Kent yönetimi ve imar: belediye, büyükşehir, imar planları ve kentsel dönüşüm

Kenti kimin yönettiğini ve kentin nasıl planlandığını mevzuattan öğren: yerel yönetim organları, imar planları, yapı ruhsatı ve afet riskli alanların dönüşümü.

6 durakKPSS A
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KENT YÖNETİMİ · MEVZUAT

Kenti kim yönetir? Belediye, büyükşehir, il özel idaresi ve köyün organları

Kamu Yönetimi · Kentleşme ve Çevre Sorunları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMerkezden yönetim ve yerinden yönetim nedir? Yetki genişliği ne demektir?Bağlantılı konudan (Türk kamu yönetimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Merkezden yönetimde kamu hizmetine ilişkin kararlar başkentteki merkezî idarede toplanır; yerinden yönetimde ise kendi tüzel kişiliği, organları ve bütçesi olan kuruluşlara bırakılır. Yerinden yönetim yer yönünden (belediye, il özel idaresi, köy) ya da hizmet yönünden (üniversite, TRT) olabilir. Yetki genişliği, merkezin taşradaki temsilcisine (valiye) karar yetkisi tanınmasıdır; merkezden yönetimin yumuşatılmış biçimidir.

Merkezden yönetim, yerinden yönetim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Belediye, büyükşehir belediyesi, il özel idaresi ve köyün organları nelerdir?

Kısa cevap: Her yerel yönetimin bir karar organı, bir yürütme organı ve çoğunda ikisini birleştiren karma bir encümeni vardır. Belediyede ve büyükşehirde bunlar meclis, encümen ve seçilmiş başkandır. İl özel idaresinde il genel meclisi ve il encümeni seçimle ya da karma oluşur, ama yürütmenin başında atanmış vali bulunur. Köyde bu üçlünün karşılığı köy derneği, ihtiyar meclisi ve muhtardır.

Bir mahallede park yapılacak. Parkın imar planına işlenmesine meclis, ihalesine encümen karar verir; sözleşmeyi başkan imzalar. Mahalle muhtarı ise bu üç organın hiçbirinde oy kullanmaz, ama mahallenin ihtiyacını ilk o bildirir.

Türk kamu yönetimi sayfasında belediye, il özel idaresi ve köyü yer yönünden yerinden yönetim kuruluşları olarak gördük. Bu kuruluşların tüzel kişiliği, vesayet denetimi ve meclis kararlarına ilişkin süreler Hukuk (KPSS A) serisindeki İdare hukukunun temelleri ve idari teşkilat sayfasında ayrıntılı işlenir. Burada kent yönetimi açısından bakıyoruz: organlar nasıl oluşur ve gücü kim kullanır?

Yerel yönetimlerin organları (2026)
YönetimKarar organıKarma organYürütme organı
Belediye (5393)Belediye meclisi; başkanı belediye başkanıdırEncümen: seçilmiş meclis üyeleri + birim amirleri; başkanlığını belediye başkanı yaparSeçilmiş belediye başkanı
Büyükşehir belediyesi (5216)Büyükşehir belediye meclisi; ilçe belediye başkanları doğal üyedirEncümen: başkan + meclisin seçtiği 5 üye + başkanın seçtiği 5 birim amiriSeçilmiş büyükşehir belediye başkanı
İl özel idaresi (5302)İl genel meclisi; meclis başkanı üyelerin oyuyla ve üyeler içinden gelirİl encümeni: valinin başkanlığında seçilmiş ve atanmış üyelerVali (atanmış)
Köy (442)Köy derneği (köyün seçmenleri)İhtiyar meclisiMuhtar

Kent yönetiminde güç dengesi

Türk belediye sisteminde güçlü başkan modeli uygulanır: başkan halk tarafından doğrudan seçilir, hem meclise hem encümene başkanlık eder, belediye örgütünün amiridir. Bu, meclisin seçtiği ve meclise karşı sorumlu bir yöneticinin bulunduğu "meclis-yönetici" modellerinden farklıdır. Büyükşehirde meclisin içinde ilçe belediye başkanlarının bulunması, iki kademe arasında eşgüdümü meclis üzerinden sağlamayı amaçlar.

İl özel idaresi ise ikili yapı taşır: karar organı seçilmiştir, ama yürütmenin başı merkezî idarenin taşra temsilcisi olan validir. Vali aynı anda hem merkezin temsilcisi hem bir yerel yönetimin yürütme organıdır. Mahalle ise tüzel kişi değildir: muhtar ve ihtiyar heyetiyle yönetilir, mahalle sakinlerinin ihtiyaçlarını belediyeye iletir (5393 m.9). Bütün mahallî idarelerin seçimleri beş yılda bir yapılır.

Akılda kalsın: Meclisin başkanı: belediyede ve büyükşehirde belediye başkanı, il özel idaresinde meclisin kendi seçtiği üye. Yürütme: belediyede seçilmiş başkan, il özel idaresinde atanmış vali. Büyükşehir encümeni 1 + 5 + 5. Mahalle tüzel kişi değildir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir organın hangi yerel yönetime ait olduğu, ya da "hangisi seçimle oluşmaz" sorulur.

Tuzakİl genel meclisine valinin başkanlık ettiğini söylemektir; vali il encümenine başkanlık eder, meclisin başkanı ise üyelerin içinden çıkar. İkinci tuzak, mahalleyi köy gibi tüzel kişi saymaktır.

Sınavda işaretlebüyükşehirde ilçe belediye başkanları büyükşehir meclisinin doğal üyesidir.

⇄Bilgi eşleştirme organ → yerel yönetim

?Soru çöz

Yerel yönetimlerin organlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. İl genel meclisinin başkanı meclis üyelerinin oyuyla, üyeler içinden belirlenir; vali il özel idaresinin yürütme organı ve il encümeninin başkanıdır. A belediye meclisi, C büyükşehir encümeni, D köy için doğru bilgiyi verir.
KENT YÖNETİMİ · MEVZUAT

Büyükşehir modeli ve 6360 dönüşümü: il sınırında belediye

Kamu Yönetimi · Kentleşme ve Çevre Sorunları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMinnowbrook ve Yeni Kamu Yönetimi hareketi nedir? Kamu tercihi kuramı bürokrasiyi nasıl açıklar?Bağlantılı konudan (Kamu yönetimi disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yeni Kamu Yönetimi, 1968 Minnowbrook toplantısında genç akademisyenlerin başlattığı, verimlilik yerine toplumsal hakkaniyeti, katılımı ve değişime duyarlı yönetimi öne çıkaran harekettir. Kamu tercihi kuramı ise iktisadın akılcı birey varsayımını kamu kesimine uygular: Buchanan ve Tullock siyasal kararları bireysel çıkarla, Niskanen bürokratın bütçesini büyütme eğilimiyle, Tiebout yurttaşın “ayakla oy vermesi”yle açıklar.

Yeni Kamu Yönetimi ve kamu tercihi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Büyükşehir belediyesi nasıl çalışır? 6360 sayılı Kanun neyi değiştirdi?

Kısa cevap: Büyükşehirde iki kademeli belediye vardır: büyükşehir belediyesi kent bütününü ilgilendiren nazım plan, ulaşım ve atık gibi işleri, ilçe belediyeleri yakın hizmetleri yürütür. 2012'de çıkan 6360 sayılı Kanun'la büyükşehir sayısı 30'a çıktı, bu illerde belediye sınırı il mülki sınırı oldu, il özel idareleri kaldırıldı, köyler ve beldeler mahalleye dönüştü.

2014 yerel seçimlerinden sonra Manisa'nın bir dağ köyünde yaşayan seçmen, hayatında ilk kez belediye başkanı seçti: köyü artık bir mahalleydi.

İki kademe, bölünmüş görev

Toplam nüfusu 750.000'den fazla olan illerin il belediyeleri kanunla büyükşehir belediyesine dönüştürülebilir (5216 m.4). Büyükşehir modelinin mantığı, metropoliten alanın bütününü ilgilendiren işleri tek elden, yakın hizmetleri ise yurttaşa daha yakın ilçe belediyeleriyle görmektir. 5216'nın 7. maddesi büyükşehir belediyesine şu işleri verir: kent bütününün 1/5.000–1/25.000 ölçekli nazım imar planını yapmak ve ilçelerin uygulama imar planlarını onaylamak, ulaşım ana planı ve toplu taşıma, ana yollar, katı atıkların bertarafı, su ve kanalizasyon (bu hizmeti genellikle bağlı su idareleri yürütür). İlçe belediyeleri uygulama imar planı, yapı ruhsatı, mahalle yolları ve çöp toplama gibi işleri yürütür.

6360 ne değiştirdi?

12 Kasım 2012'de kabul edilen 6360 sayılı Kanun ile büyükşehir modeli kökten değişti. On dört ilde (Aydın, Balıkesir, Denizli, Hatay, Malatya, Manisa, Kahramanmaraş, Mardin, Muğla, Ordu, Tekirdağ, Trabzon, Şanlıurfa, Van) büyükşehir belediyesi kuruldu; Ordu listeye 2013'teki bir değişiklikle eklendi. Var olan on dört büyükşehrin sınırları da il mülki sınırına genişletildi. İstanbul ve Kocaeli zaten 2004'ten beri il sınırındaydı. Böylece büyükşehir sayısı 30 oldu. Değişiklikler 2014 yerel seçimleriyle uygulanmaya başladı.

6360 sayılı Kanun'un sonuçları (30 büyükşehirde)
Ne oldu?Sonuç
Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin sınırıİl ve ilçe mülki sınırları (5216 m.5)
İl özel idareleriTüzel kişiliği kaldırıldı; görevleri büyükşehir belediyesine, ilçe belediyelerine ve merkezî kuruluşlara dağıtıldı
Köyler ve belde belediyeleriTüzel kişiliği kaldırıldı; köyler mahalle, beldeler tek mahalle olarak ilçe belediyesine katıldı
BucaklarKaldırıldı
Merkezî eşgüdümValiye bağlı, kamu tüzel kişiliği olan Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı (bugün 1 sayılı CBK m.273)

Savunanlar ve eleştirenler

Savunanlar, il bütününde tek planlama ve ölçek ekonomisi sağlandığını, kırsal alanın da belediye hizmetine kavuştuğunu söyler. Eleştirenler ise yüz kilometre uzaktaki köyün bir metropol belediyesine bağlanmasının yönetimi halktan uzaklaştırdığını, köy tüzel kişiliğinin ortak malları (mera, orman kullanımı) yönetme deneyimini sona erdirdiğini ve kırsal alanın imar baskısına açıldığını vurgular. Kamu yönetimi disiplini sayfasında gördüğümüz kamu tercihi yaklaşımı küçük ve çok sayıda yerel birimi savunurken, 6360 tersine büyük ölçekli birleştirmeyi seçmiştir.

Akılda kalsın: 750.000 nüfus eşiği; 6360 (2012) → 30 büyükşehir, il sınırı = belediye sınırı, il özel idaresi yok, köy = mahalle. Nazım plan büyükşehirde, uygulama planı ilçede yapılır ve büyükşehirde onaylanır.
Sınavda

Nasıl sorulur6360'ın sonuçları öncüllerle, ya da bir hizmetin büyükşehir mi ilçe belediyesi mi tarafından görüldüğü sorulur.

Tuzakİl özel idarelerinin bütün Türkiye'de kaldırıldığını söylemektir; yalnız 30 büyükşehirde kalktı, öteki illerde sürüyor. İkinci tuzak, büyükşehir olan illerde köylerin varlığını sürdürdüğünü sanmaktır.

Sınavda işaretlebüyükşehir belediyesi idari kararla değil kanunla kurulur.

✎Boşluk doldurma büyükşehir

Toplam nüfusu 'den fazla olan illerin il belediyeleri kanunla büyükşehir belediyesine dönüştürülebilir. 6360 sayılı Kanun'dan sonra büyükşehir sayısı oldu. Bu illerde köyler olarak ilçe belediyelerine katıldı.

750.00030mahalle500.000belde

?Soru çöz

6360 sayılı Kanun'la büyükşehir belediyesi olan illerde aşağıdakilerden hangileri gerçekleşmiştir?

I. Bütün köylerin tüzel kişiliği korunarak büyükşehir belediyesine bağlanması
II. İl özel idaresinin tüzel kişiliğinin kaldırılması
III. Büyükşehir belediyesinin sınırlarının il mülki sınırı olması

✓ D. 30 büyükşehirde il özel idareleri kaldırıldı (II) ve belediye sınırı il mülki sınırı oldu (III). I yanlıştır: köylerin tüzel kişiliği korunmadı, köyler mahalleye dönüşerek ilçe belediyelerine katıldı. A sınır değişikliğini atlar; B ve C yanlış öncülü içerir.
KENT YÖNETİMİ · MEVZUAT

Yerel özerklik ve katılım: Özerklik Şartı, mahalli idare birlikleri, kent konseyi

Kamu Yönetimi · Kentleşme ve Çevre Sorunları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSiyasal katılım nedir, Milbrath katılımı nasıl sınıflar? Almond ve Verba'nın siyasal kültür tipleri nelerdir, kamuoyunu açıklayan kuramlar nelerdir?Bağlantılı konudan (Demokrasi, seçim ve partiler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Siyasal katılım, yurttaşın oy vermekten parti çalışmasına, dilekçeden gösteriye kadar yönetimi etkileme çabasıdır; Milbrath katılımcıları gladyatör, seyirci ve apatik diye kademelendirir. Almond ve Verba dar, uyruk ve katılımcı siyasal kültürü ayırır. Siyasal tutumlar aile, okul, akran ve medya ile edinilir; kamuoyunu Lippmann, suskunluk sarmalı ve gündem belirleme kuramları açıklar.

Siyasal katılım, kültür ve kamuoyu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı nedir? Mahalli idare birlikleri ve kent konseyi nasıl çalışır?

Kısa cevap: Avrupa Konseyi'nin 1985'te kabul ettiği Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı, kamu hizmetlerinin yurttaşa en yakın yönetimce görülmesini (hizmette yerellik) ve yerel yönetimlere yeterli kaynak tanınmasını ister; Türkiye Şart'ı bazı hükümlerine çekince koyarak onayladı ve Şart 1993'te Türkiye için yürürlüğe girdi. Mahalli idare birlikleri Cumhurbaşkanının izniyle kurulur; kent konseyi ise katılımın danışma aracıdır.

Üç komşu belde ortak bir çöp depolama alanı kurmak istiyor; hiçbirinin bütçesi tek başına yetmiyor. Kanun onlara ayrı bir kamu tüzel kişisi kurma yolu açar, ama önce Ankara'dan bir onay gerekir.

Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı

Şart, Avrupa Konseyi tarafından 15 Ekim 1985'te Strazburg'da imzaya açıldı. Yerel özerkliği, yerel yönetimlerin kamu işlerinin önemli bir bölümünü kendi sorumluluklarında ve halkın yararına düzenleme hakkı ve yeteneği olarak tanımlar. Temel ilkeleri şunlardır: kamu sorumluluklarının tercihen yurttaşa en yakın yönetimlerce üstlenilmesi (hizmette yerellik), yerel yönetimlere görevleriyle orantılı ve serbestçe kullanabilecekleri mali kaynak, sınırları değişecek yerel topluluğa danışılması, birlik kurma hakkı ve yerel yönetimlerin yargı yoluna başvurabilmesi. Türkiye Şart'ı 1988'de imzaladı, 3723 sayılı Kanun'la (1991) onaylanmasını uygun buldu; bazı hükümlerine çekince koyarak onayladığı Şart Türkiye için 1 Nisan 1993'te yürürlüğe girdi. 5393 ve 5302 sayılı kanunlardaki "hizmetler, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur" hükmü bu ilkenin iç hukuktaki karşılığıdır.

Mahalli idare birlikleri

Anayasa'ya göre mahallî idareler belirli kamu hizmetlerini görmek için Cumhurbaşkanının izniyle kendi aralarında birlik kurabilir (m.127). 5355 sayılı Kanun'a göre birlik, üye olacak idarelerin meclislerinde üye tam sayısının üçte iki çoğunluğuyla kabul edilen tüzüğün kesinleşmesinden sonra Cumhurbaşkanının izniyle kurulur ve tüzel kişilik kazanır. Kurulmuş bir birliğe katılmak için Cumhurbaşkanı izni gerekmez; birlik meclisinin kabulü yeter. Mahallî idarelerin bütün görevlerini kapsayan genel amaçlı birlik kurulamaz. Su, atık su ve katı atık gibi projelerin zorunlu kılması hâlinde Cumhurbaşkanı bir idarenin birliğe katılmasına karar verebilir. En yaygın örnek, köylere yol ve su götürmek için kurulan köylere hizmet götürme birlikleridir.

Katılım araçları

Yerel yönetimde katılım araçları (5393)
AraçNe sağlar?Dayanak
Hemşehri hukukuBeldede oturan herkesin karar ve hizmetlere katılma, bilgilenme ve yardımdan yararlanma hakkım.13
Kent konseyiMeslek kuruluşları, sendikalar, üniversite, sivil toplum, siyasi partiler ve muhtarların katıldığı danışma platformu; görüşleri meclisin ilk toplantısında gündeme alınırm.76
Gönüllü katılımSağlık, eğitim, çevre, yaşlı ve engelli hizmetlerinde gönüllülerin çalışmasım.77
Mahalle muhtarıMahallenin ortak ihtiyaçlarını belirleyip belediyeye iletmem.9

Demokrasi, seçim ve partiler sayfasında Milbrath'ın katılımı kademelendirdiğini gördük; kent konseyi seyirciyi masaya çağıran bir araçtır, ama kararları bağlayıcı değildir. Kamu yönetimi disiplini sayfasında gördüğümüz yönetişim anlayışı da kamu, özel ve sivil aktörlerin birlikte karar vermesini savunur; kent konseyi bu anlayışın Türk yerel yönetimine yansımasıdır.

Akılda kalsın: Şart: 1985 Strazburg → Türkiye imza 1988, onay kanunu 3723 (1991), yürürlük 1993, çekinceli; özü hizmette yerellik + yeterli kaynak. Birlik: tüzük 2/3 + Cumhurbaşkanı izni, genel amaçlı birlik yok. Kent konseyi: danışma, bağlayıcı değil.
Sınavda

Nasıl sorulurMahalli idare birliğinin kurulmasında yetkili makam ("hangisinin izniyle kurulur") ya da Özerklik Şartı'nın ilkeleri sorulur.

TuzakBirlik kuruluşunda valinin ya da İçişleri Bakanının iznini yetkili göstermektir; vali ve bakan tüzüğü onaylar, kuruluş izni Cumhurbaşkanınındır. İkinci tuzak, kent konseyi kararlarını belediye meclisini bağlayıcı saymaktır.

Sınavda işaretlekurulmuş birliğe katılmak için Cumhurbaşkanı izni aranmaz.

⇄Bilgi eşleştirme kavram → içerik

?Soru çöz

5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Kanun genel amaçlı ya da amacı belirsiz birlik kurulmasını yasaklar. B yanlıştır: valinin onayı tüzüğü kesinleştirir, birlik Cumhurbaşkanının izniyle kurulur. C yanlıştır: kurulmuş birliğe katılmada birlik meclisinin kabulü yeter. D yanlıştır: tüzük üye tam sayısının üçte iki çoğunluğuyla kabul edilir.
İMAR · MEVZUAT

İmar planlarının kademelenmesi: mekânsal strateji planından uygulama imar planına

Kamu Yönetimi · Kentleşme ve Çevre Sorunları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKamu yönetiminde karar verme modelleri nelerdir? Lindblom'un artımcılığı ve çöp kutusu modeli ne anlatır?Bağlantılı konudan (Örgüt, karar ve kamu politikası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Rasyonel kapsamlı model bütün seçenekleri ve sonuçlarını karşılaştırıp en iyisini seçmeyi öngörür. Simon'un sınırlı rasyonelliği yeterli görüneni seçmeyi, Lindblom'un artımcılığı mevcut politikadan küçük adımlarla ayrılmayı, Etzioni'nin karma taraması temel kararlarla ayrıntılı kararları birleştirmeyi anlatır. Cohen, March ve Olsen'in çöp kutusu modelinde sorunlar, çözümler ve katılımcılar rastlantıyla buluşur.

Karar modelleri: rasyonel, artımcı, çöp kutusu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İmar planları hangi kademelerden oluşur? İmar planlarını kim yapar ve onaylar?

Kısa cevap: 3194 sayılı İmar Kanunu'na göre mekânsal planlar mekânsal strateji planlarına uygun olarak çevre düzeni planı ve imar planı kademelerinden oluşur; imar planı nazım ve uygulama imar planıdır. Her plan bir üst kademeye uygun yapılır. Belediye sınırları içinde planları belediye yapar ve meclisi onaylar; plan bir ay askıya çıkar, itirazları meclis on beş günde kesin karara bağlar.

Belediye binasının önündeki ilan panosunda bir pafta asılı: "Uygulama imar planı değişikliği, askı süresi bir ay." Mahalleli sorar: bu plan neye uymak zorunda ve itirazımızı kim dinleyecek?

Yukarıdan aşağıya ölçek büyür, ayrıntı artar; alt plan üst plana aykırı olamaz.Görsel: Sınav Defteri

Kademeler

2018'de değişen 3194 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre mekânsal planlar, mekânsal strateji planlarına uygun olarak çevre düzeni planları ve imar planları kademelerinden oluşur; imar planları da nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. "Her plan bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanır." Çevre düzeni planı bölge, havza ya da il bütününde genel arazi kullanım ilke ve ölçütlerini belirler. Nazım imar planı arazi parçalarının genel kullanış biçimini, gelişme yönlerini, nüfus yoğunluklarını ve ulaşım sistemini gösterir; uygulama imar planı ise yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ayrıntısıyla gösterir (m.5). Nüfusu 10.000'i aşan yerleşmelerde imar planı yapılması zorunludur (m.7).

Kim yapar, kim onaylar?

İmar planlarında yetki (3194, 5216, 1 sayılı CBK)
Plan / alanYapanOnaylayan
Belediye sınırları içinde nazım ve uygulama imar planıBelediyeBelediye meclisi (3194 m.8/b)
Büyükşehirde nazım imar planıBüyükşehir belediyesiBüyükşehir belediye meclisi (5216 m.7/b)
Büyükşehirde uygulama imar planıİlçe belediyesiBüyükşehir belediyesi aynen ya da değiştirerek (5216 m.7/b)
Belediye ve mücavir alan dışıValilikValilik
Çevre düzeni planıBüyükşehirde büyükşehir belediyesi; öteki illerde BakanlıkAynı idare (1 sayılı CBK m.102)

Onaylanan plan bir ay süreyle ilan edilir ve bu süre içinde itiraz edilebilir; belediye meclisi itirazları ve planı on beş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar. Planlar alenidir. Kesinleşen imar planlarına karşı her hâlde beş yıl içinde dava açılabilir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ise kamu yapıları, afet, toplu konut ve birden fazla belediyeyi ilgilendiren planlar gibi durumlarda planları yapmaya ve re'sen onaylamaya yetkilidir (m.9). Örgüt, karar ve kamu politikası sayfasında rasyonel kapsamlı karar modelini gördük; plan kademelenmesi, üstten alta tutarlılık arayan bu modelin mekândaki uygulamasıdır.

Akılda kalsın: Sıra: strateji → çevre düzeni → nazım → uygulama; alt üste uyar. Belediyede planı meclis onaylar; askı 1 ay, itirazda meclis 15 gün, dava her hâlde 5 yıl. Büyükşehirde nazım büyükşehirde, uygulama ilçede yapılır, büyükşehir onaylar.
Sınavda

Nasıl sorulurPlan kademeleri sıralatılır ya da "büyükşehir sınırları içinde uygulama imar planını onaylama yetkisi hangisine aittir?" kalıbı kullanılır.

TuzakOnayı ilçe belediye meclisine ya da valiliğe vermektir; ilçe planı hazırlar, büyükşehir belediyesi onaylar. İkinci tuzak, nazım ile uygulama planının içeriğini karıştırmaktır: yapı adası ve yol ayrıntısı uygulama planındadır.

↕Sıralama üstten alta plan ve uygulama

  1. Nazım imar planı
  2. Yapı ruhsatı
  3. Mekânsal strateji planı
  4. Uygulama imar planı
  5. Çevre düzeni planı

?Soru çöz

Bir büyükşehir sınırları içindeki ilçe belediyesi, nazım imar planına uygun olarak bir mahallenin uygulama imar planını hazırlamıştır. 5216 sayılı Kanun'a göre bu planı onaylama yetkisi aşağıdakilerden hangisine aittir?

✓ C. 5216'nın 7. maddesine göre büyükşehir belediyesi ilçe belediyelerinin hazırladığı uygulama imar planlarını aynen ya da değiştirerek onaylar. A encümen plan onaylamaz; B valilik yalnız belediye ve mücavir alan dışındaki planları onaylar; D yatırımların eşgüdümünü yürüten merkezî bir birimdir, imar planı onaylamaz.
İMAR · MEVZUAT

İmar uygulaması: düzenleme ortaklık payı, yapı ruhsatı, yapı kullanma izni, ruhsatsız yapı

Kamu Yönetimi · Kentleşme ve Çevre Sorunları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİmar planları hangi kademelerden oluşur? İmar planlarını kim yapar ve onaylar?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

3194 sayılı İmar Kanunu'na göre mekânsal planlar mekânsal strateji planlarına uygun olarak çevre düzeni planı ve imar planı kademelerinden oluşur; imar planı nazım ve uygulama imar planıdır. Her plan bir üst kademeye uygun yapılır. Belediye sınırları içinde planları belediye yapar ve meclisi onaylar; plan bir ay askıya çıkar, itirazları meclis on beş günde kesin karara bağlar.

İmar planlarının kademelenmesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Düzenleme ortaklık payı nedir? Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni nasıl alınır, ruhsatsız yapıya ne olur?

Kısa cevap: Arazi ve arsa düzenlemesinde belediye, yol, park, okul gibi umumi hizmet alanları için parsellerden düzenleme ortaklık payı keser; bu pay düzenlemeden önceki yüzölçümünün yüzde kırk beşini geçemez. Her yapı için belediye ya da valilikten yapı ruhsatı, bitince yapı kullanma izni alınır. Ruhsatsız yapı mühürlenir; bir ayda ruhsata uygun hâle getirilmezse encümen kararıyla yıktırılır.

Tarla olarak alınmış bir arsa imar planına girdi. Belediyeden gelen parselasyon yazısında arsanın bir bölümünün "düzenleme ortaklık payı" olarak kesildiği yazıyor. Arsa sahibi itiraz etmeli mi, yoksa bu kanunun olağan sonucu mu?

Düzenleme ortaklık payı (m.18)

İmar planı kâğıt üzerinde yol ve park gösterir, ama arazi çoğu zaman özel mülktür. 3194'ün 18. maddesi belediyelere (belediye dışında valiliklere) malik ve hak sahiplerinin muvafakatini aramadan arsaları birleştirme, imar planına uygun ada ve parsellere ayırma ve hak sahiplerine dağıtma yetkisi verir. Dağıtım sırasında umumi hizmet alanları ve düzenlemenin yarattığı değer artışı karşılığında parsellerden düzenleme ortaklık payı (DOP) kesilir. Bu pay düzenlemeden önceki yüzölçümünün yüzde kırk beşini geçemez. DOP yalnız yol, meydan, park, otopark, okul, sağlık tesisi, ibadet yeri, karakol gibi kanunda sayılan kamu hizmetleri için kullanılır ve başka amaçla kullanılamaz. Bir parselden kural olarak bir defadan fazla DOP alınmaz. Böylece kamulaştırma bedeli ödemeden kamusal alan elde edilir; kamulaştırmanın kendisi Hukuk (KPSS A) serisindeki Kamu hizmeti, kolluk ve kamu malları sayfasında anlatılır.

Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni

3194 kapsamındaki bütün yapılar için belediye ya da valilikten yapı ruhsatı alınması zorunludur (m.21); sıva, boya, çatı onarımı gibi taşıyıcı sistemi etkilemeyen küçük işler ruhsata tabi değildir. Başvuru eksiksizse ruhsat en geç otuz gün içinde verilir; eksik varsa on beş gün içinde yazıyla bildirilir (m.22). Yapı bitince yapı kullanma izni (iskân) alınır: idare başvuruyu otuz gün içinde sonuçlandırmazsa izin verilmiş sayılır (m.30). Kullanma izni alınmamış yapıya elektrik, su ve kanalizasyon hizmeti verilmez (m.31).

Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapı (m.32)

İdare ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı öğrenince inşaatın durumunu tespit eder, yapıyı mühürleyerek inşaatı derhal durdurur; yapı tatil tutanağının yapıya asılması tebliğ sayılır ve durum yedi gün içinde tapuya bildirilir. Yapı sahibi bir ay içinde yapıyı ruhsata uygun hâle getirmez ya da ruhsat almazsa ruhsat iptal edilir ve yapı belediye encümeni (belediye dışında il idare kurulu) kararıyla yıktırılır; masraf yapı sahibinden alınır. Bu yaptırımların yanında idari para cezası da uygulanır (m.42).

Ek bilgi: DOP oranının tarihçesi ve Bakanlığın yıkım yetkisi

DOP üst sınırı 2003'te yüzde otuz beşten kırka, 2019'da kırk beşe çıkarıldı; sınavda güncel oran (%45) sorulur. Ruhsatsız yapıda idare iki ay içinde yıkım kararı almazsa ya da karardan sonra altı ay içinde yıkmazsa Bakanlık yapıyı yıkabilir (m.32).

Akılda kalsın: DOP ≤ %45, yalnız kanunda sayılan kamu alanlarına. Ruhsat 30 gün (eksikte 15 gün bildirim), iskân 30 gün, cevap yoksa izin verilmiş sayılır. Ruhsatsız yapı: mühür → 1 ay süre → encümen kararıyla yıkım.
Sınavda

Nasıl sorulurDOP oranı ve kullanım yerleri, ruhsat ve iskân süreleri ya da ruhsatsız yapıya yıkım kararını hangi organın verdiği sorulur.

TuzakYıkım kararını belediye meclisine ya da belediye başkanına vermektir; karar encümenindir. İkinci tuzak, DOP'u mülkiyetin kamulaştırma bedeli ödenerek alınması saymaktır; DOP bedelsizdir, kamulaştırmadan ayrı bir araçtır.

✎Boşluk doldurma imar uygulaması

Düzenleme ortaklık payı, düzenlemeden önceki yüzölçümünün yüzde 'ini geçemez. Yapı kullanma izni başvurusu gün içinde sonuçlandırılmazsa izin verilmiş sayılır. Ruhsatsız yapı, süresinde ruhsata uygun hâle getirilmezse belediye kararıyla yıktırılır.

4530encümeni40meclisi

?Soru çöz

3194 sayılı İmar Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Düzenleme ortaklık payı olarak ayrılan alanlar, belediyenin gelir elde etmek için sattığı konut parsellerine dönüştürülebilir.
II. Yapı kullanma izni alınmamış yapıya elektrik, su ve kanalizasyon hizmeti verilmez.
III. Ruhsatsız yapının yıkımına belediye başkanı tek başına karar verir.

✓ B. Kullanma izni olmayan yapıya altyapı hizmeti verilmez (m.31). I yanlıştır: DOP alanları yalnız kanunda sayılan kamu hizmetleri için kullanılır, başka amaçla kullanılamaz. III yanlıştır: yıkım kararı belediye encümenince alınır. A ve C yanlış olan I'i, D yanlış olan III'ü içerir.
KENT YÖNETİMİ · MEVZUAT

Kentsel dönüşüm: 6306 sayılı Kanun'da riskli yapı, riskli alan, rezerv yapı alanı

Kamu Yönetimi · Kentleşme ve Çevre Sorunları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLefebvre, Castells, Harvey ve Sassen kenti nasıl açıklar? Kent hakkı nedir?Bağlantılı konudan (Kentleşme ve kent kuramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

1970'lerin eleştirel (yeni) kent sosyolojisi kenti doğal bir düzen değil, kapitalizmin ve iktidar ilişkilerinin ürünü sayar. Lefebvre mekânın toplumsal olarak üretildiğini ve herkesin kent hakkını, Castells kentin kolektif tüketim birimi olduğunu, Harvey sermayenin yapılı çevreye yatırım yaparak kriz atlattığını savunur. Sassen ise küresel ekonominin komuta merkezi olan küresel kentleri inceler.

Eleştirel kent kuramları ve küresel kent

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

6306 sayılı Kanun'a göre riskli yapı, riskli alan ve rezerv yapı alanı nedir? Kentsel dönüşüm nasıl işler?

Kısa cevap: 6306 sayılı Kanun (2012) afet riski altındaki alanlarda ve riskli yapılarda sağlıklı ve güvenli yaşam çevresi kurmayı amaçlar. Riskli yapıyı lisanslı kuruluşlar tespit eder, riskli alana Cumhurbaşkanı karar verir, rezerv yapı alanını Bakanlık belirler. Tespite on beş gün içinde itiraz edilir; yıkım için malike en çok doksan gün süre verilir; karar için paydaşların salt çoğunluğu yeter.

1980'lerde yapılmış bir apartmanın kat malikleri toplantıda: biri riskli yapı raporu istiyor, ikisi karşı çıkıyor, biri kiracısını düşünüyor. Hangi çoğunlukla karar verecekler, karşı çıkanın payına ne olacak?

Kentleşme ve kent kuramları sayfasında 1999 depremlerinin yapı stokunun riskini gösterdiğini ve kent hakkı tartışmasının kentsel dönüşüm projeleri üzerinden yürüdüğünü gördük. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun 16 Mayıs 2012'de kabul edildi; 2023'te 7471 sayılı Kanun'la uygulama yetkisinin önemli bölümü Bakanlığa bağlı Kentsel Dönüşüm Başkanlığına verildi.

6306'nın üç temel kavramı (m.2)
KavramTanımKim belirler?
Riskli yapıRiskli alanın içinde ya da dışında, ekonomik ömrünü tamamlamış ya da yıkılma veya ağır hasar riski taşıdığı bilimsel ve teknik verilerle tespit edilen yapıMalikin yaptırdığı tespit (lisanslı kuruluş); gerekirse Başkanlık ya da idare re'sen
Riskli alanZemin yapısı ya da üzerindeki yapılaşma nedeniyle can ve mal kaybı riski taşıyan alanCumhurbaşkanı
Rezerv yapı alanıDönüşüm uygulamalarında kullanılmak üzere ayrılan alanBakanlık (TOKİ'nin ya da idarenin talebiyle veya re'sen)

Süreç

Tespitten yıkıma beş adım; kesik çizgili adım yalnız itiraz edilirse işler.Görsel: Sınav Defteri

Tespit: Riskli yapı tespitini öncelikle malikler, masrafı kendilerine ait olmak üzere Başkanlıkça lisanslandırılan kuruluşlara yaptırır. Maliklerce on beş gün içinde itiraz edilebilir; itirazı dördü üniversiteden, üçü Bakanlık ya da Başkanlıktan yedi kişilik teknik heyet karara bağlar. Riskli yapı tespit tarihinden itibaren en geç on iş günü içinde tapuya bildirilir. Tahliye ve yıkım: Esas olan maliklerle anlaşmadır; malik, kiracı ve yapıda oturan sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut ya da kira yardımı yapılabilir. Malike yıkım için doksan günden fazla olmamak üzere süre verilir; yıktırılmazsa idari makamlar yıkar ve masrafı maliklerden alır. Karar çoğunluğu: Yeni yapının yapılması, kat karşılığı anlaşma ve benzeri kararlar hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğu ile alınır; 2023'ten önce bu oran üçte ikiydi. Karara katılmayanların arsa payları rayiç değerden aşağı olmamak üzere öncelikle anlaşan paydaşlara açık artırmayla satılır. Riskli alan ve rezerv yapı alanlarında imar ve yapılaşma işlemleri iki yıl durdurulabilir, gerekirse bir yıl uzatılır.

Kent mevzuatında toplu süreler
İşlemSüreDayanak
İmar planının askıda kalması / itiraz1 ay; meclis itirazı 15 günde karara bağlar3194 m.8
Kesinleşen imar planına davaHer hâlde 5 yıl3194 m.8
Yapı ruhsatı / yapı kullanma izni30 gün / 30 gün (sonuçlanmazsa izin verilmiş sayılır)3194 m.22, m.30
Ruhsatsız yapıyı uygun hâle getirme1 ay3194 m.32
Riskli yapı tespitine itiraz15 gün6306 m.3
Riskli yapının tapuya bildirilmesiEn geç 10 iş günü6306 m.3
Riskli yapının malikçe yıktırılmasıEn çok 90 gün6306 m.5
İmar ve yapılaşmayı durdurma2 yıl + 1 yıl uzatma6306 m.4
Akılda kalsın: Riskli yapı = lisanslı kuruluş raporu, riskli alan = Cumhurbaşkanı, rezerv yapı alanı = Bakanlık. İtiraz 15 gün, yıkım süresi ≤ 90 gün, karar salt çoğunluk (2023 öncesi 2/3). Uygulayıcı: Kentsel Dönüşüm Başkanlığı (2023).
Sınavda

Nasıl sorulur6306'ya göre riskli alanı kimin belirlediği, itiraz süresi ya da karar çoğunluğu sorulur.

TuzakRiskli alana Bakanlığın ya da belediye meclisinin karar verdiğini söylemektir; karar Cumhurbaşkanınındır. İkinci tuzak, eski "üçte iki çoğunluk" kuralını güncel saymaktır; 7471 sayılı Kanun'la salt çoğunluğa indi.

Sınavda işaretleriskli yapı riskli alanın dışında da olabilir.

⇄Bilgi eşleştirme işlem → yetkili

?Soru çöz

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un güncel hâline göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. 7471 sayılı Kanun'la (2023) üçte iki çoğunluk kaldırıldı; karar hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla alınır. A riskli yapı tanımını, B itiraz süresini, C yıkım süresini doğru verir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir valilik, personelin verimini artırmak için ek ödeme yapmak yerine başarılı projeleri kurum içinde duyurmayı ve bu projeleri yürütenlere daha fazla sorumluluk vermeyi seçmiştir. Bu tercih en çok aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ A. Takdir edilme ve sorumluluk, Herzberg'in asıl isteği yaratan motive edici etmenleridir. B X varsayımı denetim ve cezaya güvenir, sorumluluk vermez; C güvenlik ihtiyacı iş güvencesiyle karşılanır, takdirle değil; D Niskanen motivasyon değil, bürokratın bütçesini büyütme eğilimini anlatan kamu tercihi kavramıdır.Kaynak: Örgüt, karar ve kamu politikası · Motivasyon ve kamu hizmeti motivasyonu

?Soru 2

Aşağıdakilerden hangileri yerinden yönetimin merkezden yönetime göre üstünlükleri arasında sayılabilir?

I. Kaynakların tek merkezden planlanarak ülke bütününde birlikte kullanılması
II. Ülkenin her yerinde hizmet standardının tek tip olması
III. Yurttaşların yönetime katılımının artması

✓ B. Yurttaşın yönetime katılması (III) yerinden yönetimin üstünlüğüdür. I ve II merkezden yönetimin üstünlükleridir: kaynakları tek elden planlamak ve her yerde aynı standardı sağlamak merkezin gücüdür; yerinden yönetim tam tersine yerler arası farklılık doğurur. A ve C merkezin üstünlüğünü yanlış tarafa yazar; D üçünü birden yerinden yönetime verir.Kaynak: Türk kamu yönetimi · Merkezden yönetim, yerinden yönetim

?Soru 3

Kent kuramlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Lefebvre, kentin bir alım satım konusu değil kullanım değeri taşıyan ortak bir eser olduğunu savunur.
II. Castells'e göre konut ve toplu taşıma gibi hizmetler etrafında kentsel toplumsal hareketler doğar.
III. Eleştirel kuramcılar Chicago okulu gibi kentteki ayrışmayı doğal rekabetin sonucu sayar.

✓ A. I Lefebvre'nin kent hakkı düşüncesini, II Castells'in kolektif tüketim ve kentsel hareketler görüşünü doğru verir. III yanlıştır: eleştirel kuramcılar ayrışmayı sermaye birikimi ve sınıf ilişkileriyle açıklayıp Chicago okulunun doğal rekabet varsayımını eleştirir. B ve C yanlış öncülü içerir; D üçünü birden doğru sayar.Kaynak: Kentleşme ve kent kuramları · Eleştirel kent kuramları ve küresel kent

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Chicago okulunun kent çözümlemesinde kullandığı kavramlar arasında yer almaz?

✓ D. Kolektif tüketim, kenti devletin sağladığı konut, ulaşım ve eğitim gibi hizmetlerin birimi olarak gören Castells'in eleştirel kuramına aittir. A Park'ın, B Burgess'in halka modelinin, C okulun genel yaklaşımının kavramıdır.Kaynak: Kentleşme ve kent kuramları · Klasik kent kuramları ve Chicago okulu

?Soru 5

Düzenleyici ve denetleyici kurumlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Uzmanlık gerektiren alanlarda ikincil düzenleme yapabilirler.
II. Kurul üyeleri, hükümet değiştiğinde görev süreleri dolmadan yenilenir.
III. Seçilmemiş uzmanlardan oluştukları için demokratik meşruiyet bakımından eleştirilirler.

✓ A. Alanlarında ikincil düzenleme yapmaları (I) ve seçilmemiş uzmanlar oldukları için eleştirilmeleri (III) doğrudur. II yanlıştır: üyeler belirli süre için atanır ve bu süre içinde görev güvencesine sahiptir; özerkliğin anlamı budur. B, C ve D bu güvenceyi yok sayan II'yi doğru kabul eder.Kaynak: Türk kamu yönetimi · Bakanlıklar, taşra, düzenleyici kurumlar

?Soru 6

Örgüt yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Personel sayısı değişmezken kontrol alanı daraldıkça hiyerarşik kademe sayısı azalır.
II. Kurmay birimler, komuta birimlerine emir vermeden öneri ve uzmanlık desteği sağlar.
III. Matris yapı, emir birliği ilkesinden bir sapmadır.

✓ C. Kurmay birim emir vermez, öneri ve uzmanlık desteği sağlar (II); matris yapıda çalışan iki amire bağlı olduğu için emir birliği bozulur (III). I yanlıştır: dar kontrol alanı her amire az kişi bıraktığı için araya yeni amirler ekletir, kademe azalmaz, artar. A ve D bu ters ilişkiyi doğru sayar; B matrisin emir birliğiyle ilişkisini atlar.Kaynak: Örgüt, karar ve kamu politikası · Örgüt yapısı: hiyerarşi, kontrol alanı, Mintzberg

?Soru 7

Aşağıdakilerden hangileri kırdan kente göçü hızlandıran itici etkenler arasında sayılabilir?

I. Kentteki fabrikalarda düzenli ücretli iş bulma olanağı
II. Kentte sağlık ve eğitim hizmetlerine daha kolay ulaşılması
III. Tarımda traktör kullanımının yaygınlaşması

✓ C. Makineleşme kırdaki emeği gereksiz kıldığı için insanları kırdan iter (III). I ve II ise kentte bulunan üstünlüklerdir: iş olanağı ve hizmete kolay ulaşma insanı kente çeker, yani çekici etkendir. A ve B çekici etkenleri itici sanır; D kentteki iş olanağını da itici sayar. Ayırt etme ölçütü: etken kırda mı (itici), kentte mi (çekici)?Kaynak: Kentleşme ve kent kuramları · Kent, kentleşme, kentlileşme

?Soru 8

Bir büyükşehrin tarihî merkezindeki eski bir işçi mahallesinde son on yılda tasarım ofisleri ve kafeler açılmış, kiralar üç katına çıkmış, mahallenin eski sakinlerinin çoğu kentin dış ilçelerine taşınmıştır. Bu süreç aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ A. Eski bir merkez semtinin yenilenip pahalanması ve eski sakinlerin yerinden edilmesi soylulaştırmadır. B orta sınıfın merkezden çepere gitmesidir, burada yön tersidir; C sanayisiz kentleşmedir, göçle ilgilidir; D kentin çeperde denetimsiz büyümesidir, merkezdeki dönüşümü anlatmaz.Kaynak: Kentleşme ve kent kuramları · Aşırı kentleşme, banliyöleşme, soylulaştırma

?Soru 9

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine göre aşağıdakilerden hangisi Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşlardan biri değildir?

✓ C. Emniyet Genel Müdürlüğü Cumhurbaşkanlığına değil, İçişleri Bakanlığına bağlı bir kuruluştur. A Diyanet, B Strateji ve Bütçe, D Savunma Sanayii başkanlıkları kararnamenin 37. maddesinde Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak sayılır.Kaynak: Türk kamu yönetimi · Cumhurbaşkanlığı teşkilatı (1 sayılı CBK)

?Soru 10

Bir belediye meclisi gelecek yılın ulaşım bütçesini hazırlarken önceki yılın ödeneklerini esas almıştır. Seçenek olarak yalnız birkaç kalemde küçük artış ve kesintiler tartışılmış, meclisteki grupların üzerinde uzlaşabildiği bütçe kabul edilmiştir. Bu karar biçimi aşağıdakilerden hangisine en uygundur?

✓ B. Mevcut bütçeden başlamak, küçük farkları tartışmak ve tarafların uzlaştığı seçeneği kabul etmek artımcılığın üç işaretidir. A Simon bireyin sınırlı bilgisiyle yeterli ilk seçeneği seçmesini anlatır, uzlaşmayı değil; C çöp kutusunda karar rastlantısal buluşmadır, düzenli bir başlangıç noktası yoktur; D kapsamlı model bütün seçenekleri sıfırdan karşılaştırır.Kaynak: Örgüt, karar ve kamu politikası · Karar modelleri: rasyonel, artımcı, çöp kutusu
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kamu Yönetimi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →