Şüpheli ve sanığın hakları: ifade, sorgu, yasak usuller ve müdafi
Hukuk · Ceza Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
CMK'ya göre ifade ve sorguda şüpheliye hangi haklar hatırlatılır? Hangi usuller yasaktır, müdafisiz alınan kolluk ifadesi hükme esas alınabilir mi, müdafiin dosya inceleme yetkisi kısıtlanabilir mi?
Kısa cevap: İfade ya da sorguda şüpheliye yüklenen suç anlatılır, susma ve müdafi seçme hakkı hatırlatılır (CMK m.147). Kötü davranma, aldatma, cebir gibi yasak usullerle alınan ifade rızayla verilmiş olsa da delil olamaz; müdafisiz kolluk ifadesi hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (m.148). Müdafiin dosya inceleme yetkisi yalnız katalog suçlarda hâkim kararıyla kısıtlanabilir (m.153).Gözaltındaki bir şüpheli, kolluğun "itiraf edersen hemen çıkarsın" sözü üzerine avukat beklemeden suçu kabul etti; ertesi gün savcılıkta, müdafii yanındayken bu ifadeyi reddetti. Kolluk ifadesi hükme esas alınabilir mi?
Şüpheli ve sanık sıfatlarını, zorunlu müdafiliği ve koruma tedbirlerini Hukuk (KPSS A) serisindeki Ceza muhakemesi hukuku sayfasında görmüştük; bu sayfa o temelin üstüne süjelerin haklarını, delilleri ve özel usulleri ekler. İfadeyi kolluk ya da savcı, sorguyu hâkim ya da mahkeme alır. Önce kimlik saptanır; kişi kimlik sorularını doğru cevaplamakla yükümlüdür. Sonra yüklenen suç anlatılır; müdafi seçme hakkı, yakalanmanın bir yakınına bildirileceği, açıklama yapmamanın kanuni hakkı olduğu ve lehine delillerin toplanmasını isteyebileceği bildirilir (m.147).
Yasak usuller
Beyan özgür iradeye dayanmalıdır: kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir ya da tehdit yapılamaz, kanuna aykırı bir yarar vaat edilemez (m.148/1-2). Bu usullerle alınan ifade rızayla verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez (m.148/3). Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim ya da mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz; yeniden ifade gerekirse bunu yalnız Cumhuriyet savcısı alır (m.148/4-5). Girişteki kolluk ifadesi hem yarar vaadiyle alındığı hem de doğrulanmadığı için hükme dayanak olamaz.
Müdafiin yetkileri
Şüpheli müdafiiyle vekâletname aranmaksızın, başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşür; yazışmaları denetlenemez (m.154/1). Müdafi soruşturmada dosyayı inceleyip harçsız örnek alabilir; soruşturmanın amacı tehlikeye düşecekse bu yetki savcının istemiyle hâkim kararıyla ve yalnız kasten öldürme, cinsel saldırı, örgüt kurma gibi sayılı suçlarda kısıtlanabilir (m.153/2). Avukatın meslek sırrını ve iş kabul etme ödevini Avukatlık hukuku sayfasında göreceğiz.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Müdafi sayısı | Sınırsız; soruşturmada ifade almada ve örgüt suçlarının duruşmasında en çok üç avukat | m.149/1-2 |
| Görüşme | Vekâletnamesiz, gizli; sayılı suçlarda gözaltında hâkim kararıyla 24 saat kısıtlanabilir, bu sürede ifade alınmaz | m.154 |
| Kısıtlanamayan belgeler | Şüphelinin ifade tutanağı, bilirkişi raporları, müdafiin hazır bulunabileceği işlemlerin tutanakları | m.153/3 |
| Kovuşturmada | İddianamenin kabulünden sonra bütün dosya ve muhafaza altındaki deliller | m.153/4 |
Nasıl sorulurŞüphelinin hakları, yasak usullerin sonucu ya da müdafiin dosya inceleme yetkisinin sınırları "yanlıştır" kalıbıyla sorulur.
TuzakŞüphelinin rızasıyla verdiği ifadenin yasak usulle alınmış olsa bile delil olacağını sanmak.
Sınavda işaretleşüpheli susabilir, ama kimlik sorularını doğru cevaplamak zorundadır.
✎Boşluk doldurma ifade ve müdafi
Yasak usullerle alınan ifade verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez. Müdafi hazır bulunmaksızın alınan ifade, hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Soruşturmada ifade almada en çok avukat hazır bulunabilir.
?Soru çöz
5271 sayılı CMK'ya göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?