Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku: ehliyet, kişilik, hısımlık ve tüzel kişiler

Medeni Kanun'un nasıl uygulandığını, kimin hak ve fiil ehliyetine sahip olduğunu, kişiliğin nasıl başlayıp bittiğini ve tüzel kişileri madde numaralarıyla öğren.

6 durakKPSS A
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEDENİ HUKUK · İLKE

Başlangıç hükümleri: kanun susarsa hâkim ne yapar, iyiniyet ve ispat kimden yana?

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa nedir? Maddi ve şekli anlamda anayasa arasındaki fark nedir, anayasanın üstünlüğü ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Anayasa hukukunun temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa, devletin temel organlarını, bu organların yetkilerini ve kişinin temel hak ve hürriyetlerini düzenleyen en üst hukuk normudur. Maddi anlamda içeriğe bakılır; şekli anlamda ise kanundan zor değiştirilen ve kanunların üstünde duran belge kastedilir. 1982 Anayasası'nın 11. maddesi Anayasa hükümlerinin herkesi bağladığını ve kanunların Anayasaya aykırı olamayacağını söyler.

Anayasa kavramı ve üstünlüğü

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri nelerdir? Kanunda hüküm yoksa hâkim nasıl karar verir, iyiniyet ve ispat yükü kuralları nedir?

Kısa cevap: TMK m.1'e göre kanun sözüyle ve özüyle değindiği her konuda uygulanır; uygulanabilir hüküm yoksa hâkim önce örf ve âdet hukukuna, o da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı koyacağı kurala göre karar verir. Herkes dürüstlük kuralına uymak zorundadır (m.2), iyiniyet asıldır (m.3), ispat yükü hakkını dayandırdığı olguyu ileri sürendedir (m.6).

Bir köyde kuşaklardır süren sulama sırası hiçbir kanunda yazmıyor; iki komşu bu yüzden mahkemelik oldu. Hâkim “kanunda hüküm yok” diyerek davayı geri çevirebilir mi?

Anayasa hukukunun temel kavramları sayfasında normlar hiyerarşisini görmüştük: Anayasa en üstte, kanunlar onun altında. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) bu basamakta sıradan bir kanundur, ama ilk yedi maddesi bütün özel hukukun kapısını açar: m.5'e göre TMK'nın ve Borçlar Kanunu'nun genel nitelikli hükümleri, uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır.

Hukukun uygulanması ve kaynakları (m.1)

Hâkim önce kanuna bakar; kanun hem sözüyle (lafzıyla) hem özüyle (amacıyla) uygulanır. Kanunda uygulanabilir hüküm yoksa sıra örf ve âdet hukukuna gelir: toplumda uzun süre tekrarlanan ve uyulması zorunlu sayılan davranış kuralları. O da yoksa hâkim, kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir. Buna hâkimin hukuk yaratması denir. Bilimsel görüşler ve yargı kararları ise bu sıraya girmez: m.1/3'e göre hâkim onlardan yalnız yararlanır, yani yardımcı kaynaktırlar (içtihadı birleştirme kararları kendi kanunları gereği bağlayıcıdır).

Başlangıç hükümlerinin yedi maddesi
MaddeKural
m.1Kanun sözü ve özüyle uygulanır; boşlukta örf ve âdet, o da yoksa hâkimin koyacağı kural; bilimsel görüş ve yargı kararından yararlanılır
m.2Haklar kullanılırken ve borçlar yerine getirilirken dürüstlük kuralına uyulur; hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz
m.3Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı yerde iyiniyetin varlığı asıldır; beklenen özeni göstermeyen iyiniyet iddia edemez
m.4Takdir yetkisi tanınan ya da haklı sebeplerin gözetileceği konularda hâkim hukuka ve hakkaniyete göre karar verir
m.5TMK ile Borçlar Kanunu'nun genel nitelikli hükümleri bütün özel hukuk ilişkilerine uygun düştüğü ölçüde uygulanır
m.6Aksine hüküm yoksa herkes hakkını dayandırdığı olguyu ispatla yükümlüdür
m.7Resmî sicil ve senetler belgeledikleri olguların doğruluğuna kanıttır; aksinin ispatı kural olarak şekle bağlı değildir

Dürüstlük kuralı ile iyiniyet aynı şey değil

m.2'deki dürüstlük kuralı (objektif iyiniyet), herkesten beklenen namuslu ve tutarlı davranış ölçüsüdür; her hukuki ilişkide ve her an geçerlidir. Bir hakkı yalnız karşı tarafa zarar vermek için kullanmak, örneğin hiçbir yararınız yokken komşunun ışığını kesmek için yüksek duvar örmek, hakkın açıkça kötüye kullanılmasıdır ve korunmaz. m.3'teki iyiniyet (sübjektif iyiniyet) ise bir kişinin, hakkın doğumunu engelleyen bir eksikliği bilmemesidir; yalnız kanunun ona sonuç bağladığı durumlarda, örneğin tapu kaydına güvenerek mal edinen kişide, rol oynar.

İyiniyet bir karinedir: iyiniyetli olduğunu kimse ispat etmez, kötüniyet iddia eden ispat eder. Ama karinenin sınırı vardır: durumun gereklerine göre beklenen özeni göstermeyen, örneğin piyasa fiyatının çok altındaki malı hiç soru sormadan alan kişi, iyiniyet iddiasında bulunamaz. İspat yükünde genel kural m.6'dadır: alacağını isteyen, alacağın doğduğunu; borcunu ödediğini söyleyen, ödemeyi ispat eder.

Girişteki davada hâkim, yöredeki yerleşik sulama geleneğine, o da yoksa kendi koyacağı kurala göre karar verir; davayı geri çeviremez.

Akılda kalsın: Sıra söz → öz → örf ve âdet → hâkimin kuralı. Bilimsel görüş ve yargı kararı sıraya girmez, yalnız yardım eder. İyiniyet ispat edilmez, kötüniyet ispat edilir; özensiz olan iyiniyetin arkasına saklanamaz.
Sınavda

Nasıl sorulurm.1'deki sıralama, yardımcı kaynakların bağlayıcılığı ve dürüstlük kuralı ile iyiniyetin farkı öncüllerle sorulur.

TuzakBilimsel görüş ve yargı kararlarını örf ve âdetten önce gelen asli kaynak sanmak; m.1 bunlardan yalnız yararlanılacağını söyler.

Sınavda işaretleiyiniyet karinedir, ispat yükü kötüniyeti ileri sürendedir.

⇄Bilgi eşleştirme ilke → madde

?Soru çöz

Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ B. m.3 iyiniyeti karine sayar, özen göstermeyeni ise bu karineden yararlandırmaz. A yargı kararlarını asli kaynak sanıyor; m.1'deki sıra kanun, örf ve âdet, hâkimin kuralıdır, yargı kararlarından yalnız yararlanılır. C m.7'yi ters okuyor: aksinin ispatı kural olarak bir şekle bağlı değildir. D m.2/2'ye aykırı: açıkça kötüye kullanılan hak hiçbir koşulda korunmaz.
MEDENİ HUKUK · KARŞILAŞTIRMA

Kişiliğin başlangıcı ve sonu: cenin, ölüm karinesi ve gaiplik kararı

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kişilik ne zaman başlar ve sona erer? Ceninin hakları, ölüm karinesi ile gaiplik kararı arasındaki fark ve gaiplik süreleri nelerdir?

Kısa cevap: Kişilik çocuğun sağ ve tam doğduğu anda başlar, ölümle biter; cenin sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan hak ehliyeti kazanır (m.28). Ölümüne kesin gözle bakılan durumda kaybolan kişi ölmüş sayılır (m.31). Ölüm tehlikesinden en az 1 yıl ya da son haberden en az 5 yıl sonra mahkeme, en az 6 aylık ilanın ardından gaiplik kararı verebilir (m.32–35).

Fırtınada batan bir balıkçı teknesinden iki kişi kayboldu: birinin cesedi bulunamadı ama teknenin kayalara çarpıp parçalandığını kıyıdaki herkes gördü. Öteki ise o gün teknede değildi; yedi yıldır kimse ondan haber alamıyor. Kanun ikisine aynı yoldan mı bakar?

Kişiliğin başlangıcı

Kişilik, çocuğun sağ olarak ve tamamıyla doğduğu anda başlar. Ölü doğan çocuk hiç kişilik kazanmaz; doğduktan birkaç dakika sonra ölen ise kazanmıştır ve mirasçı olabilir. Ana rahmindeki çocuk (cenin) için kanun bir kolaylık tanır: cenin, sağ doğmak koşuluyla, ana rahmine düştüğü andan başlayarak hak ehliyetine sahiptir (m.28/2). Doğumdan önce babası ölen çocuk bu yüzden babasının mirasçısıdır; ölü doğarsa bu hak hiç doğmamış sayılır.

Ölümün ispatı ve ölüm karinesi

Doğum ve ölüm nüfus sicilindeki kayıtla ispat edilir; kayıt yoksa ya da yanlışsa gerçek durum her türlü kanıtla gösterilebilir (m.30). Bir deprem ya da kazada birden çok kişi ölmüş ve hangisinin önce öldüğü ispatlanamıyorsa hepsi aynı anda ölmüş sayılır (m.29/2); birbirlerine mirasçı olamazlar. Kişi, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren bir durumda kaybolmuşsa, örneğin maden ocağı göçmüş ya da uçak denize düşmüşse, cesedi bulunamasa da gerçekten ölmüş sayılır (m.31). Mahkeme kararı gerekmez: o yerin en büyük mülki amirinin emriyle kütüğe ölü kaydı düşülür (m.44).

Gaiplik kararı

Ölüm kesin değil ama kuvvetle olasıysa yol farklıdır. Ölüm tehlikesi içinde kaybolan ya da uzun zamandan beri haber alınamayan kişi için, hakları onun ölümüne bağlı olanlar (mirasçılar, sigortadan yararlanacak olanlar) mahkemeye başvurur. Başvuru için ölüm tehlikesinin üzerinden en az 1 yıl ya da son haberin üzerinden en az 5 yıl geçmiş olmalıdır (m.33). Mahkeme, kişi hakkında bilgisi olanları ilanla çağırır; bu süre ilk ilandan başlayarak en az 6 aydır. Kişi bu sürede ortaya çıkar, ondan haber alınır ya da ölüm tarihi tespit edilirse istem düşer (m.34).

İlandan sonuç alınamazsa mahkeme gaipliğe karar verir; ölüme bağlı haklar, ölüm ispatlanmış gibi kullanılır. Kararın en çok sorulan yönü tarihidir: karar, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği ya da son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur (m.35/2). Gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez; eş yeniden evlenmek için mahkemeden evliliğin feshine karar verilmesini istemelidir (m.131).

Ölüm karinesi ile gaiplik kararı
Ölüm karinesi (m.31, 44)Gaiplik kararı (m.32–35)
DurumÖlüme kesin gözle bakılırÖlüm kuvvetle olası ama kesin değil
Kim karar verir?Mahkeme kararı gerekmez; mülki amirin emriyle kütüğe ölü kaydıMahkeme, ilgililerin başvurusu üzerine
SüreBeklenmezTehlikeden en az 1 yıl ya da son haberden en az 5 yıl; ilan en az 6 ay
SonuçKişi gerçekten ölmüş sayılırÖlüme bağlı haklar kullanılır; karar tehlike ya da son haber gününe geri yürür
EvlilikÖlümle sona ererKendiliğinden bitmez; eş fesih ister (m.131)

Girişteki ilk balıkçı için ölüm karinesi işler. Yedi yıldır haber alınamayan için mirasçılar gaiplik isteyebilir; karar son haber gününe geri yürür.

Akılda kalsın: Kesin ölüm → karine, kayıt mülki amirin emriyle. Olası ölüm → gaiplik, karar hâkimden: 1 yıl tehlike, 5 yıl sessizlik, 6 ay ilan. Gaiplik kararı geriye bakar: tehlike ya da son haber günü.
Sınavda

Nasıl sorulurBir kaybolma vakası verilip ölüm karinesi mi gaiplik mi olduğu, gaiplik için gereken süreler ve kararın hangi tarihten hüküm doğurduğu sorulur.

TuzakGaiplik kararının karar ya da kesinleşme tarihinden itibaren hüküm doğurduğunu sanmak; karar ölüm tehlikesi ya da son haber gününe geri yürür.

Sınavda işaretlegaipliğine karar verilen kişinin eşi, evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez.

↕Sıralama gaiplik süreci

  1. Mirasçılar başvurur, mahkeme bilgisi olanları ilanla çağırır
  2. Dağcı, çığ düşen bölgede kaybolur; ölümü kuvvetle olası ama kesin değil
  3. Mahkeme gaipliğe karar verir; karar çığ gününden hüküm doğurur
  4. Ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl geçer
  5. İlk ilandan başlayarak en az altı ay sonuç alınamaz

?Soru çöz

Kişiliğin başlangıcı ve sonuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği ya da son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur (m.35/2). A ceninin şartlı hak ehliyetini (m.28/2), B birlikte ölüm karinesini (m.29/2), C ölüm karinesini (m.31) doğru verir; üçü de kanunun kendi kuralıdır.
MEDENİ HUKUK · TÜR

Hak ve fiil ehliyeti: üç şart, dört ehliyet derecesi

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTCK'ya göre yaş küçüklüğü ceza sorumluluğunu nasıl etkiler? 12, 15 ve 18 yaş sınırları, akıl hastalığı ve sağır-dilsizlik hükümleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Suç teorisi ve yaptırımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

TCK'ya göre fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında kovuşturma yapılamaz (m.31). 12–15 yaş arasındaki çocuk, fiilin anlam ve sonuçlarını algılayamıyorsa cezalandırılmaz; algılıyorsa indirimli ceza alır. 15–18 yaş arasındakilerin cezası da indirilir. Akıl hastalığı nedeniyle algılama ya da yönlendirme yeteneği olmayan ya da önemli ölçüde azalan kişiye ceza verilmez, güvenlik tedbiri uygulanır (m.32). İradi olarak alınan alkol veya uyuşturucu ceza sorumluluğunu etkilemez (m.34).

Kusur yeteneği: yaş, akıl hastalığı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hak ehliyeti ve fiil ehliyeti nedir? Fiil ehliyetinin şartları ve medeni hukukta ehliyet dereceleri nelerdir?

Kısa cevap: Hak ehliyeti her insanda vardır ve haklara ve borçlara sahip olabilmeyi anlatır (m.8). Fiil ehliyeti kişinin kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilmesidir; şartları ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmamaktır (m.10). Erginlik 18 yaşla ya da evlenmeyle başlar; 15 yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir (m.11–12).

On altı yaşındaki bir lise öğrencisi bir galeriden taksitle motosiklet aldı; aynı hafta teyzesi ona bir arsa bağışladı. Anne babası motosiklete itiraz ediyor. İki işlemden hangisi onların rızası olmadan ayakta kalır?

Hak ehliyeti: herkes için eşit

Hak ehliyeti, haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğidir; yaşı, sağlığı, aklı ne olursa olsun her insan buna sahiptir (m.8). Yeni doğmuş bir bebek ev sahibi olabilir, ama evi kendi başına satamaz. Satabilmek fiil ehliyeti ister. Kimse hak ve fiil ehliyetinden kısmen de olsa vazgeçemez (m.23).

Fiil ehliyetinin üç şartı

Fiil ehliyeti, kişinin kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilmesidir (m.9). Şartları üçtür (m.10): ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmamak. Ayırt etme gücü, akla uygun davranabilme yeteneğidir; yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da benzeri bir sebeple bu yetenekten yoksun olmayan herkes ona sahip sayılır (m.13). Kanun bunun için yaş koymaz; her işlemde ayrı bakılır.

Suç teorisi ve yaptırımlar sayfasında ceza sorumluluğunun 12, 15 ve 18 yaş eşiklerine bağlandığını görmüştük. Medeni hukukta tek bir yaş tablosu yoktur; ortak eşik yalnız erginliktir. Erginlik 18 yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar (m.11). 15 yaşını dolduran küçük ise kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir (m.12; öğretide kazai rüşt).

Ehliyet dereceleri: ayırt etme gücü yoksa hiçbir işlem sonuç doğurmaz; üç şart birlikteyse kişi her işlemi kendisi yapar.Görsel: Sınav Defteri

Dört ehliyet derecesi

Tam ehliyetsizler, yaşı ne olursa olsun ayırt etme gücü olmayanlardır; kanundaki ayrık durumlar dışında fiilleri hukuki sonuç doğurmaz (m.15). Sınırlı ehliyetsizler, ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılardır: yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremezler, ama karşılıksız kazanmada (bağış kabulü) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada (kişilik hakkı için dava açmak gibi) rızaya gerek yoktur; haksız fiillerinden de sorumludurlar (m.16).

Sınırlı ehliyetliler, kısıtlanmaları için yeterli sebep olmayan ama korunması gereken erginlerdir; bunlara yasal danışman atanır ve dava açma, taşınmaz alım satımı, bağışlama, kefalet gibi kanunun saydığı dokuz işte danışmanın görüşü alınır (m.429). Öteki işlerde tam ehliyetli gibi davranırlar. Tam ehliyetliler ise üç şartı birlikte taşıyanlardır.

Girişteki öğrenci ayırt etme gücüne sahip bir küçüktür, yani sınırlı ehliyetsizdir. Arsa bağışını kabul etmesi karşılıksız kazanmadır ve geçerlidir; taksitli satış ise onu borç altına soktuğu için anne babasının rızası olmadıkça bağlamaz.

Akılda kalsın: Fiil ehliyetinin üç şartı: ayırt et, ergin ol, kısıtlı olma. 15 yaş mahkemeyle erginlik, 18 yaş erginlik; evlenen küçük de ergin olur. Sınırlı ehliyetsiz bağışı alır, borcu rızasız üstlenemez.
Sınavda

Nasıl sorulurBir kişinin yaşı, akıl durumu ve yaptığı işlem verilip işlemin geçerliliği ya da kişinin ehliyet derecesi sorulur.

Tuzak“küçük” ile “ayırt etme gücü yok”u eşitlemek; ayırt etme gücü olan küçük sınırlı ehliyetsizdir, karşılıksız kazanabilir ve haksız fiilinden sorumludur.

Sınavda işaretlemahkemece ergin kılınma için 15 yaş, küçüğün kendi isteği ve velinin rızası birlikte gerekir.

⇄Bilgi eşleştirme yaş → sonuç

?Soru çöz

On altı yaşında, ayırt etme gücüne sahip Ece, anne babasının rızası olmadan aşağıdaki işlemleri yapmıştır:

I. Teyzesinin kendisine bağışladığı arsayı kabul etmek
II. Bir galeriden taksitle motosiklet satın almak
III. Hakkında hakaret içeren paylaşım yapan kişiye karşı kişilik hakkının korunması için dava açmak

Bu işlemlerden hangileri yasal temsilcinin rızası olmadan geçerlidir?

✓ A. Ece ayırt etme gücüne sahip bir küçük, yani sınırlı ehliyetsizdir: karşılıksız kazanmada (I) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada (III) rıza gerekmez (m.16/1). B kişiye sıkı bağlı hakların istisnasını atlıyor; C ve D taksitli satışı (II) geçerli sayıyor, oysa borç doğuran işlem yasal temsilcinin rızası olmadıkça küçüğü bağlamaz.
MEDENİ HUKUK · KAVRAM

Hısımlık ve yerleşim yeri: derece hesabı, kayın bağı, tek yerleşim yeri

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kan hısımlığı ve kayın hısımlığı nedir, derecesi nasıl hesaplanır? Yerleşim yeri nasıl belirlenir, birden fazla yerleşim yeri olabilir mi?

Kısa cevap: Kan hısımlığının derecesi hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belirlenir; biri ötekinden gelenler üstsoy-altsoy, ortak kökten gelenler yansoy hısımıdır (m.17). Eşlerden biri öteki eşin kan hısımlarıyla aynı tür ve derecede kayın hısımı olur ve bu bağ evlilik bitse de sürer (m.18). Yerleşim yeri sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir; aynı anda birden çok olamaz (m.19).

Bir belediye ihalesinde komisyon üyesinin eşinin kız kardeşi teklif verdi. Pek çok kamu mevzuatı belirli dereceye kadar hısımlara yasak koyar; bu kişi üyenin hangi tür ve kaçıncı derece hısımıdır?

Kan hısımlığı ve derece hesabı

Kan hısımlığı iki biçimdedir (m.17). Biri ötekinden gelen kişiler arasında üstsoy-altsoy hısımlığı vardır: anne ile çocuk, dede ile torun. Biri ötekinden gelmeyip ortak bir kökten gelenler arasında ise yansoy hısımlığı vardır: kardeşler, amca ile yeğen, kuzenler. Derece, iki kişiyi birbirine bağlayan doğum sayısıdır. Yansoyda yöntem şudur: ortak ataya kadar çıkılır, sonra aranan kişiye inilir ve aradaki her doğum bir sayılır.

Derece hesabı: ortak ataya çık, aranan kişiye in; her doğum bir derecedir.Görsel: Sınav Defteri

Kayın hısımlığı

Eşlerden biri ile öteki eşin kan hısımları arasında, aynı tür ve dereceden kayın hısımlığı doğar (m.18). Eşinizin annesi birinci derece üstsoy, eşinizin kız kardeşi ikinci derece yansoy kayın hısımınızdır. Bağ yalnız eş ile öteki eşin kan hısımları arasında kurulur: eşinizin kız kardeşinin kocası (bacanak) ya da kardeşinizin eşinin kardeşi sizin hısımınız değildir. Kayın hısımlığı, kendisini doğuran evlilik boşanma ya da ölümle sona erse de ortadan kalkmaz (m.18/2). Bu kuralın evlenme engellerine nasıl yansıdığını Aile hukuku sayfasında göreceğiz. Girişteki teklif veren kişi, komisyon üyesinin ikinci derece yansoy kayın hısımıdır.

Yerleşim yeri

Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir; aynı anda birden çok yerleşim yeri olamaz, bu kural yalnız ticari ve sınai kuruluşlarda (şubeler) uygulanmaz (m.19). Yerleşim yerinin değişmesi yenisinin edinilmesine bağlıdır; yenisi edinilmedikçe eskisi sürer (m.20). Davaların çoğu davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılır.

Yerleşim yerinin belirlenmesi
DurumYerleşim yeriTMK
KuralSürekli kalma niyetiyle oturulan yer; tekm.19
Önceki yeri belli olmayan ya da yurt dışından gelip henüz edinmeyenHâlen oturduğu yerm.20/2
Velayet altındaki çocukAna ve babasının yerleşim yeri; ortak yer yoksa çocuğun bırakıldığı ana ya da babanınkim.21/1
Vesayet altındaki kişiBağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yerm.21/2
Öğrenim, eğitim, sağlık, bakım ya da ceza kurumunda bulunmaYeni yerleşim yeri doğurmazm.22
Akılda kalsın: Derece = doğum sayısı; ortak ataya çık, sonra in. Kayın bağı eşin kan hısımlarıyla, aynı derecede kurulur; boşanma bu bağı silmez. Yerleşim yeri tek: yenisi edinilmeden eskisi bitmez, yurt ve cezaevi yerleşim yeri yapmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurBir akrabalık verilip hısımlığın türü ve derecesi sorulur ya da öğrencinin, hükümlünün, vesayet altındaki kişinin yerleşim yeri istenir.

TuzakEşin kardeşinin eşini (bacanak, elti) kayın hısımı saymak; kayın hısımlığı yalnız eşin kan hısımlarıyla kurulur.

Sınavda işaretlekayın hısımlığı, evliliği bitiren boşanma ya da ölümle ortadan kalkmaz.

✎Boşluk doldurma hısımlık ve yerleşim yeri

Bir kişi ile amcası arasında derece kan hısımlığı vardır. Eşin kız kardeşi, öteki eşin hısımıdır. Öğrenim için başka bir yerde bulunmak yeni edinme sonucunu doğurmaz.

3kayınyerleşim yeri4kanoturma yeri

?Soru çöz

Hısımlık ve yerleşim yerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. m.21/2 vesayet altındakilerin yerleşim yerini vesayet makamının bulunduğu yere bağlar. A derece hesabında yanılıyor: kişi ile kuzeni arasında dört doğum vardır (sen, baba, dede, amca, kuzen). B m.18/2'yi atlıyor; kayın hısımlığı evliliğin sona ermesiyle kalkmaz. D m.22'ye aykırı: ceza kurumunda bulunmak yeni yerleşim yeri doğurmaz.
MEDENİ HUKUK · DAVA

Kişiliğin korunması: üç hukuka uygunluk sebebi, koruma davaları ve ad hakkı

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kişilik hakkına saldırı hangi hâllerde hukuka uygundur? Kişilik hakkının korunması için hangi davalar açılabilir, ad nasıl değiştirilir?

Kısa cevap: Kişilik hakkına yapılan her saldırı, zarar görenin rızası, üstün nitelikte özel ya da kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkiyle haklı kılınmadıkça hukuka aykırıdır (m.24). Saldırıya uğrayan kişi önleme, durdurma ve tespit davası açabilir, ayrıca maddi ve manevi tazminat isteyebilir (m.25). Adın değiştirilmesi ancak haklı sebeple hâkimden istenebilir (m.27).

Bir haber sitesi, ilçedeki bir hekimin fotoğrafını “ihmal” başlığıyla yayımladı; hekim hakkında hiçbir soruşturma yok. Hekim yayının kaldırılmasını ve para isteyebilir mi, davayı hangi şehirde açar?

Vazgeçme ve aşırı sınırlama yasağı (m.23)

Kimse özgürlüklerinden vazgeçemez ya da onları hukuka veya ahlaka aykırı biçimde sınırlayamaz. Yazılı rızayla organ ve doku gibi insan kökenli biyolojik maddelerin alınması ve nakli mümkündür; ama bu konuda söz veren kişi sözünü yerine getirmeye zorlanamaz ve ondan tazminat istenemez.

Saldırı ne zaman hukuka uygundur? (m.24)

Kişilik hakkı yaşam, sağlık, şeref, özel hayat, resim ve ad gibi kişiye bağlı değerleri korur. Bu değerlere yapılan her saldırı hukuka aykırı sayılır; saldırıyı haklı kılan yalnız üç sebep vardır: zarar görenin rızası, üstün nitelikte özel ya da kamusal yarar ve kanunun verdiği yetkinin kullanılması. Gerçeğe uygun ve kamuyu ilgilendiren haber üstün kamusal yarara dayanabilir.

Koruma davaları (m.25)

Kişilik hakkının korunması için istemler
Saldırının zamanı ya da istemDava
Saldırı henüz olmadı ama tehlike varÖnleme davası
Saldırı sürüyorDurdurma (son verme) davası
Saldırı bitti ama etkileri sürüyorTespit davası (hukuka aykırılığın tespiti)
Bunlarla birlikteDüzeltmenin ya da kararın üçüncü kişilere bildirilmesi veya yayımlanması
Parasal istemlerMaddi ve manevi tazminat; saldırıyla elde edilen kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre verilmesi

Önleme, durdurma ve tespit davalarında saldırganın kusuru aranmaz; hukuka aykırılık yeter. Manevi tazminat kişiye sıkı sıkıya bağlıdır: karşı tarafça kabul edilmedikçe devredilemez, miras bırakan tarafından ileri sürülmemişse mirasçılara geçmez. Davanın yeri de kolaylaştırılmıştır: davacı, kendi yerleşim yeri ya da davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir. Girişteki hekim, yayın sürüyorsa durdurma, kaldırılmışsa tespit davası açar; yanına tazminat istemini ekler ve davayı kendi ilçesinde açabilir.

Ad üzerindeki hak (m.26–27)

Adının kullanılması çekişmeli olan kişi hakkının tespitini isteyebilir; adı haksız kullanılan kişi buna son verilmesini, haksız kullanan kusurluysa maddi zararının giderilmesini ve gerekirse manevi tazminat isteyebilir. Adın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenir ve nüfus siciline kaydedilir. Ad değişmekle kişisel durum, örneğin hısımlık ya da vatandaşlık, değişmez. Ad değişikliğinden zarar gören kişi, bunu öğrendiği günden başlayarak 1 yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir.

Akılda kalsın: Saldırının zamanına göre üç dava: gelecek → önleme, şimdi → durdurma, geçmiş ama etkisi süren → tespit. Hukuka uygunluğun üç anahtarı: rıza, üstün yarar, kanun. Manevi tazminat kişiye bağlıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurKişilik hakkına saldırı vakası verilip açılabilecek dava, hukuka uygunluk sebebi ya da yetkili mahkeme sorulur.

TuzakYetkili mahkemeyi yalnız davalının yerleşim yeri sanmak; davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilir.

Sınavda işaretlead değişikliğinden zarar gören, öğrenmeden başlayarak 1 yıl içinde kararın kaldırılmasını dava edebilir.

⇄Bilgi eşleştirme vaka → istem

?Soru çöz

TMK'ya göre aşağıdakilerden hangileri kişilik hakkına yapılan saldırıyı hukuka uygun kılan sebeplerdendir?

I. Kişilik hakkı zedelenen kişinin rızası
II. Üstün nitelikte özel veya kamusal yarar
III. Saldırıda bulunanın kusursuz olması
IV. Kanunun verdiği yetkinin kullanılması

✓ D. m.24/2 üç sebep sayar: rıza (I), üstün özel ya da kamusal yarar (II) ve kanunun verdiği yetki (IV). A kanunun verdiği yetkiyi unutuyor; B ve C kusursuzluğu (III) hukuka uygunluk sebebi sanıyor, oysa kusur yalnız tazminatın şartıdır ve önleme, durdurma, tespit davalarında hiç aranmaz.
MEDENİ HUKUK · KARŞILAŞTIRMA

Tüzel kişiler: dernek ile vakfın kuruluşu, organları ve sona ermesi

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİdare hukukunun özellikleri ve kaynakları nelerdir? İdarenin kanuniliği ilkesi ne anlama gelir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İdare hukuku, idarenin kuruluşunu, işleyişini, kamu gücü ayrıcalıklarını ve bu ayrıcalıkların sınırını düzenleyen kamu hukuku dalıdır. Genel bir kanunda toplanmamıştır (kodifiye değildir), görece yenidir, sık değişir ve içtihadi bir hukuktur: Danıştay kararları kuralların oluşmasında belirleyicidir. İdare, kanunun verdiği yetkiyle ve kanuna uygun olarak hareket etmek zorundadır.

İdare hukukunun özellikleri ve kaynakları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tüzel kişiler nelerdir? Dernek ve vakıf nasıl kurulur, organları nelerdir ve tüzel kişiliği ne zaman kazanırlar?

Kısa cevap: Tüzel kişiler kişi toplulukları ve bir amaca özgülenmiş mal toplulukları olarak ikiye ayrılır (m.47); TMK'da ilkinin örneği dernek, ikincisinin vakıftır. Dernek en az yedi gerçek ya da tüzel kişiyle izinsiz kurulur ve kuruluş bildirimini mülki amire verdiği anda tüzel kişilik kazanır (m.56–59). Vakıf resmî senet ya da ölüme bağlı tasarrufla kurulur, mahkeme siciline tescille kişilik kazanır (m.102).

Bir ilçede yedi emekli öğretmen çocuk kütüphanesi açmak için bir araya geldi; aynı ilçede bir hayırsever de arsasını üniversite öğrencilerine burs verecek bir yapıya bırakmak istiyor. Hangisi kaymakamlığa, hangisi mahkemeye gidecek?

Tüzel kişiliğin genel kuralları

İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat sayfasında kamu tüzel kişiliğinin kanunla ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulduğunu görmüştük. TMK ise özel hukuk tüzel kişilerini düzenler; kamu tüzel kişileri ve ticaret şirketleri hakkındaki kanunları saklı tutar (m.55). Tüzel kişi, cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehildir (m.48); evlenemez ama mal edinir. Kanuna ve kuruluş belgesine göre gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyeti kazanır ve iradesini organlarıyla açıklar; organlar kusurlarından ayrıca kişisel olarak sorumludur (m.49–50).

Dernek: insanlar ve bildirim

Dernek, gerçek ya da tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amaç için bilgi ve çalışmalarını sürekli birleştirdiği kişi topluluğudur (m.56). Herkes önceden izin almaksızın dernek kurabilir; kurucuların fiil ehliyeti gerekir (m.57). Dernek, kuruluş bildirimini, tüzüğünü ve gerekli belgeleri yerleşim yerindeki en büyük mülki amire verdiği anda tüzel kişilik kazanır (m.59). Mülki amir belgeleri 60 gün içinde inceler; eksiklik 30 günde giderilmezse fesih davası için savcılığa bildirir (m.60).

Zorunlu organlar üçtür (m.72): genel kurul (en yetkili karar organı), yönetim kurulu (yürütme ve temsil; en az 5 asıl, 5 yedek) ve denetim kurulu (en az 3 asıl, 3 yedek). Genel kurul kararları katılanların salt çoğunluğuyla, tüzük değişikliği ve fesih ise üçte iki çoğunlukla alınır (m.81). Borç ödemede acze düşen ya da olağan genel kurulunu iki kez üst üste yapamayan dernek kendiliğinden sona erer (m.87); amacı kanuna aykırı hâle gelen derneği mahkeme kapatır.

Vakıf: mal ve tescil

Vakıf, gerçek ya da tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle oluşan mal topluluğudur (m.101); üyesi ve genel kurulu yoktur. Vakfetme iradesi resmî senetle ya da ölüme bağlı tasarrufla açıklanır; vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescille tüzel kişilik kazanır (m.102). Yönetim organı zorunludur (m.109); denetim Vakıflar Genel Müdürlüğündedir (m.111). Vakıf mallarında zilyetlikle kazanma uygulanmaz (m.117).

Dernek ile vakıf
DernekVakıf
NiteliğiKişi topluluğuMal topluluğu
KuruluşEn az 7 gerçek ya da tüzel kişi, izinsizResmî senet ya da ölüme bağlı tasarruf
Kişilik kazanmaBildirimin mülki amire verildiği anMahkeme siciline tescil
Zorunlu organGenel kurul, yönetim kurulu, denetim kuruluYönetim organı
Sona ermeKendiliğinden, genel kurul kararı, mahkeme kararıAmaç olanaksızsa kendiliğinden (sicilden silinir); yasak amaçta mahkemece dağıtılır
Bu sayfanın süreleri, yaşları ve sayıları (toplu)
KonuSüre / sayıDayanak
GaiplikTehlikeden 1 yıl ya da son haberden 5 yıl; ilan en az 6 ayTMK m.33
Erginlik / mahkemece ergin kılınma18 yaş / 15 yaş + istek + veli rızasıTMK m.11, 12
Ad değişikliğine karşı davaÖğrenmeden başlayarak 1 yılTMK m.27/4
Dernek kurucusuEn az 7 gerçek ya da tüzel kişiTMK m.56
Mülki amirin incelemesi / eksikliğin giderilmesi60 gün / 30 günTMK m.60
İlk / olağan genel kurulBildirimden 6 ay içinde / en geç 3 yılda birTMK m.62, 74
Olağanüstü genel kurul / çağrıÜyelerin beşte biri / en az 15 gün önceTMK m.75, 77
Tüzük değişikliği ve fesih kararıKatılanların üçte iki çoğunluğuTMK m.81
Genel kurul kararının iptali1 ay; toplantıda bulunmayan için her hâlde 3 ayTMK m.83
Yönetim / denetim kuruluEn az 5 + 5 / en az 3 + 3TMK m.84, 86
Vakıf: tescil kararına kanun yolu / yıllık raporTebliğden 1 ay / yılın ilk 3 ayıTMK m.103, 114

Girişteki öğretmenler kaymakamlığa bildirim verdikleri anda dernek olur; hayırseverin burs vakfı ise mahkeme siciline tescille kişilik kazanır.

Akılda kalsın: Dernek = insan + bildirim (mülki amir); vakıf = mal + tescil (mahkeme). Dernekte 7 kurucu, 5'li yönetim, 3'lü denetim, büyük kararlarda üçte iki.
Sınavda

Nasıl sorulurDernek ve vakfın tüzel kişilik kazanma anı, zorunlu organları, nisaplar ve süreler öncüllerle ya da “hangisi yalnız vakıf için doğrudur” kalıbıyla sorulur.

TuzakDerneğin izinle ya da mahkeme tesciliyle kişilik kazandığını sanmak; kuruluş bildirimini mülki amire verdiği anda kazanır.

Sınavda işaretlevakıf mallarında zilyetlikle kazanma uygulanmaz.

✎Boşluk doldurma dernek sayıları

Dernek en az gerçek ya da tüzel kişiyle kurulur. Olağan genel kurulun en geç yılda bir yapılması zorunludur. Tüzük değişikliği ve fesih kararları toplantıya katılanların çoğunluğuyla alınır.

7üçüçte ikibeşsalt

?Soru çöz

Aşağıdaki ifadelerden hangisi vakıflar için doğru, dernekler için yanlıştır?

✓ B. Vakıf resmî senet ya da ölüme bağlı tasarrufla kurulduktan sonra yerleşim yeri mahkemesindeki sicile tescille kişilik kazanır (m.102); dernek ise mülki amire bildirimle kazanır (m.59). A yedi kişi şartını, C genel kurulu, D mülki amire bildirimi vakfa da uyguluyor; üçü yalnız derneğe özgüdür, vakıf bir mal topluluğu olduğu için üyesi ve genel kurulu yoktur.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Yabancı bir kişi, yabancı ülkede başka bir yabancıya karşı bir suç işlemiş ve Türkiye'ye gelmiştir. TCK'ya göre failin Türk kanunlarına göre yargılanabilmesi için aşağıdakilerden hangisi aranmaz?

✓ D. Mağdurun yabancı olduğu hâlde yargılama Adalet Bakanının istemine bağlıdır; şikâyet şartı yoktur. 6 aylık şikâyet süresi vatandaşın yurt dışında işlediği hafif suçlara aittir (m.11/2). A 3 yıllık alt sınırı, B Bakan istemini, C geri verme şartını doğru sayar (m.12/3).Kaynak: Ceza hukukunun temel ilkeleri · Yer bakımından uygulama

?Soru 2

Zorunluluk hâline ilişkin aşağıdakilerden hangileri TCK'da aranan şartlardandır?

I. Tehlikenin fail tarafından bilerek yaratılmamış olması
II. Tehlikenin haksız bir saldırıdan kaynaklanması
III. Başka suretle korunma olanağının bulunmaması

✓ D. m.25/2 failin tehlikeye bilerek neden olmamasını (I) ve başka suretle korunma olanağının bulunmamasını (III) arar. II meşru savunmanın şartıdır; zorunlulukta saldırı değil tehlike vardır. A, B ve C bu yüzden II'yi içerdikleri için yanlıştır; meşru savunma ile zorunluluğu karıştırırlar.Kaynak: Suç teorisi ve yaptırımlar · Zorunluluk, cebir, haksız tahrik, hata

?Soru 3

CMK'ya göre tutuklamaya ilişkin aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. Yalnız adli para cezasını gerektiren suçlarda tutuklama kararı verilemez.
II. Kovuşturma evresinde mahkeme sanığın tutuklanmasına re'sen karar verebilir.
III. Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi uzatmayla birlikte 3 yılı bulabilir.

✓ B. I tutuklama yasağını (m.100/4), II kovuşturmada mahkemenin re'sen tutuklama yetkisini (m.101/1) doğru verir. III yanlıştır: asliye işlerinde süre 1 yıl, uzatmayla en çok 1,5 yıldır; 3 yıl ağır ceza işlerindeki uzatma tavanıdır. A II'yi eksik bırakır; C ve D bu iki süreyi karıştırır.Kaynak: Ceza muhakemesi hukuku · Tutuklama ve adli kontrol

?Soru 4

Bir il müdürü, emrindeki şef ile memura sahte bir hakediş belgesi düzenlemelerini yazılı olarak emretmiş; şef ile memur belgeyi düzenlemiştir. TCK'ya göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Konusu suç olan emir hiçbir surette yerine getirilemez; getirilirse veren ve yapan birlikte sorumludur (m.24/3). B yazılı emri kanunsuz emrin güvencesi sanır, bu güvence suç konulu emirde yoktur; C amirin emrini meşru savunmayla karıştırır, ortada haksız saldırı yoktur; D sınırın aşılmasındaki indirimi (m.27/1) yanlış yere taşır.Kaynak: Ceza hukukunun temel ilkeleri · Hukuka uygunluk nedenleri

?Soru 5

Suçta ve cezada kanunilik ilkesi ile ilgili aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle suç tanımlanabilir ve hapis cezası konulabilir.
II. Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz.
III. Kanunda yazılı cezalardan başka bir cezaya hükmolunamaz.

✓ C. II kıyas ve geniş yorum yasağını (m.2/3), III kanunda yazılı ceza dışında ceza verilememesini (m.2/1) doğru anlatır. I yanlıştır: CBK idarenin düzenleyici işlemidir ve m.2/2 ile Anayasa m.38 suç ve cezayı kanuna bağlar. A ve B CBK'yi kanunla karıştırır; D aynı hatayı II ve III'le birleştirir.Kaynak: Ceza hukukunun temel ilkeleri · Kanunilik ve ceza hukukunun temel ilkeleri

?Soru 6

TCK'ya göre kusur yeteneğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Algılama yeteneği yalnız 12–15 yaş grubunda araştırılır; 15–18 grubunda ceza doğrudan indirilir. A 12 yaş altı tedbiri (m.31/1), C iradi sarhoşluğun etkisizliğini (m.34/2), D sağır-dilsizlerdeki 18–21 kaydırmasını (m.33) doğru verir.Kaynak: Suç teorisi ve yaptırımlar · Kusur yeteneği: yaş, akıl hastalığı

?Soru 7

Gecikmesinde sakınca bulunan bir hâlde savcının yazılı emriyle bir şüphelinin aracına el konulmuştur. CMK'ya göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma 24 saatte onaya sunulur ve 48 saatte karar verilmezse kalkar (m.127/3). A sonraki hâkim denetimini atlar; B iki süreyi yer değiştirir; D soruşturmada bu kararın sulh ceza hâkimliğine ait olduğunu unutur.Kaynak: Ceza muhakemesi hukuku · Arama, el koyma, iletişimin denetlenmesi

?Soru 8

TCK'daki iştirak hükümlerine göre aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. Azmettiren, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.
II. Özgü suçlarda özel faillik niteliği taşımayan kişi, bu suçun müşterek faili olabilir.
III. Suça iştirakten sorumluluk için suçun en azından teşebbüs aşamasına varması gerekir.

✓ C. I azmettirenin cezasını (m.38/1), III iştirak için gereken asgari aşamayı (m.40/3) doğru verir. II yanlıştır: özgü suçta sıfatı olmayan kişi fail olamaz, azmettiren ya da yardım eden olur (m.40/2). A III'ü eksik bırakır; B ve D yanlış olan II'yi içerir.Kaynak: Suç teorisi ve yaptırımlar · Suça iştirak

?Soru 9

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ile hapis cezasının ertelenmesi karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Açıklanması geri bırakılan hükümde hapis ertelenemez ve kısa süreli olsa da seçenek yaptırıma çevrilemez (m.231/7). A denetim sürelerini (CMK m.231/8, TCK m.51/3), B kapsam farkını, C denetimin sonuçlarını doğru verir.Kaynak: Ceza muhakemesi hukuku · Kovuşturma, HAGB ve kanun yolları

?Soru 10

CMK'ya göre aşağıdakilerden hangisinde, şüpheli ya da sanığın istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi zorunlu değildir?

✓ C. Zorunlu müdafilikte ölçü suçun alt sınırının 5 yıldan fazla hapis olmasıdır (m.150/3); alt sınırı 1 yıl olan suçta bu şart yoktur. A çocuk olduğu, B sağır ve dilsiz olduğu için (m.150/2), D alt sınır 5 yılı aştığı için müdafi zorunludur; bu şıklar zorunlu hâlleri doğru sayar.Kaynak: Ceza muhakemesi hukuku · Evreler, ilkeler ve süjeler
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →