Modern fiziğin uygulamaları: görüntüleme, yarı iletkenler, süper iletkenler, laser

Hastanedeki görüntüleme cihazlarından cebimizdeki telefona, modern fiziğin hangi ilkesinin hangi teknolojide çalıştığını karşılaştırmalı tablolarla anlatıyoruz.

7 durakAYT · 12. sınıf
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TEKNOLOJİ · TIBBİ GÖRÜNTÜLEME

Tıpta görüntüleme: vücudun içini dalgalarla görmek

MEB 12. sınıf · Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları · AYT · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaElektromanyetik dalgaların ortak özellikleri nelerdir, elektromanyetik spektrum nasıl sıralanır?Bağlantılı konudan (Dalga mekaniği). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Elektromanyetik dalgalar, birbirine ve yayılma doğrultusuna dik titreşen elektrik ve manyetik alanlardan oluşan enine dalgalardır. Yayılmak için maddesel ortama ihtiyaç duymazlar, boşlukta hepsi ışık hızıyla (yaklaşık 3·10⁸ m/s) gider ve enerji taşır. Frekansı artan sırayla radyo dalgaları, mikrodalga, kızılötesi, görünür ışık, morötesi, X ışınları ve gama ışınları spektrumu oluşturur.

Elektromanyetik dalgalar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Röntgen, tomografi, PET, MR ve ultrason hangi fizik ilkesiyle çalışır?

Kısa cevap: Röntgen ve bilgisayarlı tomografi (BT) X ışınlarının dokularda farklı soğurulmasından yararlanır; PET, vücuda verilen radyoaktif maddeden çıkan pozitronların oluşturduğu gama ışınlarını algılar. MR güçlü bir manyetik alan ve radyo dalgalarıyla hidrojen çekirdeklerinden sinyal alır; ultrason ise yüksek frekanslı ses dalgalarının yankısını kullanır. MR ve ultrason iyonlaştırıcı radyasyon içermez.

Bir doktor artık kemiği görmek için bıçağa değil, dalgalara başvurur; hangi dalgayı seçeceği neyi görmek istediğine bağlıdır.

Görüntüleme cihazlarının hepsi aynı fikre dayanır: vücuda bir dalga ya da parçacık gönderilir (ya da vücuttan çıkması sağlanır), dokulardan geçerken, soğurulurken ya da yansırken nasıl değiştiği ölçülür ve bilgisayar bu farkları görüntüye çevirir. Dalga mekaniği sayfasında gördüğümüz elektromanyetik spektrumun neredeyse her bölgesi bu işte kullanılır. Yüksek enerjili X ve gama ışınları atomlardan elektron koparabildiği için iyonlaştırıcıdır; dozları sınırlı tutulur.

Cihazlar spektrumun farklı bölgelerini kullanır. Sağdaki yüksek enerjili ışınlar iyonlaştırıcıdır; ultrason ve sonar ise elektromanyetik değil, ses dalgasıdır.Görsel: Sınav Defteri
Tıbbi görüntüleme cihazları
CihazFiziksel ilkeNe için?İyonlaştırıcı mı?
RöntgenX ışınlarını kemik gibi yoğun dokular daha çok soğurur, filmde gölge oluşurkırık, diş, akciğerevet
BT (tomografi)X ışını vücudun etrafında birçok açıdan gönderilir, bilgisayar kesit görüntüsü kurarorganların kesitlerievet
PETverilen radyoaktif izleyicinin saldığı pozitronlar elektronlarla yok olur, çıkan gama ışınları algılanırmetabolizma, tümör etkinliğievet
MRgüçlü manyetik alan ve radyo dalgalarıyla hidrojen çekirdeklerinden gelen sinyallerbeyin, omurilik, eklem, yumuşak dokuhayır
Ultrasonyüksek frekanslı ses dalgalarının doku sınırlarından yankısıgebelik, karın organları, kalphayır
Çözümlü örnek

Gebelik takibinde neden röntgen değil ultrason kullanılır?

  1. Röntgen X ışını kullanır; X ışını iyonlaştırıcıdır ve gelişen dokulara zarar verebilir.
  2. Ultrason yüksek frekanslı ses dalgasıdır; iyonlaştırıcı değildir.
  3. Ses dalgası yumuşak doku sınırlarından yansıdığı için bebeğin görüntüsü elde edilebilir.

Cevap: ultrason iyonlaştırıcı radyasyon içermez.

Çözümlü örnek

MR odasına neden metal eşya ile girilmez?

  1. MR çok güçlü bir manyetik alan kullanır; bu alan genellikle süper iletken bobinlerle oluşturulur.
  2. Demir içeren eşyalar bu alanda hızla çekilir, hem kişiye hem cihaza zarar verebilir.

Cevap: güçlü manyetik alan metal eşyaları çeker.

✔ Doğru

  • Röntgen ve BT X ışını, PET gama ışını kullanır.
  • MR radyo dalgası ve güçlü mıknatısla çalışır.
  • Ultrason ses (mekanik) dalgasıdır.

✘ Sık yapılan hata

  • MR'ın X ışınıyla çalıştığını sanmak.
  • Ultrasonu elektromanyetik dalga saymak.
  • PET'i radyo dalgalarıyla karıştırmak.
Akılda kalsın: X: röntgen ve BT, gama: PET, radyo + mıknatıs: MR, ses: ultrason. İyonlaştırıcı olanlar spektrumun yüksek enerjili ucundadır.
Sınavda

Nasıl sorulurGörüntüleme cihazlarıyla kullandıkları dalga ya da ilke eşleştirilir; hangisinin iyonlaştırıcı radyasyon içerdiği sorulur.

TuzakMR'ın X ışınıyla ya da ultrasonun elektromanyetik dalgayla çalıştığını sanmaktır. İkinci tuzak, PET'i radyo dalgalarıyla karıştırmaktır; PET radyoaktif bir izleyiciden çıkan gama ışınlarını algılar.

⇄Bilgi eşleştirme cihaz → ilke

?Soru çöz

Aşağıdaki görüntüleme yöntemlerinden hangisi iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaz?

✓ B. MR manyetik alan ve düşük enerjili radyo dalgalarıyla çalışır. A ve C X ışını kullanır; “görüntü veriyorsa hepsi aynı ilkeyle çalışır” sanılmamalı. D radyoaktif izleyiciden gelen gama ışınlarını algılar; adındaki teknik görünüm onu güvenli sanmaya yol açabilir.
TEKNOLOJİ · ALGILAMA VE EKRAN

Radar, sonar, termal kamera ve ekranlar

MEB 12. sınıf · Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları · AYT · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDoppler olayı nedir, yaklaşan ve uzaklaşan kaynakta frekans nasıl değişir?Bağlantılı konudan (Dalga mekaniği). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Doppler olayı, dalga kaynağı ile gözlemci birbirine göre hareket ederken gözlemcinin algıladığı frekansın kaynağın yaydığı frekanstan farklı olmasıdır. Kaynak ile gözlemci birbirine yaklaşıyorsa algılanan frekans artar (ses tizleşir, ışık maviye kayar), uzaklaşıyorsa azalır (ses pesleşir, ışık kırmızıya kayar). Dalganın ortamdaki hızı değişmez.

Doppler olayı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Radar, sonar ve termal kamera nasıl çalışır, LCD ve plazma ekranlarda fiziğin yeri nedir?

Kısa cevap: Radar radyo dalgaları ya da mikrodalgalar gönderip cisimlerden yansımasını ölçerek uzaklık ve hız bulur; sonar aynı işi su altında ses dalgalarıyla yapar. Termal kamera cisimlerin yaydığı kızılötesi ışımayı algılar. LCD ekranda sıvı kristaller arkadan gelen ışığın geçişini denetler, kendileri ışık üretmez; plazma ekranda gaz hücreleri plazma hâline geçip fosforları parlatır.

Bir hava trafik kontrolörü ekranında yüzlerce uçağı görür; o uçakların hiçbiri gözle görülmez, hepsi yansıyan dalgaların izidir.

Yansıyan ya da yayılan dalgayla algılama
CihazDalgaNasıl çalışır?Kullanım
Radarradyo, mikrodalga (elektromanyetik)gönderilen dalganın yansıyıp dönme süresinden uzaklık, frekans kaymasından (Doppler) hızhava trafiği, gemiler, hava durumu, trafik hız denetimi
Sonarsessuda gönderilen sesin yankısından uzaklıkdeniz derinliği, denizaltı, balık sürüsü
Termal kamerakızılötesi (elektromanyetik)sıcak cisimler daha çok kızılötesi yayar; sıcaklık farkları görüntüye çevrilirgece görüş, arama-kurtarma, bina ısı kaçağı, ateş taraması

LCD ve plazma ekranlar

LCD (sıvı kristal ekran) ekranlarda sıvı kristal moleküllerinin dizilişi uygulanan elektrik alanla değişir; böylece her pikselden arka aydınlatmanın ışığının ne kadarının geçeceği ayarlanır. Sıvı kristaller ışık üretmez, yalnız ışığı geçirir ya da engeller. Plazma ekranda ise her pikselde soy gaz bulunan küçük hücreler vardır; gerilim uygulanınca gaz plazma hâline geçer, morötesi ışın yayar ve bu ışın hücre çeperindeki fosforları kırmızı, yeşil ya da mavi parlatır. Plazma ekranda her piksel kendi ışığını üretir. Renkli görüntü, Kırılma ve mercekler sayfasında gördüğümüz üç ana ışık renginin karışımıyla oluşur.

Çözümlü örnek

Trafik polisinin radar tabancası bir aracın hızını nasıl ölçer?

  1. Tabanca araca bilinen frekansta mikrodalga gönderir.
  2. Hareket eden araçtan yansıyan dalganın frekansı değişir (Doppler olayı).
  3. Frekans farkı aracın hızına bağlıdır; cihaz hızı bu farktan hesaplar.

Cevap: yansıyan mikrodalganın frekans kaymasından (Doppler)

Çözümlü örnek

Kışın bir binanın termal kamerayla çekilen görüntüsünde pencere kenarları parlak görünüyor. Bu ne anlama gelir?

  1. Termal kamera daha sıcak yüzeyleri daha parlak gösterir.
  2. Pencere kenarlarının dış yüzeyi sıcaksa içeriden dışarı ısı kaçıyordur.

Cevap: pencere kenarlarından ısı kaçağı var; yalıtım gerekir.

✔ Doğru

  • Radar elektromanyetik dalga, sonar ses dalgası kullanır.
  • Termal kamera cisimlerin kendi kızılötesi ışımasını algılar.
  • LCD ışığı süzer; ışığı arka aydınlatma üretir.

✘ Sık yapılan hata

  • Radarın ses dalgası kullandığını sanmak.
  • LCD'deki sıvı kristallerin ışık ürettiğini sanmak.
  • Termal kameranın ışık gönderip yansımasını okuduğunu sanmak.
Akılda kalsın: Radar ışıkla (EM), sonar sesle “bakar”. Termal kamera ışık göndermez, cisimlerin kendi kızılötesi ışımasını okur. LCD ışığı süzer, plazma ışığı üretir.
Sınavda

Nasıl sorulurRadar, sonar, termal kamera ve ekran teknolojilerinin hangi dalgayla ya da ilkeyle çalıştığı sorulur.

TuzakRadarın ses dalgası kullandığını sanmaktır; radar elektromanyetik, sonar ses dalgası kullanır. İkinci tuzak, LCD'deki sıvı kristallerin ışık ürettiğini sanmaktır; ışığı arka aydınlatma üretir, kristaller yalnız denetler.

▭Boşluk doldurma

Radar dalgalarla, sonar dalgalarıyla çalışır. Termal kameralar cisimlerin yaydığı ışınları algılar.

elektromanyetikseskızılötesimorötesiX

?Soru çöz

LCD ve plazma ekranlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ D. Plazma hücresinde uyarılan gaz morötesi yayar, fosforlar görünür ışık verir. A sıvı kristallerin ışığı yalnız süzdüğünü unutur, ışık arka aydınlatmadan gelir; B görüntülemeyi ekranla karıştırıp X ışınına bağlar; C ekranlarla ses temelli cihazları (sonar, ultrason) karıştırır.
TEKNOLOJİ · YARI İLETKEN

Yarı iletkenler: kumdan çipe

MEB 12. sınıf · Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları · AYT · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİletken ve yalıtkanlarda yük nasıl dağılır, topraklama ve Faraday kafesi nedir?Bağlantılı konudan (Elektrostatik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İletken bir cisme verilen yük, aynı işaretli yükler birbirini ittiği için cismin dış yüzeyine dağılır; yalıtkanda ise yük, yüklendiği bölgede kalır. Yüklü bir cismin fazla yükünü toprağa aktarmaya topraklama denir. İletken bir kafes ya da kabuğun içindeki bölge dışarıdaki yüklerin etkisinden korunur; buna Faraday kafesi denir.

Yük dağılımı, topraklama, Faraday kafesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yarı iletken nedir, diyot ve transistör ne işe yarar?

Kısa cevap: Yarı iletkenler, elektrik iletkenliği iletkenlerle yalıtkanlar arasında olan maddelerdir; en bilineni silisyumdur. Saf yarı iletkenin iletkenliği sıcaklık arttıkça artar ve içine çok az başka atom katılarak (katkılama) iletkenliği ayarlanabilir. Yarı iletkenden yapılan diyot akımı tek yönde geçirir; transistör ise akımı açıp kapayan bir anahtar ve sinyalleri güçlendiren bir yükselteç olarak çalışır.

Cebindeki telefonun işlemcisinde milyarlarca transistör var; hepsinin ham maddesi sıradan kumdaki silisyumdur.

Metallerde serbest elektron boldur, yalıtkanlarda yok denecek kadar azdır. Yarı iletkenlerde (silisyum, germanyum) elektronlar atomlara bağlıdır ama az bir enerjiyle serbest kalabilir. Bu yüzden saf yarı iletkenin iletkenliği sıcaklık arttıkça artar; metallerde ise sıcaklık arttıkça direnç artar. Yarı iletkenin içine çok az miktarda başka cins atom eklenince (katkılama) elektron fazlası olan n tipi ya da elektron eksiği olan p tipi malzeme elde edilir. İki tipin birleşim yeri, yarı iletken aygıtların kalbidir.

Diyot sembolündeki üçgen akımın geçebildiği yönü gösterir. Ters bağlanınca diyot akımı durdurur; alternatif akımı doğru akıma çeviren doğrultucular bu özelliği kullanır.Görsel: Sınav Defteri

Diyot ve transistör

Diyot akımı yalnız bir yönde geçirir; şarj aletlerinde alternatif akımı doğru akıma çevirmekte (doğrultma) ve devreleri ters bağlamaya karşı korumada kullanılır. Transistör küçük bir akımla büyük bir akımı denetler: anahtar olarak açık-kapalı (1-0) konumlarıyla bilgisayarların mantık devrelerini kurar; yükselteç olarak mikrofondan gelen zayıf sinyali hoparlörü sürecek güce çıkarır. Diyot ve transistörlerin çeşitleri bu düzeyde sorulmaz. Milyonlarca transistörün tek bir silisyum parçası üzerine işlendiği yapılara entegre devre (çip) denir.

Çözümlü örnek

Bir pil ve lambadan oluşan devreye diyot eklenince lamba yanmıyor; diyot ters çevrilince yanıyor. Neden?

  1. Diyot akımı yalnız ileri yönde geçirir.
  2. İlk bağlantıda diyot ters yönde kaldığı için akım geçmedi.
  3. Ters çevrilince ileri yöne geldi, akım geçti ve lamba yandı.

Cevap: diyot akımı tek yönde geçirir.

Çözümlü örnek

Saf bir silisyum örneği ile bir bakır tel ısıtılıyor. İletkenlikleri nasıl değişir?

  1. Silisyumda ısınan elektronların bir kısmı serbest kalır: iletkenlik artar.
  2. Bakırda ısınan atomlar daha çok titreşir, elektronların yolunu daha çok keser: direnç artar, iletkenlik azalır.

Cevap: silisyumun iletkenliği artar, bakırınki azalır.

✔ Doğru

  • Diyot akımı tek yönde geçirir.
  • Transistör küçük bir akımla büyük akımı denetler (anahtar, yükselteç).
  • Yarı iletken ısınınca daha iyi iletir.

✘ Sık yapılan hata

  • Diyotu enerji depolayan eleman sanmak; depolayan sığaçtır.
  • Yarı iletkenlerin de metaller gibi ısınınca kötü ilettiğini sanmak.
  • Transistörün enerji ürettiğini sanmak.
Akılda kalsın: Diyot tek yönlü kapı, transistör musluk: küçük bir akımla büyük akımı açar, kısar ya da kapatır. Yarı iletken ısınınca daha iyi iletir; metal ise kötüleşir.
Sınavda

Nasıl sorulurYarı iletkenlerin iletkenliğinin sıcaklıkla ve katkılamayla değişimi, diyot ve transistörün işlevleri ve kullanıldıkları yerler sorulur.

TuzakDiyotu enerji depolayan bir eleman sanmaktır; enerji depolayan sığaçtır. İkinci tuzak, yarı iletkenlerin de metaller gibi ısınınca daha kötü ilettiğini söylemektir.

↕Sıralama kumdan çipe

  1. Saf silisyumdan tek kristal külçe büyütülüp ince dilimlere kesilir.
  2. Kumdaki silisyum dioksitten silisyum elde edilir.
  3. Dilimler katkılanır ve üzerine transistör desenleri işlenerek çip yapılır.
  4. Silisyum çok yüksek saflığa kadar arıtılır.

?Soru çöz

Bir elektronik devrede diyotun temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Diyot tek yönlü bir kapıdır; doğrultmada bu özellik kullanılır. B sığacın (kondansatörün) işlevidir; C transformatörün işidir; D süper iletkenlerin özelliğini diyota yükler.
TEKNOLOJİ · LED VE GÜNEŞ PİLİ

LED ve güneş pili: aynı yapının iki yönü

MEB 12. sınıf · Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları · AYT · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFotoelektrik olay nedir, ışığın şiddeti ve frekansı sökülen elektronları nasıl etkiler?Bağlantılı konudan (Modern fizik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Fotoelektrik olay, yeterince yüksek frekanslı ışık bir metal yüzeye düştüğünde yüzeyden elektron sökülmesidir. Elektron sökülebilmesi için fotonun enerjisi metalin eşik enerjisinden büyük olmalıdır; eşik frekansının altındaki ışık, şiddeti ne olursa olsun elektron sökemez. Işığın şiddeti artırılırsa sökülen elektron sayısı artar, frekansı artırılırsa elektronların en büyük kinetik enerjisi artar.

Fotoelektrik olay

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

LED nasıl ışık verir, güneş pili ışığı nasıl elektriğe çevirir?

Kısa cevap: LED (ışık yayan diyot), yarı iletken bir diyottan akım geçince elektrik enerjisini doğrudan ışığa çevirir; az ısınır, verimli ve uzun ömürlüdür. Güneş pili ise yarı iletken birleşim yerine düşen ışığın enerjisiyle elektronları harekete geçirerek ışığı doğrudan elektrik enerjisine çevirir. Güneş pilleri temiz ve sessizdir, ama gece ve bulutlu havada üretimleri düşer.

Bir trafik lambası ile çatıdaki güneş paneli aslında akrabadır: biri elektrikten ışık yapar, öbürü ışıktan elektrik.

LED'de akım p-n birleşiminden geçerken elektronlar daha düşük enerji düzeyine iner ve aradaki enerjiyi foton olarak salar; ışığın rengi yarı iletkenin cinsine bağlıdır. Akkor ampul ışık üretmek için teli ısıttığından enerjinin çoğunu ısıya harcar; LED ise doğrudan ışık ürettiği için çok daha verimlidir. LED'ler aydınlatmada, trafik ışıklarında, ekranlarda, araç farlarında ve uzaktan kumandalarda kullanılır.

Güneş pili bunun tersini yapar: birleşim yerine düşen fotonlar elektronlara enerji verir ve devrede akım oluşur. Bu ilke, Modern fizik sayfasında gördüğümüz fotoelektrik olayla akrabadır: ışık elektronu harekete geçirir. Güneş pilleri hesap makinelerinde, uydu ve uzay araçlarında, çatı panellerinde ve tarımsal sulama sistemlerinde kullanılır. Yapı elemanlarının ayrıntısı bu düzeyde sorulmaz.

LED, güneş pili ve akkor ampul
AygıtEnerji dönüşümüÖne çıkan özellik
LEDelektrik → ışık (doğrudan)verimli, az ısınır, uzun ömürlü
Güneş piliışık → elektrik (doğrudan)temiz, sessiz; gece ve bulutta üretim düşer, depolama gerekir
Akkor ampulelektrik → ısı → ışıkenerjinin çoğu ısıya gider, verim düşük
Çözümlü örnek

Aynı aydınlatma için 60 W'lık bir akkor ampul yerine yaklaşık 8 W'lık bir LED kullanılabiliyor. Bunun nedeni nedir?

  1. Akkor ampul ışığı sıcak telden elde eder; enerjinin büyük bölümü ısıya dönüşür.
  2. LED elektrik enerjisini doğrudan ışığa çevirir; ısıya giden pay küçüktür.
  3. Aynı ışık için daha az elektrik enerjisi yeter.

Cevap: LED'in verimi çok daha yüksektir.

Çözümlü örnek

Güneş paneli olan bir ev gece de elektrik kullanmak istiyor. Ne yapılmalıdır?

  1. Güneş pili ışık olmadan elektrik üretmez.
  2. Gündüz üretilen fazla enerji bataryalarda depolanmalı ya da şebekeye verilip gece şebekeden alınmalıdır.

Cevap: gündüz üretileni depolamak ya da şebekeyle desteklemek gerekir.

✔ Doğru

  • LED elektriği ışığa, güneş pili ışığı elektriğe çevirir.
  • Güneş pilinde dönüşüm doğrudandır; arada ısı adımı yoktur.
  • İkisi de yarı iletken birleşim yeriyle çalışır.

✘ Sık yapılan hata

  • Güneş pilinin ışığı önce ısıya çevirdiğini sanmak.
  • Güneş pilinin çalışırken sera gazı saldığını sanmak.
  • Güneş pilinin gece de aynı verimle çalıştığını sanmak.
Akılda kalsın: LED: elektrik → ışık. Güneş pili: ışık → elektrik. İkisi de yarı iletken birleşim yeriyle çalışır ve arada ısıya dönüşen enerji azdır.
Sınavda

Nasıl sorulurLED ve güneş pilinin enerji dönüşümleri, üstünlükleri, kullanım alanları ve güneş pillerinin sınırlamaları sorulur.

TuzakGüneş pilinin ışığı önce ısıya, sonra elektriğe çevirdiğini sanmaktır; dönüşüm doğrudandır. İkinci tuzak, güneş pillerinin çalışırken sera gazı saldığını ya da gece aynı verimle çalıştığını sanmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme aygıt → özellik

?Soru çöz

Güneş pilleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. Işığın fotonları yarı iletkende elektronları harekete geçirir; dönüşüm doğrudandır. A güneş pilini ısıl santrallerle karıştırır; B ışık olmadan üretim olmadığını unutur; D çalışma sırasında yakıt yakılmadığını gözden kaçırır.
TEKNOLOJİ · SÜPER İLETKEN

Süper iletkenler: direnci sıfır olan madde

MEB 12. sınıf · Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları · AYT · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir telin direnci neye bağlıdır, boy ve kesit alanı direnci nasıl değiştirir?Bağlantılı konudan (Elektrik akımı ve devreler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Direnç, bir iletkenin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluktur; birimi ohm'dur (Ω). Katı bir telin direnci telin boyu ile doğru, kesit alanı ile ters orantılıdır ve telin yapıldığı maddeye (özdirence) bağlıdır: R = ρ·L/A. Ohmik bir telin direnci uçlarına uygulanan gerilime ya da geçen akıma bağlı değildir.

Direnç ve bağlı olduğu değişkenler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Süper iletken nedir, süper iletkenler hızlı trenlerde ve parçacık hızlandırıcılarında nasıl kullanılır?

Kısa cevap: Bazı maddeler belirli bir kritik sıcaklığın altına soğutulunca elektrik direnci tamamen sıfır olur; bu maddelere süper iletken denir. Süper iletkenden geçen akım ısı kaybına uğramaz ve süper iletken manyetik alanı içinden dışlar, bu yüzden bir mıknatısın üstünde havada asılı kalabilir. MR cihazları, manyetik kaldırmalı hızlı trenler ve parçacık hızlandırıcıları süper iletken mıknatıslar kullanır.

Bir süper iletken halkada başlatılan akım, soğuk tutulduğu sürece yıllarca hiç azalmadan dönebilir.

Elektrik akımı ve devreler sayfasında her iletkenin bir direnci olduğunu, direncin akımı zorlayıp enerjiyi ısıya çevirdiğini görmüştük. Süper iletkenler bu kuralın dışındadır: kritik sıcaklığın altında direnç birden sıfıra düşer. Kritik sıcaklık çoğu malzemede çok düşüktür; bu yüzden süper iletkenler sıvı helyum ya da sıvı azotla soğutulur. Süper iletkenin ikinci şaşırtıcı özelliği manyetik alanı içinden dışlamasıdır (Meissner etkisi): mıknatısın üstüne konan soğutulmuş süper iletken havada asılı kalır.

Normal metalin direnci soğudukça azalır ama hiçbir zaman sıfır olmaz; süper iletkende kritik sıcaklıkta direnç birden sıfıra iner.Görsel: Sınav Defteri

Hızlı trenler ve parçacık hızlandırıcıları

Manyetik kaldırmalı (maglev) trenlerde güçlü süper iletken mıknatıslar treni raydan birkaç santimetre yukarıda tutar; tekerlek ile ray arasında sürtünme olmadığı için tren çok yüksek hızlara ulaşır. Parçacık hızlandırıcılarında (CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı gibi) yüklü parçacıkları dairesel yolda tutmak için çok güçlü manyetik alanlar gerekir; Manyetizma sayfasında gördüğümüz gibi bu alanı oluşturmak büyük akım ister, süper iletken bobinler bu akımı ısınmadan taşır. Süper iletkenlerin yaygınlaşmasının önündeki engel, soğutmanın maliyetidir.

Çözümlü örnek

Süper iletken mıknatıslı bir hızlı tren neden sıradan bir trenden daha hızlı gidebilir?

  1. Süper iletken mıknatıslar treni raydan kaldırır; tren raya değmez.
  2. Tekerlek-ray sürtünmesi ortadan kalkar; enerjinin önemli bir kısmı artık sürtünmeye gitmez.
  3. Yalnız hava direnci kalır; tren çok yüksek hızlara ulaşabilir.

Cevap: manyetik kaldırma sürtünmeyi ortadan kaldırır.

Çözümlü örnek

Elektrik iletim hatlarının tamamı neden süper iletken kablolarla yapılmıyor?

  1. Süper iletkenlik yalnız kritik sıcaklığın altında görülür.
  2. Kilometrelerce kabloyu bu kadar soğuk tutmak pahalı ve zordur.

Cevap: soğutma maliyeti yüzünden

✔ Doğru

  • Süper iletkenin direnci kritik sıcaklığın altında sıfırdır.
  • Süper iletken manyetik alanı içinden dışlar.
  • Kullanım alanları: MR, maglev trenleri, parçacık hızlandırıcıları.

✘ Sık yapılan hata

  • Süper iletkenliğin oda sıcaklığında kendiliğinden görüldüğünü sanmak.
  • Süper iletkenin manyetik alanı içine çektiğini sanmak.
  • Süper iletken telde akımın ısı ürettiğini sanmak.
Akılda kalsın: Süper iletkenin iki imzası: R = 0 ve manyetik alanı dışlamak. Kullanıldığı yerler güçlü mıknatıs isteyen yerlerdir: MR, maglev, parçacık hızlandırıcısı.
Sınavda

Nasıl sorulurSüper iletkenlerin temel özellikleri ve kullanım alanları sorulur.

TuzakSüper iletkenliğin oda sıcaklığında kendiliğinden görüldüğünü sanmaktır; kritik sıcaklığın altına soğutmak gerekir. İkinci tuzak, süper iletkenin manyetik alanı içine çektiğini sanmaktır; dışlar. Süper iletkenle hesap sorulmaz.

▭Boşluk doldurma

Süper iletken madde kritik sıcaklığın altına soğutulunca direnci olur ve manyetik alanı . Bu özellikten manyetik kaldırmalı sistemlerinde yararlanılır.

0dışlartrençekerartar

?Soru çöz

Süper iletkenlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ B. Direnç sıfır olduğu için akım ısıya enerji kaybetmez. A süper iletkenliğin özel koşul gerektirdiğini unutur; C Meissner etkisini ters kurar, alan dışlanır; D yarı iletkenlerin davranışını süper iletkene yükler, süper iletkenlik ısınınca kaybolur.
TEKNOLOJİ · NANOTEKNOLOJİ

Nanoteknoloji: küçüldükçe değişen madde

MEB 12. sınıf · Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları · AYT · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlade Broglie dalga boyu nedir, madde neden dalga gibi davranabilir?Bağlantılı konudan (Modern fizik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

de Broglie, ışık hem dalga hem tanecik özelliği taşıyorsa elektron gibi madde parçacıklarının da dalga özelliği taşıması gerektiğini öne sürdü. Momentumu p = m·v olan bir parçacığa eşlik eden dalganın dalga boyu λ = h / p'dir. Momentum büyüdükçe dalga boyu küçülür; bu yüzden gündelik cisimlerin dalga özelliği gözlenemez, elektron gibi küçük parçacıklarınki ise kırınım deneylerinde görülür.

de Broglie dalga boyu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Nanobilim ve nanoteknoloji nedir, nano boyuttaki malzemeler neden farklı özellikler gösterir?

Kısa cevap: Nanobilim, maddeyi nanometre (metrenin milyarda biri) ölçeğinde inceler; nanoteknoloji bu ölçekte malzeme ve aygıt üretir. Nano boyuta inen bir malzemenin yüzey alanının hacmine oranı çok büyür ve atomik ölçekteki etkiler belirginleşir; bu yüzden renk, iletkenlik, dayanıklılık ve kimyasal etkinlik gibi özellikleri değişir. Lotus yaprağı ve geko ayağı doğal nanoyapılara örnektir.

Ortaçağ kiliselerinin vitraylarındaki parlak kırmızılar, cama karışmış altın nanoparçacıklardan gelir; ustalar nedenini bilmeden nanoteknoloji kullanmıştır.

Bir nanometre (1 nm = 10⁻⁹ m) birkaç atom boyundadır; bir saç telinin kalınlığı on binlerce nanometredir. Madde ve özellikleri sayfasında, cisim küçüldükçe kesit alanının hacmine oranının büyüdüğünü ve dayanıklılığın arttığını görmüştük. Nano ölçekte bu etki çok güçlüdür: atomların büyük kısmı yüzeyde bulunur, malzeme çevresiyle çok daha fazla etkileşir. Ayrıca bu boyutta atom fiziğinin kuralları belirleyici olur. Sonuç olarak aynı madde nano boyutta yeni özellikler kazanır: altın nanoparçacıklar kırmızımsı görünebilir, bazı malzemeler çok daha dayanıklı ya da iletken olur.

Doğal ve üretilmiş nanoyapılar
ÖrnekNano özellikSonuç
Lotus yaprağı (doğal)yüzeydeki nano ölçekli çıkıntılarsu damlaları toplanıp kayar, kiri alır: kendini temizleyen yüzey
Geko (kertenkele) ayağı (doğal)milyonlarca nano ölçekli tüycükyüzeylere tutunup tavanda yürüyebilir
Kelebek kanadı (doğal)ışığı kıran nano katmanlarboya içermeden parlak renkler
Leke tutmayan kumaş, kendini temizleyen camlotus yüzeyini taklit eden kaplamalarsu ve kir tutmaz
Karbon nanotüpatomların tüp biçiminde dizilmesiçok hafif ve çok dayanıklı, iletken
Güneş kremimorötesini soğuran nanoparçacıklarcilt üzerinde beyaz iz bırakmadan koruma
Çözümlü örnek

Kenarı 1 cm olan bir küp, kenarı 1 nm olan küplere bölünürse toplam yüzey alanı nasıl değişir?

  1. Küpte yüzey alanının hacme oranı kenarla ters orantılıdır (6a² / a³ = 6/a).
  2. Kenar 10⁷ kat küçülür (1 cm = 10⁷ nm); oran da 10⁷ kat büyür.
  3. Toplam hacim aynı kaldığı için toplam yüzey alanı 10⁷ kat büyür; madde çevresiyle çok daha fazla etkileşir.

Cevap: yaklaşık 10 milyon kat artar.

Çözümlü örnek

Nanoteknolojinin fizikle ilişkisini bir örnekle açıklayınız.

  1. Nano ölçekte malzemenin davranışını atomların yapısı ve elektronların enerji düzeyleri belirler (atom fiziği, katı hâl fiziği).
  2. Örneğin altın nanoparçacıkların rengi, boyutlarına bağlı olarak ışıkla farklı etkileşmelerinden gelir (optik).

Cevap: nanobilim atom fiziği, katı hâl fiziği ve optikle iç içedir.

✔ Doğru

  • 1 nanometre = 10⁻⁹ m.
  • Küçüldükçe yüzey/hacim oranı büyür, özellikler değişir.
  • Maddenin kimyasal cinsi nano boyutta da aynıdır.

✘ Sık yapılan hata

  • Nano boyutta maddenin cinsinin değiştiğini sanmak.
  • Nano ölçekte yer çekiminin arttığını sanmak.
  • Nanoteknolojiyi yalnız insan yapımı sanmak; lotus yaprağı ve geko doğal örneklerdir.
Akılda kalsın: Nano = milyarda bir metre. Küçüldükçe yüzey/hacim oranı büyür; madde aynı, davranış farklı. Doğa nanoteknolojiyi bizden önce kullandı: lotus, geko, kelebek.
Sınavda

Nasıl sorulurNanobilimin tanımı, nanomalzemelerin neden farklı özellik gösterdiği ve doğal-üretilmiş nanoyapı örnekleri sorulur.

TuzakNano boyuta inen maddenin kimyasal cinsinin değiştiğini sanmaktır; cinsi aynıdır, özellikleri değişir. İkinci tuzak, nano ölçekte yer çekiminin arttığını ya da kütlenin büyüdüğünü söylemektir.

⇄Bilgi eşleştirme örnek → özellik

?Soru çöz

Bir malzemenin nano boyutta farklı özellikler göstermesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Atomların çoğu yüzeye çıkar ve atom fiziğinin kuralları belirleyici olur. B maddenin değiştiğini sanır, oysa aynı maddedir; C küçülen parçacığın kütlesinin arttığını sanır; D boyutla yer çekimi arasında olmayan bir ilişki kurar.
TEKNOLOJİ · LASER

LASER: tek renkli, eş fazlı, paralel ışık

MEB 12. sınıf · Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları · AYT · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBohr atom modeline göre uyarılma, iyonlaşma ve ışıma nedir, atom hangi yollarla uyarılır?Bağlantılı konudan (Atom fiziği ve radyoaktivite). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bohr modeline göre elektron çekirdek çevresinde yalnız belirli enerji seviyelerinde bulunabilir ve bu seviyelerde ışıma yapmaz. Atom en düşük seviyedeyken temel hâldedir. Dışarıdan enerji alan elektronun üst seviyeye çıkmasına uyarılma, atomdan tamamen kopmasına iyonlaşma denir. Uyarılmış elektron alt seviyeye inerken aradaki enerji farkına eşit enerjili bir foton yayar; buna ışıma denir.

Bohr modeli ve uyarılma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

LASER ışığı nasıl elde edilir, sıradan ışıktan farkı nedir ve nerelerde kullanılır?

Kısa cevap: LASER (lazer), “uyarılmış ışıma ile ışığın yükseltilmesi” anlamına gelen İngilizce ifadenin kısaltmasıdır. Enerji verilerek uyarılan atomlarda bir foton, kendisiyle aynı özellikte fotonların salınmasını tetikler; fotonlar iki ayna arasında gidip gelerek çoğalır. Elde edilen ışık tek renkli, eş fazlı (uyumlu), paralel ve çok yoğundur. Göz ameliyatından fiber optik iletişime kadar pek çok alanda kullanılır.

Ay'a bırakılmış yansıtıcılara gönderilen lazer ışığı geri döndüğünde, Dünya ile Ay arasındaki uzaklık santimetreler düzeyinde ölçülebilir.

Atom fiziği ve radyoaktivite sayfasında elektronların uyarılıp temel hâle dönerken foton saldığını görmüştük. Sıradan bir lambada atomlar bunu birbirinden bağımsız ve rastgele yapar; çıkan ışık birçok renk ve yönden oluşur. LASER'de ise ortamdaki atomlar sürekli enerji verilerek (pompalama) uyarılmış tutulur. Uyarılmış bir atomun yanından geçen foton, atomun aynı enerjide, aynı yönde ve aynı fazda yeni bir foton salmasını tetikler: buna uyarılmış ışıma denir. Ortamın iki ucundaki aynalar fotonları ileri geri yansıtır, her geçişte foton sayısı katlanır; aynalardan biri yarı geçirgen olduğu için güçlü bir demet dışarı çıkar. Bu konuda hesap yapılmaz.

Fotonlar aynalar arasında gidip geldikçe uyarılmış ışımayla çoğalır; yarı geçirgen aynadan tek renkli, eş fazlı ve paralel bir demet çıkar.Görsel: Sınav Defteri
LASER ışığının özellikleri ve kullanımı
ÖzellikAnlamıKullanıldığı yer
Tek renklitek dalga boyufiber optik iletişim, ölçüm
Eş fazlı (uyumlu)dalgalar adım adım birlikte titreşirhologram, hassas ölçüm
Paralelçok az dağılır, uzağa giderAy'a uzaklık ölçümü, inşaat hizalama, barkod okuyucu
Yoğunenerji küçük bir noktada toplanırgöz ameliyatı, cerrahi, metal kesme ve kaynak
Çözümlü örnek

Bir el feneri ile bir lazer işaretçi aynı uzaklıktaki duvara tutuluyor. Duvardaki ışık lekeleri neden farklıdır?

  1. El fenerinin ışığı birçok yönde ve renkte yayılır; uzaklaştıkça genişler, leke büyük ve sönüktür.
  2. Lazer ışığı paralel bir demettir; çok az dağılır, leke küçük ve parlaktır.

Cevap: lazer paralel ve yoğun olduğu için leke küçük ve parlak

Çözümlü örnek

Göz ameliyatlarında neden lazer kullanılır? Lazer işaretçiyi göze tutmak neden tehlikelidir?

  1. Lazerin enerjisi çok küçük bir noktada toplanır; doku hassas biçimde kesilir ya da şekillendirilir.
  2. Aynı yoğunluk, göz merceğinde daha da odaklanarak retinaya zarar verebilir.

Cevap: yoğun ve odaklanabilir olduğu için; aynı nedenle göze tehlikelidir.

✔ Doğru

  • Laser ışığı tek renkli, eş fazlı, paralel ve yoğundur.
  • Temeli uyarılmış ışımadır.
  • Boşlukta laser ışığı da c hızıyla gider.

✘ Sık yapılan hata

  • Laser ışığının sıradan ışıktan hızlı gittiğini sanmak.
  • Laserin her renkten ışık içerdiğini sanmak.
  • Laser ışığının her yöne yayıldığını sanmak.
Akılda kalsın: LASER ışığı TEPY: Tek renkli, Eş fazlı, Paralel, Yoğun. Sırrı uyarılmış ışıma ve aynalar arasında yükseltmedir; ışığı daha hızlı yapmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurLASER ışığının özellikleri, elde edilişindeki aşamalar ve kullanım alanları sorulur.

TuzakLazer ışığının sıradan ışıktan daha hızlı gittiğini sanmaktır; boşlukta bütün ışıklar aynı hızla gider. İkinci tuzak, lazerin her renkten ışık içerdiğini ya da her yöne yayıldığını söylemektir; tam tersine tek renkli ve paraleldir.

↕Sıralama LASER'in elde edilişi

  1. Fotonlar iki ayna arasında gidip gelerek çoğalır.
  2. Ortamdaki atomlar dışarıdan enerji verilerek uyarılır.
  3. Yarı geçirgen aynadan güçlü bir demet çıkar.
  4. Bir foton, uyarılmış atomlardan kendisiyle aynı fotonların salınmasını tetikler.

?Soru çöz

LASER ışığını sıradan bir ampulün ışığından ayıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Uyarılmış ışımayla elde edilen fotonların hepsi aynı enerji, yön ve fazdadır. A ışığın boşluktaki hızının kaynağa bağlı olmadığını unutur; B beyaz ışığın özelliğini lazere yükler; C sıradan lambanın davranışını anlatır, lazer çok az dağılır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi bütün elektromanyetik dalgalar için ortak bir özellik değildir?

✓ A. Elektromanyetik dalgalar boşlukta da yayılır; ortam gerektiren ses gibi mekanik dalgalardır. B doğrudur: hepsi boşlukta ışık hızıyla gider; C doğrudur: elektrik ve manyetik alanlar yayılma doğrultusuna diktir; D doğrudur: hepsi dalga davranışı gösterir. Bu üçünü seçen, ortak özelliği sorudaki “değildir” ile karıştırmıştır.Kaynak: Dalga mekaniği · Elektromanyetik dalgalar

?Soru 2

Dünya'ya göre ışık hızına yakın bir hızla doğrusal hareket eden bir uzay gemisi için, Dünya'daki gözlemcinin ölçümleri hakkında hangisi doğrudur?

✓ A. Hareketli saat dışarıdaki gözlemciye göre yavaş işler, uzunluk yalnız hareket doğrultusunda kısalır. B iki etkinin yönünü ters kurar; C kısalmanın harekete dik boyutlarda da olduğunu sanır; D gündelik hızlardaki sezgiyi ışık hızına yakın hızlara taşır.Kaynak: Modern fizik · Göreli zaman, uzunluk ve E = mc²

?Soru 3

Dalga leğeninde doğrusal su dalgaları bir yarıktan geçiriliyor. Dalga boyu (λ) ve yarık genişliği (w) aşağıdaki gibi olan durumlardan hangisinde kırınım en belirgindir?

✓ C. Kırınım λ/w oranıyla artar: C'de oran 2, en büyük. A (oran 1/4) yalnız dalga boyunun küçüklüğüne bakıp yarığın çok geniş olduğunu gözden kaçırır; B (1/3) dalga boyu büyük diye kırınımın büyük olacağını sanar, yarığın genişliğini unutur; D (1/2) dar yarığı seçer ama yarığın dalga boyundan hâlâ geniş olduğunu fark etmez.Kaynak: Dalga mekaniği · Kırınım

?Soru 4

Aşağıdaki olaylardan hangisi ışığın dalga modeliyle açıklanabildiği hâlde tanecik modeliyle açıklanamaz?

✓ B. İki ışık demetinin üst üste gelip karanlık oluşturması girişimdir; tanecikler üst üste gelince birbirini yok edemez. A yansıma, C düz çizgide yayılma, D gölge: üçü de taneciklerin düz yollarla hareketiyle açıklanabilir, dalga doğasının kanıtı sayılmaz.Kaynak: Dalga mekaniği · Tek yarıkta kırınım ve dalga doğası

?Soru 5

Kütle numarası 226, atom numarası 88 olan bir çekirdek önce bir alfa, ardından iki beta (eksi) bozunması yapıyor. Oluşan çekirdeğin kütle numarası ve atom numarası sırasıyla nedir?

✓ B. Alfa: 226 → 222, 88 → 86; iki beta: A aynı, Z 86 → 88. A beta bozunmasında atom numarasının azaldığını sanır; C betaların da kütle numarasını 2'şer azalttığını düşünür; D alfa bozunmasını hesaba katmaz.Kaynak: Atom fiziği ve radyoaktivite · Radyoaktif bozunma

?Soru 6

Kütle numarası 238, atom numarası 92 olan bir uranyum çekirdeği bir dizi alfa ve beta (eksi) bozunmasından sonra kütle numarası 206, atom numarası 82 olan kurşun çekirdeğine dönüşüyor. Kaç alfa ve kaç beta bozunması olmuştur?

✓ C. Kütle numarasını yalnız alfa değiştirir: (238 − 206) ÷ 4 = 8 alfa. Sekiz alfa atom numarasını 16 azaltır: 92 − 16 = 76; 82'ye çıkmak için 6 beta gerekir, her beta Z'yi 1 artırır. A atom numarası farkını (92 − 82 = 10) doğrudan beta sayısı sanır; B kütle farkını 4 yerine 2'ye böler; D iki sayının yerini karıştırır.Kaynak: Atom fiziği ve radyoaktivite · Radyoaktif bozunma

?Soru 7

Eşik enerjisi 3 eV olan bir metale dalga boyu 248 nm olan ışık düşürülüyor. Sökülen fotoelektronlar için durdurma gerilimi kaç volttur? (h·c = 1240 eV·nm)

✓ C. Foton enerjisi 1240 ÷ 248 = 5 eV; Ek(max) = 5 − 3 = 2 eV, durdurma gerilimi 2 V. A eşik enerjisini çıkarmayı unutup foton enerjisini yazar; B iki enerjiyi toplar; D eşik enerjisini durdurma gerilimi sanır.Kaynak: Modern fizik · Fotoelektrik hesapları

?Soru 8

Bir metal yüzeye düşürülen ve elektron sökebilen ışığın frekansı sabit tutulup şiddeti artırılıyor. Buna göre;
I. Birim zamanda sökülen elektron sayısı artar.
II. Sökülen elektronların en büyük kinetik enerjisi artar.
III. Durdurma gerilimi değişmez.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ D. Şiddet artınca foton sayısı ve sökülen elektron sayısı artar (I); foton enerjisi aynı kaldığı için en büyük kinetik enerji ve onu durduran gerilim değişmez (III). A durdurma geriliminin kinetik enerjiye bağlı olduğunu gözden kaçırır; B ve C şiddetin foton enerjisini artırdığını sanır.Kaynak: Modern fizik · Fotoelektrik olay

?Soru 9

Aynı hızla hareket eden bir elektron, bir proton ve bir alfa taneciğinin de Broglie dalga boyları sırasıyla λe, λp ve λα'dır. Bunların büyüklük sıralaması nedir?

✓ D. Hızlar eşit; λ = h/(m·v) kütleyle ters orantılı. Kütleler elektron < proton < alfa olduğundan dalga boyları tersine sıralanır. A dalga boyunu kütleyle doğru orantılı kurar; B hızlar eşit diye dalga boylarını da eşit sanır; C elektronun kütlesini protonunkinden büyük sanır.Kaynak: Modern fizik · de Broglie dalga boyu

?Soru 10

Standart modele göre proton hangi kuark birleşiminden oluşur? (Yukarı kuark u: +2/3, aşağı kuark d: −1/3 yüklüdür.)

✓ C. uud'nin yükü 2/3 + 2/3 − 1/3 = +1, protonun yüküdür. A nötronun yapısıdır (yük 0); B'nin yükü +2 olur, protonla uyuşmaz; D iki kuarklı bir mezondur, proton ise üç kuarklı bir baryondur.Kaynak: Atom fiziği ve radyoaktivite · Standart model ve temel kuvvetler
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Fizik soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →