Milletlerarası usul, vatandaşlık ve yabancılar: milletlerarası yetki, tanıma ve tenfiz, Türk vatandaşlığı ve yabancılar

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de nasıl hüküm doğurduğunu, Türk vatandaşlığının kazanılma ve kaybedilme yollarını ve yabancıların ikamet statüsünü öğren.

7 durakHMGS · İYÖS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · KAVRAM

Milletlerarası yetki: iç hukukun yer kuralları ve zayıf tarafı koruyan özel yetkiler

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMilletlerarası özel hukuk nedir, yabancılık unsuru ne demektir? Bağlama kuralı, bağlama konusu ve bağlama noktası nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kanunlar ihtilafı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Taraf, yerleşim yeri, işlem yeri ya da malın bulunduğu yer gibi unsurlardan biri yabancı bir ülkeye bağlıysa ilişki yabancılık unsuru taşır. Uygulanacak hukuku 5718 sayılı MÖHUK'un bağlama kuralları belirler: kural bir bağlama konusunu (ör. ehliyet) bir bağlama noktasına (ör. vatandaşlık) bağlar; o noktanın gösterdiği ülkenin hukuku uygulanır.

Yabancı unsur ve bağlama kuralı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi nasıl belirlenir? Türklerin kişi hâllerine, mirasa, iş ve tüketici sözleşmelerine ilişkin davalarda hangi Türk mahkemesi yetkilidir? Yabancı davacı teminat gösterir mi?

Kısa cevap: Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m.40): HMK'ya göre yetkili bir Türk mahkemesi varsa Türk yargısı da yetkilidir. Kanun buna Türklerin kişi hâlleri, miras, iş, tüketici ve sigorta davaları için özel kurallar ekler. Türk mahkemesinde dava açan yabancı, karşılıklılık yoksa teminat gösterir (m.48).

Almanya'da yaşayan Türk vatandaşı iki eşin Türkiye'de yerleşim yeri yok; Alman mahkemesinde boşanma davası da açılmadı. Eşlerden biri Türkiye'de boşanmak istiyor. Hangi Türk mahkemesine gidebilir?

Kanunlar ihtilafı sayfasında uygulanacak hukuku belirledik; ama önce davaya hangi ülkenin mahkemesinin bakacağı sorusu cevaplanmalıdır. MÖHUK bunun için ayrı bir sistem kurmaz: Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları tayin eder (m.40). Hukuk yargılamasının ilkeleri sayfasında gördüğümüz HMK m.6–19 böylece çifte işlev görür. Davalının yerleşim yeri Türkiye'deyse ya da haksız fiil Türkiye'de işlendiyse hem Türk yargısı hem o yer mahkemesi yetkilidir.

Özel yetki kuralları

Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davalar yabancı ülkede açılmamış ya da açılamıyorsa Türkiye'de görülür; tablodaki basamaklarda hiçbir yer yoksa Ankara, İstanbul ya da İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir (m.41). Girişteki eş, Türkiye'de son yerleşim yeri de yoksa bu üç ilden birinde dava açar.

Zayıf tarafı koruyan kurallar da vardır. İşçi işverene karşı mutad işyerinin yanında işverenin ya da kendi yerleşim yerinde dava açabilir (m.44). Tüketici kendi yerleşim yeri ya da mutad meskeni ile karşı tarafın yerleri arasında seçim yapar; tüketiciye karşı dava ise yalnız onun Türkiye'deki mutad meskeninde açılır (m.45).

Teminat

Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan ya da icra takibi yapan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama giderleri ve karşı tarafın zararı için mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır; karşılıklılık varsa muaf tutulur (m.48). Taraflar, davalar ve dava şartları sayfasında gördüğümüz gibi gereken teminatın gösterilmesi dava şartıdır.

MÖHUK'ta özel yetki kuralları
DavaYetkili Türk mahkemesiMadde
Türklerin kişi hâlleriYer itibarıyla yetkili → sâkin olunan yer → son yerleşim yeri → Ankara, İstanbul, İzmirm.41
MirasÖlenin Türkiye'deki son yerleşim yeri → tereke malının yerim.43
İşMutad işyeri; işçinin davasında ayrıca işverenin ve işçinin yerleşim yerim.44
TüketiciTüketicinin seçimi; tüketiciye karşı yalnız mutad meskenim.45
SigortaSigortacının işyeri ya da şubesi; sigortalıya karşı onun yerleşim yerim.46
Akılda kalsın: Milletlerarası yetki = HMK'nın yer kuralları (m.40). Türklerin kişi hâlleri: son çare Ankara, İstanbul, İzmir. Tüketiciye ve işçiye karşı dava: onun yerinde. Yabancı davacı: teminat, karşılıklılık varsa muaf.
Sınavda

Nasıl sorulurBir yabancı unsurlu davada hangi Türk mahkemesinin yetkili olduğu sorulur.

TuzakTüketiciye karşı açılan davada da tüketicinin davaya ilişkin seçimlik yetki yerlerini saymak; o seçim yalnız tüketicinin açtığı davada vardır.

✎Boşluk doldurma milletlerarası yetki

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun itibarıyla yetki kuralları belirler. Türklerin kişi hâllerine ilişkin davada başka yetkili yer yoksa Ankara, İstanbul ya da mahkemelerinden birine gidilir. Yabancı davacı, esasına göre teminattan muaf tutulabilir.

yerİzmirkarşılıklılıkBursavatandaşlık

?Soru çöz

Mutad meskeni İzmir'de olan bir kişi, mesleki olmayan bir amaçla Hollanda'da yerleşik bir şirketin özel teklifi üzerine İzmir'den sipariş vererek bir ürün satın almıştır. Bu tüketici sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkta 5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Tüketici kendi yerleşim yeri ya da mutad meskeni ile karşı tarafın işyeri, yerleşim yeri veya mutad meskeni arasında seçim yapar (m.45/1). B yanlıştır: tüketiciye karşı dava yalnız onun Türkiye'deki mutad meskeninde açılır (m.45/2). C yanlıştır: m.45'teki yetki anlaşmayla kaldırılamaz (m.47/2). D tüketicinin kendi yerindeki yetkiyi yok sayar.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · KARŞILAŞTIRMA

Yetki anlaşması ve yargı bağışıklığı: Türk yargısından ne zaman kaçılabilir?

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKesin yetki nedir, hangi davalarda vardır? Yetki sözleşmesini kimler yapabilir, geçerlilik şartları nelerdir? Yetki itirazı ne zaman ileri sürülür?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk yargılamasının ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer (HMK m.12), mirasın paylaşılması ve tenkis gibi davalarda ölenin son yerleşim yeri (m.11) kesin yetkilidir; kesin yetki dava şartıdır, sözleşmeyle değiştirilemez. Yetki sözleşmesini yalnız tacirler ya da kamu tüzel kişileri yazılı olarak yapabilir (m.17–18). Kesin olmayan yetkide itiraz cevap dilekçesinde, yetkili mahkeme gösterilerek yapılır (m.19).

Kesin yetki ve yetki sözleşmesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Taraflar yabancı mahkemeyi yetkili kılan bir anlaşma yapabilir mi, şartları nelerdir? Yabancı devlet Türk mahkemesinde yargılanabilir mi?

Kısa cevap: Münhasır yetki bulunmayan, yabancılık unsurlu ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda taraflar yabancı bir devlet mahkemesini yetkili kılabilir; anlaşma yazılı delille ispat edilmelidir. Bu durumda dava Türk mahkemesinde ancak yabancı mahkeme kendini yetkisiz sayarsa ya da yetki itirazı yapılmazsa görülür (m.47). Yabancı devlete özel hukuk uyuşmazlıklarında yargı bağışıklığı tanınmaz (m.49).

İstanbul'daki bir Türk şirketi ile Londra'daki bir İngiliz şirketi arasındaki dağıtım sözleşmesinde "uyuşmazlıklarda yalnız Londra mahkemeleri yetkilidir" yazıyor. Türk şirketi alacağı için İstanbul'da dava açtı. Mahkeme davayı kendiliğinden reddeder mi?

Taraflar Türk mahkemelerinin yetkisini bir yetki anlaşmasıyla yabancı bir devlet mahkemesine bırakabilir. MÖHUK m.47/1 şartları sayar: Türk mahkemesinin yetkisi münhasır yetki esasına göre belirlenmemiş olmalı; uyuşmazlık yabancılık unsuru taşımalı ve borç ilişkisinden doğmalı; anlaşma yazılı delille ispat edilebilmelidir. Hukuk yargılamasının ilkeleri sayfasında gördüğümüz kesin yetki hâlleri, örneğin Türkiye'deki bir taşınmazın aynına ilişkin dava, bu yüzden yabancı mahkemeye bırakılamaz. HMK m.17'deki "yalnız tacirler ve kamu tüzel kişileri" sınırı m.47'de yazılı değildir; öğretide ağır basan görüş, bu sınırın milletlerarası yetki anlaşmasında aranmadığıdır.

Anlaşmanın sonucu: itirazla düşen yetki

Anlaşma Türk mahkemesinin yetkisini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Dava, yabancı mahkeme kendini yetkisiz sayarsa ya da Türk mahkemesinde yetki itirazında bulunulmazsa yetkili Türk mahkemesinde görülür (m.47/1). Girişteki mahkeme davayı kendiliğinden reddetmez; İngiliz şirketi süresinde yetki itirazında bulunursa dava yetki yönünden reddedilir, bulunmazsa İstanbul'da görülür. İş, tüketici ve sigorta davalarındaki yetkiler ise anlaşmayla bertaraf edilemez (m.47/2).

Yabancı devletin yargı bağışıklığı

Uluslararası İlişkiler (KPSS A) serisindeki Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler sayfasında anlatılan sınırlı bağışıklık anlayışının Türk hukukundaki karşılığı m.49'dur: yabancı devlete özel hukuk ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklarda yargı muafiyeti tanınmaz; bu uyuşmazlıklarda yabancı devletin diplomatik temsilcilerine tebligat yapılabilir. Bir büyükelçiliğin bina tadilatı bedelini ödememesi gibi işlemlerde Türk mahkemesine gidilebilir; egemenlik yetkisine dayanan işlemler ise bu kuralın dışında kalır.

HMK'daki yetki sözleşmesi ile MÖHUK'taki yetki anlaşması
ÖlçütYetki sözleşmesi (HMK m.17–18)Yetki anlaşması (MÖHUK m.47)
Yetkili kılınanBaşka bir Türk mahkemesiYabancı devlet mahkemesi
Kimler yapabilir?Tacirler ya da kamu tüzel kişileriKanunda kişi sınırı yok
KonuSerbestçe tasarruf edilebilen konularYabancılık unsurlu borç ilişkileri
ŞekilYazılıYazılı delille ispat
Yapılamayan hâllerKesin yetkiMünhasır yetki; iş, tüketici, sigorta yetkileri
Akılda kalsın: Yetki anlaşması: münhasır yetki yok + yabancılık + borç ilişkisi + yazılı delil. Sonuç: Türk mahkemesi itiraz olursa yetkisiz. Yabancı devlet: özel hukuk işinde bağışıklık yok (m.49).
Sınavda

Nasıl sorulurYetki anlaşmasının şartları ve Türk mahkemesinin hangi durumda davaya bakacağı öncüllerle sorulur.

TuzakAnlaşma varsa Türk mahkemesinin davayı kendiliğinden reddedeceğini sanmak; yetki ancak itirazla düşer.

⇄Bilgi eşleştirme durum → sonuç

?Soru çöz

6100 sayılı HMK ve 5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Taraflar Türkiye'deki bir taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlık için yazılı bir anlaşmayla yabancı bir mahkemeyi yetkili kılabilir.
II. Yabancı mahkemeyi yetkili kılan geçerli bir anlaşmaya rağmen Türkiye'de açılan davada davalı yetki itirazında bulunmazsa dava Türk mahkemesinde görülür.
III. İşçi ile işveren, işçinin Türkiye'deki mutad işyeri mahkemesinin yetkisini önceden yaptıkları yazılı anlaşmayla kaldırabilir.

✓ C. Yetki anlaşması Türk mahkemesinin yetkisini ancak itirazla düşürür; itiraz yoksa dava Türk mahkemesinde görülür (m.47/1, II). I yanlıştır: taşınmazın aynına ilişkin davada HMK m.12'deki kesin yetki münhasırdır, anlaşma yapılamaz. III yanlıştır: iş davalarındaki yetki anlaşmayla bertaraf edilemez (m.47/2). A ve D kesin yetkiyi, B işçinin korunmasını gözden kaçırır.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · SÜREÇ

Tenfiz: yabancı ilamın Türkiye'de icra edilebilmesinin dört şartı

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBasit yargılama usulü hangi davalarda uygulanır, yazılı usulden farkı nedir? Çekişmesiz yargı işleri nelerdir, hangi mahkeme bakar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hüküm, geçici koruma ve kanun yolları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Basit yargılama sulh hukuk işlerinde, geçici hukuki korumalarda, nafaka, velayet ve vesayet işlerinde, hizmet ilişkisinden doğan davalarda uygulanır (HMK m.316). Cevap süresi iki haftadır, ek süre en çok iki hafta; cevaba cevap ve ikinci cevap verilmez (m.317). Çekişmesiz yargıda kural olarak sulh hukuk görevlidir, re'sen araştırma geçerlidir ve karar maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (m.383–388).

Basit yargılama ve çekişmesiz yargı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yabancı mahkeme kararı Türkiye'de nasıl icra edilir? Tenfiz şartları nelerdir, hangi mahkeme görevlidir?

Kısa cevap: Yabancı mahkemenin hukuk davasında verdiği ve o devlet hukukuna göre kesinleşmiş ilamın Türkiye'de icra edilebilmesi asliye mahkemesinin tenfiz kararına bağlıdır (m.50–51). Mahkeme karşılıklılığı, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmemeyi, kamu düzenine açıkça aykırı olmamayı ve savunma hakkına uyulmuş olmayı arar (m.54). İstem basit yargılama usulüyle incelenir.

Bir Alman mahkemesi, bir Türk şirketini Alman tedarikçisine 200.000 avro ödemeye mahkûm etti ve karar kesinleşti. Şirketin bütün malları İstanbul'da. Alman şirketi bu kararla doğrudan İstanbul'da icra takibi başlatabilir mi?

Yabancı mahkeme kararı Türkiye'de kendiliğinden icra edilemez. Hukuk davalarına ilişkin ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş yabancı ilamın Türkiye'de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlıdır; yabancı ceza ilamlarındaki kişisel haklara ilişkin hükümler için de tenfiz istenebilir (m.50). Görevli mahkeme asliye mahkemesidir; yetkili mahkeme, aleyhine tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer, o da yoksa Ankara, İstanbul ya da İzmir mahkemesidir (m.51). Hukuki yararı olan herkes dilekçeyle tenfiz isteyebilir; dilekçeye ilamın onanmış aslı ya da örneği, kesinleştiğini gösteren onanmış belge ve tercümeleri eklenir (m.52–53).

Dört şart

Mahkeme tenfiz kararını şu şartlarla verir (m.54): (a) karşılıklılık: Türkiye ile ilamın verildiği devlet arasında bir anlaşma ya da o devlette Türk ilamlarının tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü veya fiilî uygulama bulunmalı; (b) ilam Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmalı; davalı itiraz ederse, dava konusu ya da taraflarla gerçek bir ilişkisi olmadığı hâlde kendine yetki tanıyan bir mahkemece de verilmemiş olmalı; (c) hüküm kamu düzenine açıkça aykırı olmamalı; (ç) aleyhine tenfiz istenen kişi o yer kanunlarına göre usulüne uygun çağrılmamış, temsil edilmemiş ya da kanuna aykırı biçimde yokluğunda hüküm verilmişse ve buna dayanarak itiraz ederse tenfiz reddedilir.

Usul

Dilekçe duruşma günüyle karşı tarafa tebliğ edilir ve istem, Hüküm, geçici koruma ve kanun yolları sayfasında gördüğümüz basit yargılama usulüyle incelenir (m.55/1). Karşı taraf yalnız tenfiz şartlarının bulunmadığını ya da ilamın yerine getirildiğini veya yerine getirilmesine engel bir sebep çıktığını ileri sürebilir (m.55/2); yabancı kararın esası yeniden incelenmez. Tenfiz kararı ilamın altına yazılır (m.56); tenfiz edilen ilam Türk ilamı gibi icra olunur, temyiz yerine getirmeyi durdurur (m.57). Girişteki Alman şirketi önce İstanbul'da tenfiz davası açmalıdır; karşılıklılık dahil şartlar varsa ilam Türk ilamı gibi icraya konur.

Tenfiz şartları (MÖHUK m.54)
Şartİçerikİnceleme
Karşılıklılık (a)Anlaşma, kanun hükmü ya da fiilî uygulamaMahkeme kendiliğinden
Münhasır yetki (b)Türk mahkemesinin münhasır yetkisine girmemekMahkeme kendiliğinden
Aşırı yetki (b)Gerçek ilişki olmadan yetki tanıyan mahkeme kararı olmamakDavalının itirazıyla
Kamu düzeni (c)Açıkça aykırı olmamakMahkeme kendiliğinden
Savunma hakkı (ç)Usulüne uygun çağrı ve temsilDavalının itirazıyla
Akılda kalsın: Tenfiz: kesinleşmiş ilam, asliye, basit yargılama. Dört şart: karşılıklılık, münhasır yetki, kamu düzeni, savunma hakkı. Aşırı yetki ve savunma hakkı itirazla. Esas yeniden incelenmez.
Sınavda

Nasıl sorulurTenfiz şartlarından hangisinin aranmadığı ya da tenfiz davasında görevli mahkeme sorulur.

TuzakYabancı mahkemenin Türk hukukunu uygulamış olmasını şart sanmak; m.54 böyle bir şart aramaz.

↕Sıralama tenfiz süreci

  1. Mahkeme şartları basit yargılama usulüyle inceler
  2. Yabancı mahkeme ilamı o devlet hukukuna göre kesinleşir
  3. İlam Türk ilamı gibi icraya konur
  4. Dilekçe duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir
  5. Tenfiz kararı ilamın altına yazılıp mühürlenir
  6. Onanmış ilam ve kesinleşme belgesiyle asliye mahkemesine başvurulur

?Soru çöz

5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdakilerden hangisi yabancı mahkeme ilamının tenfizi için aranan şartlardan biri değildir?

✓ B. m.54 yabancı mahkemenin hangi hukuku uyguladığını denetlemez; tenfiz yargıcı kararın esasına girmez. A karşılıklılığı (m.54/1-a), C kamu düzenini (m.54/1-c), D münhasır yetkiyi (m.54/1-b) doğru verir.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · KARŞILAŞTIRMA

Tanıma ve yabancı hakem kararları: karşılıklılıksız tanıma, sınırlı ret sebepleri

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürk hâkimi yabancı hukuku kendiliğinden uygular mı? Yabancı hukuk tespit edilemezse ne olur? Vasıflandırma nedir, hukuki işlemin şekli hangi hukuka tabidir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kanunlar ihtilafı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hâkim Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bunların gösterdiği yabancı hukuku re'sen uygular; içeriğin tespitinde taraflardan yardım isteyebilir, tüm araştırmaya rağmen tespit edilemezse Türk hukukunu uygular (MÖHUK m.2). Olayın hangi bağlama konusuna girdiğini belirlemek vasıflandırmadır. Hukuki işlemin şekli, yapıldığı ülke ya da esasa uygulanan hukuktan birine uygun olabilir (m.7).

Yabancı hukukun uygulanması, vasıflandırma, şekil

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tanıma ile tenfiz arasındaki fark nedir? Yabancı hakem kararları Türkiye'de nasıl tenfiz edilir, ret sebepleri nelerdir?

Kısa cevap: Tanıma, yabancı ilamın kesin hüküm ya da kesin delil olarak kabulüdür; tenfiz şartlarına tabidir ama karşılıklılık aranmaz (m.58). Kesin hüküm etkisi yabancı kararın kesinleştiği andan başlar (m.59). Kesinleşmiş ve bağlayıcı yabancı hakem kararları da tenfiz edilebilir; mahkeme yalnız m.62'de sayılan sebeplerle reddeder. Türkiye'nin taraf olduğu New York Sözleşmesi saklıdır.

Bir Türk vatandaşı Fransa'da boşandı ve karar kesinleşti; Türkiye'de yeniden evlenmek istiyor, ama nüfus kaydında hâlâ evli görünüyor. Bu karar için tenfiz davası mı açmalı?

Boşanma ya da soybağı kararı icra değil, Türkiye'de kesin hüküm veya kesin delil olarak hüküm doğurmak ister. Buna tanıma denir: yabancı ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespiti, ama karşılıklılık şartı aranmadan (m.58/1). Çekişmesiz yargı kararları da tanınabilir; yabancı ilama dayanarak Türkiye'de nüfus kaydı gibi idari bir işlem yapılması da aynı usule bağlıdır (m.58/2–3). Girişteki kişi tanıma ister. Tanınan kararın kesin hüküm etkisi yabancı kararın kesinleştiği andan başlar (m.59); Hüküm, geçici koruma ve kanun yolları sayfasında gördüğümüz kesin hüküm itirazı artık bu karara da dayanabilir.

Kanunlar ihtilafı sayfasında gördüğümüz kamu düzeni burada da şarttır, ama öğretide ve uygulamada tanıma ve tenfizde daha dar yorumlanır: yabancı kararın Türk hukukundan farklı sonuca varması yetmez; kararın Türk hukukunun temel değerlerine açıkça aykırı olması gerekir.

Yabancı hakem kararları

Kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış ya da taraflar için bağlayıcı olan yabancı hakem kararları tenfiz edilebilir (m.60/1). Yetkili mahkeme tarafların yazılı olarak kararlaştırdığı yer asliye mahkemesi, yoksa aleyhine karar verilen tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri, sâkin olduğu yer ya da icraya konu malların bulunduğu yer mahkemesidir (m.60/2). Mahkeme tenfizi yalnız m.62'deki sebeplerle reddeder: tahkim sözleşmesinin yokluğu, kamu düzeni ya da genel ahlaka aykırılık ve uyuşmazlığın tahkime elverişsizliği kendiliğinden incelenir; savunma hakkı ihlali, yetki aşımı, kararın kesinleşmemesi gibi diğer sebeplerin ispat yükü tenfiz istenen taraftadır (m.62/2). Tanıma da aynı hükümlere tabidir (m.63).

Hüküm, geçici koruma ve kanun yolları sayfasında gördüğümüz HMK tahkimi Türkiye'de yürütülen tahkimdir; yurt dışında verilmiş hakem kararı ise bu usule tabidir. MÖHUK m.1/2 gereği Türkiye'nin taraf olduğu 1958 New York Sözleşmesi öncelikle uygulanır.

Yabancı mahkeme ilamı ile yabancı hakem kararının tenfizi
ÖlçütMahkeme ilamı (m.50–57)Hakem kararı (m.60–63)
KarşılıklılıkTenfizde aranır, tanımada aranmazKanunda aranmaz
Yetkili mahkemeAleyhine tenfiz istenenin yeriÖnce tarafların yazılı seçtiği yer
Ret sebeplerim.54'teki dört şartm.62'de sayılan dokuz sebep
İspat yüküAşırı yetki ve savunma hakkında itiraz eden(ç)–(h) bentlerinde tenfiz istenen
Akılda kalsın: Tenfiz = icra; tanıma = kesin hüküm, kesin delil, idari işlem, karşılıklılık yok. Etki: kesinleşme anından. Hakem kararı: m.62'deki sebepler; ilk üçü kendiliğinden, gerisi tenfiz istenenin ispatıyla.
Sınavda

Nasıl sorulurTanıma ile tenfizin farkı ya da yabancı hakem kararının tenfizinde ret sebepleri öncüllerle sorulur.

TuzakTanımada da karşılıklılık aramak; m.58/1 bu şartı dışarıda bırakır.

⇄Bilgi eşleştirme ihtiyaç → yol

?Soru çöz

5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Yabancı mahkeme ilamının tanınmasında karşılıklılık şartı aranmaz.
II. Yabancı hakem kararının tenfizinde mahkeme, hakemlerin uyuşmazlığa uyguladıkları hukuku yanlış yorumladıkları gerekçesiyle tenfizi reddedebilir.
III. Uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkim yoluyla çözülememesi, yabancı hakem kararının tenfizini ret sebebidir.

✓ D. Tanımada m.54/1-a uygulanmaz (m.58/1, I); tahkime elverişsizlik m.62/1-c'de sayılmıştır (III). II yanlıştır: m.62 ret sebeplerini sınırlı sayar ve hakem kararının esasının yeniden incelenmesine yer vermez. A tahkime elverişsizliği atlar; B ve C esas incelemesini ret sebebi sayar.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · TÜR

Türk vatandaşlığının kazanılması: soy bağı, doğum yeri, yetkili makam kararı ve seçme hakkı

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMÖHUK'a göre evlenme, boşanma, evlilik malları, soybağı, evlat edinme ve nafaka hangi hukuka tabidir?Önceki sayfadan (Kanunlar ihtilafı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Evlenme ehliyeti ve şartları tarafların her birinin evlenme anındaki millî hukukuna, şekli yapıldığı ülke hukukuna tabidir. Evliliğin genel hükümleri ile boşanma ve ayrılık müşterek millî hukuka, yoksa müşterek mutad mesken hukukuna, o da yoksa Türk hukukuna tabidir; geçici tedbirlere Türk hukuku uygulanır. Nafaka kural olarak alacaklının mutad meskeni hukukuna tabidir.

Nişan, evlenme, boşanma, soybağı, nafaka

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türk vatandaşlığı doğumla ve sonradan nasıl kazanılır? Evlenme, evlat edinilme ve seçme hakkıyla vatandaşlık kazanmanın şartları nelerdir?

Kısa cevap: Doğumla vatandaşlık soy bağı ya da doğum yeri esasına göre kendiliğinden, doğum anından kazanılır (5901 m.6–8). Sonradan kazanma yetkili makam kararı, evlat edinilme ya da seçme hakkıyla olur (m.9). Genel yolda kesintisiz beş yıl ikamet aranır ve şartları taşımak mutlak hak sağlamaz; Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olup evliliği süren yabancı başvurabilir.

Türk vatandaşı bir baba ile Rus vatandaşı bir anneden, evlilik dışında Moskova'da bir çocuk doğdu. Çocuk Türk vatandaşı mıdır?

Kazanma yollarının ana çizgisi Vatandaşlık serisindeki Ticaret hukuku ve Türk vatandaşlığı sayfasında anlatılıyor; burada ayrıntıya iniyoruz.

Doğumla kazanma

Doğumla vatandaşlık kendiliğinden ve doğum anından hüküm doğurur (m.6). Soy bağı esasında Türk ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk, nerede doğarsa doğsun Türk'tür; evlilik dışında Türk anadan doğan da Türk'tür. Türk baba ve yabancı anadan evlilik dışında doğan çocuk ise soy bağı kurulursa Türk vatandaşlığını kazanır (m.7). Girişteki çocuk, tanıma ya da babalık hükmüyle soy bağı kurulursa Türk olur. Doğum yeri esası yalnız vatansızlığı önlemek içindir: Türkiye'de doğan ve yabancı ana-babasından dolayı hiçbir vatandaşlık kazanamayan çocuk doğumdan itibaren Türk'tür; Türkiye'de bulunmuş çocuk aksi sabit olmadıkça Türkiye'de doğmuş sayılır (m.8).

Sonradan kazanma

Yetkili makam kararıyla kazanmada başvurudan geriye Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet başta olmak üzere m.11'deki şartlar aranır; ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmeyen yurt dışı bulunma süresi hesaba katılır (m.15). Şartları taşımak mutlak hak sağlamaz (m.10); karar Bakanlığındır (m.19). Yatırımcı, Turkuaz Kart sahibi ya da göçmen gibi m.12'de sayılan kişiler ise ikamet şartı aranmadan Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaş olabilir. Evlenme vatandaşlığı doğrudan kazandırmaz: Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olup aile birliği içinde yaşayan yabancı başvurabilir (m.16). Bir Türk tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi karar tarihinden itibaren vatandaşlığı kazanabilir (m.17). Ana ya da babasına bağlı olarak vatandaşlığı kaybeden çocuk, erginlikten itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak yeniden kazanabilir (m.21).

Türk vatandaşlığının kazanılma yolları (5901)
YolTemel şartHüküm doğurduğu an
Soy bağı / doğum yeriTürk ana-baba; Türkiye'de doğup vatansız kalmaDoğum anı
Yetkili makam kararı (genel)Kesintisiz beş yıl ikamet ve m.11'deki diğer şartlar; Bakanlık kararıKarar tarihi
İstisnai kazanmam.12'deki kişiler; Cumhurbaşkanı kararıKarar tarihi
EvlenmeEn az üç yıllık ve süren evlilik; aile birliğiKarar tarihi
Evlat edinilmeErgin olmayan; Türk tarafından evlat edinilmeEvlat edinme kararının tarihi
Seçme hakkıAna-babaya bağlı kayıp; erginlikten itibaren üç yılŞartların tespiti kararının tarihi
Akılda kalsın: Doğumla: kendiliğinden, doğum anından; evlilik dışı Türk baba → soy bağı kurulunca. Genel yol: 5 yıl ikamet, yurt dışı toplam 12 ay, mutlak hak değil. Evlenme: 3 yıl ve süren evlilik. Seçme: erginlikten 3 yıl. İstisnai: Cumhurbaşkanı.
Sınavda

Nasıl sorulurBir olayda çocuğun ya da yabancının vatandaşlığı kazanıp kazanmadığı ve hangi andan itibaren kazandığı sorulur.

TuzakTürk babadan evlilik dışında doğan çocuğu kendiliğinden Türk sanmak; soy bağı kurulmalıdır.

✎Boşluk doldurma kazanma

Ana veya babasına bağlı olarak vatandaşlığı kaybeden çocuk, erginlikten itibaren yıl içinde seçme hakkını kullanabilir. Beş yıllık ikamet süresi içinde toplam ayı geçmeyen yurt dışı süreleri ikametten sayılır. Turkuaz Kart sahibi yabancı vatandaşlığı kararıyla kazanabilir.

üçon ikiCumhurbaşkanıaltıBakanlar Kurulu

?Soru çöz

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Bulunmuş çocuk Türkiye'de doğmuş sayılır ve doğum yeri esasıyla vatansızlığı önlenir (m.8/2). A yanlıştır: evlenme vatandaşlığı doğrudan kazandırmaz, üç yıl sonra başvuru hakkı verir (m.16). B yanlıştır: şartları taşımak mutlak hak sağlamaz (m.10). D yanlıştır: kazanma eşin vatandaşlığına tesir etmez (m.20/2).
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · KARŞILAŞTIRMA

Vatandaşlığın kaybı: çıkma, kaybettirme, iptal, seçme hakkı ve Mavi Kart

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türk vatandaşlığı hangi yollarla kaybedilir? Çıkma, kaybettirme, iptal ve seçme hakkıyla kayıp arasındaki farklar nelerdir? Mavi Kart hangi hakları sağlar?

Kısa cevap: Türk vatandaşlığı yetkili makam kararıyla (çıkma, kaybettirme, iptal) ya da seçme hakkıyla kaybedilir. Çıkma Bakanlık izniyle olur, çıkma belgesinin teslimiyle hüküm doğurur. Kaybettirme Cumhurbaşkanı kararıdır, Resmî Gazete'de yayımla hüküm doğurur ve şahsidir. İptal eş ve çocuklara da uygulanır. Doğumla Türk olup çıkma izniyle ayrılanlar Mavi Kartla birçok haktan yararlanır.

Doğumla Türk vatandaşı olan bir mühendis Alman vatandaşlığına geçmek için çıkma izni aldı ve Türk vatandaşlığını kaybetti. Babasından kalan Türkiye'deki tarlayı miras alabilir mi, devlet memuru olabilir mi?

Çıkma, kişinin kendi isteğiyle vatandaşlıktan ayrılmasıdır. İzin için başlıca şart, yabancı bir vatandaşlığı kazanmış olmak ya da kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtidir; kişi suç ya da askerlik nedeniyle aranmamalıdır (m.25). Çıkma izin belgesi iki yıl geçerlidir; vatandaşlık, çıkma belgesinin imza karşılığı teslimiyle kaybedilir (m.26–27). Kayıp diğer eşi etkilemez; çocuklar, ebeveynin talebi ve diğer ebeveynin muvafakatiyle, muvafakat yoksa hâkim kararıyla birlikte kaybeder; kayıp çocukları vatansız bırakacaksa bu hükümler uygulanmaz (m.27).

Kaybettirme, iptal, seçme hakkı

Kaybettirme kişinin isteği dışındadır ve Cumhurbaşkanı kararıyla olur: Türkiye'nin menfaatlerine uymayan bir yabancı devlet hizmetini, üç aydan az olmayan uygun sürede bırakmamak; Türkiye ile savaş hâlindeki bir devletin hizmetinde izinsiz çalışmaya devam etmek; izinsiz yabancı devlet hizmetinde gönüllü askerlik yapmak; belirli suçlardan aranırken yurt dışında bulunup yurda dön ilanına rağmen üç ay içinde dönmemek (m.29). Karar Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren hüküm doğurur ve şahsidir (m.30). İptal, yalan beyan ya da önemli hususların gizlenmesiyle kazanılmış vatandaşlığın kararı veren makamca kaldırılmasıdır; karar tarihinden hüküm doğurur ve ilgiliye bağlı olarak vatandaş olan eş ve çocuklara da uygulanır (m.31–32). Belirli durumlardaki kişiler erginlikten itibaren üç yıl içinde seçme hakkıyla vatandaşlıktan ayrılabilir; kayıp kişiyi vatansız kılacaksa bu hak kullanılamaz (m.34).

Mavi Kart

Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam eder; bunu Mavi Kart gösterir. İstisnalar: seçme ve seçilme ile muaf araç ve ev eşyası ithali hakları ve askerlik yükümlülüğü yoktur; kadrolu asli ve sürekli kamu hizmetinde bulunamazlar, işçi ya da sözleşmeli olabilirler (m.28). Girişteki mühendis tarlayı miras alabilir; kadrolu memur olamaz, sözleşmeli çalışabilir.

Vatandaşlığın kaybı yolları (5901)
YolKarar verenHüküm doğurduğu anEş ve çocuklara etkisi
ÇıkmaBakanlık (izin)Çıkma belgesinin teslimiEşe yok; çocuklara talep ve muvafakatle
KaybettirmeCumhurbaşkanıResmî Gazete'de yayımYok (şahsi)
İptalKazanma kararını veren makamİptal kararının tarihiOna bağlı olarak kazanan eş ve çocuklara da
Seçme hakkıyla kayıpŞartları tespit eden makamTespit kararının tarihiÇıkmadaki kurallar (m.35/2)
Akılda kalsın: Çıkma: Bakanlık, belge teslimi, Mavi Kart. Kaybettirme: Cumhurbaşkanı, Resmî Gazete, şahsi. İptal: yalan beyan, eş ve çocuğa da. Mavi Kart'ta yok: seçme-seçilme, muaf ithal, askerlik, kadrolu memurluk.
Sınavda

Nasıl sorulurKayıp yollarının hangi andan hüküm doğurduğu ya da Mavi Kart sahibinin hangi haklardan yararlanamayacağı sorulur.

TuzakKaybettirmenin aileyi de etkilediğini sanmak ya da Mavi Kart'ı kaybettirilenlere tanımak; kart yalnız çıkma izniyle ayrılan, doğumla Türk olanlar içindir.

⇄Bilgi eşleştirme işlem → hüküm doğurduğu an

?Soru çöz

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Vatandaşlığın kaybettirilmesi kararı ilgilinin eşine ve çocuklarına tesir etmez.
II. Yalan beyanla kazanılan vatandaşlığın iptali, ilgiliye bağlı olarak vatandaş olan eş ve çocuklara da uygulanır.
III. Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybeden kişi, kanunda sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder.

✓ A. Kaybettirme şahsidir (m.30/2, I); iptal ona bağlı olarak kazanan eş ve çocuklara da uygulanır (m.32, II); çıkma izniyle ayrılan doğumla Türk kişi Mavi Kart kapsamında haklarını korur (m.28/1, III). B Mavi Kart'ı, C kaybettirme ve iptalin aileye etkisini, D kaybettirmenin şahsiliğini dışarıda bırakır.
MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK · TÜR

Yabancılar ve uluslararası koruma: ikamet izinleri, sınır dışı etme ve üç koruma statüsü

Hukuk · Milletlerarası Özel Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

6458 sayılı Kanun'a göre ikamet izni türleri nelerdir? Sınır dışı etme kararına karşı nereye ve ne kadar sürede başvurulur? Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: 6458 sayılı Kanun altı ikamet izni sayar. Sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulur; mahkeme on beş günde kesin karar verir. Avrupa'daki olaylar nedeniyle zulüm korkusu taşıyana mülteci, Avrupa dışındaki olaylar nedeniyle taşıyana şartlı mülteci statüsü verilir; ikisine girmeyip ülkesinde ağır zarar görecek olana ikincil koruma tanınır.

Afganistan'daki olaylar yüzünden siyasi görüşü nedeniyle zulümden korkan bir kişi Türkiye'de uluslararası koruma istedi. Başvurusu kabul edilirse hangi statüyü alır, Türkiye'de süresiz kalabilir mi?

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'na göre doksan güne kadar kalacak yabancı vizeyle gelir; vizeyle ya da muafiyetle kalış her yüz seksen günde doksan günü geçemez (m.11). Daha uzun kalış ikamet izniyle olur: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni (m.30). Uzun dönem ikamet izni kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalana verilir; sahibi askerlik, seçme-seçilme, kamu görevi ve muaf araç ithali dışında Türk vatandaşlarının haklarından yararlanır (m.42–44).

Sınır dışı etme

Sınır dışı etme kararını valilik alır (m.53/1); sebepler sayılıdır: kamu düzeni tehdidi, vize süresini on günden fazla aşma, izinsiz çalışma gibi (m.54). Ülkesinde ölüm cezası ya da işkence riski bulunana sınır dışı kararı alınmaz (m.55); bu, geri gönderme yasağının (m.4) uygulamasıdır. Karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulur; mahkeme on beş gün içinde kesin karar verir; dava süresince yabancı, rızası yoksa sınır dışı edilmez (m.53/3, 7533/2024).

Uluslararası koruma statüleri

Irkı, dini, tabiiyeti, toplumsal grubu ya da siyasi düşüncesi nedeniyle zulümden haklı olarak korkan yabancıya, olaylar Avrupa ülkelerinde yaşanmışsa mülteci (m.61), Avrupa dışında yaşanmışsa şartlı mülteci statüsü verilir (m.62). Zulüm korkusu olmayan, ama ülkesinde ölüm cezası, işkence ya da ayrım gözetmeyen şiddet riski taşıyan kişiye ikincil koruma verilir (m.63). Kitlesel akınlarda geçici koruma sağlanabilir (m.91). Bu statülerin sahipleri uzun dönem ikamet iznine geçemez (m.42/2); girişteki kişi şartlı mülteci olur ve üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar kalır.

Statüyü önce zulüm korkusunun varlığı, sonra olayların yeri belirler.Görsel: Sınav Defteri
Uluslararası koruma statüleri (6458)
StatüKime verilir?Madde
MülteciAvrupa ülkelerindeki olaylar nedeniyle beş sebepten biriyle zulüm korkusum.61
Şartlı mülteciAynı korku, olaylar Avrupa dışında; üçüncü ülkeye yerleşene kadar kalışm.62
İkincil korumaÖlüm cezası, işkence ya da ayrım gözetmeyen şiddet riskim.63
Geçici korumaKitlesel akınla gelenler; bireysel statü belirlenmezm.91
Akılda kalsın: Vize: 180 günde 90 gün. Uzun dönem ikamet: 8 yıl. Sınır dışı: valilik, itiraz 7 gün, karar 15 gün. Avrupa → mülteci; Avrupa dışı → şartlı mülteci; ağır zarar riski → ikincil koruma.
Sınavda

Nasıl sorulurBir başvurucunun hangi statüyü alacağı ya da sınır dışı kararına karşı başvuru yeri ve süresi sorulur.

TuzakAvrupa dışındaki olaylar nedeniyle gelen kişiye mülteci statüsü vermek; bu kişi şartlı mültecidir.

✎Boşluk doldurma yabancılar

Vize ya da vize muafiyetiyle kalış her yüz seksen günde günü geçemez. Sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Uzun dönem ikamet izni için Türkiye'de kesintisiz en az yıl ikamet izniyle kalmak gerekir.

?Soru çöz

I. Avrupa Konseyi üyesi bir ülkede yaşanan olaylar yüzünden dini nedeniyle zulümden haklı olarak korkan yabancı
II. Asya'daki bir ülkede yaşanan olaylar yüzünden siyasi düşüncesi nedeniyle zulümden haklı olarak korkan yabancı
III. Zulüm korkusu olmayan, ama ülkesine dönerse silahlı çatışmadaki ayrım gözetmeyen şiddet nedeniyle ciddi tehditle karşılaşacak yabancı

6458 sayılı Kanun'a göre bu kişilere statü belirleme sonucunda sırasıyla hangi statüler verilir?

✓ B. Avrupa ülkelerindeki olaylar mülteci (m.61), Avrupa dışındakiler şartlı mülteci (m.62), zulüm olmadan ayrım gözetmeyen şiddet riski ikincil koruma (m.63) statüsü doğurur. A ilk ikisini ters çevirir; C ikinci ve üçüncüyü karıştırır; D kitlesel akın olmadan geçici koruma tanır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

İslamiyet öncesi Türk hukukunda töreyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ C. Yarlığ töre çerçevesinde meşrudur; kağan töreyi uygular ve ona uyar, buyruğu töreden üstün tutulmazdı. A törenin yazısızlığını ve kaynaklarını, B kağanın töreye bağlılığını, D törenin değişebilen hükümlerini doğru verir.Kaynak: Eski Türk ve İslam hukuku · Töre ve eski Türk hukukunun kaynakları

?Soru 2

Türk mahkemesinde görülen ve İsviçre'de bulunan bir taşınırın mülkiyetine ilişkin davada Türk bağlama kuralı (m.21) İsviçre hukukunu yetkili kılmaktadır; taraflar ise dilekçelerinde yalnız Türk Medeni Kanunu'na dayanmıştır. 6100 sayılı HMK ve 5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Hâkim Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve yetkili yabancı hukuku re'sen uygular (MÖHUK m.2/1); bu, HMK m.33'teki hukuku re'sen uygulama ilkesinin devamıdır. A taraflarca getirilme ilkesini hukuk kuralına uygular, oysa ilke vakıalar içindir; B yabancı hukuku vakıa sayar ve m.2/2'deki Türk hukukuna dönüşü atlar; C re'sen uygulamayı tarafın talebine bağlar.Kaynak: Kanunlar ihtilafı · Yabancı hukukun uygulanması, vasıflandırma, şekil

?Soru 3

Aşağıdaki Tanzimat dönemi metinlerinden hangisi Batı'dan alınmayıp Osmanlı'nın kendi hukuk geleneğinden derlenerek hazırlanmıştır?

✓ B. Arazi Kanunnamesi, kanunnamelerle oluşmuş mirî arazi düzenini sistemleştiren yerli bir metindir. A Fransız Ticaret Kanunu'ndan, C büyük ölçüde 1810 Fransız Ceza Kanunu'ndan alınmıştır; D de Avrupa kaynaklı deniz ticareti kurallarını içerir.Kaynak: Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e · Tanzimat, Islahat ve ilk kanunlaştırmalar

?Soru 4

5718 sayılı MÖHUK'taki "Haksız fiilden doğan borçlar haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tâbidir." kuralında bağlama konusu ve bağlama noktası sırasıyla hangisidir?

✓ B. Kuralın düzenlediği ilişki türü (haksız fiilden doğan borçlar) bağlama konusu, bu ilişkiyi bir ülkeye bağlayan ölçüt (fiilin işlendiği yer) bağlama noktasıdır (m.34/1). A iki parçanın yerini değiştirir; C ve D kuralda olmayan bağlama noktalarını yazar.Kaynak: Kanunlar ihtilafı · Yabancı unsur ve bağlama kuralı

?Soru 5

Türk vatandaşı A ile Fransız vatandaşı B Türkiye'de evlenmiş, evlilik boyunca İspanya'da yaşamıştır. B, dava tarihinde de İspanya'da mutad meskeni bulunduğu hâlde Türkiye'de boşanma davası açmıştır. 5718 sayılı MÖHUK'a göre boşanma sebeplerine ve boşanmada velayete hangi hukuk uygulanır?

✓ B. Eşler ayrı vatandaşlıkta olduğu için müşterek mutad mesken hukuku, yani İspanyol hukuku uygulanır (m.14/1); boşanmada velayet de aynı hukuka tabidir (m.14/3). A ve C boşanmaya Türk hukukunu uygular, oysa Türk hukuku ancak müşterek mutad mesken yoksa son basamaktır; evlenme yeri de bağlama noktası değildir. D davacının millî hukukunu esas alır, böyle bir bağlama noktası yoktur.Kaynak: Kanunlar ihtilafı · Nişan, evlenme, boşanma, soybağı, nafaka

?Soru 6

Klasik dönem Osmanlı Devleti'nde yeni bir ceza kanunnamesinin hazırlanıp kanun diline uygun biçimde yazılması, metnin şer'e uygunluğu hakkında görüş bildirilmesi ve kanunnameyi taşrada uygulayacak kadıların atanması sırasıyla hangi makamların görevidir?

✓ D. Kanunnameyi hazırlayıp yazmak "müfti-i kanun" nişancının, şer'e uygunluk hakkında fetva vermek şeyhülislamın, kadı atamak kazaskerin işidir. A ikinci ve üçüncü görevlerin sahiplerini yer değiştirir; B kazaskere kanun yazdırır; C mali işlerin başı defterdarı kanun yazarı sayar.Kaynak: Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e · Kadı, kazasker, şeyhülislam, nişancı

?Soru 7

5718 sayılı MÖHUK'a göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Hem Türk hem Alman vatandaşı olan kişinin ehliyetine Türk hukuku uygulanır.
II. Türkiye'de ölen İtalyan vatandaşının İzmir'deki dairesinin mirasına Türk hukuku uygulanır.
III. Millî hukukuna göre ehliyetsiz olan yabancı, Türkiye'de yaptığı ve Türk hukukuna göre ehil sayıldığı bir mirasçılık sözleşmesiyle bağlıdır.

✓ A. Türk vatandaşlığı da olan çok vatandaşlıya Türk hukuku uygulanır (m.4/1-b, I); Türkiye'deki taşınmazların mirasına Türk hukuku uygulanır (m.20/1, II). III yanlıştır: m.9/2'deki işlem yeri koruması miras hukuku işlemlerini kapsamaz. B taşınmaz kuralını atlar; C ve D mirasçılık sözleşmesini korumaya alır.Kaynak: Kanunlar ihtilafı · Ehliyet, çok vatandaşlık, vesayet, miras

?Soru 8

Osmanlı kanunnameleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Fatih döneminde teşkilat ve ceza alanında bütün ülkeye uygulanan kanunnameler çıkarılmıştır.
II. Sancak kanunnameleri, bölge farkı gözetmeksizin bütün sancaklara aynı vergi oranlarını uygulardı.
III. Kanun-ı kadim anlayışı, fethedilen yerin yerleşik ve adaletli uygulamalarının korunmasını ifade eder.

✓ A. Fatih'in teşkilat ve ceza kanunnameleri genel kanunnamedir (I); kanun-ı kadim yerleşik adaletli düzenin korunmasıdır (III). II yanlıştır: sancak kanunnameleri her bölgenin kendi vergi düzenini yazar. B kanun-ı kadimi, C Fatih kanunnamelerini atlar; D sancak kanunnamelerini tek tip sayar.Kaynak: Osmanlı hukukundan Cumhuriyet’e · Kanunnameler ve kanun-ı kadim

?Soru 9

Weber'in materyel-irrasyonel hukuk için kullandığı "kadı adaleti" benzetmesine, tarih araştırmalarına dayanılarak yöneltilen temel eleştiri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Weber kadıyı genel kurala bağlı olmayan bir yargıç imgesiyle çizer; tarih araştırmaları kadının fıkha ve usule bağlı olduğunu gösterir. A fetvayı müftüye değil kadıya verir; B kadının miras, borç gibi özel hukuk davalarına baktığını atlar, muhtesip yargıç değildir; C ordaliyi kadı yargısına yükler.Kaynak: Eski Türk ve İslam hukuku · Kadı, kadılkudat, mezalim ve hisbe

?Soru 10

İslamiyet öncesi Türk devletlerindeki hukuk ve yargı düzeniyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Hükümdar yetkisini kuttan alır ve kutun adaletsizlik nedeniyle yitirilebileceğine inanılırdı.
II. Konar-göçer yaşam nedeniyle uzun süreli hapis cezası uygulanmazdı.
III. Kağan yargı yetkisi taşımaz, davalara yalnız kurultay bakardı.

✓ B. Kut hükümdarlığın kaynağıdır ve adaletsizlikte yitirilir; göçebe düzende uzun hapis uygulanmazdı. III yanlıştır: yargıyı yargucular yürütür, kağan da en yüksek yargıç olarak mahkemeye başkanlık edebilirdi. A doğru II'yi atlar; C ve D yanlış III'ü içerir.Kaynak: Eski Türk ve İslam hukuku · Kut, kurultay ve yargu
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →