1982 Anayasası'nın temel ilkeleri: Cumhuriyetin nitelikleri ve değiştirilemez maddeler
Hukuk · Anayasa Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAnayasa nedir? Maddi ve şekli anlamda anayasa arasındaki fark nedir, anayasanın üstünlüğü ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Anayasa hukukunun temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Anayasa, devletin temel organlarını, bu organların yetkilerini ve kişinin temel hak ve hürriyetlerini düzenleyen en üst hukuk normudur. Maddi anlamda içeriğe bakılır; şekli anlamda ise kanundan zor değiştirilen ve kanunların üstünde duran belge kastedilir. 1982 Anayasası'nın 11. maddesi Anayasa hükümlerinin herkesi bağladığını ve kanunların Anayasaya aykırı olamayacağını söyler.
✎Konu anlatımı
1982 Anayasası'na göre Cumhuriyetin nitelikleri nelerdir? Anayasa'nın değiştirilemeyecek hükümleri hangileridir?
Kısa cevap: 1982 Anayasası'nın ilk üç maddesi devletin şeklini (Cumhuriyet), Cumhuriyetin niteliklerini (insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti) ve devletin bütünlüğünü, resmî dilini, bayrağını, millî marşını ve başkentini belirler. Bu üç madde 4. madde gereği değiştirilemez, değiştirilmesi teklif dahi edilemez.Bir grup milletvekili, başkenti Ankara'dan başka bir şehre taşımak için anayasa değişikliği teklifi hazırlıyor. Bu teklif Meclis Başkanlığına verilebilir mi? Cevap, Anayasa'nın ilk dört maddesinin nasıl bir “çekirdek” oluşturduğundadır.
| Madde | Konu | Ayrıntı |
|---|---|---|
| m.1 | Devletin şekli | Devletin şekli Cumhuriyet |
| m.2 | Cumhuriyetin nitelikleri | Demokratik, laik, sosyal hukuk devleti; insan haklarına saygı ve Atatürk milliyetçiliğine bağlılık; Başlangıç ilkelerine dayanma (huzur, dayanışma, adalet anlayışı içinde) |
| m.3 | Bütünlük, dil, simgeler | Ülkesi ve milletiyle bölünmez bütün; dili Türkçe; bayrak ay yıldızlı al bayrak; millî marş İstiklal Marşı; başkent Ankara |
| m.4 | Değiştirilemeyecek hükümler | m.1, m.2 ve m.3 değiştirilemez, değiştirilmesi teklif edilemez |
| m.5 | Devletin amaç ve görevleri | Bağımsızlık ve bütünlük, Cumhuriyet ve demokrasi, kişilerin refahı; hak ve özgürlükleri sınırlayan engelleri kaldırmak |
| m.6 | Egemenlik | Kayıtsız şartsız Milletindir; yetkili organlar eliyle kullanılır; hiçbir kişi, zümre ya da sınıfa devredilemez |
| m.7, 8, 9 | Üç kuvvet | Yasama TBMM'nin, devredilemez; yürütme Cumhurbaşkanının; yargı bağımsız ve tarafsız mahkemelerin |
| m.10 | Eşitlik | Kanun önünde eşitlik; kadın ve erkeğin eşitliğini Devlet sağlar; pozitif tedbirler eşitliğe aykırı sayılmaz |
Değiştirilemezlik ve egemenlik
Anayasa hukukunun temel kavramları sayfasında gördüğümüz gibi m.4, tali kurucu iktidarın aşamayacağı sınırdır. Yasak yalnız m.1–3'ün metnini korur; m.5'teki amaçlar ya da m.10'daki eşitlik değiştirilebilir. Girişteki teklif bu yüzden baştan verilemez: başkent m.3'tedir ve m.4 “teklif edilemez” der.
Egemenlik (m.6) kayıtsız şartsız Milletindir; Bu maddenin sınavdaki karşılığı son cümlesidir: Anayasa'da dayanağı olmayan bir devlet yetkisini hiçbir kişi ya da organ kullanamaz. Yasama yetkisi için m.7 aynı kilidi koyar: TBMM bu yetkiyi kimseye devredemez. 2017 değişikliğinden sonra yürütme yetkisi tek başına Cumhurbaşkanına aittir (m.8); m.9'a da 2017'de “tarafsız” sözcüğü eklenmiştir.
Eşitlik (m.10) aynı durumdakilere aynı kuralı uygulamaktır. Engelliler, çocuklar, yaşlılar, şehitlerin dul ve yetimleri, malul ve gaziler lehine alınan tedbirler eşitliğe aykırı sayılmaz.
Nasıl sorulurBir hükmün hangi maddede yer aldığı ya da değiştirilemez maddeler arasında olup olmadığı sorulur.
TuzakDevletin temel amaç ve görevlerini (m.5) ya da egemenlik maddesini (m.6) değiştirilemez saymak; m.4 yalnız ilk üç maddeyi korur.
Sınavda işaretlebaşkent, resmî dil ve millî marş m.3'te olduğu için değiştirilemez.
✎Boşluk doldurma genel esaslar
Başkent hükmü Anayasa'nın . maddesindedir ve değiştirilmesi teklif edilemez. Egemenlik kayıtsız şartsız . Yasama yetkisi TBMM'nindir ve bu yetki .
?Soru çöz
1982 Anayasası'na göre aşağıdakilerden hangisinin değiştirilmesi teklif edilemez?