Anayasa yargısının usulü: iptal davası, itiraz yolu, bireysel başvuru, Yüce Divan ve siyasi parti davaları

Anayasa Mahkemesi önüne bir kuralın nasıl geldiğini, iptal kararının etkisini, bireysel başvurunun şartlarını ve kabul edilemezlik nedenlerini 6216 sayılı Kanun’la öğren.

7 durakHMGS · İYÖS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ANAYASA YARGISI · KURUM

Anayasa Mahkemesinin işleyişi: Genel Kurul, bölümler, komisyonlar ve karar yeter sayıları

Hukuk · Anayasa Yargısı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHâkimin davaya bakmaktan yasaklı olduğu hâller nelerdir? Hâkimin reddi sebepleri nelerdir, ret talebi ne zaman ve nereye yapılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk yargılamasının ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hâkim kendi davasında, eşinin, kendisinin ya da eşinin altsoy ve üstsoyunun, evlatlığının, üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımlarının, nişanlısının davasında ve vekil ya da vasi olarak hareket ettiği davada bakamaz; talep olmasa da çekilir (HMK m.34). Tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli sebep varsa reddedilebilir (m.36). Ret talebi en geç ilk duruşmada, dilekçeyle yapılır ve geri alınamaz (m.38).

Hâkimin yasaklılığı ve reddi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu ve bölümler kaç üyeyle toplanır, kararlar hangi çoğunlukla alınır? Anayasa Mahkemesi üyesi hangi hâllerde davaya bakamaz?

Kısa cevap: Anayasa Mahkemesi Genel Kurul, iki bölüm ve kabul edilebilirlik için komisyonlar hâlinde çalışır. Genel Kurul en az on üyeyle toplanır; bölümler başkanvekili ve dört üyeyle toplanır. Kararlar katılanların salt çoğunluğuyla alınır; anayasa değişikliğinin iptali, parti kapatma ve Devlet yardımından yoksun bırakma için katılanların üçte ikisi gerekir (Anayasa m.149; 6216 m.65).

Bir avukat, müvekkilinin bireysel başvurusunu inceleyecek bölümde, müvekkilinin teyzesinin oğlunun Anayasa Mahkemesi üyesi olduğunu öğrendi. Bu üye dosyaya bakabilir mi?

Mahkemenin on beş üyesinin nasıl seçildiğini ve görev süresini Hukuk (KPSS A) serisindeki Türk anayasa düzeni sayfasında görmek mümkün; burada mahkemenin içeriden nasıl çalıştığına bakıyoruz. TBMM'nin seçtiği üç üye için ilk oylamada üye tamsayısının üçte ikisi, ikincide salt çoğunluk aranır; üçüncü oylama en çok oy alan iki aday arasında yapılır (6216 m.7). Başkan ve başkanvekilleri, üyeler arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla dört yıl için seçilir ve yeniden seçilebilir (m.12).

Üç karar organı

Genel Kurul Başkanın ya da belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az on üyeyle toplanır; iptal ve itiraz davaları, Yüce Divan, siyasi partilere ilişkin dava ve başvurular ile mali denetim ona aittir (m.21). Bireysel başvurular için bir başkanvekilinin başkanlığında altışar üyeli iki bölüm vardır; bölüm, başkanvekili ve dört üyenin katılımıyla toplanır (m.22). Kabul edilebilirliği ise iki üyeli komisyonlar inceler; her bölüme bağlı üç komisyon bulunur ve komisyon kabul edilemezlik kararını yalnız oy birliğiyle verebilir (İçtüzük m.32–33; 6216 m.48/3).

Anayasa Mahkemesinin karar organları
OrganToplantıBaktığı işler
Genel KurulEn az 10 üyeİptal, itiraz, Yüce Divan, parti kapatma ve ihtar, mali denetim, bölümler arası içtihat farkı
Bölüm (2 adet)Başkanvekili + 4 üyeBireysel başvurunun esası; komisyonda oy birliği çıkmayan kabul edilebilirlik
Komisyon2 üye, oy birliğiBireysel başvurunun kabul edilebilirliği

Karar yeter sayısı ve oylama

Genel Kurul ve bölümler kararlarını katılanların salt çoğunluğuyla alır; oylar eşitse başkanın bulunduğu taraf üstün gelir. Anayasa değişikliğinin iptali, siyasi partinin kapatılması ya da Devlet yardımından yoksun bırakılması için toplantıya katılanların üçte ikisi gerekir (m.65; Anayasa m.149). Üyeler çekimser oy kullanamaz (m.15) ve oylamaya en kıdemsiz üyeden başlanır.

Davaya bakamama ve ret

Hukuk yargılamasının ilkeleri sayfasında HMK'nın yasaklılığı üçüncü derece kan ve kayın hısımlığında kestiğini gördük. 6216 m.59 çemberi genişletir: üye, eşinin ve üstsoy-altsoyunun yanında dördüncü dereceye kadar kan, üçüncü dereceye kadar kayın hısımlarının dava ve işlerine bakamaz; daha önce hâkim, savcı, hakem, tanık ya da bilirkişi olarak yer aldığı ya da istişari görüş açıkladığı işe de bakamaz. Ret talebini ilgili üye katılmadan kurul kesin olarak karara bağlar; kurulun toplanmasını engelleyecek sayıda üyeyi hedefleyen talep dinlenmez (m.60). Girişteki üye, başvurucunun dördüncü derece kan hısımı olduğu için dosyaya bakamaz.

Akılda kalsın: Genel Kurul 10, bölüm başkanvekili + 4, komisyon 2 + oy birliği. Kural salt çoğunluk, parti ve anayasa değişikliği üçte iki. Yasaklılık 4. derece kan, HMK'da 3.
Sınavda

Nasıl sorulurToplantı ve karar yeter sayıları ya da üyenin davaya bakamadığı hâller öncüllerle sorulur.

TuzakÜçte iki çoğunluğu üye tamsayısından hesaplamak; ölçü toplantıya katılanlardır.

✎Boşluk doldurma AYM'nin işleyişi

Genel Kurul en az üyeyle toplanır. Siyasi parti kapatma kararı için toplantıya katılanların oy çokluğu gerekir. Komisyonlar kabul edilemezlik kararını ile verir.

?Soru çöz

6216 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangileri Anayasa Mahkemesi üyesinin davaya bakamayacağı hâllerdendir?

I. Başvurucunun, üyenin dördüncü derece kayın hısımı olması
II. Başvurucunun, üyenin amcasının oğlu olması
III. Üyenin, dava konusu iş hakkında daha önce istişari görüş açıklamış olması

✓ B. Amcanın oğlu dördüncü derece kan hısımıdır ve m.59/1-b bu dereceyi kapsar; istişari görüş açıklamış olmak da m.59/1-d'de sayılır. Kayın hısımlığında sınır üçüncü derecedir, I bu yüzden dışarıda kalır. A ve C dördüncü derece kayın hısımlığını kapsama alır; D bu yanlışa üç öncülün hepsini ekler. HMK'da amcaoğlu yalnız ret sebebidir.
ANAYASA YARGISI · DAVA

İptal davası: kim açar, şekil denetimi neyle sınırlı, hangi normlar dokunulmaz?

Hukuk · Anayasa Yargısı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Anayasa Mahkemesinde iptal davasını kimler açabilir? Şekil bakımından iptal davası hangi sürede ve kimlerce açılır, hangi işlemler aleyhine dava açılamaz?

Kısa cevap: Kanun, CBK ve TBMM İçtüzüğüne karşı iptal davasını Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve üye tamsayısının beşte biri açabilir; süre yayımdan itibaren 60 gündür. Anayasa değişikliği ile kanunun şekil yönünden iptalini yalnız Cumhurbaşkanı ya da beşte bir milletvekili, yayımdan itibaren 10 gün içinde isteyebilir (6216 m.35, 37).

Bir kanun Resmî Gazetede yayımlandıktan 20 gün sonra ana muhalefet partisi grubu, hem son oylamanın gerekli çoğunlukla yapılmadığını hem de bir maddenin mülkiyet hakkını çiğnediğini ileri sürmek istiyor. Hangi iddia hâlâ Anayasa Mahkemesine taşınabilir?

İptal davası soyut norm denetimidir: ortada somut bir uyuşmazlık olmadan normun kendisi dava edilir. Dava hakkı şu aktörlerindir: Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubundan her biri ve üye tamsayısının en az beşte biri oranındaki milletvekilleri (6216 m.35/1). Grubun davası, grup genel kurulunun üye tamsayısının salt çoğunluğuyla alacağı karara dayanır; milletvekillerinin davasında imzalar TBMM Başkanlığınca onaylanır (m.38).

Şekil denetimi dar bir kapıdır

Şekil denetimi kanunlarda son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığıyla; anayasa değişikliklerinde teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülememe şartına uyulup uyulmadığıyla sınırlıdır (Anayasa m.148/2; 6216 m.36). Anayasa değişikliği yalnız şekil yönünden denetlenir. Anayasa değişikliğinin ve kanunun şekil yönünden iptalini yalnız Cumhurbaşkanı ya da beşte bir milletvekili isteyebilir, parti grupları isteyemez (m.35/3). Süre yayımdan itibaren on gündür; bu süre geçince şekil bozukluğu ne dava ne def'i yoluyla ileri sürülebilir ve mahkemeler onu itiraz konusu yapamaz (m.36/4). Şekil iddiaları öncelikle incelenir.

CBK ve TBMM İçtüzüğünde şekil ve esas, kanunlarda yalnız esas yönünden dava hakkı yayımdan itibaren altmış gün sonra düşer (m.37). Girişteki grup şekil iddiasını ileri süremez; hem süre geçmiştir hem de grubun şekil davası açma yetkisi yoktur. Esas iddiasıyla ise altmış gün içinde dava açabilir.

Dokunulamayan normlar ve ilk inceleme

Olağanüstü hâllerde ve savaş hâlinde çıkarılan CBK'ler (Anayasa m.148/1), usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar ve 7 Kasım 1982'de yürürlükte olan hükümleriyle inkılap kanunları aleyhine dava açılamaz; mahkemeler de bunların aykırılığını ileri süremez (6216 m.42). Mahkeme dilekçeyi kayıttan itibaren on gün içinde inceler, eksikliği on beş günden az olmayan süre vererek tamamlatır; tamamlanmazsa Genel Kurul davanın açılmamış sayılmasına karar verir (m.39).

Akılda kalsın: Esas: CB + iki büyük grup + beşte bir, 60 gün. Şekil (anayasa değişikliği ve kanun): CB + beşte bir, 10 gün. Dokunulmaz: OHAL-savaş CBK'si, andlaşma, inkılap kanunları.
Sınavda

Nasıl sorulurDava açabilecekler, süreler ya da şekil denetiminin kapsamı olaylı veya öncüllü sorulur.

TuzakParti gruplarının şekil davası da açabileceğini sanmak; Anayasa ve 6216 şekil davasını Cumhurbaşkanı ile beşte bir milletvekiline bırakır.

Sınavda işaretleon gün geçtikten sonra şekil bozukluğu itiraz yoluyla da ileri sürülemez.

⇄Bilgi eşleştirme norm → denetim

?Soru çöz

Bir kanunun Resmî Gazetede yayımlanmasından 20 gün sonra, TBMM'de en fazla üyeye sahip ikinci siyasi parti grubu; kanunun son oylamasının gerekli çoğunlukla yapılmadığını ve bir maddesinin mülkiyet hakkına aykırı olduğunu ileri sürerek iptal davası açmak istemektedir. 6216 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Esas yönünden dava hakkı yayımdan itibaren 60 gün sürer ve iki büyük grup bu davayı açabilir (m.35/1, 37). Kanunun şekil yönünden iptalini ise yalnız Cumhurbaşkanı ya da beşte bir milletvekili, 10 gün içinde isteyebilir (m.35/3). A şekil yetkisini gruplara tanır; B süreleri ters çevirir; C on günü esas davasına da uygular.
ANAYASA YARGISI · SÜREÇ

İtiraz yolu: davaya bakan mahkeme Anayasa Mahkemesine ne zaman gider?

Hukuk · Anayasa Yargısı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Anayasa Mahkemesine itiraz yolu nasıl işler? Mahkeme hangi hâlde davayı geri bırakır, Anayasa Mahkemesi kaç ayda karar verir, on yıl kuralı nedir?

Kısa cevap: Davaya bakan mahkeme, uygulayacağı kanun ya da CBK hükmünü Anayasaya aykırı görürse veya tarafın iddiasını ciddi bulursa davayı geri bırakıp Anayasa Mahkemesine başvurur. Mahkeme beş ay içinde karar vermezse dava yürürlükteki hükme göre sonuçlandırılır. Esasa girilerek verilen ret kararının yayımından itibaren on yıl aynı hükme itiraz edilemez (Anayasa m.152; 6216 m.40–41).

Bir iş davasında davacı vekili, uygulanacak kanun hükmünün eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ileri sürdü. İlk derece mahkemesi iddiayı ciddi bulmadı ve davaya devam etti. Avukat şimdi ne yapabilir?

İtiraz yolu somut norm denetimidir: sorun, görülen bir davada normu uygulama ihtiyacı doğunca çıkar. Başvuru hakkı tarafa değil davaya bakan mahkemeye aittir. Mahkeme iki yoldan birine girer: davada uygulayacağı kanun ya da CBK hükmünü kendisi Anayasaya aykırı görür ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varır. Her iki hâlde davayı geri bırakır ve gerekçeli başvuru kararını dosya örnekleriyle Anayasa Mahkemesine gönderir (6216 m.40/1). TBMM İçtüzüğü, mahkemelerin uyguladığı bir norm olmadığı için itiraz konusu olamaz.

Mahkeme tarafın iddiasını ciddi görmezse talebi gerekçesiyle reddeder; bu ret ayrıca kanun yoluna götürülmez, esas hükümle birlikte üst mercide incelenir (m.40/2). Girişteki avukatın yapacağı, ret gerekçesini esas hükme karşı kanun yolu başvurusunda tartışmaktır.

Anayasa Mahkemesinin önünde

Başvuru kayda girdiği tarihten itibaren on gün içinde yönteme uygunluk bakımından incelenir; açıkça dayanaktan yoksun ya da yöntemine uygun olmayan başvurular esasa girilmeden reddedilir (m.40/4). Mahkeme işin kendisine noksansız gelişinden itibaren beş ay içinde karar verir. Bu sürede karar çıkmazsa davaya bakan mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır; ancak Anayasa Mahkemesinin kararı esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse mahkeme ona uymak zorundadır (m.40/5). Aynı mahkemede bu kuralın uygulanacağı diğer dosyalar için itiraz bekletici mesele sayılır (m.41/2).

On yıl kuralı

Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmüne itiraz yoluyla başvurulamaz (m.41/1). Usulden ret bu engeli doğurmaz.

Anayasa Mahkemesine giden üç yol
Ölçütİptal davasıİtiraz yoluBireysel başvuru
Denetim türüSoyut norm denetimiSomut norm denetimiTemel hak ihlali denetimi
Kim başvurur?CB, iki büyük grup, beşte bir milletvekiliDavaya bakan mahkemeHakkı doğrudan etkilenen kişi
KonuKanun, CBK, İçtüzük, anayasa değişikliği (şekil)Davada uygulanacak kanun ya da CBKKamu gücünün işlem, eylem ve ihmali
Süre60 gün; şekilde 10 günSüre yok; AYM 5 ayda karar verirTüketmeden itibaren 30 gün
Karar organıGenel KurulGenel KurulKomisyon, bölüm
Akılda kalsın: İtiraz mahkemenin yetkisidir, taraf yalnız iddia eder. Ciddi görülmeyen iddia esas hükümle birlikte incelenir. Sayılar: 10 gün ilk inceleme, 5 ay karar, 10 yıl ret sonrası bekleme.
Sınavda

Nasıl sorulurİtiraz yolunun şartları, beş aydan sonraki tutum ve on yıl kuralı öncüllerle sorulur.

TuzakOn yıl kuralını usulden ret kararlarına da uygulamak; kural esasa girilerek verilen ret kararına bağlıdır.

↕Sıralama itirazdan hükme

  1. AYM on gün içinde başvurunun yöntemine uygunluğunu inceler
  2. Davacı, uygulanacak kanun hükmünün Anayasaya aykırılığını ileri sürer
  3. Mahkeme davayı AYM kararına göre sonuçlandırır
  4. Gerekçeli başvuru kararı AYM'ye gönderilir
  5. AYM esas hakkında karar verir, karar Resmî Gazetede yayımlanır
  6. Mahkeme iddiayı ciddi bulur ve davayı geri bırakır

?Soru çöz

6216 sayılı Kanun'a göre itiraz yoluyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Taraflardan birinin aykırılık iddiasını ciddi bulmayan mahkemenin bu kararına karşı taraf doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurabilir.
II. Anayasa Mahkemesi beş ay içinde karar vermezse mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır; ancak esas hakkındaki karar kesinleşmeden gelen Anayasa Mahkemesi kararına uyar.
III. Bir kanunun şekil bakımından Anayasaya aykırılığı, davaya bakan mahkemece itiraz yoluyla ileri sürülebilir.

✓ A. II m.40/5'i doğru aktarır. I yanlıştır: ciddi görülmeyen iddia esas hükümle birlikte kanun yolunda incelenir (m.40/2), tarafın Anayasa Mahkemesine doğrudan başvuru hakkı yoktur. III yanlıştır: şekil bozukluğu mahkemelerce ileri sürülemez (m.36/4). B ve D tarafa başvuru hakkı tanır; C ve D şekil denetimini itiraz yoluna açar.
ANAYASA YARGISI · İLKE

Norm denetiminde inceleme ve karar: gerekçeyle bağlı olmama, yürürlüğü durdurma, iptalin etkisi

Hukuk · Anayasa Yargısı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHMK'ya göre tasarruf ilkesi, taraflarca getirilme ilkesi ve taleple bağlılık ilkesi nedir? Hâkim istenenden fazlasına karar verebilir mi?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk yargılamasının ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tasarruf ilkesine göre hâkim talep olmadan davayı inceleyemez ve taraflar dava konusu üzerinde dava açıldıktan sonra da tasarruf edebilir (HMK m.24). Taraflarca getirilme ilkesine göre hâkim tarafların ileri sürmediği vakıaları dikkate alamaz, kendiliğinden delil toplayamaz (m.25). Taleple bağlılık ilkesine göre hâkim talep sonucundan fazlasına ya da başka bir şeye karar veremez, daha azına karar verebilir (m.26).

Tasarruf, taraflarca getirilme, taleple bağlılık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anayasa Mahkemesi iptal davasında ileri sürülen gerekçelerle bağlı mıdır? Yürürlüğü durdurma kararı verilebilir mi? İptal kararı ne zaman yürürlüğe girer, geriye yürür mü?

Kısa cevap: Anayasa Mahkemesi iptal ve itiraz başvurularını dosya üzerinden inceler; taleple bağlıdır ama ileri sürülen gerekçelerle bağlı değildir ve uygulama kabiliyeti kalmayan diğer hükümleri de iptal edebilir (6216 m.43). İptal edilen norm kararın Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlükten kalkar; Mahkeme bu tarihi en çok bir yıl erteleyebilir. İptal kararı geriye yürümez (Anayasa m.153).

Bir kanunun yalnız 5. maddesi dava edildi. Anayasa Mahkemesi maddeyi dilekçede hiç anılmayan bir Anayasa maddesine aykırı buldu, 6. maddenin de artık uygulanamayacağını gördü ve kanun koyucuya zaman tanımak istedi. Bunların hangisi yapılabilir?

İptal ve itiraz başvuruları dosya üzerinden incelenir; Mahkeme gerekli görürse ilgilileri ve konu hakkında bilgisi olanları sözlü açıklama için çağırabilir, Cumhurbaşkanı adına onun görevlendirdiği kişi konuşur (m.43/1–2). Hukuk yargılamasının ilkeleri sayfasında hâkimin talep sonucuyla bağlı olduğunu, hukuki nitelendirmeyi ise kendisinin yaptığını gördük. Anayasa yargısında da benzer bir denge vardır: Mahkeme taleple bağlıdır, dava edilmeyen hükmü kendiliğinden iptal edemez; ama ileri sürülen gerekçelerle bağlı değildir, başka bir Anayasa maddesine dayanarak da aykırılık kararı verebilir (m.43/3).

Taleple bağlılığın istisnası

İptal edilen hüküm aynı kanunun başka hükümlerini ya da tamamını uygulanamaz hâle getiriyorsa, Mahkeme bunu gerekçesinde belirtmek şartıyla uygulama kabiliyeti kalmayan bu hükümleri ya da kanunun tümünü de iptal edebilir (m.43/4). Girişteki 6. madde bu yolla iptal edilebilir.

Yürürlüğü durdurma

Anayasa ve 6216 norm denetiminde yürürlüğü durdurmayı açıkça düzenlemez; Mahkeme bu yetkiyi kendi içtihadıyla kullanır. Uygulama, normun açıkça Anayasaya aykırı olması ve uygulanması hâlinde sonradan giderilmesi güç ya da imkânsız zarar doğması ölçüsüne dayanır. İçtüzük de iptal dilekçesinde ve itiraz kararında yürürlüğü durdurma isteniyorsa telafisi imkânsız zararların açıklanmasını arar (İçtüzük m.45–46).

İptal kararının etkisi

Mahkemenin kararları kesindir; yasama, yürütme ve yargı organlarını, idareyi, gerçek ve tüzel kişileri bağlar (Anayasa m.153; 6216 m.66). İptal kararı gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. İptal edilen norm, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar; Mahkeme gerekli görürse yürürlük tarihini yayımdan itibaren en çok bir yıl erteleyebilir ve bu durumda TBMM boşluğu dolduracak kanun teklifini öncelikle görüşür. İptal kararları geriye yürümez: iptal edilen kurala dayanılarak kesinleşmiş işlemler kendiliğinden ortadan kalkmaz. Mahkeme iptal ederken kanun koyucu gibi davranıp yeni bir uygulamaya yol açacak hüküm kuramaz. Gerekçeli kararlar Resmî Gazetede hemen yayımlanır; karşı oy yazıları kararla birlikte tebliğ edilir.

Akılda kalsın: Talep bağlar, gerekçe bağlamaz; istisna: uygulama kabiliyeti kalmayan hükümler. Yürürlüğü durdurma içtihatla: açık aykırılık + telafisi güç zarar. İptal: RG günü yürürlükten kalkar, erteleme en çok 1 yıl, geriye yürümez, kanun koyucu gibi hüküm yok.
Sınavda

Nasıl sorulurBir karar olayı verilip hangi kuralla ilgili olduğu ya da iptal kararının etkileri sorulur.

TuzakGerekçeyle bağlı olmamayı taleple bağlı olmama sanmak; Mahkeme dava edilmeyen hükmü ancak uygulama kabiliyeti kalmamışsa iptal eder.

Sınavda işaretleiptal kararı yürürlüğe girdiği andan itibaren hüküm doğurur, geriye yürümez.

✎Boşluk doldurma inceleme ve karar

Anayasa Mahkemesi ileri sürülen ile bağlı değildir, ancak ile bağlıdır. İptal kararının yürürlüğe gireceği tarih, Resmî Gazetede yayımdan itibaren en çok ertelenebilir.

gerekçelertalepbir yılaltı aydeliller

?Soru çöz

Anayasa Mahkemesi, bir kanunun yalnız 5. maddesinin iptali istenen davada maddeyi dilekçede gösterilmeyen başka bir Anayasa maddesine aykırı bularak iptal etmiş; bu iptal yüzünden uygulanamaz hâle gelen 6. maddeyi de gerekçesinde belirterek iptal etmiş ve kararın yürürlüğe girmesi için dokuz aylık süre tanımıştır. 6216 sayılı Kanun'a göre bu olay sırasıyla hangi kurallarla ilgilidir?

✓ C. Başka bir Anayasa maddesine dayanmak m.43/3'teki gerekçeyle bağlı olmamadır; dava edilmeyen 6. maddenin iptali m.43/4'teki uygulama kabiliyetinin kalmamasına, dokuz aylık süre ise m.66/3'teki en çok bir yıllık ertelemeye dayanır. A ve D ertelemeyi yürürlüğü durdurmayla karıştırır; B olayla ilgisi olmayan kavramları sıralar.
ANAYASA YARGISI · DAVA

Bireysel başvurunun kabul edilebilirlik şartları: konu, kişi, zaman ve süre bakımından

Hukuk · Anayasa Yargısı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru şartları nelerdir? Kimler başvurabilir, hangi işlemlere karşı başvurulamaz, süre kaç gündür?

Kısa cevap: Anayasada güvence altına alınmış ve AİHS ile Türkiye'nin taraf olduğu protokollerin de kapsamına giren bir hakkı kamu gücünce doğrudan ve güncel olarak ihlal edilen herkes, idari ve yargısal başvuru yollarını tükettikten sonra 30 gün içinde başvurabilir. Kamu tüzel kişileri başvuramaz; yasama işlemlerine ve düzenleyici işlemlere karşı doğrudan başvuru yoktur (6216 m.45–47).

Bir belediye, taşınmazına kamulaştırmasız el atıldığı için mülkiyet hakkının çiğnendiğini ileri sürerek Anayasa Mahkemesine başvurmak istiyor. Başvuru incelenir mi?

Bireysel başvuru 2010 Anayasa değişikliğiyle kuruldu ve 23 Eylül 2012'den sonra kesinleşen işlem ve kararlar için işler (6216 geçici m.1/8). Amacı, temel hak ihlallerini Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine gitmeden ülke içinde gidermektir. Şartlar dört soruda toplanır.

Konu bakımından: hangi hak?

Başvuruya konu hak hem Anayasada güvence altında hem de AİHS ve Türkiye'nin taraf olduğu ek protokollerin kapsamında olmalıdır; iki belgenin ortak koruma alanı dışında kalan haklar (çalışma hakkı gibi sosyal ve ekonomik haklar, kamu hizmetine girme hakkı) bu yolla korunmaz. İhlal kamu gücünden gelmelidir; özel kişilerin eylemleri ancak devletin koruma yükümlülüğü üzerinden incelenebilir. Yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan başvurulamaz; bunlara dayanan bireysel işleme karşı başvurulur. Anayasa Mahkemesi kararları ve Anayasa'nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler (ör. HSK'nın meslekten çıkarma dışındaki kararları) de konu olamaz (m.45/3).

Kişi bakımından: kim?

Başvurucu, işlem, eylem ya da ihmal yüzünden güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenen kişi olmalıdır; başkası adına ya da kamu adına başvuru (actio popularis) yoktur (m.46/1). Kamu tüzel kişileri başvuramaz; özel hukuk tüzel kişileri yalnız tüzel kişiliğe ait hakları için başvurabilir. Yabancılar, yalnız Türk vatandaşlarına tanınan haklar (seçme ve seçilme gibi) için başvuramaz (m.46/2–3). Girişteki belediye kamu tüzel kişisi olduğu için başvurusu kişi bakımından yetkisizlikle reddedilir.

Başvuru yollarının tüketilmesi ve süre

Kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı tüketilmiş olmalıdır (m.45/2); istinaf ya da temyiz sürerken yapılan başvuru erkendir. Başvuru, yolların tüketildiği tarihten, yol öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır; haklı mazereti olan, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde belgeleriyle başvurabilir (m.47/5). Başvuru doğrudan ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikleri aracılığıyla yapılır ve harca tabidir. Eksik evrak için on beş günü geçmeyen kesin süre verilir; tamamlanmazsa başvuru reddedilir (m.47/6).

Akılda kalsın: Dört süzgeç: konu (Anayasa + AİHS ortak alanı, kamu gücü), kişi (güncel, kişisel, doğrudan; kamu tüzel kişisi yok), zaman (23.9.2012 sonrası kesinleşen), tüketme + 30 gün (mazerette 15 gün). Kanuna doğrudan başvuru yok, kanuna dayanan işleme var.
Sınavda

Nasıl sorulurBaşvurucu ya da başvuru konusu verilip başvurunun kabul edilebilir olup olmadığı sorulur.

TuzakÖzel hukuk tüzel kişisini hiç başvuramaz sanmak; yalnız kendi tüzel kişiliğine ait haklarla sınırlıdır.

Sınavda işaretlekamu tüzel kişileri hiçbir hakları için bireysel başvuru yapamaz.

⇄Bilgi eşleştirme başvuru → sonuç

?Soru çöz

6216 sayılı Kanun'a göre aşağıdaki bireysel başvurulardan hangileri kabul edilebilirlik şartlarını taşımaz?

I. Bir anonim şirketin, yönetim kurulu başkanına gözaltında kötü muamele yapıldığı iddiasıyla kendi adına yaptığı başvuru
II. Mahkûmiyet kararına karşı istinaf incelemesi sürerken sanığın adil yargılanma hakkının ihlali iddiasıyla yaptığı başvuru
III. Kesin kararın kendisine tebliğinden 40 gün sonra, herhangi bir mazeret gösterilmeden yapılan başvuru

✓ B. I'de şirket, tüzel kişiliğine değil yöneticisine ait bir hakkı ileri sürer (m.46/2). II'de olağan kanun yolu tüketilmemiştir (m.45/2). III'te otuz günlük süre mazeretsiz aşılmıştır (m.47/5). A şirketin ve sürenin sorununu, C tüketme şartını, D tüzel kişinin sınırını gözden kaçırır.
ANAYASA YARGISI · SÜREÇ

Bireysel başvurunun incelenmesi: komisyon, bölüm, tedbir ve ihlal kararının sonuçları

Hukuk · Anayasa Yargısı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHangi kararlara karşı istinaf yoluna gidilir, süre nedir? Bölge adliye mahkemesi hangi kararları verebilir, istinafta hangi işlemler yapılamaz?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hüküm, geçici koruma ve kanun yolları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlk derece mahkemelerinin nihai kararlarına ve bazı ihtiyati tedbir kararlarına karşı, ilamın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilir (HMK m.341, 345). Kanuni sınırın altındaki malvarlığı kararları kesindir; manevi tazminat kararları ise her zaman istinaf edilebilir. Bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddeder, kararı kaldırıp dosyayı geri gönderir ya da yeniden esas hakkında karar verir (m.353).

İstinaf

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bireysel başvuruda kabul edilemezlik kararı kim tarafından verilir? Anayasa Mahkemesi ihlal kararı verirse ne olur, yeniden yargılama nasıl yapılır? Pilot karar nedir?

Kısa cevap: Kabul edilebilirliği iki üyeli komisyonlar inceler; oy birliğiyle verilen kabul edilemezlik kararı kesindir. Esası bölümler inceler; ihlal bir mahkeme kararından doğmuşsa dosya yeniden yargılama için ilgili mahkemeye gönderilir, yeniden yargılamada hukuki yarar yoksa tazminata hükmedilebilir. Bölümler kanun yolunda gözetilecek hususları inceleyemez (6216 m.48–50).

Bir işçi, alacak davasında mahkemenin delilleri yanlış değerlendirdiğini ve itirazlarını hiç tartışmadan karar verdiğini ileri sürerek bireysel başvuru yaptı. Anayasa Mahkemesi bu iki şikâyetin hangisini inceler?

Şekil eksikleri giderilen başvuru komisyona gelir. Komisyon, şartları taşımayan başvuru hakkında oy birliğiyle kabul edilemezlik kararı verir; oy birliği çıkmazsa dosya bölüme gider. Kabul edilemezlik kararları kesindir (m.48/3–4). Kanunun saydığı iki özel ret sebebi vardır: açıkça dayanaktan yoksun başvurular ile Anayasa'nın uygulanması, yorumlanması ya da temel hakların kapsamı bakımından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular (m.48/2).

Komisyon süzgecinden geçen başvuruyu bölüm inceler; ihlalin giderilmesi çoğu zaman ilk derece mahkemesine geri döner.Görsel: Sınav Defteri

Bölümde esas incelemesi

Kabul edilebilir bulunan başvurunun bir örneği Adalet Bakanlığına gönderilir; Bakanlık gerekirse yazılı görüş bildirir (m.49/2). İnceleme dosya üzerinden yapılır, gerekirse duruşma açılır. Bölüm, başvurucunun temel haklarını korumak için re'sen ya da istem üzerine tedbir kararı verebilir; tedbir verilirse esas hakkındaki karar en geç altı ay içinde verilmelidir, aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (m.49/5). Mahkeme kararına karşı başvuruda inceleme, bir hakkın ihlal edilip edilmediği ve ihlalin nasıl giderileceğiyle sınırlıdır; kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlar (delillerin takdiri, maddi olgunun tespiti) incelenmez (m.49/6). Girişteki işçinin delil şikâyeti bu yüzden incelenmez; itirazların tartışılmaması ise gerekçeli karar hakkı yönünden incelenir.

İhlal kararının sonuçları

İhlal bulunursa giderilmesi için yapılması gerekenlere hükmedilir; ama yerindelik denetimi yapılamaz, idari işlem niteliğinde karar verilemez (m.50/1). İhlal bir mahkeme kararından doğmuşsa dosya yeniden yargılama için ilgili mahkemeye gönderilir; mahkeme ihlali giderecek kararı mümkünse dosya üzerinden verir. Hüküm, geçici koruma ve kanun yolları sayfasında gördüğümüz yargılamanın iadesi sebeplerinin aranmasına gerek yoktur; ihlal kararı bu yolu kendi başına açar. Yeniden yargılamada hukuki yarar yoksa başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir ya da genel mahkemelerde dava yolu gösterilebilir (m.50/2). Hakkı açıkça kötüye kullanana disiplin para cezası verilebilir (m.51). Aynı yapısal sorundan doğan çok sayıda başvuru varsa bölüm pilot karar usulünü uygulayabilir: bir başvuruda sorunu ve giderilme yolunu gösterir, benzer başvuruların incelenmesini erteleyebilir (İçtüzük m.75).

Akılda kalsın: Komisyon süzer (oy birliği, kesin), bölüm karar verir. Tedbir → esas karar 6 ayda. İhlal → yeniden yargılama; yarar yoksa tazminat. Delil takdiri incelenmez: AYM dördüncü derece mahkeme değildir.
Sınavda

Nasıl sorulurİhlal kararından sonra yapılacak işlem ya da Anayasa Mahkemesinin inceleyemeyeceği hususlar sorulur.

TuzakAnayasa Mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp davayı esastan kendisinin bitirdiğini sanmak; Mahkeme dosyayı yeniden yargılama için gönderir.

Sınavda işaretletedbir kararından sonra esas karar altı ayda verilmezse tedbir kendiliğinden kalkar.

✎Boşluk doldurma inceleme ve sonuç

Kabul edilebilirlik incelemesini iki üyeli yapar. Tedbir kararı verilirse esas hakkındaki karar en geç içinde verilir. İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa dosya için ilgili mahkemeye gönderilir.

komisyonlaraltı ayyeniden yargılamaüç aybölümler

?Soru çöz

Bir işçi, alacak davasında ilk derece mahkemesinin tanık beyanlarını yanlış değerlendirdiğini ve itirazlarını hiç tartışmadan karar verdiğini ileri sürerek olağan kanun yollarını tükettikten sonra süresinde bireysel başvuru yapmıştır. 6216 sayılı Kanun'a göre bölümün tutumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. İtirazların tartışılmaması gerekçeli karar hakkıyla ilgilidir; ihlal mahkeme kararından doğduğu için dosya yeniden yargılamaya gönderilir (m.50/2). A delil takdirini, yani kanun yolunda gözetilecek hususu inceler (m.49/6); B davayı esastan bitirmeyi, yani idari ya da yargısal bir karar vermeyi içerir (m.50/1); C hukuki yarar yokken tazminatı yasaklar, oysa m.50/2 tam o hâlde tazminata izin verir.
ANAYASA YARGISI · KURUM

Yüce Divan ve siyasi parti davaları: kapatma, ihtar, mali denetim

Hukuk · Anayasa Yargısı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaCeza muhakemesinde olağanüstü kanun yolları nelerdir? Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz süresi ne kadardır, kanun yararına bozmayı kim ister, yargılamanın yenilenmesi hangi sebeplerle istenir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Ceza muhakemesinde süjeler ve deliller). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, ceza dairelerinin kararlarına re'sen ya da istem üzerine üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir; sanık lehine süre yoktur (CMK m.308). İstinaf ya da temyizden geçmeden kesinleşen hukuka aykırı kararlar Adalet Bakanlığının istemiyle kanun yararına bozulur (m.309). Kesin hüküm sayılı sebeplerle yenilenebilir (m.311, 314).

Olağanüstü kanun yolları ve süreler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yüce Divan kimleri yargılar ve kararlarına karşı hangi yol vardır? Siyasi parti kapatma, ihtar ve mali denetimde Anayasa Mahkemesinin yetkileri nelerdir?

Kısa cevap: Genel Kurul, Cumhurbaşkanı, bakanlar ve yüksek yargı üyeleri gibi kişileri görevleriyle ilgili suçlardan Yüce Divan sıfatıyla duruşmalı yargılar; hükme karşı 15 gün içinde yeniden inceleme istenebilir. Parti kapatma ya da Devlet yardımından yoksun bırakma Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının davasıyla, katılanların üçte ikisiyle karara bağlanır; mali denetimde Sayıştay yardım eder (Anayasa m.69, 148).

Bir ihale nedeniyle görevi kötüye kullanmakla suçlanan bakanı hangi mahkeme yargılar, yargılama ne kadar sürebilir?

Yüce Divan, Genel Kurulun ceza mahkemesi sıfatıdır. Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar; yüksek mahkemelerin, HSK'nın ve Sayıştayın başkan ve üyeleri ile başsavcılar; Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanları görevleriyle ilgili suçlardan burada yargılanır (Anayasa m.148/6–7). Yüce Divan duruşma yapar; savcılık görevini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ya da Başsavcıvekili yürütür (6216 m.57). Cumhurbaşkanı, yardımcıları ve bakanlar hakkındaki yargılama üç ayda, bitmezse ilave üç ayda kesin olarak tamamlanır (m.57/2, 7551/2025).

Hükme karşı savcı, sanık, müdafi ve katılan, açıklamadan itibaren on beş gün içinde Yüce Divana yeniden inceleme başvurusu yapabilir; bu başvuru üzerine verilen karar kesindir (m.58). Ceza muhakemesinde süjeler ve deliller sayfasında gördüğümüz yargılamanın yenilenmesi de CMK'ya göre istenebilir (m.67).

Siyasi partiler

Kapatma davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar; dava dosya üzerinden incelenir ve Başsavcıdan sonra partinin genel başkanı ya da vekilinin sözlü savunması dinlenir (6216 m.52). Tüzük ve programı Anayasa m.68/4'e aykırı parti temelli kapatılır; aykırılık eylemlerden doğuyorsa parti ancak bu fiillerin odağı hâline gelmişse kapatılır; yabancı devletlerden maddi yardım alan parti de temelli kapatılır. Mahkeme kapatma yerine partinin Devlet yardımından kısmen ya da tamamen yoksun bırakılmasına karar verebilir (m.69). Temelli kapatmaya sebep olan üyeler beş yıl başka partide kurucu, üye ya da yönetici olamaz.

Başsavcı, partinin 2820 sayılı Kanun'un 101. maddesi dışındaki emredici hükümlerine aykırı davrandığı iddiasıyla partiye ihtar verilmesini isteyebilir; savunma alındıktan sonra aykırılık görülürse Mahkeme ihtar kararı verir (6216 m.53). Partilerin mali denetimini Mahkeme Sayıştaydan yardım alarak yapar; kesin hesaplar haziran sonuna kadar gönderilir, kararlar kesindir (m.55–56).

Anayasa yargısının usulü: süreler ve sayılar
KonuSüre / sayıDayanak
Anayasa değişikliği ve kanunun şekil yönünden iptaliYayımdan 10 günAY m.148; 6216 m.37
Kanunun esası; CBK ve İçtüzüğün şekli ve esasıYayımdan 60 gün6216 m.37
İtiraz yolunda karar / ret sonrası bekleme5 ay / 10 yıl6216 m.40–41
İptal kararının ertelenmesiEn çok 1 yılAY m.153; 6216 m.66
Bireysel başvuru / mazeret / eksik tamamlama30 gün / 15 gün / en çok 15 gün6216 m.47
Yüce Divan hükmüne yeniden inceleme15 gün6216 m.58
Akılda kalsın: Yüce Divan: görevle ilgili suç, duruşmalı, yeniden inceleme 15 gün. Parti: davacı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı; kapatma ya da Devlet yardımından yoksunluk (2/3); mali denetimde Sayıştay yardımı.
Sınavda

Nasıl sorulurYüce Divan yargılamasının özellikleri ya da partiye uygulanacak yaptırım sorulur.

TuzakMali denetimi Sayıştayın yaptığını sanmak; denetimi Anayasa Mahkemesi yapar, Sayıştay yardım eder.

Sınavda işaretleYüce Divan dışındaki işler dosya üzerinden incelenir; bireysel başvuruda duruşmaya karar verilebilir.

⇄Bilgi eşleştirme durum → sonuç

?Soru çöz

6216 sayılı Kanun'a göre Yüce Divan yargılamasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Yüce Divan yürürlükteki kanunlara göre duruşma yapar ve hüküm verir (m.57/1); Anayasa m.149 de dosya üzerinden incelemeyi Yüce Divan davaları dışındaki işlerle sınırlar. B m.57/6'yı, C m.58/2'yi, D 7551 sayılı Kanun'la değişen m.57/2'yi doğru aktarır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Sanık A hakkındaki ceza davasında, 5271 sayılı CMK'ya göre aşağıdakilerden hangileri tanıklıktan çekinebilir?

I. A'nın dayısının oğlu
II. A'yı muayene eden ve A'nın tanıklık yapmasına yazılı rıza verdiği hekim
III. A'nın boşandığı eşi

✓ A. Evlilik bağı kalmasa da eş çekinebilir (m.45/1-b). Dayı oğlu dördüncü derece kan hısımıdır; m.45 üçüncü derecede durur. Hekim ilgilinin rızası varsa çekinemez (m.46/2). B ve D dördüncü derece hısımı, C ve D rıza veren hekimi çekinebilenlere katar.Kaynak: Ceza muhakemesinde süjeler ve deliller · Tanıklık ve tanıklıktan çekinme

?Soru 2

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Beş binden fazla avukatın bulunduğu bir ilde iki bin avukatla ikinci bir baro kurulabilir.
II. Baro başkanı dört yıllık bir görev süresi için seçilir.
III. Türkiye Barolar Birliği Genel Kurulu her yıl ekim ayının ilk haftasında olağan toplantısını yapar.

✓ A. m.77/1'e göre beş binden fazla avukatın bulunduğu illerde en az iki bin avukatla baro kurulabilir. II yanlıştır: baro başkanı iki yıl için seçilir (m.96). III yanlıştır: ekimin ilk haftası iki yılda bir toplanan baro genel kurulunun zamanıdır (m.82); Birlik Genel Kurulu aralıkta toplanır (m.115). B, C ve D yanlış öncülleri içerir.Kaynak: Avukatlık hukuku · Baro ve Türkiye Barolar Birliği

?Soru 3

A, yaralama suçundan hakkında yakalama kararı bulunan kardeşini bir ay boyunca yazlığında saklamıştır. 5237 sayılı TCK'ya göre A hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Saklama, kardeşin yakalanmaktan kurtulmasına imkân sağlar (m.283/1); kardeş tarafından işlendiği için cezaya hükmolunmaz (m.283/3). A yarı indirimi m.167/2'den taşır; B'de makama yapılmış bir ihbar yoktur; C için A'nın suçu üstlenen bir beyanı gerekirdi.Kaynak: Malvarlığına, topluma ve devlete karşı suçlar · Adliyeye karşı suçlar

?Soru 4

Bir kişi, başkası adına düzenlenmiş sahte nüfus cüzdanıyla bir galeriden taksitle araç alıp ortadan kaybolmuştur. 5237 sayılı TCK'ya göre bu kişinin sorumluluğu hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. m.212 sahte resmî ya da özel belgenin başka bir suçun işlenmesi sırasında kullanılmasında iki suçtan ayrı ayrı ceza öngörür. B fikri içtimayı, C bileşik suçu uygular; m.212 ikisini de dışlar. D nüfus cüzdanını özel belge sayar; nüfus cüzdanı kamu görevlisinin düzenlediği resmî belgedir.Kaynak: Malvarlığına, topluma ve devlete karşı suçlar · Parada ve belgede sahtecilik

?Soru 5

Seri muhakeme usulü ile basit yargılama usulü karşılaştırıldığında, 5271 sayılı CMK'ya göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Seri muhakemede indirim yarı oranında (m.250/4), basit yargılamada dörtte birdir (m.251/3). A iki usulün evresini (m.250/1, 251/1), C savcı görüşü alınmadan karar verilmesini (m.251/3), D müdafii huzurunda kabul şartını (m.250/3) doğru verir.Kaynak: Ceza muhakemesinde süjeler ve deliller · Seri muhakeme ve basit yargılama

?Soru 6

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. Avukatlık ortaklığı, kurucularının kayıtlı olduğu baro yönetim kurulunca sicile yazılmasıyla tüzel kişilik kazanır (m.44/B). A yazılılık şartı arar, oysa yazılı olmayan sözleşme genel hükümlerle ispatlanır (m.163); B tavanı aşan sözleşmenin tavanda geçerli olduğunu atlar; D takas ve mahsup yasağını (m.164) yok sayar.Kaynak: Avukatlık hukuku · Avukatlık sözleşmesi, ücret ve ortaklık

?Soru 7

5237 sayılı TCK'ya göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Zimmette soruşturma başlamadan zarar tamamen giderilirse cezaya hükmolunmaz.
II. Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması hâlinde suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
III. İrtikapta menfaati temin eden kişi suçun faili değil mağdurudur.

✓ C. Rüşvette anlaşma suçu tamamlar (m.252/3); irtikapta menfaati veren mağdurdur (m.250). I yanlıştır: zimmette soruşturmadan önceki tazmin cezayı kaldırmaz, üçte ikisini indirir (m.248/1). A irtikabı atlar; B ve D indirimi cezasızlık sanır.Kaynak: Malvarlığına, topluma ve devlete karşı suçlar · Zimmet, irtikap ve rüşvet

?Soru 8

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangileri avukatlığa kabul engelidir?

I. Rüşvetten mahkûm olup cezası ertelenmiş olmak
II. Hileli iflas nedeniyle müflis olup itibarı iade edilmiş olmak
III. Taksirle işlenen bir suçtan bir yıl hapis cezası almış olmak

✓ A. Rüşvet mahkûmiyeti cezası ertelense de engeldir (m.5/1-a, 5/2); hileli müflis itibarı iade edilse de kabul edilmez (m.5/1-f). III engel değildir: m.5 kasten işlenen suçtan iki yıldan fazla hapsi arar. B hileli müflisi atlar; C ve D taksirli suçu engel sayar.Kaynak: Avukatlık hukuku · Avukatlığın niteliği, kabul şartları ve engeller

?Soru 9

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'na göre avukatlık andıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. m.9'a göre mesleğe kabul edilen avukata ruhsatname verilirken baro yönetim kurulu önünde ant içirilir ve ant metnini içeren tutanak dosyada saklanır. A andı staja, B TBB Genel Kuruluna bağlar; D'deki söz ant metninde yoktur: ant hukuk, ahlak, mesleğin onuru ve kurallarıyla sınırlıdır.Kaynak: Avukatlık hukuku · Staj, levhaya yazılma ve avukatlık andı

?Soru 10

5271 sayılı CMK'ya göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. m.153/3'e göre şüphelinin ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve müdafiin hazır bulunabileceği işlemlerin tutanakları kısıtlama kararının dışındadır. A m.147/1-a, C m.148/5, D m.154/1 ile doğrudur.Kaynak: Ceza muhakemesinde süjeler ve deliller · İfade, sorgu ve müdafi
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →