Nişanlanma ve evlenme: 17 yaş, hısımlık engeli ve 300 günlük bekleme süresi
Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaHak ehliyeti ve fiil ehliyeti nedir? Fiil ehliyetinin şartları ve medeni hukukta ehliyet dereceleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Hak ehliyeti her insanda vardır ve haklara ve borçlara sahip olabilmeyi anlatır (m.8). Fiil ehliyeti kişinin kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilmesidir; şartları ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmamaktır (m.10). Erginlik 18 yaşla ya da evlenmeyle başlar; 15 yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir (m.11–12).
Hak ve fiil ehliyeti, ehliyet dereceleri
✎Konu anlatımı
Nişanlanmanın hukuki sonuçları nelerdir? Evlenme yaşı kaçtır, evlenme engelleri ve kadının bekleme süresi nedir?
Kısa cevap: Nişanlanma evlenme vaadiyle olur ama evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez; nişanın bozulmasından doğan davalar 1 yılda zamanaşımına uğrar (m.119, 123). Kadın ve erkek 17 yaşını doldurmadıkça evlenemez; hâkim olağanüstü durumda ve pek önemli sebeple 16 yaşını dolduranın evlenmesine izin verebilir (m.124). Hısımlık, önceki evlilik ve akıl hastalığı evlenme engelidir.Nişanlısı düğüne bir ay kala nişanı attı; kız tarafı salon kaporasını, damadın taktığı bileziği ve “bu evliliği yaptırın” diye mahkemeye gitmeyi düşünüyor. Hangisi mümkün?
Nişanlanma (m.118–123)
Nişanlanma, karşılıklı evlenme vaadiyle kurulur; küçük ya da kısıtlıyı yasal temsilcisinin rızası olmadıkça bağlamaz. Nişan evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez; evlenmekten kaçınana karşı kararlaştırılan cayma tazminatı ya da ceza şartı da dava edilemez, ama ödenmişse geri istenemez. Haklı sebep olmadan nişanı bozan ya da bozulmasına sebep olan taraf, evlenme amacıyla yapılan harcamalar için uygun bir maddi tazminat öder; kişilik hakkı zedelenen taraf manevi tazminat da isteyebilir. Nişan evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir. Bütün bu davalar nişanın sona ermesinden başlayarak 1 yılda zamanaşımına uğrar.
Evlenme ehliyeti (m.124–128)
Evlenmek için kadın da erkek de 17 yaşını doldurmalıdır; hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple 16 yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir. Küçük ve kısıtlı, yasal temsilcisinin izniyle evlenir. Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku sayfasında evlenmenin kişiyi ergin kıldığını görmüştük: 17 yaşında evlenen kişi bundan sonra tam ehliyetlidir.
Evlenme engelleri (m.129–133)
Hısımlık: üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır; kuzenler arasında yasak yoktur. Kayın hısımlığında yasak, eşlerden biri ile ötekinin üstsoyu ya da altsoyu arasındadır ve evlilik sona erse de sürer: eski kayınvalideyle evlenilemez, eski eşin kız kardeşiyle evlenilebilir. Evlat edinen ile evlatlık arasında da evlenme yasaktır. Önceki evlilik: yeniden evlenecek kişi önceki evliliğinin bittiğini ispatlar; gaipliğine karar verilen kişinin eşi, evliliğin feshine karar verilmedikçe evlenemez. Akıl hastalığı: evlenmede tıbbi sakınca olmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça akıl hastası evlenemez.
Evliliği sona eren kadın için 300 günlük bekleme süresi vardır (m.132): doğurmakla biter; kadının gebe olmadığı anlaşılırsa ya da eski eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırır.
Başvuru ve tören
İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat sayfasında köy muhtarının görevlerini görmüştük; evlendirme memuru da belediye olan yerlerde belediye başkanı ya da görevlendirdiği memur, köylerde muhtardır (m.134). Evlenme izni belgesi verildiği tarihten başlayarak 6 ay geçerlidir. Tören, evlendirme memuru ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanık önünde yapılır; evlenme tarafların olumlu sözlü cevabıyla oluşur.
Girişteki aile evliliği dava yoluyla istetemez; tazminat ve bilezik için 1 yıl içinde dava açabilir.
Nasıl sorulurEvlenme engelleri öncüllerle sorulur: hangi hısımlar evlenemez, hangisi butlan sebebidir.
TuzakBoşanılan eşin kız kardeşiyle evlenmenin yasak olduğunu sanmak; kayın engeli yalnız üstsoy ve altsoydadır.
Sınavda işaretlebekleme süresine uymadan yapılan evlilik geçerlidir, butlanı gerektirmez.
✎Boşluk doldurma evlenme sayıları
Hâkim olağanüstü durumda yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir. Evliliği sona eren kadın gün geçmedikçe evlenemez. Nişanın sona ermesinden doğan davalar yılda zamanaşımına uğrar.
?Soru çöz
TMK'ya göre aşağıdaki kişilerden hangileri arasında evlenme yasaktır?
I. Boşandığı eşinin annesi ile kişi
II. Boşandığı eşinin kız kardeşi ile kişi
III. Dayı ile yeğeni
IV. Amca çocukları (kuzenler)