İdeoloji nedir? Destutt de Tracy'den Fukuyama'ya kavram ve sol-sağ ekseni
Kamu Yönetimi · Siyaset Bilimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİktidar nedir? Dahl, Bachrach-Baratz, Lukes ve Foucault iktidarı nasıl açıklar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Siyaset biliminin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İktidar, birinin başkalarının davranışını kendi istediği yönde etkileyebilme kapasitesidir. Dahl'a göre A'nın B'ye, B'nin başka türlü yapmayacağı bir şeyi yaptırmasıdır (karar verme). Bachrach ve Baratz bazı konuları gündeme hiç getirmemeyi (karar almama), Lukes insanların isteklerini biçimlendirmeyi ekler. Gramsci rızaya dayalı hegemonyayı, Foucault ise merkezsiz, ilişkisel ve bilgiyle iç içe iktidarı anlatır.
✎Konu anlatımı
İdeoloji nedir? Marx, Mannheim ve Althusser ideolojiyi nasıl açıklar, ideolojilerin sonu tezi ne söyler?
Kısa cevap: İdeoloji, toplumu açıklayan, ideal bir düzen öneren ve o düzene nasıl ulaşılacağını gösteren, eyleme yön veren fikirler bütünüdür. Kavramı Destutt de Tracy “fikirler bilimi” anlamında türetti; Marx egemen sınıfın düzeni meşrulaştıran fikirleri, Mannheim düzeni savunan düşünce (ütopyanın karşıtı) olarak gördü. Bell ve Fukuyama ise ideolojik çatışmanın sona erdiğini ileri sürdü.Seçim gecesi bir televizyon yorumcusu “merkez sağ oylar bölündü” der. Bu “sağ” sözcüğü, iki yüz yılı aşkın süre önce Paris'teki bir meclis salonunda kimin nereye oturduğundan gelir.
Her ideoloji üç soruya cevap verir: Toplum bugün nasıl? (betimleme ve eleştiri), Nasıl olmalı? (ideal düzen) ve Oraya nasıl gidilir? (eylem programı). Bu yüzden ideoloji yalnız bir düşünce değil, insanları harekete geçiren bir dünya görüşüdür. Sözcüğü 1790'ların sonunda Fransız düşünür Destutt de Tracy türetti; onun için ideoloji, fikirlerin kaynağını inceleyen yansız bir “fikirler bilimi”ydi.
Kavram nasıl olumsuz bir anlam kazandı?
Marx ve Engels Alman İdeolojisi'nde her çağın egemen fikirlerinin egemen sınıfın fikirleri olduğunu yazdı. Bu bakışta ideoloji, sömürüyü doğal gösteren bir perdedir; Marksist gelenek buna yanlış bilinç der. Siyaset biliminin temel kavramları sayfasında gördüğümüz Gramsci'nin hegemonyası bu fikri, egemenliğin rızayla kurulmasına taşıdı. Louis Althusser ise okul, aile, din ve medya gibi ideolojik devlet aygıtlarını, zora dayanan polis ve ordu gibi baskıcı aygıtlardan ayırdı.
Karl Mannheim İdeoloji ve Ütopya'da (1929) iki düşünce türünü karşılaştırdı: ideoloji mevcut düzeni savunan, ütopya onu aşmak isteyen düşüncedir. Her düşünce, onu üreten toplumsal konumdan izler taşır; Mannheim bu ilişkiyi inceleyen bilgi sosyolojisinin kurucularındandır.
İdeolojilerin sonu mu?
Daniel Bell İdeolojinin Sonu'nda (1960) refah devleti ve karma ekonomi üzerinde uzlaşan Batı'da büyük ideolojik kavgaların yerini teknik sorunların aldığını yazdı. Francis Fukuyama 1989'daki “Tarihin Sonu?” makalesinde Soğuk Savaş'ın bitişiyle liberal demokrasinin rakipsiz kaldığını, insanlığın ideolojik evriminin son noktasına ulaşıldığını ileri sürdü. İki tez de sonradan doğan milliyetçilik, köktencilik ve yeşil hareketler karşısında çok tartışıldı.
Nasıl sorulurBir ideoloji tanımı ya da kavram verilir, hangi düşünüre ait olduğu sorulur; “ideolojilerin sonu” tezinin sahipleri de eşleştirme kalıbında çıkar.
TuzakMannheim'ın ütopyasını “gerçekleşmesi imkânsız hayal” diye okumaktır; Mannheim'da ütopya, mevcut düzeni değiştirmeye yönelen düşüncedir. İkinci tuzak, Bell ile Fukuyama'yı karıştırmaktır: liberal demokrasinin zaferini ilan eden Fukuyama'dır.
Sınavda işaretleideolojik devlet aygıtları Althusser'in, hegemonya Gramsci'nin kavramıdır.
⇄Bilgi eşleştirme düşünür → kavram
?Soru çöz
Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle liberal demokrasinin rakipsiz kaldığını ve insanlığın ideolojik evriminin son aşamasına ulaşıldığını ileri süren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?