Miras hukuku: yasal mirasçılar, saklı pay, ölüme bağlı tasarruflar ve mirasın geçişi

Mirasın kime, hangi oranda geçtiğini, saklı payı, ölüme bağlı tasarrufları, mirasın reddini ve dava sürelerini örnek hesaplarla öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEDENİ HUKUK · TÜR

Yasal mirasçılar: zümre sistemi, halefiyet, evlatlık ve Devlet

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKan hısımlığı ve kayın hısımlığı nedir, derecesi nasıl hesaplanır? Yerleşim yeri nasıl belirlenir, birden fazla yerleşim yeri olabilir mi?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kan hısımlığının derecesi hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belirlenir; biri ötekinden gelenler üstsoy-altsoy, ortak kökten gelenler yansoy hısımıdır (m.17). Eşlerden biri öteki eşin kan hısımlarıyla aynı tür ve derecede kayın hısımı olur ve bu bağ evlilik bitse de sürer (m.18). Yerleşim yeri sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir; aynı anda birden çok olamaz (m.19).

Hısımlık ve yerleşim yeri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yasal mirasçılar kimlerdir? Zümre sistemi nasıl işler, halefiyet ne demektir?

Kısa cevap: Türk Medeni Kanunu kan hısımlarını üç zümreye ayırır: birinci zümre altsoy (m.495), ikinci zümre ana-baba ve onların altsoyu (m.496), üçüncü zümre büyük ana-büyük babalar ve onların altsoyu (m.497). Önce gelen zümrede tek mirasçı bile varsa sonraki zümre mirasçı olamaz. Önceden ölenin yerini altsoyu alır. Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçıdır; kimse yoksa miras Devlete geçer.

Bekâr ve çocuksuz bir öğretmen trafik kazasında öldü. Annesi sağ, babası yıllar önce ölmüş; bir kardeşi ve sağ bir dedesi var. Dede de mirasçı olur mu?

Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku sayfasında gördüğümüz hısımlık, mirasın haritasıdır. Kanun bu haritayı zümre (parantel) denen kümelere böler: her zümrenin başında bir kök (ana-baba ya da büyük ana-büyük baba) ve onun bütün altsoyu durur. Kural basittir: yakın zümre uzak zümreyi dışlar. Mirasbırakanın tek bir torunu bile varsa ana-babası mirasçı olamaz.

Okun yönü dışlamayı gösterir: önceki zümrede tek mirasçı varsa sonraki zümreye sıra gelmez.Görsel: Sınav Defteri

Zümre içinde iki kural işler. Birincisi eşitlik: çocuklar ya da ana ile baba eşit pay alır. İkincisi halefiyet: mirasbırakandan önce ölen mirasçının yerine her derecede kendi altsoyu geçer. Girişteki öğretmenin babası önce öldüğü için babanın yarısını kardeş alır; annenin payı yarıdır. Bir tarafta hiç mirasçı kalmamışsa o tarafın payı diğer tarafa geçer (m.496/3). Dede üçüncü zümrededir ve ikinci zümre dolu olduğu için hiçbir şey alamaz.

Özel durumlar

Soybağı tanıma ya da hâkim hükmüyle kurulmuş evlilik dışı çocuk, baba yönünden de evlilik içi çocuk gibi mirasçıdır (m.498). Aile hukuku sayfasında gördüğümüz evlat edinmede evlatlık ve altsoyu evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur ve kendi ailesindeki mirasçılığı sürer; ama evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olamaz (m.500). Mirasçı bırakmadan ölenin mirası Devlete geçer (m.501).

Akılda kalsın: Zümre = kök + altsoyu. Yakın zümre uzak zümreyi dışlar; ölenin yerine altsoyu geçer. Evlatlık evlat edinene mirasçıdır, tersi yoktur. Son durak Devlet.
Sınavda

Nasıl sorulurBir aile tablosu verilip kimin mirasçı olduğu ya da payların nasıl bölündüğü sorulur.

TuzakDedeyi, ana-babadan biri önce öldü diye mirasçı saymak; ölen ana ya da babanın yerine önce kendi altsoyu, yani mirasbırakanın kardeşleri geçer.

Sınavda işaretleevlat edinen, evlatlığına yasal mirasçı olamaz.

⇄Bilgi eşleştirme kişi → zümre

?Soru çöz

Bekâr ve çocuksuz ölen bir kişinin annesi sağdır; babası ondan önce ölmüştür. Mirasbırakanın bir kardeşi ve sağ bir dedesi vardır. Miras nasıl paylaşılır?

✓ C. İkinci zümrede ana ve baba eşit pay alır; önce ölen babanın yerini halefiyetle kendi altsoyu, yani kardeş alır (m.496). A babanın payının yalnız diğer tarafta hiç mirasçı yoksa anneye geçtiğini atlar; B ve D üçüncü zümredeki dedeyi, dolu olan ikinci zümreyle birlikte mirasçı sayar.
MEDENİ HUKUK · KAVRAM

Sağ kalan eşin payı: dörtte bir, yarı, dörtte üç ve konut üzerindeki hak

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürk Medeni Kanunu'na göre yasal mal rejimi nedir? Edinilmiş mal ve kişisel mal nelerdir, katılma alacağı nasıl hesaplanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Aile hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır (m.202); eşler mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ya da mal ortaklığını seçebilir. Edinilmiş mal, rejim sürerken karşılığı verilerek edinilen değerlerdir; mevcut mallar, miras ve bağış kişisel maldır. Rejim sona erince her eş ya da mirasçısı öteki eşin artık değerinin yarısını alır (m.236).

Mal rejimleri ve edinilmiş mallara katılma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sağ kalan eşin miras payı ne kadardır? Eş çocuklarla, anne-babayla birlikte ne alır?

Kısa cevap: Sağ kalan eşin payı birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir: altsoyla birlikte mirasın dörtte biri, ana-baba zümresiyle yarısı, büyük ana-büyük baba zümresiyle dörtte üçü; bunlar da yoksa tamamı (TMK m.499). Eş, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet hakkı isteyebilir (m.652). Mirastan önce mal rejimi tasfiye edilir.

Bir mühendis öldü; geride eşi ve iki çocuğu, 1.200.000 TL değerinde bir tereke kaldı. Eşin eline ne geçer?

Eş kan hısımı değildir, bu yüzden hiçbir zümreye girmez; her zümreyle yan yana mirasçı olur ve kendi payını aldıktan sonra kalan kısım zümreye bölünür. Payı, birlikte olduğu zümre uzaklaştıkça büyür. Mirasbırakanla aynı anda ölen ya da boşanma kararı kesinleşmiş eş artık mirasçı değildir.

Sağ kalan eşin yasal miras payı (m.499)
Eşle birlikte mirasçı olanEşin payı1.200.000 TL'lik terekede
Altsoy (çocuk, torun)1/4Eş 300.000; iki çocuğa 450.000'er
Ana-baba zümresi (ana, baba, kardeş)1/2Eş 600.000; ana ve babaya 300.000'er
Büyük ana-büyük babalar ve çocukları3/4Eş 900.000; kalan 300.000 zümreye
Hiçbir kan hısımı yokTamamıEş 1.200.000

Girişteki eş dörtte biri, yani 300.000 TL alır; çocukların her biri 450.000 TL. Bir çocuk babasından önce ölmüş ve iki çocuk bırakmışsa onun payı (450.000) halefiyetle iki toruna yarı yarıya geçer. Altsoyun tamamı mirası reddederse onların payı da sağ kalan eşe kalır (m.613).

Mirastan önce: mal rejimi

Aile hukuku sayfasında gördüğümüz edinilmiş mallara katılma rejimi ölümle sona erer. Önce eşin evlilik içindeki artık değerden alacağı katılma payı ayrılır; tereke ancak bundan sonra belirlenir. Eş bu yüzden iki kez pay alabilir: biri mal rejiminden, biri mirastan. Ayrıca eş, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet tanınmasını isteyebilir; haklı sebeple mülkiyet yerine intifa ya da oturma hakkı da verilebilir (m.652).

Akılda kalsın: Eşin payı zümre uzaklaştıkça artar: 1/4 → 1/2 → 3/4 → tamamı. Sıra: önce mal rejimi, sonra miras. Konut ve ev eşyası için mülkiyet, gerekirse intifa ya da oturma.
Sınavda

Nasıl sorulurEşin hangi zümreyle birlikte ne kadar pay aldığı, bazen de tutar olarak hesap sorulur.

TuzakEşin kardeşlerle birlikteyken dörtte üç aldığını sanmak; kardeşler ana-baba zümresindedir, eş yarı alır.

Sınavda işaretleeşin mal rejiminden doğan katılma alacağı miras payı değildir, terekeden önce ayrılır.

✎Boşluk doldurma eşin payı

Eşi ve üç çocuğu bulunan mirasbırakanın mirasından eş alır. Çocuğu olmayan, ana ve babası ölmüş ama iki kardeşi bulunan mirasbırakanın eşi mirasın alır. Büyük ana ve büyük babalarla birlikte eşin payı olur.

dörtte biryarısınıdörtte üçüçte birtamamını

?Soru çöz

Edinilmiş mallara katılma rejiminde evli olan A öldü; geride eşi ve bir çocuğu kaldı. Buna göre aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. Önce mal rejimi tasfiye edilir, eşin katılma alacağı terekeden önce ayrılır.
II. Eş, mirasın yarısını alır.
III. Eş, birlikte yaşadıkları konut üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.

✓ A. I mal rejiminin miras paylaşımından önce tasfiye edildiğini, III m.652'deki konut hakkını doğru verir. II yanlıştır: altsoyla birlikte eşin payı dörtte birdir; yarı, ana-baba zümresiyle birlikteki paydır. B, C ve D bu yanlış II'yi doğru sayar.
MEDENİ HUKUK · SÜRE

Saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım: oranlar, hesap ve kardeş tuzağı

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPaylı mülkiyet ile elbirliği mülkiyeti arasındaki fark nedir? Paydaşların yönetim kararları, paylaşma ve yasal önalım hakkının süresi nedir?Önceki sayfadan (Eşya hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Paylı mülkiyette birden çok kişi bölünmemiş bir şeye belli paylarla maliktir ve payını devredebilir (m.688); elbirliği mülkiyetinde belirli pay yoktur, her ortağın hakkı malın tamamına yayılır ve kararlar oybirliğiyle alınır (m.701–702). Paydaşın taşınmazdaki payını üçüncü kişiye satması hâlinde öteki paydaşlar önalım hakkını, satışın bildiriminden 3 ay ve her hâlde satıştan 1 yıl içinde kullanır (m.732–733).

Paylı, elbirliği mülkiyet ve önalım

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Saklı pay nedir, kimlerin saklı payı vardır? Tasarruf edilebilir kısım nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Saklı pay, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla dokunamayacağı yasal pay parçasıdır. Saklı paylı mirasçılar altsoy (yasal payın yarısı), ana ve baba (her biri yasal payın dörtte biri) ve sağ kalan eştir: altsoy ya da ana-baba zümresiyle birlikte yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü (TMK m.506). Kardeşlerin saklı payı 2007'de kaldırıldı.

Eşi ve iki çocuğu olan bir tüccar, bütün servetini bir derneğe bırakan vasiyetname yazdı. Aile bu vasiyetnameye katlanmak zorunda mı?

Tasarruf özgürlüğünün sınırı saklı paydır. Altsoyu, ana-babası ya da eşi bulunan kişi yalnız saklı paylar dışında kalan kısımda tasarruf edebilir; bunlardan hiçbiri yoksa mirasının tamamını dilediğine bırakabilir (m.505). Saklı pay doğrudan mirastan değil, yasal payın kesri olarak hesaplanır; önce yasal pay bulunur, sonra saklı oran uygulanır.

Saklı pay oranları (m.506)
MirasçıSaklı payNot
AltsoyYasal payın 1/2'siTorun halefiyetle aynı oranı alır
Ana ve babaHer biri yasal payın 1/4'üAltsoy yoksa gündeme gelir
Sağ kalan eşAltsoy ya da ana-baba zümresiyle: yasal payın tamamı; diğer hâllerde 3/4'üDiğer hâl: büyük ana-baba zümresiyle ya da tek başına
KardeşlerYok2007'de kaldırıldı (5650 sayılı Kanun)

Hesap üç adımdır

Önce net tereke bulunur: ölüm günündeki değerden borçlar, cenaze giderleri, mühürleme ve yazım giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayıp onun baktığı kişilerin üç aylık geçim gideri düşülür (m.507); tenkise tâbi bağışlamalar ise hesaba eklenir (m.508). Sonra her mirasçının yasal payı, ardından saklı payı bulunur. Saklı payların toplamı terekeden çıkınca kalan tasarruf edilebilir kısımdır.

Girişteki tüccarın net terekesi 1.200.000 TL olsun. Yasal paylar: eş 300.000, çocuklar 450.000'er. Saklı paylar: eş (altsoyla) yasal payının tamamı, 300.000; her çocuk yasal payının yarısı, 225.000. Saklı payların toplamı 750.000 TL, tasarruf edilebilir kısım 450.000 TL'dir. Derneğe bırakılan bu tutarı aştığı ölçüde tenkis edilir; vasiyetname kendiliğinden geçersiz olmaz. Yalnız kardeşleri olan biri ise bütün mirasını vasiyetle başkasına bırakabilir.

Akılda kalsın: Saklı pay = yasal pay × oran. Altsoy 1/2, ana-baba 1/4, eş tamamı ya da 3/4, kardeş yok. Hesaptan önce terekeden borç, cenaze, üç aylık geçim düşülür.
Sınavda

Nasıl sorulurSaklı paylı mirasçıların hangileri olduğu, oranlar ya da verilen bir terekede tasarruf edilebilir kısım sorulur.

TuzakKardeşlerin saklı payı olduğunu sanmak; 2007'den beri yoktur. Bir başka tuzak: saklı payı terekenin tamamına oran uygulayarak hesaplamak; oran yasal paya uygulanır.

Sınavda işaretlesaklı payı aşan tasarruf geçersiz değildir, tenkis edilebilir.

⇄Bilgi eşleştirme mirasçı → saklı pay

?Soru çöz

Eşi ve iki çocuğu bulunan bir kişinin borçlar düşüldükten sonra 1.600.000 TL terekesi kalmıştır. Bu kişi ölüme bağlı tasarrufla en çok ne kadarını dilediği kişiye bırakabilir?

✓ B. Yasal paylar: eş 400.000, çocuklar 600.000'er. Saklı paylar: eş yasal payının tamamı (400.000), her çocuk yarısı (300.000); toplam 1.000.000, kalan 600.000. A yalnız eşin payını tasarruf kısmı sanır; C saklı payı terekenin yarısı diye kaba hesaplar; D saklı payların toplamını tasarruf kısmıyla karıştırır.
MEDENİ HUKUK · TÜR

Ölüme bağlı tasarruflar: resmî, el yazılı ve sözlü vasiyetname, miras sözleşmesi

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHak ehliyeti ve fiil ehliyeti nedir? Fiil ehliyetinin şartları ve medeni hukukta ehliyet dereceleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hak ehliyeti her insanda vardır ve haklara ve borçlara sahip olabilmeyi anlatır (m.8). Fiil ehliyeti kişinin kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilmesidir; şartları ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmamaktır (m.10). Erginlik 18 yaşla ya da evlenmeyle başlar; 15 yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir (m.11–12).

Hak ve fiil ehliyeti, ehliyet dereceleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Vasiyetname türleri nelerdir? Resmî, el yazılı ve sözlü vasiyetnamenin şekil şartları ve miras sözleşmesi nasıl yapılır?

Kısa cevap: Ölüme bağlı tasarruf vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle yapılır. Vasiyetname resmî (memur ve iki tanıkla), el yazılı (tarih ve imza dahil baştan sona el yazısıyla) ya da olağanüstü durumda sözlü (iki tanığa) yapılabilir (TMK m.531). Vasiyet için ayırt etme gücü ve 15 yaş, miras sözleşmesi için ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmamak gerekir. Miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklindedir.

On altı yaşındaki bir lise öğrencisi, harçlıklarıyla aldığı bilgisayarı arkadaşına bırakan bir not yazıp imzaladı ve tarih attı. Bu not geçerli bir vasiyetname midir?

Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku sayfasında gördüğümüz ehliyet kuralları burada değişir: vasiyet ehliyeti için ayırt etme gücü ve 15 yaşını doldurmak yeter (m.502); erginlik aranmaz. İki taraflı olan miras sözleşmesinde ise ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmamak gerekir (m.503). Girişteki öğrenci notu baştan sona el yazısıyla yazıp yıl, ay, gün ve imzayı eklediyse geçerli bir el yazılı vasiyetname yapmıştır.

Vasiyetname şekilleri
ŞekilŞartlarDikkat
Resmî (m.532–537)Resmî memur (sulh hâkimi, noter ya da yetkili görevli) yazar; mirasbırakan okuyup imzalar; memur tarih koyup imzalar; iki tanık beyanı şerh edip imzalarİçeriğin tanıklara bildirilmesi şart değil; eş, altsoy, üstsoy, kardeşler ve eşleri memur ya da tanık olamaz
El yazılı (m.538)Yıl, ay, gün dahil baştan sona mirasbırakanın el yazısı ve imzasıBilgisayar çıktısı ya da başkasına yazdırma geçersiz; notere ya da sulh hâkimine saklatılabilir
Sözlü (m.539–541)Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durum; iki tanık belgeyi hemen yazıp sulh ya da asliye mahkemesine verirDiğer şekiller mümkün olunca 1 ay sonra hükümden düşer

Tasarruf türleri ve miras sözleşmesi

Mirasbırakan mirasın tamamı ya da bir oranı için mirasçı atayabilir; mirasçı yapmadan belirli bir malı ya da intifa hakkını bırakabilir (belirli mal bırakma, m.517); atananın yerine geçecek yedek mirasçı ya da mirası belli bir anda devralacak artmirasçı belirleyebilir; tasarruf edilebilir kısımla vakıf kurabilir. Tasarruflar koşula ya da yüklemeye bağlanabilir; hukuka ya da ahlaka aykırı koşul tasarrufu geçersiz kılar (m.515).

Miras sözleşmesinde taraflar arzularını resmî memura aynı anda bildirir ve memurla iki tanığın önünde imzalar (m.545). Sözleşme olumlu (mirası ya da bir malı bırakma yükümlülüğü) ya da mirastan feragat sözleşmesi olabilir. Vasiyetnameden ise her zaman dönülebilir: yeni bir vasiyetnameyle, vasiyetnameyi yok ederek ya da onunla bağdaşmayan sonraki bir tasarrufla (m.542–544).

Akılda kalsın: Vasiyet 15 yaş + ayırt etme, miras sözleşmesi ergin + kısıtsız. El yazılıda tarih ve imza dahil her şey el yazısı. Sözlü vasiyet olağanüstü durum + iki tanık, imkân doğunca 1 ay. Miras sözleşmesi = resmî vasiyetname şekli.
Sınavda

Nasıl sorulurVasiyetname şekillerinin şartları, vasiyet ehliyeti yaşı ya da resmî vasiyetnamede tanık olamayacak kişiler sorulur.

TuzakVasiyet için 18 yaş arandığını sanmak; 15 yaşını dolduran ayırt etme gücüne sahip kişi vasiyet yapabilir.

Sınavda işaretleresmî vasiyetnamenin içeriğini tanıkların bilmesi gerekmez, yalnız beyana ve ehliyete tanıklık ederler.

↕Sıralama resmî vasiyetname

  1. Mirasbırakan vasiyetnameyi okuyup imzalar
  2. Mirasbırakan, vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini iki tanığa beyan eder
  3. Mirasbırakan arzularını resmî memura bildirir
  4. Tanıklar beyanı ve mirasbırakanı ehil gördüklerini yazıp imzalar
  5. Memur vasiyetnameyi yazar ya da yazdırır
  6. Memur vasiyetnameye tarih koyarak imzalar

?Soru çöz

Ölüme bağlı tasarruflarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Tanıklar mirasbırakanın beyanına ve ehliyetine tanıklık eder; içeriği bilmeleri zorunlu değildir (m.534/3). A vasiyet ehliyetini (m.502), B miras sözleşmesinin şeklini (m.545), C sözlü vasiyetin 1 aylık düşme süresini (m.541) doğru verir.
MEDENİ HUKUK · KARŞILAŞTIRMA

Mirasçılıktan çıkarma, mirastan yoksunluk ve mirastan feragat: kim, neden, hangi sonuçla?

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBileşik suç, zincirleme suç ve fikri içtima nedir? Zincirleme suçta ceza ne kadar artırılır, hangi suçlarda uygulanmaz?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Suç teorisi ve yaptırımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kural olarak her suça ayrı ceza verilir (gerçek içtima). TCK üç istisna tanır: biri diğerinin unsuru ya da ağırlaştırıcı nedeni olduğu için tek fiil sayılan bileşik suç (m.42); bir suç işleme kararıyla değişik zamanlarda aynı kişiye karşı aynı suçun birden çok işlendiği zincirleme suç, ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (m.43); tek fiille birden çok farklı suçun oluştuğu fikri içtima, en ağır cezayı gerektiren suçtan ceza verilir (m.44). Kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağmada zincirleme suç hükmü uygulanmaz.

Suçların içtimaı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mirasçılıktan çıkarma ile mirastan yoksunluk arasındaki fark nedir? Mirastan feragat sözleşmesi nedir?

Kısa cevap: Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın ağır suç ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde ihlali sebebiyle saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı tasarrufla mirastan uzaklaştırmasıdır (TMK m.510). Mirastan yoksunluk kanundan doğar ve mirasbırakanı öldürmek gibi ağır fiillere bağlanır (m.578). Feragat ise mirasbırakanla mirasçı arasındaki resmî şekilde sözleşmedir (m.528). Üçünde de altsoy kural olarak mirasçı olur.

Yaşlı babasını yıllarca arayıp sormayan ve hastanede yalnız bırakan oğul için baba, vasiyetnamesine “oğlum mirasımdan bir şey alamaz” yazdı ama sebebini belirtmedi. Oğul hiçbir şey alamayacak mı?

Üç kurum aynı sonuca, mirasçının miras dışında kalmasına varır; ama kaynakları farklıdır. Çıkarma mirasbırakanın tek taraflı iradesine, yoksunluk doğrudan kanuna, feragat iki tarafın sözleşmesine dayanır.

Çıkarma, yoksunluk, feragat
ÖlçütMirasçılıktan çıkarmaMirastan yoksunlukMirastan feragat
KaynakÖlüme bağlı tasarruf (m.510)Kanun (m.578)Resmî şekilde sözleşme (m.528)
SebepMirasbırakana ya da yakınına ağır suç; aile hukukundan doğan yükümlülüğü önemli ölçüde yerine getirmemeKasten öldürme ya da teşebbüs; sürekli tasarruf yapamaz hâle getirme; aldatma, zorlama, korkutmayla tasarruf yaptırma ya da engelleme; tasarrufu yok etmeSebep aranmaz, karşılıklı ya da karşılıksız
KimeSaklı paylı mirasçıyaHer mirasçıya ve vasiyet alacaklısınaHer mirasçıya
Altsoya etkiAltsoy önceden ölmüş gibi mirasçı olur, saklı pay isteyebilirYalnız yoksun olanı etkiler (m.579)Karşılıklı feragat, aksi kararlaştırılmadıkça altsoyu da bağlar
Ortadan kalkmaTasarruftan dönmeMirasbırakanın affıYazılı anlaşma

Çıkarmanın geçerli olması için sebebin tasarrufta belirtilmesi şarttır; itiraz edilirse sebebi ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıdadır (m.512). Sebep yazılmamış ya da ispat edilememişse tasarruf yalnız saklı pay dışında yerine getirilir. Girişteki oğul bu yüzden saklı payını alır. Geçerli çıkarmada ise çıkarılan hem paydan hem tenkis davasından mahrum kalır (m.511). Borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoy, saklı payının yarısı için çıkarılabilir; o yarı onun çocuklarına özgülenir (m.513).

Suç teorisi ve yaptırımlar sayfasında gördüğümüz teşebbüs burada da sonuç doğurur: mirasbırakanı kasten öldürmeye teşebbüs eden de mirastan yoksun kalır. Yoksunluk mahkeme kararı ya da tasarruf gerektirmez; mirasbırakan affederse kalkar.

Akılda kalsın: Çıkarma = iradi, sebep yazılı; yoksunluk = kanuni, af ile kalkar; feragat = sözleşme, resmî şekil. Sebep yazılmayan çıkarmada mirasçı saklı payını korur. Üçünde de altsoy kural olarak boşluğu doldurur.
Sınavda

Nasıl sorulurBir olayın çıkarma mı yoksunluk mu olduğu, çıkarmanın şartları ya da altsoya etkisi sorulur.

TuzakYoksunluğun mirasbırakanın tasarrufuna bağlı olduğunu sanmak; kanundan doğar, ancak affı kaldırır.

Sınavda işaretleçıkarılan kişinin altsoyu, çıkarılan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.

⇄Bilgi eşleştirme olay → kurum

?Soru çöz

Mirasçılıktan çıkarma ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir.
II. Geçerli olarak çıkarılan mirasçı tenkis davası açabilir.
III. Çıkarılan mirasçının altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.

✓ C. I m.512/3'ü, III m.511/3'ü doğru verir. II yanlıştır: geçerli çıkarmada mirasçı hem paydan hem tenkis davasından mahrum kalır (m.511/1). A III'ü atlar; B ve D II'deki tenkis hakkını doğru sayar.
MEDENİ HUKUK · DAVA

İptal davası, tenkis davası ve miras sebebiyle istihkak: sebepler ve süreler

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Vasiyetnamenin iptali ve tenkis davası nedir? Hangi süre içinde açılır, aralarındaki fark nedir?

Kısa cevap: İptal davası ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka ya da ahlaka aykırılık ve şekle aykırılık sebepleriyle ölüme bağlı tasarrufu ortadan kaldırır; öğrenmeden 1 yıl, her hâlde iyiniyetliye 10, kötüniyetliye 20 yılda düşer (TMK m.557–559). Tenkis davası saklı payı zedeleyen tasarrufu aşan kısım kadar indirir; öğrenmeden 1 yıl, her hâlde 10 yılda düşer (m.571).

Bir işadamının ölümünden sonra iki belge çıktı: bilgisayarda yazılıp yalnız imzalanmış bir vasiyetname ve servetin tamamını bir arkadaşa bırakan geçerli bir el yazılı vasiyetname. Mirasçılar hangi davayı açar?

İki dava sık karıştırılır ama farklı sorunlara cevap verir. İptal davası tasarrufun kendisinde bir sakatlık bulunduğunda açılır ve başarılı olursa tasarruf tamamen ya da kısmen ortadan kalkar. Tenkis davası ise geçerli bir tasarrufun saklı payı aştığını ileri sürer; tasarruf ayakta kalır, yalnız aşan kısmı indirilir.

İptal davası ile tenkis davası
Ölçütİptal davasıTenkis davası
SebepTasarruf ehliyeti yokluğu; yanılma, aldatma, korkutma, zorlama; hukuka ya da ahlaka aykırılık; şekle aykırılık (m.557)Tasarruf edilebilir kısmın aşılması, saklı payın zedelenmesi (m.560)
DavacıMenfaati olan mirasçı ya da vasiyet alacaklısıSaklı paylı mirasçı; şartlarıyla onun alacaklısı ve iflas idaresi
SonuçTasarruf ortadan kalkarTasarruf aşan kısım kadar indirilir
Süre (hak düşürücü)Öğrenmeden 1 yıl; her hâlde iyiniyetliye 10, kötüniyetliye 20 yılÖğrenmeden 1 yıl; her hâlde 10 yıl

Girişteki bilgisayar çıktısı el yazılı vasiyetname şeklini taşımadığı için iptal davasıyla ortadan kaldırılır. Arkadaşa servetin tamamını bırakan geçerli vasiyetname ise saklı payları zedelediği ölçüde tenkis edilir. On yıllık sürelerin başlangıcı vasiyetnamelerde açılma tarihi, diğer tasarruflarda mirasın açılması ya da geçmesi tarihidir. Tenkis bir defi olarak da ileri sürülebilir; zamanla sınırlı değildir.

Tenkiste sıra

Tenkis saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan, yetmezse en yeni tarihliden eskiye doğru sağlararası kazandırmalardan yapılır. Kamu tüzel kişilerine, kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar en son sırada tenkis edilir (m.570). Ölümden önceki son bir yıl içinde âdet üzere verilenler dışındaki bağışlamalar tenkise tâbidir (m.565). Mirasçılığını ileri sürüp terekeyi elinde tutana karşı açılan miras sebebiyle istihkak davası ise bir zamanaşımına bağlıdır: öğrenmeden 1 yıl, her hâlde 10 yıl, kötüniyetliye 20 yıl (m.639).

Akılda kalsın: Sakatlık → iptal, aşma → tenkis. İkisinde de 1 yıl; iptalde 10/20, tenkiste 10. Tenkis sırası: önce vasiyet, sonra yeni bağış, en son kamu.
Sınavda

Nasıl sorulurBir olayda hangi davanın açılacağı, iptal sebepleri ya da sürelerin karşılaştırılması sorulur.

TuzakSaklı payı aşan tasarrufun iptal edileceğini sanmak; aşan tasarruf geçerlidir, yalnız tenkis edilir.

Sınavda işaretleiptal ve tenkis süreleri hak düşürücüdür; istihkak davasındaki süre ise kanunda zamanaşımı diye geçer.

✎Boşluk doldurma iptal mi tenkis mi

Bilgisayarda yazılıp yalnız imzalanan vasiyetnameye karşı davası açılır. Saklı payı aşan geçerli vasiyetname ise davasıyla indirilir. Bu dava saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren içinde açılmalıdır.

iptaltenkis1 yılistihkak3 ay

?Soru çöz

Saklı payları zedelenen mirasçıların tenkis talebinde aşağıdakilerden hangisi en son tenkis edilir?

✓ A. Kamu tüzel kişilerine yapılan kazandırmalar, ölüme bağlı olsa bile en son sırada tenkis edilir (m.570/2). B ölüme bağlı tasarruf olduğu için ilk sıradadır; C ve D sağlararası bağışlardır, ölüme bağlı tasarruflardan sonra yeniden eskiye doğru indirilir (önce C, sonra D).
MEDENİ HUKUK · SÜREÇ

Mirasın geçişi: kendiliğinden kazanma, 3 aylık ret, resmî defter, paylaşma ve borçlardan sorumluluk

Hukuk · Medeni Hukuk · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKişilik ne zaman başlar ve sona erer? Ceninin hakları, ölüm karinesi ile gaiplik kararı arasındaki fark ve gaiplik süreleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kişilik çocuğun sağ ve tam doğduğu anda başlar, ölümle biter; cenin sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan hak ehliyeti kazanır (m.28). Ölümüne kesin gözle bakılan durumda kaybolan kişi ölmüş sayılır (m.31). Ölüm tehlikesinden en az 1 yıl ya da son haberden en az 5 yıl sonra mahkeme, en az 6 aylık ilanın ardından gaiplik kararı verebilir (m.32–35).

Kişilik: doğum, ölüm, gaiplik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Miras nasıl geçer? Mirasın reddi süresi kaç aydır, mirasçılar borçlardan nasıl sorumlu olur?

Kısa cevap: Miras ölümle, mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır; mirasçılar mirası bir bütün olarak kanun gereği kazanır ve borçlardan kişisel olarak sorumlu olur (TMK m.575, 599). Miras 3 ay içinde sulh mahkemesine kayıtsız şartsız beyanla reddedilebilir (m.606, 609). Paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve tereke borçlarından müteselsilen sorumludur (m.640–641).

Babası ölen bir memur, cenazeden iki hafta sonra babasının bankalara 3 milyon TL borcu olduğunu öğrendi; terekede ise yalnız eski bir araba var. Bu borçları ödemek zorunda mı?

Mirasçı olmak için ölüm anında sağ ve mirasa ehil olmak gerekir; cenin sağ doğmak koşuluyla mirasçıdır (m.580, 582). Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku sayfasında gördüğümüz gaiplik kararıyla da miras açılır; mirasçılar malları güvence göstererek alır (m.584). Kazanma için kabul beyanı gerekmez: hiçbir şey yapmayan mirasçı 3 ay sonunda mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (m.610).

Ret ve korunma yolları

Ret süresi yasal mirasçı için ölümü öğrenmeden, atanmış mirasçı için tasarrufun resmen bildiriminden işler (m.606); önemli sebeple sulh hâkimi süreyi uzatabilir (m.615). Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Süre dolmadan tereke işlerine karışan, malları gizleyen ya da kendine mal eden mirasçı reddetme hakkını kaybeder (m.610). Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır (m.605). Girişteki memur için en güvenli yol 3 ay içinde reddetmektir. Mirasçı emin değilse 1 ay içinde resmî defter tutulmasını isteyebilir; defter sonunda beyanda bulunmazsa mirası deftere göre kabul etmiş sayılır ve yalnız deftere yazılı borçlardan sorumlu olur (m.619, 627–628). Her mirasçı ret yerine resmî tasfiye de isteyebilir.

Paylaşma ve sorumluluk

Eşya hukuku sayfasında gördüğümüz elbirliği mülkiyeti miras ortaklığının kalıbıdır: paylaşmaya kadar mirasçılar terekedeki haklar üzerinde birlikte tasarruf eder. Her mirasçı her zaman paylaşma isteyebilir; mirasçı olabilecek bir cenin varsa paylaşma doğuma ertelenir (m.642–643). Paylaşma sözleşmesi yazılıdır; bir mirasçının payını üçüncü kişiye devretmesi noterde yapılır; açılmamış bir miras üzerine mirasbırakansız yapılan sözleşme geçersizdir (m.676–678). Alacaklıların rızası yoksa mirasçılar paylaşmadan sonra da 5 yıl müteselsilen sorumlu kalır (m.681).

Miras hukuku: süreler ve sayılar
KonuSüre / sayıDayanak
Vasiyet ehliyeti15 yaş + ayırt etme gücüTMK m.502
İrade sakatlığında tasarruftan dönmeÖğrenmeden 1 yıl; dönmezse geçerliTMK m.504
Sözlü vasiyetin düşmesiDiğer şekil mümkün olduktan 1 ay sonraTMK m.541
Vasiyetnamenin açılmasıTesliminden 1 ay içinde, sulh hâkiminceTMK m.596
İptal davası (hak düşürücü)1 yıl; her hâlde 10 yıl, kötüniyetliye 20 yılTMK m.559
Tenkis davası (hak düşürücü)1 yıl; her hâlde 10 yılTMK m.571
Vasiyet alacaklısının davası (zamanaşımı)10 yılTMK m.602
Mirasın reddi3 ayTMK m.606
Reddin iptali (alacaklılar)Retten itibaren 6 ayTMK m.617
Resmî defter istemi1 ayTMK m.619
Alacaklıların resmî tasfiye istemi3 ayTMK m.633
İstihkak davası (zamanaşımı)1 yıl; her hâlde 10 yıl, kötüniyetliye 20 yılTMK m.639
Birlikte yaşayanların geçimi3 aylık bakım ve geçim terekedenTMK m.645
Paylaşmadan sonra teselsül5 yılTMK m.681
Akılda kalsın: Miras kendiliğinden geçer; susmak kabuldür. Ret 3 ay, sulh mahkemesine, kayıtsız şartsız. Defter isteği 1 ay. Paylaşmaya kadar elbirliği, borçlarda müteselsil; paylaşmadan sonra 5 yıl daha.
Sınavda

Nasıl sorulurRet süresi, reddin şekli, ret hakkının hangi davranışla düştüğü ya da mirasçıların borçlardan sorumluluğu sorulur.

TuzakMirası kabul için beyan gerektiğini sanmak; süre içinde reddetmeyen mirası kazanmış olur. Bir başka tuzak: ret beyanının noterde yapıldığını sanmak; sulh mahkemesine yapılır.

Sınavda işaretleödemeden aczi açıkça belli mirasbırakanın mirası reddedilmiş sayılır.

↕Sıralama resmî defter

  1. Defter, ilgililerin incelemesi için en az bir ay açık tutulur
  2. Mirasçı bir ay içinde sulh hâkiminden resmî defter tutulmasını ister
  3. Mirasçı bir ay içinde beyanda bulunmaya çağrılır; susarsa deftere göre kabul etmiş sayılır
  4. Alacaklılar ve borçlular bir ay arayla iki ilanla çağrılır

?Soru çöz

Üç kardeşin mirasçı olduğu ve henüz paylaşılmamış bir tereke ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Elbirliği mülkiyetinde belirli bir mal üzerinde ayrı pay yoktur; tasarruf birlikte yapılır (m.640). Mirasçı ancak miras payının devri için sözleşme yapabilir, o da yalnız paylaşma sonundaki payı isteme hakkı verir. A ortaklığın niteliğini, B m.641'deki teselsülü, C m.642'deki paylaşma hakkını doğru verir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Boşanmanın sonuçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. m.175/2 açıkça “nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz” der; yalnız isteyenin kusurunun daha ağır olmaması gerekir. A m.176/2'yi, C m.181'i, D m.173'ü doğru verir.Kaynak: Aile hukuku · Boşanmanın sonuçları, aile konutu

?Soru 2

Ayni hak ve zilyetliğe ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Ayni haklar kanunda sayılıdır; sözleşme serbestisi yalnız kişisel haklarda geçerlidir. A m.973/2'yi, B m.976'yı, C ayni hakkın mutlak niteliğini doğru verir.Kaynak: Eşya hukuku · Ayni hak ve zilyetlik türleri

?Soru 3

Soybağı ve evlat edinmeye ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ A. 7531 sayılı Kanunla değişen m.289/2'ye göre ana doğumdan başlayarak en geç bir yıl içinde dava açar. B m.306/1'e aykırı: evli olmayanlar birlikte evlat edinemez. C m.295/3'ü atlıyor: mevcut soybağı kaldırılmadıkça çocuk tanınamaz. D m.310'u atlıyor: rıza doğumdan 6 hafta geçmeden verilemez.Kaynak: Aile hukuku · Soybağı ve evlat edinme

?Soru 4

On altı yaşında, ayırt etme gücüne sahip Ece, anne babasının rızası olmadan aşağıdaki işlemleri yapmıştır:

I. Teyzesinin kendisine bağışladığı arsayı kabul etmek
II. Bir galeriden taksitle motosiklet satın almak
III. Hakkında hakaret içeren paylaşım yapan kişiye karşı kişilik hakkının korunması için dava açmak

Bu işlemlerden hangileri yasal temsilcinin rızası olmadan geçerlidir?

✓ A. Ece ayırt etme gücüne sahip bir küçük, yani sınırlı ehliyetsizdir: karşılıksız kazanmada (I) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada (III) rıza gerekmez (m.16/1). B kişiye sıkı bağlı hakların istisnasını atlıyor; C ve D taksitli satışı (II) geçerli sayıyor, oysa borç doğuran işlem yasal temsilcinin rızası olmadıkça küçüğü bağlamaz.Kaynak: Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku · Hak ve fiil ehliyeti, ehliyet dereceleri

?Soru 5

Bir taşınırı iyiniyetle edinen kişiye karşı önceki zilyet aşağıdaki durumlardan hangilerinde taşınırı geri isteyebilir?

I. Taşınırı kiraya verdiği kişi onu satmışsa
II. Taşınır kendisinden çalınmış ve çalınmanın üzerinden üç yıl geçmişse
III. Kaybettiği para, bulan kişi tarafından iyiniyetli bir esnafa ödenmişse

✓ B. Çalınan taşınır 5 yıl içinde herkesten geri istenebilir (m.989); üç yıl bu süre içindedir (II). A ve C emin sıfatıyla bırakılan malın iyiniyetli alıcıdan geri alınabileceğini sanıyor, oysa m.988 alıcıyı korur (I); D parayı da geri istenebilir sayıyor, m.990 para ve hamile yazılı senette iyiniyetli edinene dava hakkı tanımaz (III).Kaynak: Eşya hukuku · Zilyetliğin korunması, iyiniyetli edinim

?Soru 6

Sınırlı ayni haklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. m.823/2'ye göre oturma hakkı devredilemez ve mirasçılara geçmez. A m.826/2'yi, B m.797/1'i, C m.839/1'i doğru verir.Kaynak: Eşya hukuku · İrtifak hakları ve taşınmaz yükü

?Soru 7

Aşağıdaki ifadelerden hangisi vakıflar için doğru, dernekler için yanlıştır?

✓ B. Vakıf resmî senet ya da ölüme bağlı tasarrufla kurulduktan sonra yerleşim yeri mahkemesindeki sicile tescille kişilik kazanır (m.102); dernek ise mülki amire bildirimle kazanır (m.59). A yedi kişi şartını, C genel kurulu, D mülki amire bildirimi vakfa da uyguluyor; üçü yalnız derneğe özgüdür, vakıf bir mal topluluğu olduğu için üyesi ve genel kurulu yoktur.Kaynak: Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku · Tüzel kişiler: dernek ve vakıf

?Soru 8

Tapu siciline ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ A. m.1007 Devletin sorumluluğunu ve kusurlu görevliye rücuyu düzenler. B m.1024'e aykırı: yolsuzluğu bilen ya da bilmesi gereken bu tescile dayanamaz. C yanlış tarihi veriyor: etki yevmiye defterine kayıt tarihinden başlar (m.1022/2). D aleniyeti daraltıyor: ilgisini inanılır kılan herkes sicili görebilir (m.1020).Kaynak: Eşya hukuku · Tapu sicili ve ilkeleri

?Soru 9

Vesayet ve nafakaya ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Kardeşlerin yardım nafakası yükümlülüğü, refah içinde bulunmalarına bağlıdır.
II. Bir yıl hapis cezasına mahkûm olan her ergin kendiliğinden kısıtlanır.
III. Kısıtlama kararı, ilan edilmeden önce iyiniyetli üçüncü kişileri etkilemez.

✓ D. I m.364/2'ye, III m.410/2'ye uygundur. II eski metindir: 2024'ten beri hükümlü isteğiyle kısıtlanır ya da kayyım atanır; isteği yoksa ancak toplam 5 yıl ve üzeri hapiste, korunması gerekli görülürse kısıtlanabilir (m.407). A III'ü atlıyor; B ve C eski kuralı (II) doğru sanıyor.Kaynak: Aile hukuku · Velayet, nafaka ve vesayet

?Soru 10

Kişiliğin başlangıcı ve sonuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği ya da son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur (m.35/2). A ceninin şartlı hak ehliyetini (m.28/2), B birlikte ölüm karinesini (m.29/2), C ölüm karinesini (m.31) doğru verir; üçü de kanunun kendi kuralıdır.Kaynak: Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku · Kişilik: doğum, ölüm, gaiplik
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →