Siyaset nedir? Aristoteles'ten Easton'a tanımlar ve yaklaşımlar
Kamu Yönetimi · Siyaset Bilimi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Siyaset nedir? Siyaset bilimi siyaseti hangi yaklaşımlarla inceler?
Kısa cevap: Siyaset, bir toplumu bağlayan kararların kim tarafından ve nasıl alınacağı üzerine yürüyen mücadele ve uzlaşma sürecidir. Weber onu iktidara katılma ya da iktidarın dağılımını etkileme çabası, Easton “değerlerin otoriter dağıtımı”, Lasswell “kim neyi, ne zaman, nasıl alır” sorusu diye tanımlar. Siyaset bilimi bu süreci kurumsal, davranışsalcı, sistem, rasyonel seçim ve yeni kurumsalcı yaklaşımlarla inceler.Belediye meclisi kentteki son boş arsaya park mı otopark mı yapılacağını oylarken salonda iki proje değil, iki çıkar grubu, iki seçmen kitlesi ve yaklaşan bir seçim vardır.
Siyasetin tek bir tanımı yoktur, çünkü her tanım “siyasetin alanı nerede biter?” sorusuna farklı cevap verir. Dar tanımlar siyaseti devlet, hükümet ve parti faaliyetleriyle sınırlar. Geniş tanımlar ise kıt kaynakların ve gücün paylaşıldığı her ilişkiyi (iş yeri, okul, hatta aile) siyasal sayar. Sınavda tanım çoğu zaman düşünürüyle birlikte sorulur; bu yüzden tanımı sahibiyle öğrenmek gerekir.
| Düşünür | Siyaset ne demek? | Vurgusu |
|---|---|---|
| Aristoteles | İnsan “siyasal bir hayvandır” (zoon politikon); siyaset, polis içinde iyi yaşamın aranmasıdır | Ahlak ve ortak iyi |
| Machiavelli | İktidarı kazanma ve koruma sanatı | Siyaseti ahlak ve dinden ayırır |
| Max Weber | İktidara katılma ya da iktidarın dağılımını etkileme çabası | İktidar ve devlet |
| Harold Lasswell | Kim neyi, ne zaman, nasıl alır? | Kaynakların paylaşımı |
| David Easton | Değerlerin otoriter (bağlayıcı) dağıtımı | Bağlayıcı karar, sistem |
| Carl Schmitt | Dost ile düşmanı ayırmak | Çatışma, olağanüstü hâl |
Siyaset bilimi siyaseti nasıl inceler?
Disiplinin ilk dönemindeki geleneksel-kurumsal yaklaşım anayasaları, meclisleri, hükümetleri hukuki ve tarihsel metinlerden inceliyordu. 1950'lerde ABD'de yükselen davranışsalcılık bunu yetersiz buldu: bakılması gereken yer resmî kurallar değil, seçmenin, milletvekilinin, bürokratın gözlemlenebilir davranışıdır. Sonraki yaklaşımların her biri bir öncekinin boş bıraktığı yere cevap verdi.
| Yaklaşım | Dönem | Anahtar ad | Kavram |
|---|---|---|---|
| Geleneksel-kurumsal | 20. yy başı | (hukukçu, tarihçi) | Anayasa, kurum, normatif soru |
| Davranışsalcılık | 1950'ler | (ABD siyaset bilimi) | Gözlem, anket, değerden arınma |
| Sistem yaklaşımı | 1950'ler–60'lar | Easton | Girdi, çıktı, geri bildirim |
| Rasyonel seçim | 1950'ler sonrası | Downs, Olson | Orta seçmen, bedavacı |
| Yeni kurumsalcılık | 1980'ler | (March, Olsen) | Kural ve norm, patika bağımlılığı |
Davranışsalcılığın en etkili ürünlerinden biri David Easton'ın sistem yaklaşımıdır. Easton siyasal sistemi bir çevre içinde çalışan bir “dönüştürücü” olarak düşünür: çevreden talepler ve destekler girer, sistem bunları kararlara ve politikalara dönüştürür, bu çıktıların sonuçları geri bildirimle yeni girdilere dönüşür.
Talep, siyasal sistemden bir şey istemektir (asgari ücretin artması, yeni bir hastane). Destek ise sisteme bağlılıktır: oy vermek, vergiyi ödemek, yasalara uymak, rejimi meşru saymak. Talep çok, destek az olursa sistem zorlanır.
Rasyonel seçim seçmeni, politikacıyı ve bürokratı kendi çıkarını en çoklaştıran akılcı aktör sayar: Downs'a göre partiler oy için orta seçmene yaklaşır, Olson'a göre büyük gruplarda herkes “bedavacı” olmaya yönelir. Yeni kurumsalcılık kurumlara geri döner ama hukuki metne değil, kuralların ve normların davranışı nasıl biçimlendirdiğine bakar; bir kez seçilen yolun sonraki seçenekleri daraltmasına patika bağımlılığı der.
Nasıl sorulurBir tanım ya da kavram verilir, hangi düşünüre veya yaklaşıma ait olduğu sorulur; Easton modelinde bir olayın girdi mi çıktı mı olduğu da sık bir kalıptır.
TuzakDestek ile çıktıyı karıştırmaktır: vatandaşın vergi ödemesi sisteme verilen destektir (girdi), meclisin vergi kanunu çıkarması ise çıktıdır. İkinci tuzak, yeni kurumsalcılığı geleneksel kurumsal yaklaşımla aynı saymaktır.
Sınavda işaretle“değerlerin otoriter dağıtımı” Easton'ındır, Lasswell'in değil.
⇄Bilgi eşleştirme tanım → düşünür
?Soru çöz
Easton'ın siyasal sistem modeline göre aşağıdakilerden hangisi sisteme yönelik bir girdi değildir?