). Bir kâğıtta birbirinden tamamen ayrı işlemler varsa her biri ayrı vergilenir; birbirine bağlı ve aynı asıldan doğan işlemlerde en yüksek vergiyi gerektiren işlem esas alınır (m.6). İmzanın birden fazla olması vergiyi tekrarlamaz (m.7). Girişteki ihale sözleşmesi bedel üzerinden nispi vergiye tabidir; yalnız bir nüsha vergilenir ve vergiyi belediye değil müteahhit öder.

Harçlar

Harç, bir kamu hizmetinden yararlanmanın karşılığıdır. 492 sayılı Kanun dokuz harç türü sayar: yargı, noter, vergi yargısı, tapu ve kadastro, konsolosluk, pasaport-ikamet-çalışma izni-vize, gemi ve liman, imtiyazname-ruhsatname-diploma, trafik harçları (m.1). Harçlar maktu ya da değer üzerinden nispi olabilir. Yargı harçları ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz; ama bir tarafın ödemediği harcı karşı taraf öderse işleme devam edilir ve bu tutar hükümde ayrıca istem aranmadan dikkate alınır (m.32). Taraflar, davalar ve dava şartları sayfasında davanın açılmasının sonuçlarını gördük; dava açılırken alınan başvurma ve peşin karar harcı bu sürecin mali yüzüdür.

Tapu harcını kanuna ekli tarifede gösterilen kişiler öder; tarifede gösterilmeyen işlemlerde mülkiyet ya da sınırlı ayni hakkı edinen, ipotekte ipoteği kuran, kadastroda adına tescil yapılan öder (m.58). Taşınmazın ivaz karşılığında devrinde tarife harcı devreden ve devralan için ayrı ayrı öngörür. Girişteki satışta tapu harcını hem müteahhit hem satıcı öder; bu işlem emlak vergisi değil tapu harcı doğurur.

Akılda kalsın: Damga = kâğıt + imza; resmî daire–kişi → kişi öder. Nispi → tek nüsha, maktu → her nüsha. Harç 9 tür; ödenmeyen yargı harcı → işlem durur. Taşınmaz satışı → tapu harcı, iki taraf.
Sınavda

Nasıl sorulurDamga vergisinin mükellefi, nüsha kuralı ya da bir işlemin hangi vergi veya harçla ilgili olduğu eşleştirmeyle sorulur.

TuzakTaşınmaz satışını emlak vergisiyle eşleştirmek; satış tapu harcı ve satıcıda değer artışı kazancı doğurabilir, emlak vergisi ise taşınmaza sahip olmaktan doğar.

Sınavda işaretlekâğıdın vergisi adına değil içeriğine göre belirlenir.

✎Boşluk doldurma damga ve harç

Damga vergisinin mükellefi kâğıtları . Nispi vergiye tabi bir kâğıt birden fazla nüsha düzenlenirse yalnız nüshası vergilenir. Taşınmazın satışında harcı devreden ve devralan öder.

imza edenlerdirbirayrı ayrıhermüteselsilen

?Soru çöz

Damga vergisi ve harçlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Bir valilik ile bir şirket arasında imzalanan hizmet sözleşmesinin damga vergisini şirket öder.
II. Maktu vergiye tabi bir kâğıdın birden fazla nüshası düzenlenirse her nüsha ayrı ayrı vergilendirilir.
III. Bir davada davacının ödemediği yargı harcı davalı tarafından ödense bile yargılama durur.

✓ B. I 488 m.3/2'yi, II m.5'i doğru aktarır. III yanlıştır: ödenmeyen harcı karşı taraf öderse işleme devam edilir ve tutar hükümde dikkate alınır (492 m.32). A maktu nüsha kuralını atlar; C ve D harcı karşı tarafın ödemesini engel sayar.
VERGİ HUKUKU · KARŞILAŞTIRMA

Emlak vergisi ve değerli konut vergisi: sahip olmanın iki vergisi

Hukuk · Vergi Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Emlak vergisinin mükellefi kimdir? Bina ve arazi vergisinin oranları nedir, büyükşehirde ne değişir? Değerli konut vergisi emlak vergisinden nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Emlak vergisini binanın ya da arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi, ikisi de yoksa malik gibi tasarruf eden öder (1319 m.3, 13). Oran meskende binde 1, diğer binada binde 2, arazide binde 1, arsada binde 3'tür; büyükşehirde iki katı uygulanır. Belediye geliridir; mart-mayıs ve kasımda iki taksitte ödenir. Değerli konut vergisini ise vergi dairesi tarh eder, şubat ve ağustosta ödenir.

Bir anne, İzmir'deki dairesinin çıplak mülkiyetini kızına bağışladı, intifa hakkını kendisinde tuttu. Daire büyükşehir sınırında ve mesken olarak kullanılıyor. Emlak vergisini kim, hangi oranla öder?

Emlak vergisi

Emlak vergisi Türkiye sınırları içindeki bina ve araziden alınır; vergiyi doğuran olay bir işlem değil, taşınmaza sahip olmaktır. Mükellef sırası şöyledir: malik, varsa intifa hakkı sahibi, ikisi de yoksa malik gibi tasarruf eden (m.3, 13). Paylı mülkiyette paydaşlar payları oranında öder. Girişteki dairede intifa hakkı anneye ait olduğu için vergiyi anne öder.

Emlak vergisinin oranları (1319 m.8, 18)
TaşınmazOranBüyükşehir sınırı ve mücavir alanda
MeskenBinde 1Binde 2
Diğer bina (işyeri)Binde 2Binde 4
AraziBinde 1Binde 2
ArsaBinde 3Binde 6

Cumhurbaşkanı oranları yarısına kadar indirmeye, üç katına kadar artırmaya yetkilidir. Girişteki anne binde 2 oranıyla öder. Vergi belediyenin geliridir ve belediyece tarh edilir; birinci taksit mart, nisan ve mayıs, ikinci taksit kasım ayında ödenir (m.30). Kanun bazı binaları kalıcı olarak muaf tutar (Devlete ait ve kamu hizmetine ayrılan binalar, ibadethaneler gibi), yeni yapılan binalara da geçici muafiyet tanır; geliri olmayan, yalnız emekli aylığı alan, gazi, engelli ya da şehit yakını olanların brüt 200 m²'yi geçmeyen tek meskeninde oranı sıfıra kadar indirme yetkisi Cumhurbaşkanına verilmiştir.

Değerli konut vergisi

2019'da 1319 sayılı Kanun'a eklenen değerli konut vergisi, bina vergi değeri kanundaki yüksek tutarı aşan mesken nitelikli taşınmazlardan, aşan kısım üzerinden artan oranlı olarak alınır. Emlak vergisinden üç farkı vardır: mükellef değerin aşıldığı yılı izleyen yılın şubat ayının 20'sine kadar beyanname verir; vergiyi belediye değil Gelir İdaresine bağlı vergi dairesi tarh eder; ödeme şubat ve ağustos sonuna kadar iki taksittir (m.47). Tutar sınırı her yıl güncellenir.

Akılda kalsın: Emlak: malik → intifa sahibi → malik gibi tasarruf eden; oranlar 1 – 2 – 1 – 3 (binde), büyükşehirde iki kat; belediye; mart-mayıs + kasım. Değerli konut: beyan, vergi dairesi, şubat + ağustos.
Sınavda

Nasıl sorulurMükellefin kim olduğu olaylı, oranlar ve ödeme zamanları öncüllerle sorulur.

Tuzakİntifa hakkı bulunan taşınmazda vergiyi çıplak malike yüklemek ya da değerli konut vergisini belediyenin tarh ettiğini sanmak.

Sınavda işaretlebüyükşehir artırımı kanundadır, ayrıca karar gerekmez.

⇄Bilgi eşleştirme soru → cevap

?Soru çöz

1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Diğer binalarda oran binde 2'dir ve büyükşehir sınırlarında %100 artırımla binde 4 uygulanır (m.8). A yanlış: intifa hakkı varsa vergiyi intifa hakkı sahibi öder (m.3). B yanlış: değerli konut vergisini vergi dairesi tarh eder, ödeme şubat ve ağustostadır (m.47). D yanlış: arsada oran binde 3'tür (m.18).
VERGİ HUKUKU · KARŞILAŞTIRMA

Veraset ve intikal vergisi, motorlu taşıtlar vergisi ve olay–vergi eşleştirmesi

Hukuk · Vergi Hukuku · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHangi mal ve hakların elden çıkarılmasından doğan kazanç değer artışı kazancıdır? Taşınmazda beş yıl kuralı nedir? Arızi kazanç nedir, kira tahliye tazminatı hangi unsura girer?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Gelir ve kurumlar vergisi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Değer artışı kazancı, kanunda sayılan mal ve hakların elden çıkarılmasından doğar: menkul kıymetler, ortaklık payları, telif ve patent gibi haklar ve iktisaptan itibaren beş yıl içinde elden çıkarılan taşınmazlar (GVK mük. m.80). Miras ya da bağışla, yani ivazsız edinilen taşınmazın satışı vergilenmez. Arızi kazanç ise ara sıra yapılan ticari ya da serbest meslek işinden, tahliye tazminatından doğar (m.82).

Değer artışı ve arızi kazançlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Veraset ve intikal vergisinin mükellefi kimdir, beyanname ne zaman verilir? MTV'nin mükellefi kimdir, ne zaman ödenir? Hangi olay hangi vergiyi doğurur?

Kısa cevap: Veraset ve intikal vergisi, miras yoluyla ya da bağış gibi ivazsız biçimde mal edinen kişiden alınır (7338 m.1, 5). Ölüm Türkiye'de ve mirasçı Türkiye'deyse beyanname dört ay, bağışta edinmeden itibaren bir ay içinde verilir (m.9). MTV'yi trafik ya da sivil hava aracı sicilinde adına araç tescilli olan kişi öder; ocak ve temmuzda iki taksitle (197 m.3, 10).

Bir babanın Ankara'daki ölümünden sonra iki çocuğundan biri Ankara'da, öteki Londra'da yaşıyor. Aynı ay babalarının bir arkadaşı da çocuklardan birine otomobil bağışladı. Hangi beyan hangi sürede verilir?

Veraset ve intikal vergisi

Türk vatandaşlarına ait malların ve Türkiye'deki malların veraset yoluyla ya da herhangi bir biçimde ivazsız olarak bir kişiden diğerine geçmesi vergiye tabidir (m.1). Mükellef malı edinendir, bırakan ya da bağışlayan değil (m.5). Satış, mal değişim ve bağışlama sayfasında bağışlamanın karşılıksız bir kazandırma olduğunu gördük; vergi hukuku bu karşılıksızlığı veraset vergisiyle yakalar. Gelir ve kurumlar vergisi sayfasında ivazsız edinilen taşınmazın satışında değer artışı kazancı aranmadığını gördük; iki vergi aynı edinimi iki kez vergilemez.

Beyanname süreleri ölümün ve mirasçının yerine göre değişir (m.9): ölüm Türkiye'de olmuşsa mirasçı Türkiye'deyse 4 ay, yurt dışındaysa 6 ay; ölüm yurt dışında olmuşsa mirasçı Türkiye'deyse 6 ay, ölenin bulunduğu ülkedeyse 4 ay, başka bir ülkedeyse 8 ay; gaiplikte kararın ölüm siciline kaydından itibaren 1 ay. Diğer ivazsız intikallerde mal hukuken edinildiği tarihten itibaren 1 ay. Girişte Ankara'daki çocuk 4 ay, Londra'daki 6 ay içinde beyan eder; bağışlanan otomobil için süre 1 aydır. Vergi, ölenin ya da bağışlayanın ikametgâhının bulunduğu yer vergi dairesince tarh edilir (m.6).

Motorlu taşıtlar vergisi

MTV'nin mükellefi trafik sicili ile sivil hava vasıtaları sicilinde adına araç kayıtlı ve tescilli olan gerçek ve tüzel kişilerdir (m.3); fiilen aracı kullanan değil, sicildeki kayıt belirleyicidir. Vergi her yıl ocak ayının başında yıllık tahakkuk etmiş sayılır ve ocak ve temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenir (m.10).

Olay → vergi eşleştirmesi (bu sayfa ve önceki sayfa)
OlayDoğan vergi ya da harçMükellef
Malın teslimi, hizmetin ifası, ithalatKDVTeslimi ya da hizmeti yapan, ithal eden
Tescilli aracın ilk iktisabıÖTVGalerici, ithal eden
Vergiye tabi kâğıdın imzalanmasıDamga vergisiİmzalayan (resmî daireyle işlemde kişi)
Taşınmazın satışı ve tapuda devriTapu harcı (satıcıda beş yıl içindeyse değer artışı kazancı)Devreden ve devralan ayrı ayrı
Taşınmaza sahip olmakEmlak vergisiMalik, intifa hakkı sahibi
Miras ya da bağış yoluyla edinimVeraset ve intikal vergisiEdinen
Aracın sicilde adına kayıtlı olmasıMTVSicildeki kişi
Bankanın kendi lehine faiz ve komisyon almasıBSMVBanka
Harcama ve servet vergileri: süreler ve sayılar
KonuSüre / sayıDayanak
KDV iadesi talebiİşlemin yapıldığı dönemi izleyen 2. takvim yılı sonuKDVK m.32
Kanuni KDV oranı / 2026 uygulaması%10 / %20, %10, %1KDVK m.28
Emlak vergisi ödemesiMart-nisan-mayıs ve kasım1319 m.30
Değerli konut vergisi beyan / ödemeŞubat 20 / şubat ve ağustos sonu1319 m.47
Veraset beyanı: ölüm ve mirasçı Türkiye'de / mirasçı yurt dışında / başka ülkede ölüm4 ay / 6 ay / 4, 6 ya da 8 ay7338 m.9
Bağışta beyan / gaiplik1 ay / sicile kayıttan 1 ay7338 m.9
MTV ödemesiOcak ve temmuz197 m.10
Akılda kalsın: Veraset: mükellef edinen; 4 – 6 – 8 ay, bağışta 1 ay. MTV: sicildeki kişi, ocak + temmuz. Satış → tapu harcı; sahiplik → emlak; miras → veraset.
Sınavda

Nasıl sorulurVergiyi doğuran olay ile vergi türünü eşleştiren şıklardan yanlış olanı bulmak ya da veraset beyan süresini olaya uygulamak istenir.

TuzakVeraset vergisinin mükellefini bağışlayan saymak ya da MTV'yi aracı fiilen kullanana yüklemek.

Sınavda işaretleyurt dışında yaşayan mirasçının süresi Türkiye'de ölümde altı aydır.

⇄Bilgi eşleştirme olay → vergi

?Soru çöz

Ankara'da ölen bir kişinin mirasçılarından Selim Ankara'da, Deniz ise Viyana'da yaşamaktadır. Aynı ay ölenin bir arkadaşı da Selim'e bir otomobil bağışlamıştır. 7338 sayılı Kanun'a göre Selim'in ve Deniz'in miras için, Selim'in de bağış için beyanname verme süreleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

✓ A. Ölüm Türkiye'de olduğunda Türkiye'deki mirasçı dört ay, yabancı ülkedeki mirasçı altı ay içinde beyan eder (m.9/1-a); bağış gibi diğer ivazsız intikallerde süre edinimden itibaren bir aydır (m.9/2). B bir aylık süreyi mirasa uygular; C sekiz ayı, ölümün yurt dışında olduğu ve mirasçının başka ülkede bulunduğu hâlden alır; D iki mirasçıyı aynı tutar ve bağışa miras süresi verir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

2577 sayılı Kanun'a göre idari yargılamayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Cevap süresi, süre dolduktan sonra yapılan istek üzerine de bir kez uzatılabilir.
II. İptal davalarında taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılır.
III. Davanın ihbarı, Danıştay, mahkeme ya da hâkim tarafından kendiliğinden yapılır.

✓ D. II m.17/1'i, III m.31/1'deki özel kuralı doğru aktarır. I yanlıştır: sürenin geçmesinden sonra yapılan uzatma istemi kabul edilmez (m.16/3). A ihbar kuralını atlar; B ve C süresi geçmiş uzatma istemini kabul eder.Kaynak: İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları · Yargılama: dilekçeler, duruşma, ara kararı, HMK'ya atıf

?Soru 2

2576 sayılı Kanun'a göre aşağıdaki davalardan hangisine idare mahkemesinde tek hâkim bakar?

✓ D. Uyarma cezası davası m.7/1-d'de miktara bakılmaksızın tek hâkime bırakılmıştır. A düzenleyici işleme karşıdır; 7589 sonrası metin bu davaları miktardan bağımsız olarak tek hâkimin dışında tutar. B ilişik kesme sonucunu doğuran disiplin cezası olduğu için kurula gider. C aylıktan kesme listede sayılmaz; yalnız uyarma sayılmıştır.Kaynak: İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları · Bölge idare mahkemesi, tek hâkim ve yetki kuralları

?Soru 3

2577 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Naklen atama, uygulanmakla etkisi tükenecek işlem sayılmaz; savunmadan önce YD verilemez (m.27/2). A m.27/3'ü, B m.52/5'i, D m.27/6'yı doğru aktarır.Kaynak: İdari yargı teşkilatı ve yargılama ayrıntıları · Yürütmeyi durdurma ve kararların uygulanması

?Soru 4

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangileri kurumlar vergisi mükellefidir?

I. Bir kolektif şirket
II. Bir vakfa ait iktisadi işletme
III. Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket

✓ D. Vakıf iktisadi işletmesi m.1/1-ç'de, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket sermaye şirketi olarak m.2/1'de sayılır. Kolektif şirket şahıs şirketidir; kazancı ortaklarına geçer ve gelir vergisiyle vergilenir. A sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketi atlar; B ve C kolektif şirketi mükellef yapar.Kaynak: Gelir ve kurumlar vergisi · Kurumlar vergisi: mükellef, istisna, örtülü kazanç

?Soru 5

193 sayılı Kanun'a göre aşağıdaki gelirlerden hangisi gayrimenkul sermaye iradı değildir?

✓ B. İhtira beratını mucidi ya da kanuni mirasçısı kiralarsa gelir serbest meslek kazancıdır (m.70/5). A gemi ve tekne, C intifa hakkı sahibinin kiralaması, D taş ocağı m.70'te gayrimenkul sermaye iradı olarak sayılır.Kaynak: Gelir ve kurumlar vergisi · Sermaye iratları ve zirai kazanç

?Soru 6

Mali müşavir Selin, bir sulh hukuk mahkemesinin dosyasında bilirkişi olarak rapor hazırlamış, kendi bürosunda müşterilerine defter tutma hizmeti vermiş ve bir limited şirkette tasfiye memuru olarak görev yapmıştır. 193 sayılı Kanun'a göre Selin'in bu gelirleri sırasıyla hangi unsura girer?

✓ D. Bilirkişilere yapılan ödemeler m.61/5'e göre ücret sayılır; mali müşavirin kendi bürosunda bağımsız verdiği hizmet serbest meslek faaliyetidir (m.65); tasfiye memurlarına bu sıfatla yapılan ödemeler m.61/4'e göre ücrettir. A ve C bilirkişiliği serbest meslek sayar; B ve C müşavirin kendi bürosunda bağımsız verdiği hizmeti ticari kazanca yerleştirir.Kaynak: Gelir ve kurumlar vergisi · Ticari kazanç, serbest meslek, ücret ayrımı

?Soru 7

Mahallî idarelerin organlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Muhtar ve ihtiyar meclisi üyeleri, kanundaki sebeplerle il ya da ilçe idare kurulunca görevden çıkarılır.
II. Büyükşehir içindeki ilçe belediye başkanları büyükşehir belediye meclisinin doğal üyesidir.
III. İl genel meclisine vali başkanlık eder.

✓ B. I 442 sayılı Kanun'daki çıkarma kuralını, II 5216 m.12'yi doğru aktarır. III yanlıştır: il genel meclisi başkanını kendi üyeleri arasından seçer; vali il özel idaresinin başıdır ama meclisin başkanı değildir (5302 m.11, 29). A I'i atlar; C ve D valiyi meclis başkanı yapar.Kaynak: Merkezî idare teşkilatı ve kuruluşlar · Büyükşehir, il özel idaresi, köy ve süreler

?Soru 8

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na göre aşağıdaki kişilerden hangileri Türkiye'de tam mükellef olarak vergilendirilir?

I. Merkezi Türkiye'de bulunan bir inşaat şirketinin işi için iki yıldır Irak'ta oturan Türk vatandaşı mühendis
II. Bir Türk üniversitesinde lisans öğrenimi gören ve yılın tamamını Türkiye'de geçiren yabancı öğrenci
III. İkametgâhı İzmir'de olan ve yılın sekiz ayını iş için yurt dışında geçiren Türk vatandaşı

✓ A. I m.3/2 kapsamındadır; III'ün ikametgâhı Türkiye'dedir ve m.4/1 yeter. II, öğrenim için gelen yabancı olduğundan altı ayı aşsa da yerleşmiş sayılmaz (m.5/1). B I'i dar mükellef sayar; C ve D yabancı öğrenciyi tam mükellef yapar.Kaynak: Gelir ve kurumlar vergisi · Mükellefiyet, muafiyet ve istisna

?Soru 9

5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre aşağıdaki hâllerin hangisinde belediye başkanlığı Danıştay kararıyla sona erer?

✓ C. Görevi terk mülki idare amirince belirlenir ve İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay kararıyla başkanlık sona erer (m.44/2-a). A istifadır, başkanlık kendiliğinden sona erer. B ve D başkanlığı sona erdirmez: tutuklamada meclis başkanvekili seçer, kovuşturmada İçişleri Bakanı geçici olarak görevden uzaklaştırabilir (m.45, 47).Kaynak: Merkezî idare teşkilatı ve kuruluşlar · Belediye organları: meclis, encümen, başkan

?Soru 10

Cumhurbaşkanlığı teşkilatıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Devlet Denetleme Kurulu, Cumhurbaşkanının isteği üzerine bir il barosunda inceleme yapabilir.
II. Anayasa Mahkemesinin bir CBK hükmünü iptal eden kararı, o hükme dayanılarak daha önce kesinleşmiş işlemleri kendiliğinden ortadan kaldırır.
III. Cumhurbaşkanlığı makamı boşalırsa yenisi seçilene kadar en yaşlı Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder.

✓ B. Baro kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşudur ve AY m.108 onu Kurulun alanına alır (I); kalıcı boşalmada vekâleti en yaşlı yardımcıya veren CBK 1 m.18'dir (III). II yanlıştır: Anayasa yargısının usulü sayfasında gördüğümüz gibi iptal kararları geriye yürümez (AY m.153). A III'ü atlar; C ve D iptale geriye etki tanır.Kaynak: Merkezî idare teşkilatı ve kuruluşlar · Cumhurbaşkanlığı teşkilatı ve bağlı kurumlar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →