Ceza muhakemesi hukuku: soruşturma, koruma tedbirleri, kovuşturma ve kanun yolları

Bir suç haberinden kesin hükme kadar ceza davasının aşamalarını, koruma tedbirlerinin süre ve şartlarını ve kanun yollarını 5271 sayılı CMK ile öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
CEZA MUHAKEMESİ · KAVRAM

Ceza muhakemesinin evreleri, ilkeleri ve süjeleri: şüpheliden hükümlüye

Hukuk · Ceza Hukuku (Genel Hükümler ve Ceza Muhakemesi Hukuku) · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTCK'ya göre yaş küçüklüğü ceza sorumluluğunu nasıl etkiler? 12, 15 ve 18 yaş sınırları, akıl hastalığı ve sağır-dilsizlik hükümleri nelerdir?Önceki sayfadan (Suç teorisi ve yaptırımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

TCK'ya göre fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında kovuşturma yapılamaz (m.31). 12–15 yaş arasındaki çocuk, fiilin anlam ve sonuçlarını algılayamıyorsa cezalandırılmaz; algılıyorsa indirimli ceza alır. 15–18 yaş arasındakilerin cezası da indirilir. Akıl hastalığı nedeniyle algılama ya da yönlendirme yeteneği olmayan ya da önemli ölçüde azalan kişiye ceza verilmez, güvenlik tedbiri uygulanır (m.32). İradi olarak alınan alkol veya uyuşturucu ceza sorumluluğunu etkilemez (m.34).

Kusur yeteneği: yaş, akıl hastalığı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ceza muhakemesinin evreleri nelerdir? Şüpheli ile sanık arasındaki fark nedir, müdafi ne zaman zorunludur?

Kısa cevap: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'na (CMK) göre ceza davası iki evrede yürür: suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar soruşturma, iddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar kovuşturma (m.2). Soruşturmada suç şüphesi altındaki kişi şüpheli, kovuşturmada sanıktır. Şüpheli ya da sanık çocuksa, kendini savunamayacak derecede maluldüyse, sağır ve dilsizse ya da suçun alt sınırı 5 yıldan fazla hapisse istemi aranmadan müdafi görevlendirilir (m.150).

Bir gece bir markette kavga çıktı, biri bıçakla yaralandı. Polis olay yerine geldiği andan, yıllar sonra Yargıtay'ın kararı kesinleşinceye kadar aynı kişinin unvanı üç kez değişecek: şüpheli, sanık, hükümlü.

Ceza hukukunun temel ilkeleri ve Suç teorisi ve yaptırımlar sayfalarında hangi fiilin suç olduğunu ve ne ceza gerektirdiğini gördük. Ceza muhakemesi hukuku ise bu kuralların hangi usulle uygulanacağını düzenler.

İddianamenin kabulü soruşturmayı kovuşturmadan ayıran eşiktir; hükmün kesinleşmesi sanığı hükümlüye çevirir.Görsel: Sınav Defteri

Temel ilkeler

Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (masumiyet karinesi, Anayasa m.38); şüpheden sanık yararlanır. Kimse kendisini ve yakınlarını suçlayan beyana zorlanamaz; ifadeden önce şüpheliye susma hakkı ve müdafi seçme hakkı hatırlatılır (m.147). Duruşma herkese açıktır (aleniyet, m.182), hüküm duruşmada sözlü olarak tartışılan delillere dayanır (sözlülük, doğrudan doğruyalık). Kamu davasını açma görevi Cumhuriyet savcısınındır (m.170) ve yeterli şüphe varsa dava açmak zorundadır; bu kuralın yumuşatıldığı hâlleri bu sayfanın altıncı konusunda göreceğiz.

Muhakemenin süjeleri ve kavramları
KavramAnlamı (CMK m.2)
ŞüpheliSoruşturma evresinde suç şüphesi altındaki kişi
SanıkKovuşturmanın başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altındaki kişi
MüdafiŞüpheli ya da sanığın savunmasını yapan avukat
VekilKatılanı, suçtan zarar göreni ya da malen sorumlu kişiyi temsil eden avukat
İfade / sorguİfade kolluk ya da savcı tarafından, sorgu hâkim ya da mahkeme tarafından dinlenmedir
KatılanKamu davası açıldıktan sonra, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar davaya katılan mağdur ya da suçtan zarar gören (m.237)
Akılda kalsın: Eşikler: iddianamenin kabulü şüpheliyi sanık, hükmün kesinleşmesi sanığı hükümlü yapar. Zorunlu müdafi dörtlüsü: çocuk, malul, sağır-dilsiz, alt sınırı 5 yıldan fazla hapis. İfade savcıya, sorgu hâkime verilir.
Sınavda

Nasıl sorulurŞüpheli-sanık ayrımı, soruşturma ile kovuşturmanın başlangıç ve bitiş anı ya da zorunlu müdafilik hâlleri sorulur.

TuzakKovuşturmanın iddianamenin düzenlenmesiyle başladığını sanmak; kovuşturma iddianamenin kabulüyle başlar. İkinci tuzak: zorunlu müdafilikte üst sınıra bakmak; ölçü alt sınırın 5 yıldan fazla olmasıdır.

Sınavda işaretlekatılma, kamu davası açıldıktan sonra ve yalnız ilk derece mahkemesinde istenebilir.

⇄Bilgi eşleştirme kişi → sıfat

?Soru çöz

CMK'ya göre aşağıdakilerden hangisinde, şüpheli ya da sanığın istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi zorunlu değildir?

✓ C. Zorunlu müdafilikte ölçü suçun alt sınırının 5 yıldan fazla hapis olmasıdır (m.150/3); alt sınırı 1 yıl olan suçta bu şart yoktur. A çocuk olduğu, B sağır ve dilsiz olduğu için (m.150/2), D alt sınır 5 yılı aştığı için müdafi zorunludur; bu şıklar zorunlu hâlleri doğru sayar.
CEZA MUHAKEMESİ · KURUM

Görev ve yetki: sulh ceza hâkimliği, asliye ceza, ağır ceza ve hâkimin reddi

Hukuk · Ceza Hukuku (Genel Hükümler ve Ceza Muhakemesi Hukuku) · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Ceza mahkemelerinin görevi nasıl belirlenir? Sulh ceza hâkimliği, asliye ceza ve ağır ceza mahkemesi hangi işlere bakar, yetkili mahkeme hangisidir?

Kısa cevap: Ceza mahkemelerinin görevi kanunla belirlenir (CMK m.3). Ağır ceza mahkemesi ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve 10 yıldan fazla hapis cezası gerektiren işlere; asliye ceza mahkemesi bunların dışındaki davalara bakar; sulh ceza hâkimliği soruşturma evresindeki tutuklama, arama, el koyma gibi kararları verir (5235 sayılı Kanun). Yetki kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesinindir (CMK m.12).

Ankara'da bir sürücü dikkatsizce bir yayayı yaraladı; İstanbul'da bir kişi kasten bir insanı öldürdü. Birinci dava tek hâkimli, ikincisi üç hâkimli bir mahkemede görülecek.

Görev davanın türüne ve ağırlığına göre hangi mahkemenin, yetki aynı türden mahkemelerden hangi yerdekinin bakacağını belirler. Görev kamu düzenindendir; mahkeme bunu kovuşturmanın her aşamasında re'sen gözetir (m.4). Sanık yetkisizlik iddiasını ilk derecede duruşmada sorgusundan önce bildirir; sonra ne iddia edilebilir ne de mahkeme re'sen karar verebilir (m.18).

Ceza yargısında görev
MahkemeYapısıGörevi
Sulh ceza hâkimliğiTek hâkimSoruşturmadaki hâkim kararları (tutuklama, arama, el koyma…); KYOK'a itiraz
Asliye ceza mahkemesiTek hâkimAğır cezanın ve sulh ceza hâkimliğinin görevi dışındaki bütün davalar
Ağır ceza mahkemesiBaşkan ve iki üyeAğırlaştırılmış müebbet, müebbet ve 10 yıldan fazla hapis cezası gerektiren davalar

Yer bakımından yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir; teşebbüste son icra hareketinin, kesintisiz suçta kesintinin, zincirleme suçta son suçun yapıldığı yer esas alınır (m.12). Suç yeri belli değilse şüphelinin yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (m.13). Duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiği gerekçesiyle dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez (m.6).

Hâkimin davaya bakamaması ve reddi

Hâkim; suçtan kendisi zarar görmüşse, şüpheli, sanık ya da mağdurla evlilik, vesayet, evlat edinme bağı, üçüncü derece dahil kan ya da ikinci derece dahil kayın hısımlığı varsa veya aynı davada savcı, kolluk, müdafi, vekil, tanık ya da bilirkişi olmuşsa davaya bakamaz (yasaklılık, m.22). Tarafsızlığını şüpheye düşüren başka bir sebep varsa taraflar reddini isteyebilir (m.24); istem ilk derecede sanığın sorgusu başlayıncaya kadar, sonradan öğrenilen sebepte öğrenmeden itibaren 7 gün içinde yapılır (m.25).

Akılda kalsın: Ağır cezanın eşiği “10 yıldan fazla”dır (10 yıl dahil değil). Görev re'sen, yetki sorgudan önce. Yasaklılıkta hısımlık sınırı: kan 3, kayın 2.
Sınavda

Nasıl sorulurBir suçun cezası verilip görevli mahkeme, ya da suç yeri belirsiz bir vakada yetkili mahkeme sorulur.

TuzakSoruşturmadaki tutuklama kararını asliye ceza mahkemesinin verdiğini sanmak; soruşturma evresinde bu kararı sulh ceza hâkimliği verir. İkinci tuzak: ağır cezadan asliyeye görevsizlikle dosya gönderilebileceğini düşünmek.

Sınavda işaretleyetkisizlik iddiası ilk derecede sanığın sorgusundan önce ileri sürülür.

?Soru çöz

Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına kim karar verir?

✓ A. Soruşturma evresinde tutuklamaya savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi karar verir (CMK m.101/1). B savcının gözaltı yetkisini tutuklamayla karıştırır; tutuklama yalnız hâkim kararıdır. C kovuşturma evresindeki mercii anlatır; D kolluğa hiçbir hâlde tutuklama yetkisi verilmemiştir.

✎Boşluk doldurma görev ve yetki

Ağır ceza mahkemesi, yıldan fazla hapis cezası gerektiren davalara bakar. Davaya bakmak yetkisi kural olarak suçun yer mahkemesine aittir. Tarafsızlığı şüpheli hâkim için taraflar isteminde bulunabilir.

10işlendiğiret5yerleşim
CEZA MUHAKEMESİ · SÜRE

Yakalama ve gözaltı: 24 saat kuralı ve uzatma

Hukuk · Ceza Hukuku (Genel Hükümler ve Ceza Muhakemesi Hukuku) · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKamu hizmetleri hangi usullerle yürütülür? Emanet, imtiyaz, ruhsat ve yap-işlet-devret usulleri arasındaki farklar nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kamu hizmeti, kolluk ve kamu malları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kamu hizmeti idarenin kendi personel ve araçlarıyla (emanet usulü), ayrı tüzel kişiliği olan bir kamu kurumuyla ya da özel kişilere gördürülerek yürütülür. Özel kişilere gördürmenin başlıca yolları imtiyaz, ruhsat (izin), karma ekonomi şirketi ve yap-işlet-devret gibi modellerdir. İmtiyazda hizmet sözleşmeyle, kâr ve zarar yükleniciye ait olmak üzere uzun süre devredilir; ruhsatta ise özel kişi tek yanlı bir izinle kendi adına hizmet görür.

Kamu hizmetinin yürütülme usulleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Gözaltı süresi ne kadardır? Toplu suçlarda gözaltı nasıl uzatılır, gözaltına karşı nereye başvurulur?

Kısa cevap: Suçüstü hâlinde herkes geçici olarak yakalama yapabilir (CMK m.90). Yakalanan kişi savcılıkça bırakılmazsa gözaltına alınabilir; gözaltı süresi, en yakın hâkime gönderilmek için gereken ve 12 saati aşamayan yol süresi hariç, yakalamadan itibaren 24 saati geçemez (m.91). Toplu suçlarda savcı, yazılı emirle, her defasında 1 günü geçmemek üzere 3 gün uzatma verebilir. Gözaltına karşı kişi ya da yakınları sulh ceza hâkimine başvurabilir; hâkim 24 saat dolmadan karar verir.

Bir yağma olayında polis şüpheliyi sabah 08.00'de yakaladı. Savcı onu hâkime göndermek istemiyor, ifadesini kolluğun almasını istiyor. Şüpheli en geç ne zaman hâkimin önüne çıkmalı?

Kişi özgürlüğü Anayasa'nın en sıkı korunan haklarındandır. Türk anayasa düzeni sayfasında gördüğümüz gibi Anayasa m.19, yakalanan kişinin en geç 48 saat, toplu suçlarda en çok 4 gün içinde hâkim önüne çıkarılmasını ister. CMK bu tavanın altında daha sıkı bir kural koyar: gözaltı kural olarak 24 saattir.

Yakalama

Kişiye suçu işlerken rastlanırsa ya da suçüstünden kaçan birinin kaçma olasılığı varsa, herkes geçici yakalama yapabilir (m.90/1). Kolluk ise tutuklama kararı ya da yakalama emri gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcıya ulaşamıyorsa yakalar (m.90/2). Kamu hizmeti, kolluk ve kamu malları sayfasında gördüğümüz adli kolluk tam bu noktada savcının emrinde çalışır. Yakalanan kişiye kanuni hakları derhâl bildirilir, savcıya hemen haber verilir ve kişinin bir yakınına gecikmeksizin bilgi verilir (m.90, 95).

Gözaltı ve süreleri

Gözaltı süreleri
DurumSüreCMK
KuralYakalamadan itibaren 24 saat + en yakın hâkime götürme süresi (en çok 12 saat)m.91/1
Toplu işlenen suçlarSavcının yazılı emriyle, her defasında en çok 1 gün, 3 gün uzatmam.91/3
Kolluk amirinin gözaltı kararı (yalnız suçüstü, sayılan suçlar)24 saate kadar; toplumsal olaylarda ve toplu suçlarda 48 saate kadar; kişi en geç 48 saat, toplu suçta 4 gün içinde hâkim önünem.91/4
Gözaltına itirazSulh ceza hâkimi evrak üzerinden, 24 saat dolmadan karar verirm.91/5
Yakalama emriyle yakalananEn geç 24 saat içinde hâkim önünem.94

Gözaltı, soruşturma için zorunluluk ve suç şüphesini gösteren somut deliller ister (m.91/2). Gözaltına karşı kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derece kan hısmı sulh ceza hâkimine başvurabilir; serbest bırakılan kişi yeni delil ve savcı kararı olmadıkça aynı fiilden yeniden yakalanamaz (m.91/6). Girişteki şüpheli, uzatma yoksa ertesi sabah 08.00'e kadar (yol süresi hariç) hâkime çıkarılmalı ya da bırakılmalıdır.

Akılda kalsın: Gözaltı kuralları “24 – 12 – 1 – 3”: 24 saat esas, 12 saat yol tavanı, her uzatma 1 gün, toplam 3 gün. Anayasa tavanı 48 saat / 4 gün. Gözaltına itiraz mercii sulh ceza hâkimi, cevap süresi 24 saat.
Sınavda

Nasıl sorulurGözaltı süresi, uzatma yetkisinin kime ait olduğu ya da gözaltına itiraz edebilecek kişiler sorulur; Anayasa'daki 48 saat ile CMK'daki 24 saat yan yana çeldirici yapılır.

TuzakGözaltını hâkim kararı sanmak; gözaltı ve uzatma savcının (yazılı) emridir, hâkim ancak itiraz üzerine inceler.

Sınavda işaretletoplu suçlarda gözaltı, her defasında 1 günü geçmemek üzere 3 gün uzatılabilir.

↕Sıralama yakalamadan hâkime

  1. Toplu suç nedeniyle savcı, gözaltının 1 gün uzatılmasını yazılı olarak emreder
  2. Kolluk, suçüstü hâlinde şüpheliyi yakalar ve kanuni haklarını bildirir
  3. Şüpheli tutuklama istemiyle sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır ve sorguya çekilir
  4. Savcı şüpheliyi bırakmaz, gözaltına alınmasına karar verir

?Soru çöz

Gözaltına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Uzatma hâkim kararı değil, savcının yazılı emridir ve her defasında 1 günü geçmemek üzere toplam 3 gündür (m.91/3); Anayasa da toplu suçlarda 4 günü tavan koyar. A 24 saat kuralını, B itiraz edebilecek yakınları, C uzatma yetkisini doğru verir.
CEZA MUHAKEMESİ · KARŞILAŞTIRMA

Tutuklama ve adli kontrol: şartlar, yasaklar ve azami süreler

Hukuk · Ceza Hukuku (Genel Hükümler ve Ceza Muhakemesi Hukuku) · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Tutuklamanın şartları nelerdir? Azami tutukluluk süreleri ne kadardır, adli kontrol tutuklamadan nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni (kaçma şüphesi ya da delil karartma) bulunmalı ve tedbir ölçülü olmalıdır (CMK m.100). Yalnız adli para cezası ya da üst sınırı 2 yılı geçmeyen hapis gerektiren suçlarda (vücut dokunulmazlığına karşı kasıtlı suçlar hariç) tutuklama yasaktır. Adli kontrol, tutuklama yerine kişiyi özgür bırakıp yükümlülük altına sokan tedbirdir (m.109).

Bir belediye ihalesine fesat karıştırma soruşturmasında şüphelinin yurt dışına bilet aldığı anlaşıldı. Savcı tutuklama istedi; avukatı ise “yurt dışı çıkış yasağı yeter” dedi. Hâkim hangi ölçüyle karar verir?

Tutuklama, hüküm verilmeden kişiyi özgürlüğünden yoksun bıraktığı için en ağır koruma tedbiridir. Üç şarta bağlıdır: kuvvetli suç şüphesi, bir tutuklama nedeni ve ölçülülük; kararda adli kontrolün neden yetmeyeceği somut olgularla gösterilir (m.101/2).

Tutuklama nedenleri ve yasağı

Kaçma ya da saklanma şüphesini uyandıran somut olgular veya delil karartma ve tanığa baskı konusunda kuvvetli şüphe tutuklama nedenidir (m.100/2); kasten öldürme, cinsel saldırı, uyuşturucu ticareti gibi katalog suçlarda neden var sayılabilir (m.100/3). Yalnız adli para cezası ya da üst sınırı 2 yılı geçmeyen hapis gerektiren suçlarda ise tutuklama yasaktır; vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlar hariç (m.100/4).

Gözaltı, tutuklama ve adli kontrol
ÖlçütGözaltıTutuklamaAdli kontrol
Kim karar verir?Cumhuriyet savcısıSoruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkemeTutuklamadaki gibi
Süre24 saat (toplu suç +3 gün)Asliye 1 yıl +6 ay; ağır ceza 2 yıl + toplam 3 yıl uzatmaAsliye 2 yıl +1 yıl; ağır ceza 3 yıl + toplam 3 yıl uzatma
Periyodik inceleme—Soruşturmada en geç 30 günde birEn geç 4 ayda bir
Cezadan mahsupEdilirEdilirKural olarak edilmez (konutu terk etmeme: 2 gün = 1 gün)

Süreler

Asliye işlerinde tutukluluk en çok 1 yıldır, zorunlu hâllerde 6 ay uzatılır. Ağır ceza işlerinde 2 yıldır; uzatma toplam 3 yılı (terör, Devletin güvenliği ve anayasal düzene karşı suçlarda 5 yılı) geçemez. Soruşturma evresinin tavanı asliyede 6 ay, ağır cezada 1 yıldır. Fiili 15 yaşından önce işleyen çocukta süreler yarı, 18'den önce işleyende dörtte üç oranında uygulanır (m.102).

Adli kontrol

Adli kontrol, tutuklama nedeni bulunsa bile kişiyi serbest bırakıp yurt dışına çıkmama, düzenli imza, taşıt kullanmama, güvence yatırma, silah teslimi, konutu terk etmeme gibi yükümlülüklere bağlar (m.109/3); tutuklama yasağı olan suçlarda da uygulanabilir. Ağır hasta ya da engelli şüpheli ile gebe ya da doğumdan sonra 6 ay geçmemiş kadın için tutuklama yerine adli kontrole karar verilebilir (m.109/4). Girişteki hâkim, çıkış yasağının kaçma şüphesini gidermeye yetip yetmediğini tartacaktır.

Akılda kalsın: Tutuklama üçlüsü “kuvvetli şüphe + neden + ölçülülük”. Yasak sınırı 2 yıl üst sınır. Süreler asliye 1+½, ağır ceza 2+3; adli kontrolde asliye 2+1, ağır ceza 3+3. Çocukta 15 altı yarı, 18 altı ¾.
Sınavda

Nasıl sorulurTutuklama nedenleri, tutuklama yasağı ya da azami tutukluluk süreleri öncüllü sorulur.

TuzakTutuklama yasağında cezanın alt sınırına bakmak; ölçü üst sınırın 2 yılı geçmemesidir ve kasten yaralama gibi vücut dokunulmazlığına karşı suçlar istisnadır.

Sınavda işaretleadli kontrolde geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez.

⇄Bilgi eşleştirme tedbir → süre

?Soru çöz

CMK'ya göre tutuklamaya ilişkin aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. Yalnız adli para cezasını gerektiren suçlarda tutuklama kararı verilemez.
II. Kovuşturma evresinde mahkeme sanığın tutuklanmasına re'sen karar verebilir.
III. Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi uzatmayla birlikte 3 yılı bulabilir.

✓ B. I tutuklama yasağını (m.100/4), II kovuşturmada mahkemenin re'sen tutuklama yetkisini (m.101/1) doğru verir. III yanlıştır: asliye işlerinde süre 1 yıl, uzatmayla en çok 1,5 yıldır; 3 yıl ağır ceza işlerindeki uzatma tavanıdır. A II'yi eksik bırakır; C ve D bu iki süreyi karıştırır.
CEZA MUHAKEMESİ · SÜRE

Arama, el koyma ve iletişimin denetlenmesi: kim karar verir, ne kadar sürer?

Hukuk · Ceza Hukuku (Genel Hükümler ve Ceza Muhakemesi Hukuku) · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Arama ve el koyma kararını kim verir? El koymanın hâkim onayı ve iletişimin denetlenmesi süreleri nelerdir?

Kısa cevap: Arama ve el koyma kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamazsa kolluk amirinin yazılı emriyle yapılır; konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanda kolluk amirinin emri yetmez (CMK m.119, 127). Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma 24 saat içinde hâkimin onayına sunulur, hâkim 48 saat içinde karar vermezse el koyma kendiliğinden kalkar. İletişimin denetlenmesi en çok 2 ay için verilir, 1 ay uzatılabilir (m.135).

Uyuşturucu ihbarı alan polis gece yarısı bir evin kapısında. Hâkime ulaşılamıyor; savcı telefonu açmıyor. Kolluk amiri yazılı emir verse polis içeri girip arama yapabilir mi?

Koruma tedbirleri, delili kaybolmadan elde etmek için kişinin özel hayatına, konutuna ve mülkiyetine müdahale eder. CMK bu müdahaleyi bir yetki merdivenine bağlar: hâkim → savcı → kolluk amiri. Merdivenden aşağı inildikçe yetki daralır ve sonradan hâkim denetimi gelir.

Koruma tedbirlerinde yetki ve süre
TedbirKuralGecikmesinde sakıncaSonradan denetim
Arama (m.119)Hâkim kararıSavcı yazılı emri; savcıya ulaşılamazsa kolluk amiri yazılı emri. Konut, işyeri, kapalı alanda kolluk amiri yetkisizKolluk amirinin aramasının sonucu derhâl başsavcılığa bildirilir
El koyma (m.127)Hâkim kararıSavcı; ulaşılamazsa kolluk amiri yazılı emri24 saat içinde hâkim onayına; hâkim 48 saat içinde karar vermezse kendiliğinden kalkar
İletişimin denetlenmesi (m.135)Hâkim kararı; somut delillere dayanan kuvvetli şüphe + başka yolla delil elde edilememesi + katalog suçSavcı kararıSavcı derhâl hâkim onayına sunar; hâkim 24 saat içinde karar verir. Süre en çok 2 ay + 1 ay (örgüt suçlarında ayrıca her defasında 1 ay, toplam 3 ay)

Savcı hazır olmadan konut, işyeri ya da kapalı bir yerde arama yapılacaksa o yerin ihtiyar heyetinden ya da komşulardan iki kişi bulundurulur (m.119/4). Arama kararında aramanın nedeni olan fiil, aranacak kişi ya da yer ve kararın geçerli olacağı zaman açıkça gösterilir. İletişimin denetlenmesinde şüphelinin, tanıklıktan çekinebilecek kişilerle (ör. eşi, müdafii) iletişimi kayda alınamaz; kayıt yapıldıktan sonra anlaşılırsa derhâl yok edilir (m.135/3).

Bu tedbirler, Anayasa'nın özel hayat, konut dokunulmazlığı ve haberleşme hürriyeti maddelerindeki (m.20–22) “hâkim kararı ya da gecikmesinde sakınca varsa yetkili merciin yazılı emri” formülünün CMK'daki karşılığıdır. Girişteki soruya cevap bu yüzden hayırdır.

Akılda kalsın: El koyma takvimi “24'te sun, 48'de karar”. Konutun kapısı kolluk amirine kapalıdır: yalnız hâkim ya da savcı. Dinlemede 2 + 1 ay; yakınla konuşma kaydedilmez.
Sınavda

Nasıl sorulurArama ya da el koyma kararını kimin verebileceği, el koymanın onay süreleri ya da iletişimin denetlenmesinin süresi sorulur.

TuzakEl koyma süreleri ile iletişimin denetlenmesindeki hâkim onay süresini karıştırmak; el koymada 24 saatte sunulur ve 48 saatte karar verilir, dinlemede savcı derhâl sunar ve hâkim 24 saatte karar verir.

Sınavda işaretlekonut, işyeri ve kapalı alanlarda kolluk amirinin yazılı emriyle arama yapılamaz.

?Soru çöz

Gecikmesinde sakınca bulunan bir hâlde savcının yazılı emriyle bir şüphelinin aracına el konulmuştur. CMK'ya göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma 24 saatte onaya sunulur ve 48 saatte karar verilmezse kalkar (m.127/3). A sonraki hâkim denetimini atlar; B iki süreyi yer değiştirir; D soruşturmada bu kararın sulh ceza hâkimliğine ait olduğunu unutur.

✎Boşluk doldurma koruma tedbirleri

Konutta arama, hâkim kararı ya da gecikmesinde sakınca varsa Cumhuriyet yazılı emriyle yapılır. Savcı hazır değilse ihtiyar heyetinden ya da komşulardan kişi bulundurulur. İletişimin denetlenmesi kararı en çok için verilir.

savcısınınikiiki aykolluk amirininüç ay
CEZA MUHAKEMESİ · SÜREÇ

Soruşturmanın sonu: KYOK, kamu davasının açılmasının ertelenmesi, uzlaştırma ve iddianame

Hukuk · Ceza Hukuku (Genel Hükümler ve Ceza Muhakemesi Hukuku) · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTCK'da cezalar ve güvenlik tedbirleri nelerdir? Kısa süreli hapis, adli para cezası, erteleme ve seçenek yaptırımların süreleri nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Suç teorisi ve yaptırımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

TCK'da cezalar hapis ve adli para cezasıdır (m.45). Hapis cezaları ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapistir; süreli hapis kural olarak 1 aydan az, 20 yıldan fazla olamaz, 1 yıl ve altı kısa süreli hapistir (m.49). Adli para cezası 5–730 tam gün üzerinden, gün başına 100–500 TL ile hesaplanır (m.52). 2 yıl ve altı hapis ertelenebilir (m.51).

Yaptırımlar: cezalar ve güvenlik tedbirleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresi nedir? Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, uzlaştırma, seri muhakeme ve iddianamenin iadesi nasıl işler?

Kısa cevap: Soruşturma sonunda yeterli şüphe yoksa savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (KYOK); suçtan zarar gören tebliğden itibaren 2 hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.172–173). Yeterli şüphe varsa iddianame düzenlenir; mahkeme 15 gün içinde iade etmezse iddianame kabul edilmiş sayılır (m.174). Üst sınırı 3 yıl ve daha az hapis gerektiren suçlarda kamu davasının açılması 5 yıl ertelenebilir (m.171). Uzlaştırma, seri muhakeme ve önödeme, davayı mahkemeye taşımadan çözen yollardır.

Bir site yöneticisi, kendisini “aidatları zimmetine geçirdin” diye apartman panosunda suçlayan komşusundan şikâyetçi oldu; aynı gün başka bir dosyada bir sürücü alkollü araç kullanırken yakalandı. İki dosya da savcının masasında, ama biri uzlaştırmaya, öteki seri muhakemeye gidebilir mi?

Kural, yeterli şüphe varsa dava açmaktır (m.170/2); ama küçük suçlarda mahkemesiz çözüm yolları da vardır.

Soruşturma sonunda savcının kararları
KararNe zaman?Sonuç ve süre
Kovuşturmaya yer olmadığı (KYOK) (m.172–173)Yeterli şüphe oluşturacak delil yok ya da kovuşturma olanağı yokSuçtan zarar gören tebliğden itibaren 2 hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz eder; yeni delil ve hâkimlik kararı olmadan dava açılamaz
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (m.171)Üst sınırı ≤3 yıl hapis; kasıtlı suçtan hapis mahkûmiyeti yok; zarar giderilmiş5 yıl; bu sürede kasıtlı suç işlenmezse KYOK, işlenirse dava açılır; süre boyunca zamanaşımı işlemez
Uzlaştırma (m.253)Şikâyete bağlı suçlar ve sayılan bazı suçlar (kasten ve taksirle yaralama, tehdit, hırsızlık, dolandırıcılık…)Teklife 7 günde cevap yoksa ret sayılır; uzlaştırma 30 gün (iki kez 20'şer gün uzar)
Seri muhakeme (m.250)Sayılan hafif suçlar (ör. trafik güvenliğini tehlikeye sokma, mühür bozma)Şüpheli müdafii huzurunda kabul eder; ceza yarı oranında indirilir
Önödeme (TCK m.75)Yalnız adli para cezası ya da üst sınırı ≤6 ay hapis10 gün içinde ödenirse dava açılmaz
İddianame (m.170, 174)Yeterli şüphe varMahkeme 15 gün içinde iade edebilir; etmezse kabul edilmiş sayılır

Uzlaştırmanın sınırı

Şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takipte ve hakarette uzlaştırma yapılmaz (m.253/3); hakaret ise Suç teorisi ve yaptırımlar sayfasında gördüğümüz önödeme kapsamındadır. Girişteki yöneticinin dosyası bu yüzden önödemeye, alkollü sürücünün “trafik güvenliğini tehlikeye sokma” dosyası seri muhakemeye gidebilir. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi örgüt suçlarında, kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ya da ona karşı işlenen suçlarda ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uygulanmaz (m.171/6).

İddianamenin iadesi

Mahkeme iddianameyi; kanuni içeriği eksikse, sübuta doğrudan etki eden bir delil toplanmamışsa, önödeme, uzlaştırma ya da seri muhakeme atlanmışsa, izne bağlı suçta izin yoksa ya da 15 yaşından küçük çocuk için sosyal inceleme yaptırılmamışsa iade eder. Kamu görevlileri sayfasında gördüğümüz 4483 sayılı Kanun'daki soruşturma izni olmadan düzenlenen iddianame tipik örnektir. Suçun hukuki nitelendirilmesi sebebiyle iade yapılamaz (m.174).

Akılda kalsın: Soruşturma sonu sayıları: KYOK itirazı 2 hafta, iade 15 gün, erteleme 5 yıl (≤3 yıl suçlarda), uzlaşma cevabı 7 gün, uzlaştırma 30 gün. Hakaret: uzlaşmaya değil, önödemeye.
Sınavda

Nasıl sorulurKYOK'a itiraz süresi ve mercii, iddianamenin iade sebepleri ya da kamu davasının açılmasının ertelenmesinin şartları sorulur.

TuzakKYOK'a itiraz süresini eski kaynaklardaki 15 gün sanmak; 2024'ten beri 2 haftadır.

Sınavda işaretlesüresinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.

⇄Bilgi eşleştirme işlem → süre

?Soru çöz

CMK'ya göre iddianamenin iadesine ilişkin aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. Mahkeme, iddianamenin verildiği tarihten itibaren 15 gün içinde iade kararı verebilir.
II. Uzlaştırmaya tabi olduğu dosyadan açıkça anlaşılan bir işte uzlaştırma uygulanmadan düzenlenen iddianame iade edilir.
III. Suçun hukuki nitelendirmesinin hatalı olması iade sebebidir.

✓ A. I iade süresini (m.174/1), II uzlaştırma uygulanmadan düzenlenen iddianameyi (m.174/1-c) doğru verir. III yanlıştır: suçun hukuki nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez (m.174/2). B, C ve D bu yasağı atlayıp III'ü doğru sayar.
CEZA MUHAKEMESİ · SÜRE

Kovuşturma, hüküm, HAGB ve kanun yolları: itiraz, istinaf, temyiz

Hukuk · Ceza Hukuku (Genel Hükümler ve Ceza Muhakemesi Hukuku) · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDava ve ceza zamanaşımı süreleri nelerdir? Şikâyet süresi, af, önödeme ve dava zamanaşımının kesilmesi nasıl işler?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Suç teorisi ve yaptırımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

TCK'da kamu davasını ya da cezayı ortadan kaldıran sebepler sanığın veya hükümlünün ölümü, af, dava ve ceza zamanaşımı, şikâyetten vazgeçme ve önödemedir (m.64–75). Dava zamanaşımı suçun cezasının üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 ya da 30 yıl; ceza zamanaşımı verilen cezaya göre 10, 20, 24, 30 ya da 40 yıldır. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, fiil ve failin öğrenildiği günden itibaren 6 aydır; hakarette her hâlde fiilden itibaren 2 yılı geçemez.

Dava ve cezanın düşmesi, zamanaşımı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması nedir? İtiraz, istinaf ve temyiz süreleri ne kadardır, olağanüstü kanun yolları nelerdir?

Kısa cevap: Kovuşturma sonunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi ya da düşme hükmü verilir (CMK m.223). 2 yıl ve daha az hapis ya da adli para cezasında mahkeme hükmün açıklanmasını geri bırakabilir (HAGB); 5 yıllık denetim kasıtlı suç işlenmeden geçerse dava düşer (m.231). İtiraz, istinaf ve temyiz süresi 7499 sayılı Kanun'dan (2024) beri 2 haftadır.

Genç bir memur, ilk kez işlediği bir suçtan 10 ay hapis aldı ve zararı ödedi. Mahkeme “ceza erteleniyor” da diyebilir, “hüküm açıklanmıyor” da; fark bütün kariyerini belirleyebilir.

Basit yargılama ve hüküm

İddianamenin kabulüyle kovuşturma başlar (m.175). Asliye ceza mahkemesi, üst sınırı 2 yıl ve daha az hapis ya da adli para cezası gerektiren suçlarda duruşmasız basit yargılama yapabilir; mahkûmiyette ceza dörtte bir indirilir (m.251). Suç sabit olduğu hâlde yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ya da zorunluluk hâli gibi sebeplerle ceza verilemiyorsa beraat değil ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir (m.223).

HAGB ve erteleme

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile cezanın ertelenmesi
ÖlçütHAGB (CMK m.231)Erteleme (TCK m.51)
HükümKurulur ama açıklanmaz, hukuki sonuç doğurmazAçıklanır; mahkûmiyet vardır
Kapsam2 yıl ve daha az hapis ya da adli para cezası2 yıl ve daha az hapis (18 altı, 65 üstü 3 yıl)
Denetim süresi5 yıl1–3 yıl
Başarıyla geçerseHüküm ortadan kalkar, dava düşerCeza infaz edilmiş sayılır

HAGB için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve zararın giderilmesi gerekir. Açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis ertelenemez, seçenek yaptırıma çevrilemez; denetim süresinde dava zamanaşımı durur. İşkence, eziyet ve kamu görevlisinin kötü muamele suçlarında HAGB uygulanmaz (m.231/14). Suç teorisi ve yaptırımlar sayfasında gördüğümüz ertelemeden farkı girişteki memur için belirleyicidir: açıklanmayan hüküm kural olarak memurluğa engel bir mahkûmiyet sayılmaz.

Kanun yolları

Ceza muhakemesinde kanun yolları
YolNeye karşı?Süre ve yer
İtiraz (m.267–268)Hâkim kararları ve kanunun gösterdiği mahkeme kararları (ör. tutuklama)Öğrenmeden 2 hafta; merci yerinde görmezse 3 günde itiraz merciine gönderir
İstinaf (m.272–273)İlk derece mahkemesi hükümleri; 15 yıl ve üstü hapis re'sen incelenirGerekçeli hükmün tebliğinden 2 hafta; bölge adliye mahkemesi
Temyiz (m.286, 291)Bölge adliye mahkemesinin bozma dışındaki hükümleriGerekçeli hükmün tebliğinden 2 hafta; Yargıtay; yalnız hukuka aykırılık
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı (m.308)Yargıtay ceza dairelerinin kararları3 ay; sanık lehine süresiz; Ceza Genel Kurulu
Kanun yararına bozma (m.309)İstinaf ya da temyizden geçmeden kesinleşen hukuka aykırı kararAdalet Bakanlığının istemi, Yargıtay
Yargılamanın yenilenmesi (m.311 vd.)Kesinleşmiş hüküm; sahte belge, yalan tanıklık, yeni delilHükmü veren mahkeme

Hapisten çevrilenler hariç 15.000 TL dahil adli para cezası mahkûmiyetleri ve kesin hükümler istinaf edilemez (m.272/3). Son üç yol kesinleşmiş kararlara karşı olağanüstü kanun yollarıdır.

Ceza muhakemesinin süreleri ve sayıları (toplu)
KonuSüre / sayıDayanak
Gözaltı24 saat (+ yol ≤12 saat); toplu suçta 3 gün uzatma; itiraza 24 saatte kararCMK m.91
Tutuklama yasağıÜst sınırı ≤2 yıl hapis ya da yalnız APCCMK m.100/4
TutuklulukAsliye 1 yıl + 6 ay; ağır ceza 2 yıl + 3 yıl (terör vb. + 5 yıl)CMK m.102
Adli kontrolAsliye 2 + 1 yıl; ağır ceza 3 yıl + 3 yılCMK m.110/A
El koyma / iletişimin denetlenmesi24 saatte onaya, 48 saatte karar / 2 ay + 1 ayCMK m.127, 135
KYOK'a itiraz / iddianamenin iadesi2 hafta / 15 günCMK m.173, 174
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi / uzlaştırma≤3 yıllık suçta 5 yıl / 30 gün + 2 × 20 günCMK m.171, 253
Basit yargılama / HAGB≤2 yıl, ¼ indirim / ≤2 yıl ya da APC, 5 yıl denetimCMK m.251, 231
İtiraz, istinaf, temyiz2'şer haftaCMK m.268, 273, 291
Akılda kalsın: 2024'ten sonra kanun yollarının ortak sayısı “2 hafta”: itiraz, istinaf, temyiz, KYOK'a itiraz. HAGB'de hüküm saklı, dava düşer; ertelemede hüküm açık, ceza çekilmiş sayılır.
Sınavda

Nasıl sorulurİtiraz, istinaf ve temyiz süreleri, HAGB'nin şartları ya da HAGB ile ertelemenin farkı sorulur.

TuzakEski kaynaklardaki 7 günlük itiraz ve 15 günlük temyiz sürelerini işaretlemek; 7499 sayılı Kanun'dan beri hepsi 2 haftadır.

Sınavda işaretleHAGB kararına karşı kanun yolu itiraz değil istinaftır.

?Soru çöz

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ile hapis cezasının ertelenmesi karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Açıklanması geri bırakılan hükümde hapis ertelenemez ve kısa süreli olsa da seçenek yaptırıma çevrilemez (m.231/7). A denetim sürelerini (CMK m.231/8, TCK m.51/3), B kapsam farkını, C denetimin sonuçlarını doğru verir.

✎Boşluk doldurma kanun yolları

İlk derece mahkemesi hükümlerine karşı yoluna başvurulur ve bu başvuruyu bölge adliye mahkemesi inceler. İstinaf süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren . Bölge adliye mahkemesinin bozma dışındaki hükümlerine karşı yoluna gidilir.

istinafiki haftatemyizyedi günitiraz

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

TCK'ya göre aşağıdakilerden hangileri dava zamanaşımını keser?

I. Şüpheli hakkında tutuklama kararı verilmesi
II. Suçla ilgili iddianame düzenlenmesi
III. Soruşturmanın bir izne bağlı olması

✓ A. Tutuklama kararı (I) ve iddianame (II) m.67/2'de sayılan kesme nedenleridir; süre yeniden başlar. III kesme değil durma nedenidir (m.67/1): izin alınıncaya kadar süre işlemez ama sıfırlanmaz. B, C ve D durmayı kesilmeyle karıştırır.Kaynak: Suç teorisi ve yaptırımlar · Dava ve cezanın düşmesi, zamanaşımı

?Soru 2

TCK'ya göre aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. Bilinçli taksir hâlinde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
II. Olası kastla işlenen ve müebbet hapis gerektiren suçta 20 yıldan 25 yıla kadar hapis verilir.
III. Taksirle işlenen fiiller, kanunda aksine hüküm yoksa her suç bakımından cezalandırılır.

✓ D. I bilinçli taksirin artırım etkisini (m.22/3), II olası kastta müebbet yerine 20–25 yılı (m.21/2) doğru verir. III kuralı tersine çevirir: taksir yalnız kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır. A II'yi eksik bırakır; B ve C yanlış olan III'ü içerir.Kaynak: Ceza hukukunun temel ilkeleri · Kast, olası kast ve taksir

?Soru 3

2577 sayılı Kanun'a göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Vergi mahkemelerinde dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde 30 gündür.
II. Tatil günleri sürelere dahil değildir.
III. İdari eylemden zarar gören, eylemi öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde idareye başvurmalıdır.

✓ C. I m.7'deki vergi süresini, III m.13'teki başvuru sürelerini doğru verir. II yanlıştır: tatil günleri süreye dahildir, yalnız son gün tatilse süre uzar (m.8). A III'ü atlar; B ve D II'yi doğru sayar.Kaynak: İdari yargı ve idarenin sorumluluğu · Dava açma süreleri ve idari başvuru

?Soru 4

TCK'ya göre aşağıdaki suçlardan hangisinde zincirleme suç hükümleri uygulanabilir?

✓ B. Hırsızlık, zincirleme yasağı getirilen suçlar arasında değildir; aynı karar kapsamında aynı kişiye karşı tekrarlanırsa tek ceza artırılarak verilir. A, C ve D m.43/3'teki dört istisnadandır: kasten öldürme ve yaralama, işkence ve yağmada her fiil ayrı cezalandırılır.Kaynak: Suç teorisi ve yaptırımlar · Suçların içtimaı

?Soru 5

Zorunluluk hâline ilişkin aşağıdakilerden hangileri TCK'da aranan şartlardandır?

I. Tehlikenin fail tarafından bilerek yaratılmamış olması
II. Tehlikenin haksız bir saldırıdan kaynaklanması
III. Başka suretle korunma olanağının bulunmaması

✓ D. m.25/2 failin tehlikeye bilerek neden olmamasını (I) ve başka suretle korunma olanağının bulunmamasını (III) arar. II meşru savunmanın şartıdır; zorunlulukta saldırı değil tehlike vardır. A, B ve C bu yüzden II'yi içerdikleri için yanlıştır; meşru savunma ile zorunluluğu karıştırırlar.Kaynak: Suç teorisi ve yaptırımlar · Zorunluluk, cebir, haksız tahrik, hata

?Soru 6

Daha önce hiç hapis cezası almamış 40 yaşındaki bir sanığa kasıtlı bir suçtan 25 gün hapis cezası verilmiştir. TCK'ya göre bu ceza için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Daha önce hapis almamış kişinin 30 gün ve daha az hapsi seçenek yaptırıma çevrilmek zorundadır (m.50/3). A 25 günün kısa süreli hapis olduğunu atlar (≤1 yıl); B genel kuralı (çevrilebilir) zorunlu hâle uygular; C 65 yaş kuralını 1 yıla kadar cezalar için olan ayrı zorunluluk hâliyle karıştırır.Kaynak: Suç teorisi ve yaptırımlar · Yaptırımlar: cezalar ve güvenlik tedbirleri

?Soru 7

İlk inceleme sonunda aşağıdaki durumların hangisinde davanın reddine karar verilir?

✓ A. Süre aşımında dava reddedilir (m.15/1-b). B'de dilekçe gerçek hasma tebliğ edilir; C'de yalnız dilekçe reddedilir ve 30 gün içinde yenisi verilir; D'de ret kararıyla birlikte dosya yetkili mahkemeye gönderilir, dava sona ermez.Kaynak: İdari yargı ve idarenin sorumluluğu · Dilekçe, ilk inceleme, yetkili mahkeme

?Soru 8

Suçun unsurlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ B. Mağdur korunan değerin sahibidir; öldürmede ölenin yakınları suçtan zarar gören olur. A sırf hareket suçlarını unutur; C tüzel kişiye ceza verilemeyeceğini, yalnız güvenlik tedbiri uygulanacağını atlar (m.20/2); D kuralı tersine çevirir, taksir ancak kanunda açıkça yazılıysa cezalandırılır (m.22/1).Kaynak: Ceza hukukunun temel ilkeleri · Suçun unsurları

?Soru 9

İdari yargıda kanun yollarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. İdare mahkemesi kararlarına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir.
II. Kanun yararına temyiz üzerine verilen bozma kararı, kesinleşmiş kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırır.
III. Kamu görevinden çıkarma sonucunu doğuran işleme karşı açılan iptal davasında bölge idare mahkemesinin kararı temyiz edilebilir.

✓ B. I m.45'teki istinaf süresini, III m.46/1-d'deki temyize açık davayı doğru verir. II yanlıştır: kanun yararına bozma hukuk birliği içindir, kesinleşmiş kararın sonuçlarını kaldırmaz (m.51). A III'ü atlar; C ve D II'yi doğru sayar.Kaynak: İdari yargı ve idarenin sorumluluğu · Kanun yolları ve süre tablosu

?Soru 10

Suçta ve cezada kanunilik ilkesi ile ilgili aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle suç tanımlanabilir ve hapis cezası konulabilir.
II. Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz.
III. Kanunda yazılı cezalardan başka bir cezaya hükmolunamaz.

✓ C. II kıyas ve geniş yorum yasağını (m.2/3), III kanunda yazılı ceza dışında ceza verilememesini (m.2/1) doğru anlatır. I yanlıştır: CBK idarenin düzenleyici işlemidir ve m.2/2 ile Anayasa m.38 suç ve cezayı kanuna bağlar. A ve B CBK'yi kanunla karıştırır; D aynı hatayı II ve III'le birleştirir.Kaynak: Ceza hukukunun temel ilkeleri · Kanunilik ve ceza hukukunun temel ilkeleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →