İş hukukunun temel kavramları: işçi, işveren, işyeri ve iş sözleşmesi

İş hukukunun neden doğduğunu ve kaynaklarını, 4857 sayılı Kanun'un temel kavramlarını, kimlerin kapsam dışında kaldığını, eşit davranma ilkesini ve iş sözleşmesinin kurulmasıyla türlerini kanun maddeleriyle öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
İŞ HUKUKU · KAYNAK

İş hukuku neden var? Doğuşu, nitelikleri ve kaynakları

ÇEEİ · İş Hukuku ve Teorisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İş hukuku nedir, neden ortaya çıkmıştır ve kaynakları nelerdir?

Kısa cevap: İş hukuku, bağımlı çalışan işçi ile işveren arasındaki bireysel ilişkileri ve sendika, toplu iş sözleşmesi gibi toplu ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır. Sanayi devriminde sözleşme serbestisinin işçiyi korumasız bırakmasına tepki olarak doğdu. Kaynakları Anayasa, milletlerarası antlaşmalar, kanun, yönetmelik, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi ve işverenin talimatıdır; şüphede işçi lehine yorum yapılır.

Bir tekstil atölyesinde ustabaşı “yarın sabah altıda burada ol” diyor, oysa işçinin imzaladığı sözleşmede iş dokuzda başlıyor: hangisine uyulur?

Önce hatırla: sözleşme, tarafların birbirine uygun irade açıklamasıyla kurulur ve içeriği kanun sınırları içinde serbestçe belirlenir (KPSS A Hukuk serisindeki Borç ilişkisi ve sözleşmeler sayfasında). Klasik borçlar hukuku sözleşmenin iki tarafını eşit sayar. On dokuzuncu yüzyılın fabrikalarında bu eşitlik kâğıt üzerinde kaldı: işini kaybetmeyi göze alamayan işçi çok uzun çalışma günlerini, çocuk emeğini, korumasız makineleri kabul ediyordu. Devlet önce çocuk ve kadın işçileri koruyan, sonra çalışma süresini sınırlayan ve iş kazasında işvereni sorumlu tutan kurallarla araya girdi. İş hukuku bu müdahalelerin ayrı bir dala dönüşmesidir; amacı zayıf tarafı korumaktır (işçiyi koruma ilkesi).

Dört nitelik

  • Karma yapı: Sözleşmeye dayanır (özel hukuk), ama iş müfettişi denetimi ve idari para cezası gibi kamu hukuku öğeleri taşır.
  • Emredicilik: Kuralların çoğu nispi emredicidir: işçi aleyhine değiştirilemez, lehine aşılabilir. Kanundakinden uzun yıllık izin vermek geçerlidir, kısasını kararlaştırmak geçersizdir.
  • Bireysel ve toplu yön: İş sözleşmesi bireysel, sendika, toplu iş sözleşmesi, grev ve lokavt toplu iş hukukunun konusudur.
  • Uluslararası boyut: 1919'da kurulan Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) sözleşmeleri ortak zemindir.

Kaynaklar ve aralarındaki sıra

İş hukukunun kaynakları (üstten alta)
Kaynakİş hukukundaki örnek
Anayasam.48 çalışma ve sözleşme hürriyeti, m.49 çalışma hakkı, m.50 çalışma şartları ve dinlenme, m.51 sendika, m.53 toplu iş sözleşmesi, m.54 grev ve lokavt, m.55 ücrette adalet
Milletlerarası antlaşmaILO sözleşmeleri; temel haklara ilişkin antlaşma kanunla çatışırsa antlaşma esas alınır (m.90)
Kanun4857 İş K., 6356 Sendikalar ve TİS K., 6331 İSG K.; genel hüküm TBK m.393 vd.
YönetmelikÇalışma süreleri, yıllık izin, iş sağlığı ve güvenliği yönetmelikleri
Toplu iş sözleşmesiSendika ile işveren arasında, işyeri ya da işletme için
İş sözleşmesiİşçi ile işverenin kendi koşulları
İç yönetmelik, talimatİşverenin yönetim hakkı (TBK m.399)

Yargıtay kararları ve bilimsel görüşler bağlayıcı değil, yardımcı kaynaktır. Normlar hiyerarşisinin genel mantığı Vatandaşlık serisindeki Hukukun kaynakları ve dalları sayfasında anlatılır; iş hukukunda üstteki kural genellikle tavan değil taban koyar. Üst kural nispi emrediciyse işçiye daha fazlasını veren alt kural uygulanır: işçi lehine kuralın uygulanması. Kuralın anlamı şüpheliyse işçi lehine yorum yapılır.

Girişteki atölyede talimat, iş sözleşmesinin altındadır: ustabaşı sözleşmede yazan başlama saatini işçi aleyhine tek başına değiştiremez. Çalışma koşullarındaki esaslı bir değişiklik işçiyi ancak yazılı kabulüyle bağlar (m.22).

Akılda kalsın: Sıra: Anayasa → antlaşma → kanun → yönetmelik → toplu iş sözleşmesi → iş sözleşmesi → talimat. İş hukukunda üst kural asgariyi verir; alt kural daha fazlasını verebilir. Çatışmada “işçi lehine kural”, belirsizlikte “işçi lehine yorum”.
Sınavda

Nasıl sorulurİş hukukunun nitelikleri öncüllü ifadelerle, kaynaklar ise sıralama ya da “hangisi bağlayıcı kaynak değildir” kalıbıyla sorulur.

Tuzak“kaynaklar çatışırsa her durumda üstteki uygulanır” ifadesidir: nispi emredici üst kural karşısında işçiye daha elverişli alt kural uygulanır. Yargıtay kararları yardımcı kaynaktır.

Sınavda işaretleçatışmada işçi lehine kuralın uygulanması, belirsizlikte işçi lehine yorum.

↕Sıralama üstten alta kaynaklar

  1. İş sözleşmesi
  2. Yönetmelik
  3. İşverenin talimatı
  4. Kanun
  5. Toplu iş sözleşmesi

?Soru çöz

İş hukukunun nitelikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kurallarının önemli bölümü işçi aleyhine değiştirilemeyen, işçi lehine aşılabilen nispi emredici kurallardır.
II. Kaynaklar arasında çatışma olduğunda her durumda hiyerarşide üstte olan kaynak uygulanır.
III. Anlamı şüpheli bir hükümde işçi lehine olan yorum tercih edilir.

✓ C. Nispi emredicilik ve işçi lehine yorum iş hukukunun temel nitelikleridir. II yanlıştır: üst kural nispi emrediciyse işçiye daha çok hak veren alt kural uygulanır. A ve B iki doğru ifadeden birini atlar; D, çatışmada katı hiyerarşi yanılgısını (II) da doğru sayar.
İŞ HUKUKU · KAVRAM

İşçi, işveren ve işveren vekili: iş ilişkisinin tarafları ve işyeri

ÇEEİ · İş Hukuku ve Teorisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİş hukuku nedir, neden ortaya çıkmıştır ve kaynakları nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

İş hukuku, bağımlı çalışan işçi ile işveren arasındaki bireysel ilişkileri ve sendika, toplu iş sözleşmesi gibi toplu ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır. Sanayi devriminde sözleşme serbestisinin işçiyi korumasız bırakmasına tepki olarak doğdu. Kaynakları Anayasa, milletlerarası antlaşmalar, kanun, yönetmelik, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi ve işverenin talimatıdır; şüphede işçi lehine yorum yapılır.

İş hukukunun doğuşu ve kaynakları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

4857 sayılı İş Kanunu'na göre işçi, işveren, işveren vekili ve işyeri nedir?

Kısa cevap: 4857 m.2'ye göre işçi, iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişidir; işveren, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluştur. İşveren adına hareket edip işin, işyerinin veya işletmenin yönetiminde görev alan kişi işveren vekilidir. İşyeri, işyerine bağlı yerler, eklentiler ve araçlarla birlikte bir bütündür.

Bir belediye şirketinde fabrika müdürü olan Selin Hanım işçilere talimat veriyor, ay sonunda da kendisi maaş bordrosu alıyor: o işçi mi, işveren mi?

İşçi olmak için gerçek kişi olmak (şirket işçi olamaz) ve bir iş sözleşmesine dayanarak çalışmak gerekir. Kendi hesabına çalışan esnaf işçi değildir; memur da değildir, çünkü sözleşmeyle değil kanuni bir statüye atanarak çalışır. İşveren olmanın ölçütü işçi çalıştırmaktır: bir bakkal (gerçek kişi), bir anonim şirket ya da belediye (tüzel kişi), tüzel kişiliği olmayan bir adi ortaklık işveren olabilir.

İşveren vekili: iki şapka

İşveren vekili, işveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ya da işletmenin yönetiminde görev alan kişidir: ustabaşı, şef, müdür. İşveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı yaptığı işlemlerden doğrudan işveren sorumludur; kanunun işverene yüklediği yükümlülükler vekile de uygulanır. Ama vekillik sıfatı kişinin kendi işçilik haklarını kaldırmaz. Selin Hanım işçilere karşı işveren vekili, şirkete karşı işçidir; yıllık izin ve kıdem hakları sürer.

İşyeri bir bütündür

İşyeri, mal veya hizmet üretmek için maddi (bina, makine) ve maddi olmayan (marka, müşteri çevresi) unsurlarla işçinin birlikte örgütlendiği birimdir. Kanun üç şeyi de işyerinden sayar:

  • İşyerine bağlı yerler: İşyerinde üretilen mal veya hizmetle nitelik yönünden bağlılığı olan ve aynı yönetim altında örgütlenen yerler. İki koşul birlikte aranır.
  • Eklentiler: Dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve meslekî eğitim yerleri ile avlu.
  • Araçlar: Örneğin işçileri taşıyan servis aracı.

Bu bütünlük, iş güvencesindeki işçi sayısında ve kazanın “işyerinde” sayılmasında önem taşır. İşyerini kuran, devralan ya da kapatan işveren bunu bir ay içinde bölge müdürlüğüne bildirir (m.3). İşletme ise aynı işverenin birden çok işyerini kapsayan ekonomik birimdir.

Akılda kalsın: İşçi = gerçek kişi + iş sözleşmesi. İşveren = işçi çalıştıran herkes. İşveren vekili iki şapkalıdır: işçilere karşı işveren yerindedir, kendi işvereni karşısında işçidir. Bağlı yer için iki koşul birlikte: aynı nitelik + aynı yönetim.
Sınavda

Nasıl sorulurTanım öğeleri “hangisi yanlıştır”, işyeri ise “hangisi işyerinden sayılmaz” kalıbıyla sorulur.

Tuzak“tüzel kişiler de işçi olabilir” ya da “işveren vekili işçilik haklarından yararlanamaz” gibi ifadelerdir. Bir başka tuzak: aynı işverene ait olsa da farklı nitelikte üretim yapan ve ayrı yönetilen tesis bağlı yer değildir.

⇄Bilgi eşleştirme tanım → kavram

?Soru çöz

Bir un fabrikasının işvereni için aşağıdakilerden hangisi 4857 sayılı Kanun'a göre işyerinden sayılmaz?

✓ A. Bağlı yer için nitelik bağlılığı ve aynı yönetim birlikte aranır; konaklama hizmeti veren ve ayrı yönetilen otel ikisini de taşımaz, ayrı bir işyeridir. B araç, C eklenti olarak işyerinden sayılır; D hem unla nitelik bağı hem aynı yönetim taşıdığı için bağlı yerdir.
İŞ HUKUKU · KAVRAM

Alt işveren, geçici iş ilişkisi ve işyeri devri: üç taraflı ilişkiler

ÇEEİ · İş Hukuku ve Teorisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Asıl işveren-alt işveren ilişkisi ile geçici iş ilişkisi arasındaki fark nedir? İşyeri devredilince işçinin durumu ne olur?

Kısa cevap: Alt işveren, asıl işverenden yardımcı işi ya da uzmanlık gerektiren asıl iş bölümünü alıp işçilerini yalnız o işyerinde çalıştırır; asıl işveren bu işçilere karşı birlikte sorumludur. Geçici iş ilişkisinde işçi, özel istihdam bürosu ya da holding içi görevlendirmeyle başka işverene geçici devredilir. İşyeri devrinde sözleşmeler devralana geçer.

Özel bir hastanede yemeği bir firma yapıyor, izindeki hemşirenin yerine bürodan gelen hemşire çalışıyor; ikisinin de işvereni hastane değil.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisi (m.2)

Alt işverene verilen iş, üretime ilişkin bir yardımcı iş (temizlik, yemek, güvenlik) ya da asıl işin bir bölümü olmalıdır; asıl iş ancak işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren hâllerde bölünüp verilebilir. Alt işveren bu işçileri yalnız o işyerinde çalıştırır. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili kanun, iş sözleşmesi ve toplu iş sözleşmesi yükümlülüklerinden alt işverenle birlikte sorumludur.

Asıl işverenin işçileri alt işverene geçirilerek hakları kısıtlanamaz; daha önce o işyerinde çalıştırılmış bir kimse alt işveren olamaz. Aksi hâlde ya da hileli (muvazaalı) ilişkide alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Müfettişin muvazaa raporuna tebliğden itibaren otuz iş günü içinde iş mahkemesinde itiraz edilebilir (m.3).

Geçici iş ilişkisi (m.7)

Özel istihdam bürosu yolunda İŞKUR'un izin verdiği büro, işçisini geçici işçi sağlama sözleşmesiyle bir işverene devreder. Talimatı geçici işveren verir, ama işveren bürodur. Yalnız sayılan hâllerde ve şu sürelerle kurulur:

Büro yoluyla geçici iş ilişkisi: hangi hâlde ne kadar? (m.7)
HâlSüre
Analık, askerlik, sözleşmenin askıda kaldığı hâllerO hâl sürdükçe
Mevsimlik tarım işleri, ev hizmetleriSüre sınırı yok
Aralıklı ya da acil iş, öngörülemeyen kapasite artışıEn fazla 4 ay; 2 yenilemeyle toplam 8 ay
Dönemsel iş artışı (mevsimlik hariç)En fazla 4 ay; yenilenmez
Süre bitinceAynı iş için 6 ay bekleme
Hiç kurulamazKamu kurumları, yer altı madenleri, toplu işçi çıkarılan işyeri (8 ay boyunca), grev ve lokavt sırasında

Holding içi yolda işçi, yazılı rızasıyla holdingin başka bir işyerine en fazla altı ay devredilir; iki kez yenilenebilir.

Talimat veren ile işveren alt işverende aynı, geçici iş ilişkisinde ayrı kişidir.Görsel: Sınav Defteri

İşyerinin devri (m.6)

İşyeri satış, kira gibi bir hukuki işlemle devredilirse iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer; kıdeme bağlı haklarda işçinin ilk işe başladığı tarih esas alınır. Devirden önce doğmuş ve devirde ödenmesi gereken borçlardan iki işveren birlikte sorumludur; devredenin sorumluluğu iki yılla sınırlıdır. Devir tek başına fesih sebebi değildir.

Akılda kalsın: Alt işverende talimat da işverenlik de alt işverende; asıl işveren birlikte sorumlu. Büro yolunda talimat geçici işverende, işverenlik bürodadır. Sayılar: 4 ay, toplam 8 ay, 6 ay bekleme; holding 6 ay; devreden 2 yıl.
Sınavda

Nasıl sorulurVaka verilip “hangisi yanlıştır” diye sorulur; süreler öncül olarak gelir.

TuzakMuvazaanın sonucudur: işçiler tespit tarihinden değil başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Büro yoluyla geçici iş ilişkisinde işveren, işçinin çalıştığı yer değil bürodur.

?Soru çöz

Özel bir hastane yemek hizmetini bir firmaya vermiştir; firma, bu iş için görevlendirdiği işçileri yalnız bu hastanede çalıştırmaktadır. Bu ilişkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Kanun, muvazaada alt işverenin işçilerini başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayar; tespit tarihi ölçüt değildir. A birlikte sorumluluğu, B önceki çalışanın alt işveren olamayacağını, C asıl işin bölünme sınırını doğru aktarır.

✎Boşluk doldurma üç taraflı ilişkilerde süreler

Özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan geçici iş ilişkisinde işçinin işvereni dur. Kapasite artışı için kurulan geçici iş ilişkisi en fazla için kurulur. Holding içinde işçinin yazılı rızasıyla yapılan geçici devir en fazla sürebilir. İşyeri devrinde devreden işverenin önceki borçlardan sorumluluğu ile sınırlıdır.

özel istihdam bürosudört ayaltı ayiki yılgeçici işverenbir yıl
İŞ HUKUKU · KAPSAM

İş Kanunu kimlere uygulanmaz? Kapsam, istisnalar ve istisnanın istisnası

ÇEEİ · İş Hukuku ve Teorisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla4857 sayılı İş Kanunu'na göre işçi, işveren, işveren vekili ve işyeri nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

4857 m.2'ye göre işçi, iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişidir; işveren, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluştur. İşveren adına hareket edip işin, işyerinin veya işletmenin yönetiminde görev alan kişi işveren vekilidir. İşyeri, işyerine bağlı yerler, eklentiler ve araçlarla birlikte bir bütündür.

İşçi, işveren, işveren vekili, işyeri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İş Kanunu kimlere uygulanmaz? 4857 sayılı Kanun'un istisnaları nelerdir?

Kısa cevap: 4857 sayılı İş Kanunu, 4. maddedeki istisnalar dışındaki bütün işyerlerine faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır. Deniz ve hava taşıma işleri, 50 ve daha az işçili tarım ve orman işleri, aile ekonomisindeki tarımsal yapı işleri, aile içi el sanatları, ev hizmetleri, çıraklar, sporcular, rehabilite edilenler ve üç kişinin çalıştığı esnaf işyerleri kapsam dışıdır.

Aynı limanda gemide tayfa olan işçi Deniz İş Kanunu'na, gemiden rıhtıma yük indiren işçi ise İş Kanunu'na tabidir; aradaki fark birkaç metredir.

Çıkış noktası genelliktir: kanun istisnalar dışındaki her işyerine faaliyet konusuna bakılmadan uygulanır (m.1). İstisnalar sınırlıdır ve dar yorumlanır; bazı istisnaların içinden belirli işler geri alınır. Sınavda en çok bu “istisnanın istisnası” sorulur.

4857 m.4: kimler dışarıda, kimler yine içeride?
AlanUygulanmazYine uygulanır
TaşımaDeniz ve hava taşıma işleriKıyı, liman ve iskelelerde gemiden karaya ve karadan gemiye yükleme-boşaltma; havacılığın bütün yer tesislerindeki işler
Tarım ve orman50 ve daha az (50 dahil) işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri; aile ekonomisi içindeki tarımsal yapı işleriTarım sanatları ve tarım aletleri, makine ve parçaları atölye ve fabrikaları; tarım işletmelerinde yapı işleri; halka açık ya da işyerinin eklentisi park ve bahçe işleri
Deniz ürünleri—Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen ve tarım sayılmayan, denizlerde çalışan su ürünleri üreticileriyle ilgili işler
Aile ve evAile üyeleri ve 3. dereceye kadar hısımlar arasında, dışarıdan kimse katılmadan evde yapılan el sanatı işleri; ev hizmetleri—
KişilerÇıraklar, sporcular, rehabilite edilenler—
Esnaf507 sayılı Kanun tanımına uyan, üç kişinin çalıştığı esnaf ve sanatkâr işyerleri—

Kapsam dışında kalmak korumasız kalmak demek değildir. Gemi adamları 854 sayılı Deniz İş Kanunu'na, ev hizmetinde çalışanlar ve 50 ve daha az işçili tarım işyerlerinde çalışanlar ise Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesi hükümlerine tabidir. İş sağlığı ve güvenliği ise ayrı bir kanunla (6331) ve kendi kapsamıyla düzenlenir.

Sayı ifadesine dikkat: kanun “50'den az işçi çalıştırılan (50 dahil)” der. Yani tam 50 işçili tarım işletmesi dışarıda, 51 işçili olan içeridedir.

Akılda kalsın: Taşıma denizde ya da havadaysa dışarıda, kıyıda ya da yerdeyse içeride. Tarımda eşik 50: elli dahil dışarıda, elli bir içeride. Ev, aile, çırak, sporcu, rehabilite, üç kişilik esnaf: dışarıda.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisine 4857 sayılı Kanun uygulanır?” kalıbıyla, istisnaların arasına bir istisnanın istisnası saklanır.

TuzakHavacılığı bütünüyle kapsam dışı sanmaktır: yer tesislerindeki işler kapsamdadır. Tarımda “50 dahil” ibaresi de tuzaktır: tam 50 işçili tarım işletmesi kapsam dışıdır.

?Soru çöz

Aşağıdaki işlerin hangisinde çalışan işçiye 4857 sayılı İş Kanunu uygulanır?

✓ B. Kıyı ve limanlarda gemiden karaya yükleme-boşaltma, deniz taşıma istisnasının istisnasıdır; 4857 uygulanır. A deniz taşıma işidir ve Deniz İş Kanunu'na tabidir; C 50 ve daha az işçili tarım işi, D ev hizmetidir, ikisinde de Borçlar Kanunu uygulanır.

⇄Bilgi eşleştirme kişi → uygulanacak kural

İŞ HUKUKU · İLKE

Eşit davranma ilkesi: ayrım yasakları ve dört aya kadar tazminat

ÇEEİ · İş Hukuku ve Teorisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAsıl işveren-alt işveren ilişkisi ile geçici iş ilişkisi arasındaki fark nedir? İşyeri devredilince işçinin durumu ne olur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Alt işveren, asıl işverenden yardımcı işi ya da uzmanlık gerektiren asıl iş bölümünü alıp işçilerini yalnız o işyerinde çalıştırır; asıl işveren bu işçilere karşı birlikte sorumludur. Geçici iş ilişkisinde işçi, özel istihdam bürosu ya da holding içi görevlendirmeyle başka işverene geçici devredilir. İşyeri devrinde sözleşmeler devralana geçer.

Alt işveren, geçici iş ilişkisi, devir

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İş Kanunu'nda eşit davranma ilkesi nedir? Ayrımcılık tazminatı ne kadardır?

Kısa cevap: 4857 m.5'e göre iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplerle ayrım yapılamaz; esaslı sebep yoksa kısmi süreli ve belirli süreli işçiye farklı işlem yapılamaz; eşit değerde iş için cinsiyet nedeniyle düşük ücret kararlaştırılamaz. Aykırılıkta işçi dört aya kadar ücreti tutarında tazminat ve yoksun kaldığı hakları isteyebilir.

Aynı bantta aynı makineyi kullanan Ayşe ile Mehmet'ten Ayşe daha düşük ücret alıyor; işveren “kadın işçilere analık izni gibi ek haklar tanıyoruz” diyor. Bu gerekçe yeter mi?

Eşit davranma, Anayasa'nın eşitlik ilkesinin (m.10) iş ilişkisindeki karşılığıdır. 4857 m.5 onu üç katmanda kurar.

  • Ayrım yasağı: Dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep “ve benzeri” sebeplerle ayrım yapılamaz; liste örnek niteliğindedir.
  • Esaslı sebep şartı: Esaslı sebep olmadıkça kısmi süreli işçiye tam süreliye, belirli süreli işçiye belirsiz süreliye göre farklı işlem yapılamaz. Fark yasak değildir, gerekçe ister.
  • Cinsiyet ve gebelik: Biyolojik ya da işin niteliğine ilişkin zorunluluk yoksa sözleşmenin yapılmasından sona ermesine kadar doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapılamaz. Eşit değerde iş için cinsiyetten dolayı düşük ücret kararlaştırılamaz; kadına özel koruyucu hükümler düşük ücreti haklı kılmaz.

Girişteki gerekçe bu yüzden geçersizdir. Biyolojik zorunluluğa örnek kanunun kendisidedir: yer altı ve su altı işlerinde her yaştaki kadının çalıştırılması yasaktır (m.72).

Ayrımcılığın biçimleri
BiçimNe demek?Örnek
DoğrudanAyrım açıkça yasak sebebe dayanır“Bu pozisyona yalnız erkek alınır” ilanı
DolaylıTarafsız görünen bir ölçüt bir grubu orantısız etkilerİşin gerektirmediği hâlde “boyu 1,85 m'den uzun olma” şartı
Haklı farklılıkEsaslı, biyolojik ya da işin niteliğine ilişkin sebep vardırYer altı maden işine kadın alınmaması

Yaptırım ve ispat

Aykırılıkta işçi, dört aya kadar ücreti tutarında uygun bir tazminat ile yoksun bırakıldığı hakları birlikte isteyebilir; miktarı bu sınır içinde hâkim belirler. Sendikal ayrımcılığın tazminatı ise ayrı kanunda (6356) düzenlenmiştir.

İspat yükü kural olarak işçidedir; ama işçi ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyunca, ihlalin olmadığını işveren ispatlar. Ayşe'nin bordroları bu güçlü ihtimali gösterir.

Akılda kalsın: Kesin yasak: dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din-mezhep. Gerekçe isteyen fark: kısmi-tam süreli, belirli-belirsiz süreli. Yaptırım: dört aya kadar ücret tutarı + kaybedilen haklar. İspat: işçi güçlü ihtimali gösterir, yük işverene geçer.
Sınavda

Nasıl sorulurÖncüllü ifadelerle ya da kısa bir ücret vakasıyla sorulur.

TuzakTazminatın miktarıdır: “dört aylık ücret” değil, hâkimin belirlediği “dört aya kadar” ücret tutarında tazminattır ve yoksun kalınan haklar ayrıca istenir. İkinci tuzak, ispat yükünün baştan işverende olduğunu söylemektir.

?Soru çöz

4857 sayılı Kanun'daki eşit davranma ilkesine göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Esaslı bir sebep olmadıkça kısmi süreli çalışan işçiye tam süreli işçiye göre farklı işlem yapılamaz.
II. İşçi, ayrımcılığa uğradığını her durumda tam olarak ispat etmek zorundadır.
III. Kadın işçiye özel koruyucu hükümlerin uygulanması, ona daha düşük ücret ödenmesini haklı kılmaz.

✓ C. I esaslı sebep şartına bağlı ayrım yasağını, III koruyucu hükümlerin düşük ücrete gerekçe olamayacağını doğru söyler. II yanlıştır: işçi ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösterince ispat yükü işverene geçer. A doğru olan III'ü atlar; B ve D yanlış olan II'yi içerir.

↕Sıralama ücret ayrımcılığı davası

  1. İşveren farkın cinsiyet dışı esaslı bir sebebe dayandığını ispat edemez
  2. Kadın işçi, aynı işi yapan erkek iş arkadaşlarından düşük ücret aldığını gösteren bordroları sunar
  3. Mahkeme ücret farkının ve dört aya kadar ücret tutarında tazminatın ödenmesine karar verir
  4. Mahkeme ihlal ihtimalinin güçlü biçimde gösterildiğini kabul eder, ispat yükü işverene geçer
İŞ HUKUKU · SÖZLEŞME

İş sözleşmesi: üç unsur, şekil kuralı ve deneme süresi

ÇEEİ · İş Hukuku ve Teorisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİş Kanunu kimlere uygulanmaz? 4857 sayılı Kanun'un istisnaları nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

4857 sayılı İş Kanunu, 4. maddedeki istisnalar dışındaki bütün işyerlerine faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır. Deniz ve hava taşıma işleri, 50 ve daha az işçili tarım ve orman işleri, aile ekonomisindeki tarımsal yapı işleri, aile içi el sanatları, ev hizmetleri, çıraklar, sporcular, rehabilite edilenler ve üç kişinin çalıştığı esnaf işyerleri kapsam dışıdır.

4857'nin kapsamı ve istisnaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İş sözleşmesinin unsurları nelerdir? İş sözleşmesi yazılı yapılmak zorunda mıdır, deneme süresi en çok kaç aydır?

Kısa cevap: İş sözleşmesi, işçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (4857 m.8); unsurları iş görme, ücret ve bağımlılıktır. Kural olarak şekle bağlı değildir; süresi bir yıl ve daha uzun olanlar yazılı yapılır. Yazılı sözleşme yoksa işveren iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren belge verir. Deneme süresi en çok iki aydır, toplu iş sözleşmesiyle dört aya çıkabilir.

Bir kafe, bir üniversite öğrencisini sözlü anlaşmayla işe aldı; üç hafta sonra “yazılı sözleşme yok, aramızda iş ilişkisi de yok” diyerek ücretini ödemek istemiyor.

Üç unsur ve ayırt edici olanı

İş görme, işçinin emeğini ve zamanını işverene ayırmasıdır; işçi kural olarak işi bizzat yapar (TBK m.395). Ücret zorunludur: karşılıksız gönüllü çalışma iş sözleşmesi doğurmaz. Ayırt edici unsur bağımlılıktır: işçi işverenin talimatıyla, onun örgütü içinde ve denetimi altında çalışır; yalnız ekonomik bağımlılık yetmez.

İş sözleşmesi ile benzer sözleşmeler
Ölçütİş sözleşmesiEser sözleşmesiVekâlet sözleşmesi
BorçlanılanBelirli ya da belirsiz süre iş görmeBir sonuç (eser) meydana getirmeBir işi özenle görme
BağımlılıkVar (talimat ve denetim)Yok; yüklenici bağımsızYok ya da zayıf
ÜcretZorunluZorunluKararlaştırılmışsa ya da teamül varsa

Şekil: kural serbestlik

İş sözleşmesi kanunda aksi yazmadıkça özel bir şekle bağlı değildir; sözlü, hatta davranışla kurulabilir: ücretle yapılabilecek bir işi gören kişinin işi işverence kabul edilmişse sözleşme kurulmuş sayılır (TBK m.394). Süresi bir yıl ve daha fazla olan sözleşmeler yazılı yapılır; Yargıtay ve öğretideki ağırlıklı görüşe göre bu kural geçerlilik değil ispat içindir. Geçersizliği sonradan anlaşılan sözleşme bile ilişki bitene kadar geçerli bir sözleşmenin sonuçlarını doğurur. Kafedeki öğrenci işçidir ve ücretini alır.

Yazılı sözleşme yoksa işveren en geç iki ay içinde çalışma koşullarını, süresini, ücreti ve fesih hükümlerini gösteren yazılı belge verir; bir ayı geçmeyen belirli süreli sözleşmelerde bu gerekmez. Belgeler damga vergisi, resim ve harçtan muaftır.

Deneme süresi

Deneme süresi en çok iki aydır, yalnız toplu iş sözleşmesiyle dört aya uzatılabilir (m.15). Bu sürede taraflar bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız fesheder; çalışılan günlerin ücreti saklıdır.

Ek bilgi: tarafların temel borçları (TBK)

İşçi bizzat çalışma, özen ve sadakat (rekabet etmeme, sır saklama), teslim ve hesap verme ve talimata uyma borcu altındadır (TBK m.395–399). İşveren ücret öder (sözleşmede yoksa asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücret, m.401), işçinin kişiliğini korur, tacize ve iş kazasına karşı önlem alır (m.417).

Akılda kalsın: Üç unsur: iş görme, ücret, bağımlılık; iş sözleşmesini eser sözleşmesinden ayıran bağımlılıktır. Bir yıl ve üstü yazılı yapılır, ama yazı yoksa da sözleşme kurulmuştur. Deneme: iki ay, toplu iş sözleşmesiyle dört ay; bildirimsiz ve tazminatsız fesih, ama ücret ödenir.
Sınavda

Nasıl sorulurUnsurlar “hangisi iş sözleşmesinin unsuru değildir”, şekil ve deneme süresi “hangisi yanlıştır” kalıbıyla sorulur.

TuzakYazılı şekli geçerlilik şartı sanmaktır. İkinci tuzak deneme süresinin uzatılmasıdır: bireysel iş sözleşmesiyle değil, yalnız toplu iş sözleşmesiyle dört aya çıkar.

Sınavda işaretleiş sözleşmesini eser ve vekâlet sözleşmesinden ayıran unsur bağımlılıktır.

?Soru çöz

4857 sayılı Kanun'a göre iş sözleşmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Yazılı şekil kuralı ispat içindir; yazı olmasa da sözleşme kurulur ve ilişki sürdükçe ücret borcu doğar. B deneme süresinin üst sınırını ve toplu iş sözleşmesi istisnasını, C iki aylık belge yükümlülüğünü, D deneme süresindeki bildirimsiz ve tazminatsız feshi doğru aktarır.

✎Boşluk doldurma seçeneksiz: kendin yaz

İş sözleşmesinin üç unsuru iş görme, ve unsurlarıdır. Deneme süresi en çok olabilir; bu süre ancak ile dört aya kadar uzatılabilir.

İŞ HUKUKU · SÖZLEŞME

İş sözleşmesi türleri: belirli süreliden çağrı üzerine çalışmaya

ÇEEİ · İş Hukuku ve Teorisi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİş Kanunu'nda eşit davranma ilkesi nedir? Ayrımcılık tazminatı ne kadardır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

4857 m.5'e göre iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplerle ayrım yapılamaz; esaslı sebep yoksa kısmi süreli ve belirli süreli işçiye farklı işlem yapılamaz; eşit değerde iş için cinsiyet nedeniyle düşük ücret kararlaştırılamaz. Aykırılıkta işçi dört aya kadar ücreti tutarında tazminat ve yoksun kaldığı hakları isteyebilir.

Eşit davranma ilkesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Belirli süreli, kısmi süreli, çağrı üzerine çalışma ve uzaktan çalışma sözleşmesi nedir?

Kısa cevap: İş sözleşmesi süre bakımından belirli ya da belirsiz, çalışma biçimi bakımından tam ya da kısmi süreli kurulur. Belirli süreli sözleşme objektif koşula bağlı ve yazılıdır; esaslı neden olmadan zincirleme yapılamaz. Çağrı üzerine çalışmada süre belirlenmemişse haftada yirmi saat kabul edilir. Uzaktan çalışma ve takım sözleşmesi yazılı yapılır; süreksiz iş en çok otuz iş günü süren iştir.

Bir belediye, plaj için cankurtaranlarla “eylül sonuna kadar” sözleşme yaptı; ertesi yaz aynı kişilerle yeniden sözleşme yapması onları kalıcı işçi yapar mı?

Belirli ve belirsiz süreli (m.11–12)

Asıl olan belirsiz süreli sözleşmedir. Belirli süreli sözleşme, belli bir işin tamamlanması ya da belli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif bir koşul ve yazılı şekil ister. Esaslı neden olmadıkça birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz; aksi hâlde başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır. Esaslı nedene dayanan zincir belirli süreli kalır: plajın yalnız yazın açık olması böyle bir nedendir. Bildirim süresi ve iş güvencesini İş sözleşmesinin sona ermesi sayfasında göreceğiz.

Kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışma (m.13–14)

Kısmi süreli sözleşmede haftalık süre, tam süreli emsal işçiye göre önemli ölçüde azdır; Çalışma Süreleri Yönetmeliği (m.6) bunu emsal çalışmanın üçte ikisine kadar olan çalışma olarak açar (45 saatlik emsal için 30 saat). Bölünebilir menfaatler çalışılan süreye orantılı ödenir. Doğum izinlerinden sonra çocuk ilkokul çağına gelene kadar ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma isteyebilir; işveren karşılar.

Çağrı üzerine çalışma, işçiye ihtiyaç duyulduğunda çalışmanın kararlaştırıldığı yazılı, kısmi süreli sözleşmedir. Süre belirlenmezse haftada yirmi saat kararlaştırılmış sayılır; işçi çalıştırılsın ya da çalıştırılmasın ücrete hak kazanır. Çağrı, aksi kararlaştırılmadıkça en az dört gün önce yapılır; günlük süre yoksa her çağrıda işçi en az dört saat üst üste çalıştırılır.

Uzaktan çalışma, takım sözleşmesi, süreksiz iş

  • Uzaktan çalışma: İş evde ya da teknolojik araçlarla işyeri dışında görülür; yazılı kurulur.
  • Takım sözleşmesi (m.16): Takımı temsilen takım kılavuzunun yaptığı, her zaman yazılı sözleşmedir; ücret her işçiye ayrı ödenir.
  • Süreksiz iş (m.10): Niteliği bakımından en çok otuz iş günü süren iştir; fesih ve yıllık izin gibi maddeler yerine Borçlar Kanunu uygulanır.
Bu sayfanın süre ve sayıları (4857)
KonuSüre / sayıMadde
İşyerini bildirme1 ay içindem.3
Muvazaa raporuna itiraz30 iş günüm.3
Tarım ve orman istisnası50 işçi dahil kapsam dışım.4
Ayrımcılık tazminatı4 aya kadar ücret tutarım.5
Devirde devredenin sorumluluğu2 yılm.6
Büro yoluyla geçici işçi4 ay; 2 yenileme, toplam 8 ay; 6 ay beklemem.7
Holding içi geçici devir6 ay; 2 yenilemem.7
Yazılı sözleşme zorunluluğu1 yıl ve daha uzun sürem.8
Çalışma koşulları belgesi2 ay içindem.8
Süreksiz işen çok 30 iş günüm.10
Çağrı üzerine çalışmahaftada 20 saat; çağrı 4 gün önce; en az 4 saatm.14
Deneme süresien çok 2 ay; TİS ile 4 aym.15
Kapat, yaz: bu sayfanın yedi sorusu

Sayfayı kapat, kâğıda yaz; sonra aç ve karşılaştır.

  1. Kaynakları üstten alta sırala; çatışmada ve belirsizlikte hangi ilke uygulanır?
    CevapAnayasa → antlaşma → kanun → yönetmelik → TİS → iş sözleşmesi → talimat. Çatışmada işçi lehine kural, belirsizlikte işçi lehine yorum.
  2. Bağlı yer için hangi iki koşul birlikte aranır?
    CevapNitelik bağlılığı ve aynı yönetim.
  3. Muvazaada işçiler hangi tarihten itibaren asıl işverenin sayılır? Rapora itiraz süresi?
    CevapBaşlangıçtan itibaren; 30 iş günü.
  4. Kapasite artışında büro yoluyla geçici işçinin süre, yenileme ve bekleme sayıları nedir? Holding içinde?
    Cevap4 ay, 2 yenileme, toplam 8 ay, 6 ay bekleme. Holding içi: yazılı rıza, 6 ay, 2 yenileme.
  5. Tarımda 4857'nin eşiği nedir? Ev hizmetinde hangi kanun uygulanır?
    Cevap50 işçi dahil kapsam dışı, 51'den itibaren kapsamda; ev hizmetine TBK.
  6. Ayrımcılık tazminatının üst sınırı nedir, ispat yükü ne zaman işverene geçer?
    CevapDört aya kadar ücret + yoksun kalınan haklar; işçi güçlü ihtimali gösterince.
  7. Deneme süresi, yazılı şekil eşiği, belge süresi ve çağrı üzerine çalışmanın üç sayısı nedir?
    CevapDeneme 2 ay (TİS ile 4); 1 yıl ve üstü yazılı; belge 2 ay içinde; çağrıda 20 saat, 4 gün, 4 saat.
Akılda kalsın: Kural belirsiz süreli; belirli süreli için “objektif koşul + yazı”. Zincirleme ancak esaslı nedenle, yoksa başlangıçtan itibaren belirsiz süreli. Çağrıda üç sayı: 20 saat, 4 gün önce, en az 4 saat.
Sınavda

Nasıl sorulurTürler tanımlarıyla eşleştirilir ya da çağrı üzerine çalışmanın sayıları öncül olarak verilir.

TuzakZincirleme sözleşmenin her durumda belirsiz süreliye dönüştüğünü söylemektir: esaslı nedenli zincir belirli süreli kalır. Dönüşüm de ikinci sözleşmeden değil, başlangıçtan itibarendir.

?Soru çöz

Bir çağrı merkezi, işçisiyle yazılı olarak çağrı üzerine çalışma sözleşmesi yapmış, ancak haftalık ve günlük çalışma süresini belirlememiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Süre belirlenmemişse haftada yirmi saat kararlaştırılmış sayılır; işçi çağrılmasa da ücretini alır. A çağrının en az dört gün önce yapılması kuralıyla, B her çağrıda en az dört saat üst üste çalıştırma kuralıyla çelişir; C'de dönüşüm yoktur, sözleşme kısmi süreli kalır.

⇄Bilgi eşleştirme tanım → tür

Karma tekrar

Bu sayfadan karışık 7 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

İş hukukunun nitelikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kurallarının önemli bölümü işçi aleyhine değiştirilemeyen, işçi lehine aşılabilen nispi emredici kurallardır.
II. Kaynaklar arasında çatışma olduğunda her durumda hiyerarşide üstte olan kaynak uygulanır.
III. Anlamı şüpheli bir hükümde işçi lehine olan yorum tercih edilir.

✓ C. Nispi emredicilik ve işçi lehine yorum iş hukukunun temel nitelikleridir. II yanlıştır: üst kural nispi emrediciyse işçiye daha çok hak veren alt kural uygulanır. A ve B iki doğru ifadeden birini atlar; D, çatışmada katı hiyerarşi yanılgısını (II) da doğru sayar.Kaynak: bu sayfa · İş hukukunun doğuşu ve kaynakları

?Soru 2

Bir un fabrikasının işvereni için aşağıdakilerden hangisi 4857 sayılı Kanun'a göre işyerinden sayılmaz?

✓ A. Bağlı yer için nitelik bağlılığı ve aynı yönetim birlikte aranır; konaklama hizmeti veren ve ayrı yönetilen otel ikisini de taşımaz, ayrı bir işyeridir. B araç, C eklenti olarak işyerinden sayılır; D hem unla nitelik bağı hem aynı yönetim taşıdığı için bağlı yerdir.Kaynak: bu sayfa · İşçi, işveren, işveren vekili, işyeri

?Soru 3

Aşağıdaki işlerin hangisinde çalışan işçiye 4857 sayılı İş Kanunu uygulanır?

✓ B. Kıyı ve limanlarda gemiden karaya yükleme-boşaltma, deniz taşıma istisnasının istisnasıdır; 4857 uygulanır. A deniz taşıma işidir ve Deniz İş Kanunu'na tabidir; C 50 ve daha az işçili tarım işi, D ev hizmetidir, ikisinde de Borçlar Kanunu uygulanır.Kaynak: bu sayfa · 4857'nin kapsamı ve istisnaları

?Soru 4

4857 sayılı Kanun'daki eşit davranma ilkesine göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Esaslı bir sebep olmadıkça kısmi süreli çalışan işçiye tam süreli işçiye göre farklı işlem yapılamaz.
II. İşçi, ayrımcılığa uğradığını her durumda tam olarak ispat etmek zorundadır.
III. Kadın işçiye özel koruyucu hükümlerin uygulanması, ona daha düşük ücret ödenmesini haklı kılmaz.

✓ C. I esaslı sebep şartına bağlı ayrım yasağını, III koruyucu hükümlerin düşük ücrete gerekçe olamayacağını doğru söyler. II yanlıştır: işçi ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösterince ispat yükü işverene geçer. A doğru olan III'ü atlar; B ve D yanlış olan II'yi içerir.Kaynak: bu sayfa · Eşit davranma ilkesi

?Soru 5

Özel bir hastane yemek hizmetini bir firmaya vermiştir; firma, bu iş için görevlendirdiği işçileri yalnız bu hastanede çalıştırmaktadır. Bu ilişkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Kanun, muvazaada alt işverenin işçilerini başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayar; tespit tarihi ölçüt değildir. A birlikte sorumluluğu, B önceki çalışanın alt işveren olamayacağını, C asıl işin bölünme sınırını doğru aktarır.Kaynak: bu sayfa · Alt işveren, geçici iş ilişkisi, devir

?Soru 6

Bir çağrı merkezi, işçisiyle yazılı olarak çağrı üzerine çalışma sözleşmesi yapmış, ancak haftalık ve günlük çalışma süresini belirlememiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Süre belirlenmemişse haftada yirmi saat kararlaştırılmış sayılır; işçi çağrılmasa da ücretini alır. A çağrının en az dört gün önce yapılması kuralıyla, B her çağrıda en az dört saat üst üste çalıştırma kuralıyla çelişir; C'de dönüşüm yoktur, sözleşme kısmi süreli kalır.Kaynak: bu sayfa · İş sözleşmesi türleri

?Soru 7

4857 sayılı Kanun'a göre iş sözleşmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Yazılı şekil kuralı ispat içindir; yazı olmasa da sözleşme kurulur ve ilişki sürdükçe ücret borcu doğar. B deneme süresinin üst sınırını ve toplu iş sözleşmesi istisnasını, C iki aylık belge yükümlülüğünü, D deneme süresindeki bildirimsiz ve tazminatsız feshi doğru aktarır.Kaynak: bu sayfa · İş sözleşmesi: unsur, şekil, deneme
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →