Ceza muhakemesinin evreleri, ilkeleri ve süjeleri: şüpheliden hükümlüye
Hukuk · Ceza Hukuku (Genel Hükümler ve Ceza Muhakemesi Hukuku) · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTCK'ya göre yaş küçüklüğü ceza sorumluluğunu nasıl etkiler? 12, 15 ve 18 yaş sınırları, akıl hastalığı ve sağır-dilsizlik hükümleri nelerdir?Önceki sayfadan (Suç teorisi ve yaptırımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
TCK'ya göre fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında kovuşturma yapılamaz (m.31). 12–15 yaş arasındaki çocuk, fiilin anlam ve sonuçlarını algılayamıyorsa cezalandırılmaz; algılıyorsa indirimli ceza alır. 15–18 yaş arasındakilerin cezası da indirilir. Akıl hastalığı nedeniyle algılama ya da yönlendirme yeteneği olmayan ya da önemli ölçüde azalan kişiye ceza verilmez, güvenlik tedbiri uygulanır (m.32). İradi olarak alınan alkol veya uyuşturucu ceza sorumluluğunu etkilemez (m.34).
Kusur yeteneği: yaş, akıl hastalığı
✎Konu anlatımı
Ceza muhakemesinin evreleri nelerdir? Şüpheli ile sanık arasındaki fark nedir, müdafi ne zaman zorunludur?
Kısa cevap: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'na (CMK) göre ceza davası iki evrede yürür: suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar soruşturma, iddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar kovuşturma (m.2). Soruşturmada suç şüphesi altındaki kişi şüpheli, kovuşturmada sanıktır. Şüpheli ya da sanık çocuksa, kendini savunamayacak derecede maluldüyse, sağır ve dilsizse ya da suçun alt sınırı 5 yıldan fazla hapisse istemi aranmadan müdafi görevlendirilir (m.150).Bir gece bir markette kavga çıktı, biri bıçakla yaralandı. Polis olay yerine geldiği andan, yıllar sonra Yargıtay'ın kararı kesinleşinceye kadar aynı kişinin unvanı üç kez değişecek: şüpheli, sanık, hükümlü.
Ceza hukukunun temel ilkeleri ve Suç teorisi ve yaptırımlar sayfalarında hangi fiilin suç olduğunu ve ne ceza gerektirdiğini gördük. Ceza muhakemesi hukuku ise bu kuralların hangi usulle uygulanacağını düzenler.
Temel ilkeler
Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (masumiyet karinesi, Anayasa m.38); şüpheden sanık yararlanır. Kimse kendisini ve yakınlarını suçlayan beyana zorlanamaz; ifadeden önce şüpheliye susma hakkı ve müdafi seçme hakkı hatırlatılır (m.147). Duruşma herkese açıktır (aleniyet, m.182), hüküm duruşmada sözlü olarak tartışılan delillere dayanır (sözlülük, doğrudan doğruyalık). Kamu davasını açma görevi Cumhuriyet savcısınındır (m.170) ve yeterli şüphe varsa dava açmak zorundadır; bu kuralın yumuşatıldığı hâlleri bu sayfanın altıncı konusunda göreceğiz.
| Kavram | Anlamı (CMK m.2) |
|---|---|
| Şüpheli | Soruşturma evresinde suç şüphesi altındaki kişi |
| Sanık | Kovuşturmanın başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altındaki kişi |
| Müdafi | Şüpheli ya da sanığın savunmasını yapan avukat |
| Vekil | Katılanı, suçtan zarar göreni ya da malen sorumlu kişiyi temsil eden avukat |
| İfade / sorgu | İfade kolluk ya da savcı tarafından, sorgu hâkim ya da mahkeme tarafından dinlenmedir |
| Katılan | Kamu davası açıldıktan sonra, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar davaya katılan mağdur ya da suçtan zarar gören (m.237) |
Nasıl sorulurŞüpheli-sanık ayrımı, soruşturma ile kovuşturmanın başlangıç ve bitiş anı ya da zorunlu müdafilik hâlleri sorulur.
TuzakKovuşturmanın iddianamenin düzenlenmesiyle başladığını sanmak; kovuşturma iddianamenin kabulüyle başlar. İkinci tuzak: zorunlu müdafilikte üst sınıra bakmak; ölçü alt sınırın 5 yıldan fazla olmasıdır.
Sınavda işaretlekatılma, kamu davası açıldıktan sonra ve yalnız ilk derece mahkemesinde istenebilir.
⇄Bilgi eşleştirme kişi → sıfat
?Soru çöz
CMK'ya göre aşağıdakilerden hangisinde, şüpheli ya da sanığın istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi zorunlu değildir?