Satış sözleşmesi: borçlar, aynı anda ifa ve hasarın geçtiği an
Hukuk · Borçlar Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Satış sözleşmesinde yarar ve hasar alıcıya ne zaman geçer? Taşınır ve taşınmaz satışında fark nedir?
Kısa cevap: TBK m.207'ye göre satıcı satılanın zilyetlik ve mülkiyetini devretmeyi, alıcı bedeli ödemeyi üstlenir; aksi kararlaştırılmadıkça iki taraf borcunu aynı anda ifa eder. Yarar ve hasar taşınırda zilyetliğin devrine, taşınmazda tescile kadar satıcıdadır (m.208). Alıcı devralmada temerrüde düşerse ya da satılan onun isteğiyle başka yere gönderilirse hasar daha erken geçer.Bir mobilyacı bedelini peşin aldığı koltuk takımını müşterinin teslim alacağı güne kadar depoda tuttu. Müşteri o gün gelmedi; iki gün sonra depo yandı. Mobilyacı bedeli geri vermek zorunda mı?
Satış borçlandırıcı bir işlemdir: sözleşme kurulunca mülkiyet geçmez, yalnız satıcı onu geçirmeyi borçlanır. Mülkiyet taşınırda zilyetliğin devriyle, taşınmazda tapu siciline tescille geçer; satıcının borcu da bu yüzden "zilyetliği ve mülkiyeti devretmek" diye tanımlanır (m.207, 210). Karşı edim bedeldir; durum ve koşullara göre belirlenebilen bedel kararlaştırılmış sayılır, bedel hiç söylenmeden kesin sipariş verilmişse ifa yeri ve zamanındaki ortalama piyasa fiyatı esas alınır (m.207/3, 233). Kural, iki tarafın borcunu aynı anda ifa etmesidir.
Yarar ve hasar
Satılan, kimsenin kusuru olmadan yok olursa ya da değer kaybederse zararı kim taşır? TBK'nın cevabı nettir: taşınırda zilyetliğin devrine, taşınmazda tescile kadar yarar ve hasar satıcıdadır (m.208/1). 818 sayılı eski Borçlar Kanunu hasarı kural olarak sözleşmenin kurulmasıyla alıcıya geçiriyordu; 6098 bu kuralı terk etti. Kanun üç ayrık hâl tanır: taşınırda alıcı devralmada temerrüde düşerse hasar, zilyetlik devredilmiş gibi alıcıya geçer; satıcı alıcının isteğiyle satılanı ifa yerinden başka yere gönderirse hasar taşıyıcıya teslimle geçer (m.208/2-3); taşınmazda tescilden sonra teslim için yazılı olarak süre konmuşsa hasar teslimle geçer (m.245).
Satıcının temerrüdü
Satıcı zilyetliği zamanında devretmezse borçlu temerrüdünün genel hükümleri uygulanır (m.212); seçimlik hakları Hukuk (KPSS A) serisindeki Borcun ifası ve sona ermesi sayfasında anlatılıyor. Satış hükümleri iki ayrıntı ekler. Devir için belirli süre konmuş ticari satışta satıcı gecikirse alıcının ifadan vazgeçip zararını istediği kabul edilir; ifayı istiyorsa sürenin bitiminde bunu hemen bildirmelidir. Zarar ya somut hesapla (yerine alınan malın bedeli ile satış bedeli arasındaki fark) ya da borsada ve piyasada fiyatı olan mallarda soyut hesapla (ifa günündeki piyasa fiyatı ile satış bedeli farkı) bulunur (m.213).
Girişteki müşteri teslim gününde gelmeyerek devralmada temerrüde düştü; hasar ona geçti, mobilyacı bedeli iade etmez. Müşteri teslim gününden önce yangın çıksaydı hasar satıcıda kalırdı.
Nasıl sorulurKısa bir olayda satılanın yok olmasından doğan zararı kimin taşıyacağı sorulur.
TuzakHasarın sözleşmenin kurulmasıyla alıcıya geçtiğini sanmak; bu 818 sayılı eski Kanun'un kuralıydı.
Sınavda işaretletaşınmazda ölçüt teslim değil tescildir; tescilden sonraki teslim için yazılı süre konmuşsa hasar teslimle geçer.
⇄Bilgi eşleştirme olay → hasar
?Soru çöz
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'na göre satış sözleşmesinde yarar ve hasarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?