Çevre sorunları: yerel kirlilikten küresel iklim değişikliğine
Kamu Yönetimi · Kentleşme ve Çevre Sorunları · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMinnowbrook ve Yeni Kamu Yönetimi hareketi nedir? Kamu tercihi kuramı bürokrasiyi nasıl açıklar?Bağlantılı konudan (Kamu yönetimi disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Yeni Kamu Yönetimi, 1968 Minnowbrook toplantısında genç akademisyenlerin başlattığı, verimlilik yerine toplumsal hakkaniyeti, katılımı ve değişime duyarlı yönetimi öne çıkaran harekettir. Kamu tercihi kuramı ise iktisadın akılcı birey varsayımını kamu kesimine uygular: Buchanan ve Tullock siyasal kararları bireysel çıkarla, Niskanen bürokratın bütçesini büyütme eğilimiyle, Tiebout yurttaşın “ayakla oy vermesi”yle açıklar.
Yeni Kamu Yönetimi ve kamu tercihi
✎Konu anlatımı
Başlıca çevre sorunları nelerdir? Ortak malların trajedisi ve dışsallık çevre sorununu nasıl açıklar?
Kısa cevap: Çevre sorunları yerel (hava, su, toprak, gürültü kirliliği ve atık) ve küresel (iklim değişikliği, ozon tabakasının incelmesi, biyolojik çeşitlilik kaybı, çölleşme) diye ayrılır. Kamu yönetimi açısından ortak sorun şudur: kirletenin maliyeti başkalarına yüklediği dışsallık ve herkesin kullandığı ama kimsenin korumadığı ortak kaynaklar. Bu yüzden çevre, piyasaya bırakılamayan bir kamu politikası alanıdır.Kış akşamı bir ilin valiliğine hava kalitesi ölçüm istasyonundan uyarı gelir: partikül madde sınır değerin çok üstünde. Kaynak, binlerce evin bacası ve trafiktir; hiçbiri tek başına suçlu değildir, ama hepsi birlikte sorunu yaratır.
Sorun türleri
| Sorun | Başlıca kaynak | Ölçeği |
|---|---|---|
| Hava kirliliği | Kalitesiz yakıtla ısınma, trafik, sanayi bacaları (partikül madde, kükürt dioksit) | Yerel, bölgesel (asit yağmuru sınır aşar) |
| Su kirliliği | Arıtılmamış evsel ve endüstriyel atık su, tarımda gübre ve ilaç | Yerel, havza |
| Toprak kirliliği ve kaybı | Erozyon, aşırı otlatma, kimyasal kirlenme, tarım toprağının yapılaşmaya açılması | Yerel |
| Gürültü | Trafik, inşaat, eğlence yerleri | Yerel, kentsel |
| Atık | Evsel, endüstriyel, tıbbi ve tehlikeli atıklar | Yerel, bölgesel |
| İklim değişikliği | Fosil yakıt, ormansızlaşma ve tarımdan kaynaklanan sera gazları (karbondioksit, metan) | Küresel |
| Ozon tabakasının incelmesi | Kloroflorokarbonlar (CFC) gibi ozonu incelten maddeler | Küresel |
| Biyolojik çeşitlilik kaybı, çölleşme | Yaşam alanlarının yok olması, aşırı avlanma, kuraklık | Küresel |
Neden piyasa çözemiyor?
İktisat çevre sorununu dışsallık kavramıyla açıklar: fabrika ürününün fiyatına havaya bıraktığı dumanın sağlık maliyetini katmaz, bu maliyeti çevrede yaşayanlar öder. Fiyat gerçek maliyeti yansıtmadığı için kirlilik toplum açısından olması gerekenden fazla üretilir. Biyolog Garrett Hardin'in 1968'de adlandırdığı ortak malların trajedisi ise herkesin serbestçe kullandığı bir kaynakta (ortak mera, balıkçılık alanı, atmosfer) her kullanıcının kendi kazancını artırmak için kaynağı aşırı kullandığını ve sonunda kaynağın tükendiğini anlatır. Hardin'e göre çözüm ya devletin düzenlemesi ya da kaynağın özelleştirilmesidir.
Elinor Ostrom ise yerel toplulukların ortak kaynakları kendi koydukları kurallarla, devlete ya da piyasaya bırakmadan sürdürülebilir biçimde yönetebildiğini gösterdi. Kamu yönetimi disiplini sayfasında Vincent Ostrom'un çok merkezli yönetim anlayışını gördük; Elinor Ostrom'un çalışmaları aynı geleneğin çevre alanındaki uzantısıdır. Küresel sorunlarda ise tek bir devletin düzenlemesi yetmez: atmosfer bütün insanlığın ortak malıdır, bu yüzden uluslararası anlaşma gerekir.
Nasıl sorulurBir sorun verilip yerel mi küresel mi olduğu, ya da bir vakanın hangi kavramla açıklandığı sorulur.
TuzakOzon tabakasının incelmesini sera gazı etkisiyle aynı sorun saymaktır; ikisinin nedeni ve uluslararası rejimi farklıdır. İkinci tuzak, ortak malların trajedisini Ostrom'a yazmaktır: kavram Hardin'indir, Ostrom ona topluluk yönetimiyle itiraz eder.
⇄Bilgi eşleştirme sorun ya da kavram → açıklama
?Soru çöz
Bir nehrin kıyısındaki fabrika arıtılmamış atık suyunu nehre bırakmakta, nehrin aşağısındaki balıkçılar ve çiftçiler bu yüzden zarar görmektedir. Fabrikanın ürün fiyatı bu zararı içermemektedir. Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanır?