Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler: UNCLOS, Viyana sözleşmeleri, dokunulmazlıklar

Devletin egemenlik alanının karadan denize ve havaya nasıl uzandığını, 1982 UNCLOS'un deniz alanlarını ve diplomat ile konsolosun ayrıcalıklarını madde numaralarıyla öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ULUSLARARASI HUKUK · KAVRAM

Ülke ve sınırlar: işgalden uti possidetis'e, hava sahasına egemenlik

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEgemenlik ve Vestfalya düzeni nedir? Uluslararası ilişkilerde anarşi, ulusal çıkar ve güç ne demektir; sert, yumuşak ve akıllı güç arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Egemenlik, devletin ülkesi üzerinde en üstün otorite olması (iç egemenlik) ve dışarıda başka bir otoriteye bağlı olmamasıdır (dış egemenlik); bu düzen 1648 Vestfalya Barışı ile yerleşti. Anarşi devletlerin üstünde merkezî bir otoritenin yokluğudur. Güç bir aktörün başkasına istediğini yaptırabilme yeteneğidir; Nye zorlayan sert güç ile cezbeden yumuşak gücü ayırır.

Egemenlik, anarşi, ulusal çıkar, güç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Uluslararası hukukta ülke nasıl edinilir? İşgal, devir, zamanaşımı, birikme ve uti possidetis ne demektir? Hava sahası üzerinde egemenlik nasıldır?

Kısa cevap: Ülke; kara ülkesi, iç sular, karasuları ve bunların üstündeki hava sahasından oluşur. Edinme yolları işgal (sahipsiz toprakta etkin egemenlik), birikme, devir ve kazandırıcı zamanaşımıdır; zorla ilhak BM döneminde geçersizdir. Sömürgeden bağımsızlığa geçen devletler idari sınırları devralır (uti possidetis). 1944 Chicago Sözleşmesi'ne göre devletin hava sahası üzerinde tam ve münhasır egemenliği vardır.

1906'da bir ABD'li general, Pasifik'teki küçük bir adada Hollanda bayrağı görünce şaşırdı: ada, İspanya'nın keşfettiği ve ABD'ye devrettiği topraklar arasındaydı. Ada kimindi?

Uİ disiplini sayfasında gördüğümüz iç egemenlik, devletin belirli bir toprak parçası üzerinde kullandığı en üstün yetkidir. Bu toprak parçasına ülke denir: kara ülkesi, iç sular, karasuları ve bunların üstündeki hava sahası. Ülkenin nasıl kazanıldığı ve sınırının nereden geçtiği uluslararası hukukun en eski konularındandır.

Ülke edinme ve yitirme yolları
YolNe demek?Not
İşgalKimseye ait olmayan toprakta (terra nullius) egemenliği etkin biçimde kurmakYalnız keşif yetmez; etkin ve sürekli yönetim gerekir
BirikmeDoğal yolla yeni kara oluşması (alüvyon, volkanik ada)Kendiliğinden kıyı devletine geçer
DevirAntlaşmayla toprağın bir devletten ötekine geçmesiSatış ya da değişim: Alaska 1867
Kazandırıcı zamanaşımıUzun süre, açık ve itirazsız egemenlik kullanımıAsıl sahibin sessizliği belirleyici
TerkToprağı bırakma niyeti + fiilen bırakmaYitirme yolu; toprak yeniden sahipsiz olur

Başlangıçtaki adanın davası 1928'de hakem Max Huber'in verdiği Palmas Adası kararıyla çözüldü: İspanya'nın keşfi yalnız “başlangıç hakkı” doğurmuştu; adada yıllarca fiilen yönetim kuran Hollanda'nın egemenliği üstün geldi. Bu karar, işgalde etkinlik şartının simgesidir. Kuvvet kullanarak toprak almak (fetih, ilhak) ise BM Şartı'nın kuvvet yasağından sonra hukuken ülke edinme yolu değildir.

Sınırlar ve uti possidetis

Sınır önce antlaşmayla kâğıt üzerinde belirlenir, sonra arazide işaretlenir. Gemiyle geçilebilen sınır akarsularında sınır genellikle en derin kanalın ortasından (talveg), geçilemeyenlerde orta çizgiden geçer. 19. yüzyılda Latin Amerika'da, 20. yüzyılda Afrika'da bağımsızlığını kazanan devletler, sömürge döneminin idari sınırlarını olduğu gibi devraldı: uti possidetis juris. UAD 1986'da Burkina Faso–Mali davasında bu ilkenin sınır savaşlarını önlemeye hizmet eden genel bir kural olduğunu belirtti.

Hava sahası

1944 Chicago Sözleşmesi (m.1) devletin ülkesi üzerindeki hava sahasında tam ve münhasır egemenliğini tanır ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü'nü (ICAO) kurar. Karasularındaki zararsız geçişin havada karşılığı yoktur: tarifeli uçuşlar için izin ya da antlaşma gerekir. Bu izinler “hava özgürlükleri” diye sayılır: ilk ikisi teknik (ülke üzerinden uçmak, yolcu indirmeden teknik iniş), sonraki üçü ticaridir (kendi ülkesinden yolcu götürmek, yabancı ülkeden kendi ülkesine getirmek, üçüncü ülkeler arasında taşımak). Hava sahası karasularının dış sınırında biter; üstü açık deniz gibi serbesttir.

Akılda kalsın: Palmas (1928) = keşif yetmez, etkinlik gerekir. Uti possidetis = sömürge sınırı devlet sınırı olur. Havada zararsız geçiş yoktur; Chicago (1944) tam ve münhasır egemenlik der.
Sınavda

Nasıl sorulurBir vaka verilip hangi edinme yolu ya da ilke olduğu sorulur; ya da “hangisi ülke edinme yolu değildir?” denir.

TuzakKeşfin tek başına egemenlik kazandırdığını söyleyen ifadeyi doğru saymak; Palmas kararına göre etkin yönetim gerekir. İkinci tuzak, yabancı uçakların da karasularındaki gemiler gibi zararsız geçiş hakkına sahip olduğunu sanmak.

⇄Bilgi eşleştirme edinme yolu ve vakası

?Soru çöz

Bir sömürge imparatorluğunun iki ayrı idari bölgesi bağımsız devlet olur. Aralarındaki sınır, sömürge yönetiminin çizdiği idari sınır olarak kabul edilir. Bu çözüm aşağıdakilerden hangisine dayanır?

✓ A. Sömürge idari sınırlarının bağımsız devletlerin sınırına dönüşmesi uti possidetis juris ilkesidir. B yalnız akarsu sınırlarında en derin kanalı esas alır; C uzun ve itirazsız egemenlik ister, burada devralma var; D sahipsiz toprak gerektirir, oysa toprak zaten bir yönetimin elindeydi.
ULUSLARARASI HUKUK · DENİZ

İç sular ve karasuları: 12 mil, zararsız geçiş ve boğazlar

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası hukukun kaynakları nelerdir? UAD Statüsü'nün 38. maddesi hangi kaynakları sayar, asli ve yardımcı kaynak farkı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

UAD Statüsü m.38'e göre Divan uyuşmazlığı uluslararası sözleşmeler, uluslararası örf ve adet ve uygar uluslarca tanınan hukukun genel ilkeleriyle çözer; yargı kararları ve en yetkin yazarların öğretileri yardımcı araçtır. Taraflar isterse hakkaniyetle karar verebilir. Tek taraflı işlemler ve bağlayıcı örgüt kararları da kaynaktır.

UAD Statüsü m.38: kaynaklar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karasuları kaç mildir? Zararsız geçiş hakkı nedir, UNCLOS m.19'a göre hangi faaliyetler geçişi zararlı kılar? Transit geçiş nedir?

Kısa cevap: 1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) göre deniz alanları esas hattan ölçülür. Esas hattın kara tarafı iç sulardır; karasuları esas hattan en çok 12 deniz mili uzanır (m.3) ve kıyı devletinin egemenliğindedir. Bütün devletlerin gemileri karasularında zararsız geçiş hakkına sahiptir (m.17); m.19/2 geçişi zararlı kılan faaliyetleri sayar. Uluslararası boğazlarda transit geçiş uygulanır.

Yabancı bir yük gemisi bir ülkenin karasularından geçerken güvertesinden küçük bir insansız hava aracı kaldırır. Gemi hâlâ “zararsız” mı geçiyor?

Deniz hukukunun bugünkü temel metni, 1982'de imzalanıp 1994'te yürürlüğe giren UNCLOS'tur. Türkiye sözleşmeye taraf değildir; ama sözleşmenin pek çok kuralı, Uluslararası hukukun kaynakları sayfasında gördüğümüz örf ve adet hukukunun da parçasıdır. Bütün deniz alanları esas hattan ölçülür. Normal esas hat, kıyının en düşük cezir (alçalma) çizgisidir (m.5); kıyı çok girintiliyse ya da önünde ada dizisi varsa uç noktaları birleştiren düz esas hat çizilebilir (m.7).

İç sular ve karasuları

Esas hattın kara tarafında kalan limanlar, körfez içleri ve nehir ağızları iç sulardır (m.8); kıyı devleti burada kara ülkesindeki gibi tam egemendir ve yabancı gemilere geçiş hakkı tanımak zorunda değildir. Esas hattan itibaren en çok 12 deniz mili genişliğindeki şerit karasularıdır (m.3). Egemenlik karasularının suyunu, deniz yatağını ve üstündeki hava sahasını kapsar. Tek sınırlama, yabancı gemilerin geçiş hakkıdır.

Zararsız geçiş

Kıyıdaş olsun olmasın bütün devletlerin gemileri karasularında zararsız geçiş hakkına sahiptir (m.17). Geçiş kesintisiz ve hızlı olmalıdır (m.18); kıyı devletinin barışına, düzenine ve güvenliğine zarar vermediği sürece zararsızdır (m.19/1). m.19/2 geçişi zararlı kılan faaliyetleri tek tek sayar: kuvvet kullanma ya da tehdidi, silahlarla tatbikat, kıyı devletinin savunmasına zarar verecek bilgi toplama ve propaganda, gemiye uçak ya da askerî araç alma ve indirme, gümrük, mali, göç ya da sağlık kurallarına aykırı yükleme, kasıtlı ve ağır kirletme, balıkçılık, araştırma ve ölçüm, haberleşmeyi bozma ve geçişle doğrudan ilgisi olmayan her faaliyet. Denizaltılar karasularında su üstünde ve bayrağını göstererek seyretmek zorundadır (m.20).

Boğazlar

Uluslararası seyrüseferde kullanılan boğazlarda zararsız geçişten daha geniş bir hak vardır: transit geçiş (m.38). Bütün gemiler ve uçaklar boğazdan kesintisiz ve hızlı geçmek amacıyla serbestçe seyreder ve uçar; denizaltıların su üstüne çıkması gerekmez ve kıyı devleti transit geçişi askıya alamaz. Ancak uzun süredir yürürlükte olan özel sözleşmelerle düzenlenen boğazlar bu kuralın dışındadır (m.35/c). Türk Boğazları'nın rejimi 1936 Montrö Sözleşmesi'yle düzenlenir; ayrıntısını Türk dış politikası 1923-1990 sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: İç sular: tam egemenlik, geçiş hakkı yok. Karasuları: 12 mil, egemenlik + zararsız geçiş (m.17–19). Boğaz: transit geçiş (m.38), uçak da geçer. Denizaltı karasularında su üstünde ve bayraklı.
Sınavda

Nasıl sorulurm.19/2'deki faaliyetlerden biri değiştirilerek “hangisi geçişi zararlı kılan faaliyetlerden biri değildir?” diye sorulur ya da karasularının genişliği ve ölçüldüğü hat istenir.

TuzakKarasularının kıyıdan değil esas hattan ölçüldüğünü unutmak. İkinci tuzak, zararsız geçişin uçakları da kapsadığını sanmak; uçak için transit geçiş yalnız uluslararası boğazlarda vardır.

Sınavda işaretlekıyı devletine sadece “haber vermeden” geçmek tek başına zararlı geçiş sayılmaz.

✎Boşluk doldurma karasuları ve geçiş

Karasuları esas hattan en çok deniz mili uzanır. Karasularından geçen denizaltı su üstünde ve seyretmek zorundadır. Uluslararası boğazlarda gemilerin yanında uçakları da kapsayan ve askıya alınamayan hak adını alır.

12bayrağını göstererektransit geçiş24zararsız geçişdalarak

?Soru çöz

UNCLOS'a göre aşağıdakilerden hangisi, yabancı bir geminin karasularındaki geçişini zararlı kılan faaliyetlerden biri değildir?

✓ C. Su üstünde ve bayrakla seyretmek bir ihlal değil, m.20'nin denizaltıdan istediği davranıştır. A gemiye hava aracı alma ve indirme, B balıkçılık, D savunmaya zarar veren bilgi toplama m.19/2'de geçişi zararlı kılan faaliyetler olarak sayılır.
ULUSLARARASI HUKUK · DENİZ

Bitişik bölge, MEB ve kıta sahanlığı: egemenlikten egemenlik haklarına

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Bitişik bölge, münhasır ekonomik bölge (MEB) ve kıta sahanlığı nedir, kaç mildir? Kıyı devletinin bu alanlardaki hakları nelerdir? Adalar MEB'e sahip midir?

Kısa cevap: Bitişik bölge esas hattan 24 mile kadar uzanır; kıyı devleti burada gümrük, mali, göç ve sağlık kurallarını denetler (m.33). Münhasır ekonomik bölge (MEB) 200 mile kadardır ve kıyı devletine canlı ve cansız kaynaklar üzerinde egemenlik hakları verir (m.56–57). Kıta sahanlığı hakları kendiliğinden doğar, ilan gerektirmez (m.77). İnsan yaşamına elverişsiz kayalıkların MEB ve kıta sahanlığı yoktur (m.121/3).

Bir ülkenin kıyısından 150 mil açıkta yabancı bir şirket doğal gaz arıyor. Burası karasuları değil; o ülkenin izni yine de gerekir mi?

Karasularının ötesinde kıyı devleti artık egemen değildir; yalnız belirli amaçlarla sınırlı yetki ya da egemenlik hakları kullanır. Bu ayrım deniz hukukunun en çok sorulan noktasıdır.

Bitişik bölge (24 mil)

Karasularına bitişik ve esas hattan en çok 24 mil uzanan bu bölgede kıyı devleti dört alanda denetim yapabilir: gümrük, mali, göç ve sağlık kurallarının ihlalini önlemek ve ülkesinde ya da karasularında işlenmiş ihlalleri cezalandırmak (m.33). Bitişik bölge kendiliğinden doğmaz; kıyı devleti ilan eder.

Münhasır ekonomik bölge (200 mil)

MEB esas hattan 200 mile kadar uzanır (m.57). Kıyı devleti burada suyun, deniz yatağının ve toprak altının canlı ve cansız kaynaklarını araştırma, işletme ve koruma konusunda egemenlik haklarına sahiptir; yapay adalar, bilimsel araştırma ve deniz çevresinin korunması üzerinde de yetkilidir (m.56). Öteki devletler MEB'de seyrüsefer, uçuş ve kablo-boru hattı döşeme özgürlüklerini korur (m.58). MEB de ilanla kurulur.

Kıta sahanlığı ve adalar

Kıta sahanlığı, kara ülkesinin deniz altındaki doğal uzantısının deniz yatağı ve toprak altıdır; kıta kenarı daha yakında bitse bile 200 mile kadar kabul edilir, doğal uzantı daha ileri gidiyorsa belirli ölçütlerle 350 mile kadar uzanabilir (m.76). Kıyı devletinin buradaki hakları kendiliğinden vardır: etkin işgale ya da açık bir ilana bağlı değildir (m.77/3). Karşılıklı ya da yan yana kıyılar arasında MEB ve kıta sahanlığı, uluslararası hukuka dayanan bir antlaşmayla ve hakkaniyete uygun bir çözüme ulaşacak biçimde sınırlandırılır (m.74, m.83). Adalar kara ülkesi gibi bütün deniz alanlarına sahiptir; ama insan yaşamını ya da kendi ekonomik yaşamını sürdüremeyen kayalıkların MEB'i ve kıta sahanlığı yoktur (m.121/3).

Bütün genişlikler kıyıdan değil esas hattan ölçülür; karasularının ötesinde egemenlik yerini sınırlı haklara bırakır.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: 12 – 24 – 200 – (350). Karasuları egemenlik, bitişik bölge denetim, MEB egemenlik hakkı, açık deniz özgürlük. Kıta sahanlığı ilansız, bitişik bölge ve MEB ilanla.
Sınavda

Nasıl sorulurAlanlar ve genişlikleri eşleştirilir ya da bitişik bölgedeki dört denetim alanı sorulur; öncüllerle kıta sahanlığının ilan gerektirip gerektirmediği yoklanır.

TuzakBitişik bölgede güvenlik ya da savunma yetkisi olduğunu sanmak; m.33 yalnız gümrük, mali, göç ve sağlık der. İkinci tuzak, MEB'de kıyı devletinin egemen olduğunu söylemek; egemenlik karasularında biter, MEB'de egemenlik hakları vardır.

↕Sıralama kıyıdan açığa deniz alanları

  1. Münhasır ekonomik bölge
  2. Karasuları
  3. Açık deniz
  4. İç sular
  5. Bitişik bölge

?Soru çöz

Türkiye UNCLOS'a taraf değildir.
I. Sözleşme, Türkiye'ye onun rızası olmadan antlaşma olarak yükümlülük yükleyemez.
II. Sözleşmedeki kurallardan örf ve adet hukukuna dönüşmüş olanlar Türkiye'yi de bağlar.
III. Türkiye'nin kıta sahanlığı üzerindeki hakları ancak bu hakları ilan ettiği anda doğar.
Yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

✓ B. Antlaşma rızası olmayan üçüncü devlete yükümlülük yüklemez (I), ama örf ve adete dönüşmüş kural bütün devletleri bağlar (II). A II'yi unutur, oysa örf antlaşmadan bağımsız bir kaynaktır; C ve D III'ü doğru sayar, oysa kıta sahanlığı hakları kendiliğinden vardır, ilana bağlı değildir.
ULUSLARARASI HUKUK · DENİZ

Açık deniz: altı özgürlük, bayrak devleti, korsanlık ve sıcak takip

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Açık deniz özgürlükleri nelerdir? Bayrak devleti, korsanlık ve sıcak takip hakkı UNCLOS'ta nasıl düzenlenir? Bölge ve insanlığın ortak mirası nedir?

Kısa cevap: Açık deniz bütün devletlere açıktır ve hiçbir devlet egemenlik iddia edemez. UNCLOS m.87 seyrüsefer, uçuş, kablo ve boru hattı döşeme, yapay ada kurma, balıkçılık ve bilimsel araştırma özgürlüklerini sayar. Gemi açık denizde yalnız bayrak devletinin yetkisindedir; istisnalar korsanlık (her devlet el koyabilir, m.105) ve kıyı devletinin yetki alanında başlayıp kesintisiz süren sıcak takiptir (m.111).

Kıyı polisinin kaçak balıkçı teknesini karasularında durdurma emrine tekne uymaz ve açık denize kaçar. Polis teknesi kovalamaya devam edebilir mi?

MEB'in ve karasularının ötesindeki sular açık denizdir. Hiçbir devlet açık denizin bir bölümünü egemenliğine tabi kılamaz; kıyısı olsun olmasın her devlet açık denizi kullanabilir. m.87 bu kullanımları altı özgürlük olarak sayar: seyrüsefer, uçuş, deniz altı kablo ve boru hattı döşeme, yapay ada ve tesis kurma, balıkçılık ve bilimsel araştırma.

Bayrak devleti ve istisnalar

Gemiler, bayrağını taşıma hakkına sahip oldukları devletin uyrukluğundadır ve devlet ile gemi arasında gerçek bir bağ bulunmalıdır (m.91). Açık denizde gemi kural olarak yalnız bayrak devletinin münhasır yetkisindedir (m.92). Bu kuralın en eski istisnası korsanlıktır: özel amaçlarla bir özel gemi ya da uçağın açık denizde başka bir gemiye karşı yasa dışı şiddet eylemidir (m.101). Korsanlık bütün insanlığa karşı suç sayıldığı için her devlet açık denizde korsan gemiye el koyabilir ve kendi mahkemesinde yargılayabilir (m.105). Savaş gemileri, korsanlık, köle ticareti ve bayraksız seyir şüphesiyle gemiyi durdurup belgelerini inceleyebilir (ziyaret hakkı, m.110).

Sıcak takip

Kıyı devleti, kurallarını ihlal ettiğine inandığı yabancı gemiyi iç sularında, karasularında ya da bitişik bölgesinde durdurmaya çalışıp gemi kaçarsa onu açık denizde de kovalayabilir: sıcak takip (m.111/1). Bitişik bölgede başlayan takip yalnız o bölgenin koruduğu kuralların (gümrük, maliye, göç, sağlık) ihlalinde mümkündür. Bir önceki konudaki MEB ve kıta sahanlığı da başlangıç yeri olabilir: kıyı devletinin bu alanlara ilişkin kurallarının (ör. MEB'de izinsiz balıkçılık, kıta sahanlığı tesislerinin güvenlik bölgesi) ihlalinde takip oradan başlar (m.111/2). Şartlar: takip kıyı devletinin yetki alanında başlamalı, önce görülebilir ya da duyulabilir bir dur işareti verilmeli, savaş gemisi ya da devlet hizmetindeki işaretli gemi veya uçakla yapılmalı ve kesintisiz sürmelidir. Kaçan gemi kendi ülkesinin ya da üçüncü bir devletin karasularına girdiği anda takip hakkı sona erer.

Ulusal yetki alanlarının ötesindeki deniz yatağı ve toprak altı Bölge'dir; Bölge ve kaynakları insanlığın ortak mirasıdır (m.136) ve Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi tarafından yönetilir. Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar için Hamburg'daki Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi kurulmuştur.

Akılda kalsın: Açık denizde kural bayrak devleti (m.92); istisna korsanlık (m.105, herkes el koyar) ve sıcak takip (m.111: iç sular, karasuları, bitişik bölge, MEB ya da kıta sahanlığında başlar; kesintisiz; kendi ya da üçüncü devlet karasularında biter). Bölge = insanlığın ortak mirası (m.136).
Sınavda

Nasıl sorulurAçık deniz özgürlükleri sayılır ve hangisinin bu özgürlüklerden olmadığı sorulur; ya da bir kovalamaca anlatılıp sıcak takibin hukuka uygunluğu istenir.

TuzakSıcak takibin açık denizde başlayabileceğini ya da kaçan geminin üçüncü devlet karasularında da sürdürülebileceğini söylemek. İkinci tuzak, korsanlığı yalnız bayrak devletinin cezalandırabileceğini sanmak; korsanlıkta evrensel yetki vardır.

⇄Bilgi eşleştirme açık deniz kuralı ve maddesi

?Soru çöz

X devletinin sahil güvenlik gemisi, karasularında kaçak avlanan Y bayraklı tekneye dur emri verir; tekne açık denize kaçar. Sahil güvenlik gemisi tekneyi gözden kaybetmeden kovalar, ancak tekne Z devletinin karasularına girer. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Karasularında başlayıp kesintisiz süren takip açık denizde de hukuka uygundur ve üçüncü devlet karasularına girilince biter (m.111/3). A sıcak takibin açık denize taşabildiğini unutur; B üçüncü devletin egemenliğini çiğner; C kaçak avcılığı korsanlıkla karıştırır, korsanlık başka gemiye karşı şiddettir.
ULUSLARARASI HUKUK · DİPLOMASİ

Diplomatik misyon: görevler, agreman, persona non grata ve şef sınıfları

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'ne göre antlaşma nedir, nasıl yapılır? Yetki belgesi, onay ve çekince ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

1969 Viyana Sözleşmesi antlaşmayı devletler arasında yazılı olarak yapılan ve uluslararası hukuka tabi uluslararası anlaşma olarak tanımlar (m.2). Antlaşma müzakere, metnin kabulü, imza ve onayla kurulur; devlet başkanı, hükümet başkanı ve dışişleri bakanı yetki belgesi istemez (m.7). Çekince, antlaşma yasaklamıyor ve amacıyla bağdaşıyorsa konabilir (m.19).

Antlaşmaların yapılması ve çekince

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'ne göre diplomatik misyonun görevleri nelerdir? Agreman, persona non grata ve misyon şefi sınıfları nedir?

Kısa cevap: 1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'ne göre diplomatik ilişki karşılıklı rızayla kurulur. Misyonun görevleri temsil, koruma, müzakere, bilgi edinme ve dostça ilişkileri geliştirmektir (m.3). Misyon şefi için kabul eden devletin onayı (agreman) gerekir (m.4); kabul eden devlet bir diplomatı gerekçe göstermeden istenmeyen kişi (persona non grata) ilan edebilir (m.9). Büyükelçi ve elçiler devlet başkanı, maslahatgüzarlar dışişleri bakanı nezdinde akredite edilir (m.14).

Bir ülke yeni büyükelçi adayının adını karşı tarafa bildirir; aylarca cevap gelmez. Karşı taraf bir gerekçe söylemek zorunda mıdır?

Elçilerin dokunulmazlığı yüzyıllardır uyulan bir örf ve adet kuralıdır. Uluslararası hukukun kaynakları sayfasında gördüğümüz bu kaynak 1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'yle yazılı hâle getirildi. Diplomatik ilişki ve daimî misyon kurmak iki devletin karşılıklı rızasına bağlıdır (m.2); misyonu gönderen gönderen devlet, ağırlayan kabul eden devlettir.

Misyonun görevleri (m.3)

  • Gönderen devleti kabul eden devlette temsil etmek
  • Gönderen devletin ve vatandaşlarının çıkarlarını uluslararası hukuk sınırları içinde korumak
  • Kabul eden devletin hükümetiyle müzakere etmek
  • Kabul eden devletteki gelişmeleri yasal yollarla öğrenip rapor etmek
  • Dostça ilişkileri ve ekonomik, kültürel, bilimsel ilişkileri geliştirmek

Bilgi edinmede “yasal yollarla” kaydı önemlidir: casusluk misyon görevi değildir. Misyon konsolosluk görevlerini de yapabilir (m.3/2).

Agreman ve persona non grata

Gönderen devlet, misyon şefi olarak atamak istediği kişi için kabul eden devletin onayını, yani agremanı almak zorundadır (m.4); kabul eden devlet reddinin gerekçesini söylemek zorunda değildir. Agreman yalnız misyon şefi için istenir. Kabul eden devlet, misyon şefini ya da diplomatik personelden birini her zaman ve gerekçe göstermeden persona non grata (istenmeyen kişi) ilan edebilir; kişi ülkeye gelmeden önce de ilan yapılabilir. Gönderen devlet kişiyi geri çağırır; çağırmazsa kabul eden devlet onu misyon üyesi saymayı reddedebilir (m.9).

Misyon şefi sınıfları (m.14)
SınıfKimin nezdinde akredite edilir?
Büyükelçi ve Papalık büyükelçisi (nuncio)Devlet başkanı
Elçi ve Papalık elçisi (internuncio)Devlet başkanı
MaslahatgüzarDışişleri bakanı

Sınıflar arasında öncelik ve protokol dışında fark yoktur (m.14/2). Misyon binası dokunulmazdır; kabul eden devletin görevlileri misyon şefinin izni olmadan giremez ve kabul eden devlet binayı korumakla özel olarak yükümlüdür (m.22). Diplomatik çanta açılamaz ve alıkonulamaz (m.27/3).

Akılda kalsın: Agreman = misyon şefine önceden onay (m.4); persona non grata = sonradan ret, gerekçesiz, her zaman (m.9). Büyükelçi ve elçi devlet başkanına, maslahatgüzar dışişleri bakanına.
Sınavda

Nasıl sorulurMisyon şefi sınıflarından hangisinin devlet başkanı nezdinde akredite edilmediği sorulur ya da m.3'teki görevlerden biri değiştirilip “hangisi misyonun görevlerinden değildir?” denir.

TuzakMaslahatgüzarı da devlet başkanına akredite saymak. İkinci tuzak, persona non grata ilanının gerekçe gerektirdiğini ya da yalnız ülkedeki diplomata yapılabildiğini sanmak.

Sınavda işaretlemisyonun iç işlerine karışmama yükümlülüğü vardır; kabul eden devletin iç siyasetinde taraf tutmak görev değil ihlaldir.

✎Boşluk doldurma misyon şefi ve kabul

Gönderen devlet, misyon şefi olarak atayacağı kişi için kabul eden devletin almak zorundadır. Kabul eden devlet bir diplomatı gerekçe göstermeden ilan edebilir. Dışişleri bakanı nezdinde akredite edilen misyon şefi sınıfındadır.

agremanınıpersona non gratamaslahatgüzarexequaturbüyükelçigüven mektubu

?Soru çöz

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'yle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. m.14'e göre büyükelçi ve elçiler devlet başkanına, maslahatgüzarlar dışişleri bakanına akredite edilir. A agreman yalnız misyon şefi için istenir; B persona non grata gerekçesizdir; D m.3 bilgi edinmeyi “yasal yollarla” sınırlar, casusluk görev değildir.
ULUSLARARASI HUKUK · DİPLOMASİ

Diplomatik dokunulmazlık ve konsolosluk: m.29, m.31 ve 1963 Viyana

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Diplomatik ajanın dokunulmazlık ve yargı bağışıklığı nedir, istisnaları nelerdir? Konsolosların bağışıklığı diplomatlardan nasıl farklıdır, exequatur nedir?

Kısa cevap: Diplomatik ajanın kişiliği dokunulmazdır, tutuklanamaz ve gözaltına alınamaz (1961 m.29). Ceza yargısından tam bağışıktır; hukuk ve idari yargıdan da bağışıktır, yalnız özel taşınmaz, miras ve görev dışı ticari faaliyet davaları istisnadır (m.31). Konsoloslar 1963 Viyana Sözleşmesi'ne göre yalnız görev işlemlerinden bağışıktır (m.43) ve ağır suçta yargı kararıyla tutuklanabilir (m.41). Konsolosluk şefi exequatur ile göreve başlar.

Bir büyükelçilik müsteşarı başkentte trafik kazasına yol açar; aynı hafta bir başkonsolos kendi adına işlettiği bir lokanta yüzünden dava edilir. İkisinin de bağışıklığı aynı mıdır?

Dokunulmazlık, kişiye ödül değil, misyonun görevini baskı görmeden yapabilmesi için tanınır (işlevsel gerekçe). Bu yüzden diplomat kabul eden devletin yasalarına uymakla yükümlüdür (m.41); bağışıklık yalnız yargılanmasını engeller.

Diplomatik ajan

Diplomatın kişiliği dokunulmazdır: hiçbir biçimde tutuklanamaz ya da gözaltına alınamaz ve kabul eden devlet onu saldırılara karşı korumak zorundadır (m.29). Özel konutu ve evrakı da dokunulmazdır (m.30). Ceza yargısı bağışıklığı istisnasızdır. Hukuk ve idari yargı bağışıklığının ise üç istisnası vardır (m.31/1): kabul eden devletteki özel taşınmaz malına ilişkin ayni davalar, özel kişi sıfatıyla taraf olduğu miras davaları ve görevi dışında yürüttüğü serbest meslek ya da ticari faaliyet davaları. Diplomat tanıklık yapmaya zorlanamaz (m.31/2). Bağışıklıktan yalnız gönderen devlet ve açıkça vazgeçebilir (m.32); diplomat kendi adına vazgeçemez.

Konsolosluk ilişkileri (1963)

Konsolosluklar siyasal temsil değil, vatandaşlara hizmet (pasaport, vize, noterlik, ticaret) için kurulur. Konsolosluk şefi gönderen devletin verdiği beratla atanır, kabul eden devletin verdiği exequatur izniyle göreve başlar (m.12). Şefler dört sınıftır: başkonsolos, konsolos, konsolos yardımcısı ve konsolosluk ajanı (m.9). Tutuklanan yabancının, isterse konsolosluğuna gecikmeden haber verilmesi ve bu hakkın kendisine bildirilmesi gerekir (m.36); UAD, ABD'nin bu yükümlülüğü ihlal ettiğini 2001'de LaGrand davasında saptadı.

Diplomat ile konsolos: dokunulmazlık farkları
Diplomatik ajan (1961)Konsolosluk memuru (1963)
Göreve kabulAgreman (misyon şefi)Exequatur (konsolosluk şefi)
Kişi dokunulmazlığıMutlak; hiçbir biçimde tutuklanamaz (m.29)Ağır suçta yetkili yargı kararıyla tutuklanabilir (m.41)
Yargı bağışıklığıCeza tam; hukukta üç istisna (m.31)Yalnız görev işlemleri (m.43)
BinaMutlak dokunulmaz; şefin izni şart (m.22)Yalnız çalışma bölümü; yangın ya da felakette izin varsayılır (m.31)
ÇantaAçılamaz, alıkonulamazCiddi şüphede açılması istenebilir; ret hâlinde geri gönderilir
Akılda kalsın: Diplomat: mutlak kişi dokunulmazlığı (m.29), ceza tam, hukukta üç istisna: taşınmaz, miras, ticaret (m.31). Konsolos: görev bağışıklığı (m.43), ağır suçta tutuklanabilir (m.41), exequatur ile başlar.
Sınavda

Nasıl sorulurm.31'in istisnalarından biri değiştirilerek sorulur ya da öncüllerle diplomat ve konsolos farkı yoklanır.

TuzakDiplomatın ceza yargısı bağışıklığında da istisna olduğunu sanmak; istisnalar yalnız hukuk ve idari yargıdadır. İkinci tuzak, diplomatın bağışıklıktan kendisinin vazgeçebileceğini söylemek; vazgeçme gönderen devlete aittir ve açık olmalıdır.

⇄Bilgi eşleştirme 1963 Viyana kuralı ve maddesi

?Soru çöz

Kabul eden devlette görev yapan bir diplomatik ajana karşı açılan aşağıdaki davalardan hangileri, yargı bağışıklığının istisnası olduğu için görülebilir?
I. Kendi adına satın aldığı yazlık evin mülkiyetine ilişkin dava
II. Görevi dışında yürüttüğü danışmanlık işinden doğan dava
III. Yol açtığı trafik kazası nedeniyle açılan ceza davası

✓ A. Özel taşınmaz davası (I) ve görev dışı ticari ya da mesleki faaliyet davası (II) m.31/1'in istisnalarıdır. B ve C ceza davasını görülebilir sayar, oysa ceza yargısı bağışıklığı istisnasızdır; D aynı hatayı yapar, ayrıca istisnaların yalnız hukuk ve idari yargıda olduğunu unutur.
ULUSLARARASI HUKUK · DİPLOMASİ

Devlet bağışıklığı ve diplomatik koruma: Nottebohm'un gerçek bağı

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Devlet bağışıklığı nedir, mutlak ve sınırlı bağışıklık farkı nedir? Diplomatik korumanın şartları nelerdir, Nottebohm davası ne söyler?

Kısa cevap: Devlet bağışıklığı, bir devletin başka bir devletin mahkemelerinde yargılanamamasıdır. Bugün egemen sınırlı bağışıklık görüşüne göre yönetim işlemleri (jure imperii) bağışıktır, ticari işlemler (jure gestionis) değildir. Diplomatik koruma, devletin yabancı devletin haksız fiiline uğrayan vatandaşının davasını kendi hakkı olarak üstlenmesidir; şartları uyrukluk bağı ve iç hukuk yollarının tüketilmesidir. Nottebohm (1955) uyruklukta gerçek ve etkin bağ arar.

Bir devletin büyükelçiliği, binasının tadilatını yapan yerel şirkete parasını ödemez. Şirket o devleti kendi ülkesinin mahkemesinde dava edebilir mi?

Devlet bağışıklığı

Eşit egemenler birbirini yargılayamaz. Bu ilkeden doğan devlet bağışıklığı başlangıçta mutlaktı: devlet ne yaparsa yapsın başka bir devletin mahkemesinde yargılanamazdı. 20. yüzyılda devletler ticarete girip şirket gibi sözleşme yapmaya başlayınca sınırlı bağışıklık anlayışı yerleşti: egemenlik yetkisiyle yapılan yönetim işlemleri (jure imperii: askerî faaliyet, kamulaştırma, yasama) bağışıktır; herkesin yapabileceği ticari ve özel hukuk işlemleri (jure gestionis: tadilat sözleşmesi, mal alımı, tahvil) bağışık değildir. Türkiye de bu çizgidedir: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'a göre yabancı devletler özel hukuk ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklarda yargı bağışıklığına sahip değildir (m.49).

Ek bilgi: Almanya–İtalya (2012)

UAD, İtalyan mahkemelerinin İkinci Dünya Savaşı'ndaki Alman askerî eylemleri nedeniyle Almanya aleyhine tazminata hükmetmesini bağışıklık ihlali saydı: silahlı kuvvetlerin eylemi yönetim işlemidir ve ağır insan hakları ihlali iddiası örf ve adet hukukundaki bağışıklığı kaldırmaz.

Uyrukluk ve diplomatik koruma

Yabancı bir ülkede haksızlığa uğrayan birey, kural olarak o devlete karşı uluslararası bir yargı yerine gidemez. Onun yerine kendi devleti diplomatik koruma yoluyla davayı üstlenebilir. UDAD 1924 Mavrommatis kararında devletin burada vatandaşının değil, uluslararası hukuka saygı gösterilmesini isteme yönündeki kendi hakkını ileri sürdüğünü söyledi; bu yüzden korumaya başvurup başvurmamak devletin takdirindedir.

İki temel şart vardır: uyrukluk bağı (birey zarar anında ve talep sırasında koruyan devletin vatandaşı olmalıdır) ve iç hukuk yollarının tüketilmesi (birey önce haksızlığı yapan devletin mahkemelerine başvurmuş olmalıdır). Uyrukluk her devletin kendi iç hukukuyla verilir; ama başka bir devlete karşı ileri sürülebilmesi için gerçek bir bağa dayanmalıdır. UAD 1955 Nottebohm davasında, bir Alman'ın Guatemala'da otuz yılı aşkın yaşadıktan sonra kısa bir ziyaretle aldığı Liechtenstein uyrukluğunu Guatemala'ya karşı geçersiz saydı: gerçek ve etkin bağ yoktu.

Akılda kalsın: Sınırlı bağışıklık: imperii bağışık, gestionis değil. Diplomatik koruma = devletin kendi hakkı (Mavrommatis 1924); şartlar uyrukluk + iç hukuk yollarının tüketilmesi; Nottebohm (1955) = gerçek ve etkin bağ.
Sınavda

Nasıl sorulurBir devletin bir işlemi anlatılıp bağışıklık kapsamında olup olmadığı sorulur ya da “hangisi diplomatik korumanın şartlarından biridir?” denir; Nottebohm davasının ilkesi istenir.

TuzakDiplomatik korumayı diplomatların dokunulmazlığıyla karıştırmak; diplomatik koruma, devletin vatandaşı adına yaptığı uluslararası taleptir. İkinci tuzak, bireyin diplomatik korumayı devletinden hak olarak isteyebildiğini sanmak; karar devletin takdiridir.

✎Boşluk doldurma bağışıklık ve koruma

Sınırlı bağışıklık anlayışında devletin ticari işlemleri, yani jure işlemleri, yargı bağışıklığından yararlanmaz. Diplomatik korumanın şartlarından biri, bireyin önce tüketmiş olmasıdır. Uyruklukta gerçek ve etkin bağ arayan 1955 tarihli UAD kararı davasıdır.

gestionisiç hukuk yollarınıNottebohmimperiiMavrommatisuluslararası yargı yollarını

?Soru çöz

X devletinin vatandaşı olan bir iş insanının Y devletindeki fabrikası, Y hükümetinin kararıyla tazminatsız olarak elinden alınmıştır. X devletinin bu kişi adına Y'ye karşı diplomatik koruma yoluna başvurabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gerekir?

✓ B. Diplomatik korumanın iki temel şartı uyrukluk bağı ve iç hukuk yollarının tüketilmesidir. A korumayı bireyin hakkı sayar, oysa devletin takdiridir; C diplomatik korumayı diplomatik dokunulmazlıkla karıştırır; D bağışıklık ölçütünü diplomatik korumanın şartı sanır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

UAD önündeki bir davada X devleti, Divan'ın daha önce Y ile Z arasında verdiği kararın kendisini de bağladığını ileri sürmektedir. UAD Statüsü'ne göre bu iddiayla ilgili hangisi doğrudur?

✓ D. m.59 kararın bağlayıcılığını taraflarla ve davayla sınırlar; m.38/1-d yargı kararlarını yardımcı araç sayar. A kararları asli kaynak sanır, oysa onlar d bendindedir; B iç hukuktaki emsal anlayışını uluslararası yargıya taşır; C hakkaniyet yetkisini önceki kararlarla karıştırır.Kaynak: Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri · UAD Statüsü m.38: kaynaklar

?Soru 2

1960'larda bir akademisyen, uluslararası ilişkilerin nicel veriler ve sınanabilir hipotezlerle değil, tarih, hukuk ve felsefe bilgisine dayanan araştırmacı yargısıyla incelenmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu akademisyen hangi tartışmada hangi tarafı temsil eder?

✓ D. Nicel yönteme karşı tarih ve yargıya dayanan klasik yöntemi savunmak, 1960'lardaki ikinci tartışmada gelenekselci tutumdur. A barışın hukukla kurulmasını tartışır, yöntemi değil; B tartışmayı doğru verir ama tarafı ters; C bilginin tarafsızlığını sorgular ve 1980'lerin sonuna aittir.Kaynak: Uluslararası ilişkiler disiplini · Dört büyük tartışma

?Soru 3

Türkiye'nin usulüne göre yürürlüğe koyduğu bir insan hakları sözleşmesi ile sonradan çıkarılan bir kanun, aynı konuda farklı hükümler içermektedir. Önündeki davada bu çatışmayla karşılaşan mahkemenin Anayasa'ya göre yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşma ile kanun çatışırsa antlaşma hükmü esas alınır (m.90/5). A sonraki kanun kuralı bu özel öncelik karşısında işlemez; C antlaşmalar için Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla AYM'ye gidilemez; D Anayasa çatışmayı mahkemenin uygulayacağı bir kuralla çözmüştür.Kaynak: Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri · Uluslararası hukukun niteliği ve iç hukuk

?Soru 4

X ve Y devletleri, ikisinin de ihracatını artıracak bir ticaret antlaşması üzerinde uzlaşır. Son aşamada X, antlaşmanın Y'ye kendisinden daha fazla kazanç sağlayacağı ve bu farkın ileride Y'nin askerî gücüne dönüşebileceği gerekçesiyle masadan kalkar. X'in tutumu aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ D. X kendi kazancına değil, rakibe göre durumuna bakıyor ve farkın güvenliğine dokunmasından korkuyor; bu, neorealizmin göreli kazanç kaygısıdır. A neoliberal bakış X'i kendi kazancı yüzünden antlaşmaya yöneltirdi; B mutlak kazanç neorealizmin değil liberallerin ölçütüdür; C göreli kazancı neoliberallere bağlayarak kavramla kuramı ters eşler.Kaynak: Uluslararası ilişkiler kuramları · İdealizm ve liberal kuramlar

?Soru 5

Bir kuramcı, iç rejimleri ve liderleri birbirinden çok farklı devletlerin benzer tehditler karşısında benzer biçimde silahlanıp ittifak aramasını, devletlerin üstünde onları koruyacak bir otoritenin bulunmamasıyla açıklamaktadır. Bu açıklamanın dayandığı analiz düzeyi ve kuram aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ A. Davranışı devletin iç özelliklerinden bağımsız olarak anarşik sistemin yapısına bağlamak Waltz'un üçüncü imgesi ve yapısal realizmdir. B nedeni insan doğasında arar, oysa vaka farklı liderlere rağmen aynı davranışı anlatıyor; C rejim türünü belirleyici sayar, vaka rejim farkını önemsiz buluyor; D düzeyi doğru verir ama inşacılık davranışı maddi yapıya değil paylaşılan fikirlere bağlar.Kaynak: Uluslararası ilişkiler kuramları · Neorealizm: Waltz ve yapı

?Soru 6

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'ne göre, antlaşmanın çekinceyi yasaklamadığı durumlarda çekinceyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. m.22'ye göre antlaşma aksini öngörmedikçe çekince her zaman ve kabul edenlerin rızası aranmadan geri alınabilir; ifade bunun tersini söylüyor. A m.19'daki amaçla bağdaşma şartıdır; B m.20/3'teki kurucu antlaşma kuralıdır; D m.23'teki yazılılık ve bildirim şartıdır.Kaynak: Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri · Antlaşmaların yapılması ve çekince

?Soru 7

Bir tarihçi, iki komşu ülke arasındaki savaşı, saldırgan ülkenin liderinin kişisel hırsına, kendini kanıtlama isteğine ve danışmanlarını dinlememesine bağlamaktadır. Bu açıklama Waltz'un hangi imgesine uygundur?

✓ A. Savaşı liderin kişiliğine ve davranışına bağlamak birinci imgedir. B rejim ve iç yapıya bakar, burada rejimden söz edilmiyor; C anarşiyi neden sayar, açıklamada sistemden hiç söz yok; D Singer'ın düzeyini Waltz'un imgesiyle karıştırır.Kaynak: Uluslararası ilişkiler disiplini · Analiz düzeyleri: Waltz ve Singer

?Soru 8

Aşağıdaki aktörlerden hangisi uluslararası hukukun süjesi değildir?

✓ A. Çok uluslu şirket aktördür ama hukuktan doğrudan hak ve yükümlülük almaz. B BM'nin kişiliği 1949 Tazminat görüşüyle kabul edildi; C Papalık Makamı antlaşma yapar ve elçi gönderir; D Kızılhaç Komitesi Cenevre sözleşmelerinden doğrudan görev aldığı için sınırlı süjedir.Kaynak: Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri · Diğer süjeler: örgüt, birey, Vatikan

?Soru 9

Yeni işlevselcilikle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Siyasetten arındırılmış, küresel ve ulus üstü kurumsuz bir bütünleşme Mitrany'nin işlevselciliğidir; Haas tam tersine siyasal aktörleri ve ulus üstü kurumları vurgular. A doğrudur, Haas AKÇT'yi inceledi; C taşma kavramını anlatır; D Haas'ın elitlerin bağlılığının kayması fikridir.Kaynak: Uluslararası ilişkiler kuramları · Entegrasyon: işlevselcilik ve yeni işlevselcilik

?Soru 10

İki komşu devlet, karşılıklı olarak silahlanmamanın ikisi için de en iyi sonuç olduğunu bilmektedir. Ancak her biri, öteki silahlanırsa savunmasız kalacağı hesabıyla silahlanmayı seçer ve sonunda ikisi de yüksek maliyetli bir silahlanma yarışına girer. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ D. Her tarafın kendisi için akılcı seçimi ortak olarak kötü sonuca götürmesi mahkûmlar ikilemidir. A kararı kurum rutinlerine bağlar, burada iki devletin karşılıklı hesabı var; B herkesin saldırgana karşı birleşmesidir, işbirliğinin çöküşü değil; C cezbetmeye dayanır, silahlanmayla ilgisi yoktur.Kaynak: Uluslararası ilişkiler disiplini · Dış politika kararları: Allison ve oyun kuramı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Uluslararası İlişkiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →