ANAYASA · BAŞLANGIÇ · BİRİNCİ KISIM

1982 Anayasası Başlangıç ve madde 1–11: devletin şekli, Cumhuriyetin nitelikleri, egemenlik ve Anayasanın üstünlüğü

Kısa cevap: Anayasanın ilk 11 maddesi devletin temel esaslarını koyar: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir (md. 1) ve 1. maddedeki devlet şekli, 2. maddedeki Cumhuriyetin nitelikleri ile 3. madde hükümleri değiştirilemez, değiştirilmesi teklif edilemez (md. 4). Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir (md. 6); yasama yetkisi TBMM'nindir ve devredilemez (md. 7), yürütme yetkisi Cumhurbaşkanınca (md. 8), yargı yetkisi bağımsız ve tarafsız mahkemelerce (md. 9) kullanılır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz (md. 11).

Başlangıç · Birinci Kısım · 12 madde (12 yürürlükte) · Kaynak: mevzuat.gov.tr · Son kontrol:

Bu sayfadaki maddeler

Başlangıç, madde 1–11: açıklamalı

BaşlangıçAnayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeler

Anayasanın maddelerden önce gelen giriş metnidir. Anayasanın Atatürk'ün belirlediği milliyetçilik anlayışı, inkılap ve ilkeleri doğrultusunda hazırlandığını söyler. Millet iradesinin mutlak üstünlüğünü, egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olduğunu ve millet adına yetki kullananların hürriyetçi demokrasi ve hukuk düzeni dışına çıkamayacağını belirtir. Kuvvetler ayrımını organlar arasında üstünlük sıralaması olarak değil, medeni bir işbölümü ve işbirliği olarak tanımlar; üstünlük yalnız Anayasa ve kanunlardadır. Laiklik gereği kutsal din duygularının Devlet işlerine ve politikaya karıştırılamayacağını, her Türk vatandaşının onurlu bir hayat sürdürme hakkına doğuştan sahip olduğunu ve “Yurtta sulh, cihanda sulh” arzusunu dile getirir. Metin, Türk Milleti tarafından demokrasiye aşık Türk evlatlarının vatan ve millet sevgisine emanet edilir. 2001'de 4709 sayılı Kanunla “Hiçbir düşünce ve mülahazanın” ibaresi “Hiçbir faaliyetin” olarak değiştirildi.

En çok sorulan: Kuvvetler ayrımının üstünlük sıralaması değil işbölümü ve işbirliği olduğu, üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu ve “Yurtta sulh, cihanda sulh” ifadesinin Başlangıçta yer aldığı.

Anayasadaki ifade: “Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip, belli Devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir işbölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu”

İlgili: 1982 Anayasası genel esaslar konu anlatımı

Madde 1Devletin şekli

Türkiye Devletinin şeklini tek cümleyle belirler: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir. Madde yalnız devlet şeklini söyler; Cumhuriyetin hangi niteliklere sahip olduğu bir sonraki maddede sayılır. Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmü, Anayasanın 4. maddesi gereğince değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez.

En çok sorulan: Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu ve bu hükmün değiştirilemez, değiştirilmesi teklif edilemez hükümler arasında yer aldığı.

Anayasadaki ifade: “Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.”

Madde 2Cumhuriyetin nitelikleri

Türkiye Cumhuriyetinin niteliklerini sayar. Buna göre Cumhuriyet; toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir. Madde böylece Başlangıç metnini de Cumhuriyetin niteliklerine bağlar. Bu nitelikler 4. madde uyarınca değiştirilemez.

En çok sorulan: Niteliklerin sayımı sorulur: demokratik, laik, sosyal hukuk Devleti; insan haklarına saygılı; Atatürk milliyetçiliğine bağlı; Başlangıçtaki temel ilkelere dayanan.

Anayasadaki ifade: “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”

İlgili: Cumhuriyetin nitelikleri konu anlatımı

Madde 3Devletin bütünlüğü, Resmî dili, bayrağı, milli marşı ve başkenti

Devletin kimliğini oluşturan beş unsuru düzenler. Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür; dili Türkçedir; bayrağı, şekli kanununda belirtilen beyaz ay yıldızlı al bayraktır; milli marşı İstiklal Marşı, başkenti Ankara'dır. Bayrağın şeklinin ayrıntısı Anayasada değil kanunda belirlenir. Maddenin tamamı değiştirilemez hükümler arasındadır.

En çok sorulan: Resmî dilin Türkçe, milli marşın İstiklal Marşı, başkentin Ankara olduğu ve bayrağın şeklinin kanunda belirtildiği; maddenin tamamının değiştirilemez olduğu.

Anayasadaki ifade: “Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al bayraktır.”

Madde 4Değiştirilemeyecek hükümler

Anayasanın hiçbir yolla değiştirilemeyecek çekirdeğini belirler. Korunan hükümler üç tanedir: 1. maddedeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmü, 2. maddedeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3. maddenin tüm hükümleri. Bu hükümler için iki yasak birlikte konur: değiştirilemezler ve değiştirilmeleri teklif de edilemez.

En çok sorulan: Değiştirilemez hükümlerin 1, 2 ve 3. maddeler olduğu ve bunların değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceği.

Anayasadaki ifade: “Anayasanın 1 inci maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile, 2 nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.”

Madde 5Devletin temel amaç ve görevleri

Devletin temel amaç ve görevlerini sayar. Devlet; Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korur, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlar. Ayrıca kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya ve insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışır.

En çok sorulan: Hangi ifadenin Devletin temel amaç ve görevleri arasında sayıldığı: bağımsızlık ve bütünlüğü korumak, refah ve huzuru sağlamak, hakları sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak.

Madde 6Egemenlik

Egemenliğin sahibini ve kullanılış biçimini düzenler. Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir. Türk Milleti egemenliğini doğrudan değil, Anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması hiçbir surette bir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ, kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.

En çok sorulan: Egemenliğin kayıtsız şartsız Millete ait olduğu ve yetkili organlar eliyle kullanıldığı; kaynağını Anayasadan almayan Devlet yetkisi kullanılamayacağı.

Anayasadaki ifade: “Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.”

Madde 7Yasama yetkisi

Yasama yetkisinin sahibini belirler. Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisine aittir. Madde, bu yetkinin devredilemeyeceğini açıkça söyler; yani kanun yapma yetkisi Meclis dışında bir organa bırakılamaz. Yürütme ve yargı yetkisini düzenleyen maddelerden farklı olarak burada yetkinin devredilmezliği ayrıca yazılmıştır.

En çok sorulan: Yasama yetkisinin TBMM'ye ait olduğu ve devredilemeyeceği.

Anayasadaki ifade: “Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.”

Madde 8Yürütme yetkisi ve görevi

Yürütme yetkisi ve görevinin kimde olduğunu düzenler. Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır ve yerine getirilir. Bu yetki sınırsız değildir; Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılmak zorundadır. Madde yürütmeyi hem bir yetki hem bir görev olarak tanımlar. 2017'de 6771 sayılı Kanunla maddedeki “ve Bakanlar Kurulu” ibaresi çıkarıldı.

En çok sorulan: Yürütmenin hem yetki hem görev olarak Cumhurbaşkanına verildiği ve Anayasaya ve kanunlara uygun kullanılacağı.

Anayasadaki ifade: “Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı (…) tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.”

İlgili: Cumhurbaşkanı konu anlatımı

Madde 9Yargı yetkisi

Yargı yetkisinin kimin adına ve hangi organlarca kullanılacağını belirler. Yargı yetkisi Türk Milleti adına, bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. Mahkemelerin iki niteliği öne çıkar: bağımsızlık ve tarafsızlık. 2017'de 6771 sayılı Kanunla “bağımsız” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve tarafsız” ibaresi eklendi.

En çok sorulan: Yargı yetkisinin Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanıldığı; “tarafsız” niteliğinin 2017'de eklendiği.

Anayasadaki ifade: “Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.”

İlgili: Yargı ilkeleri konu anlatımı

Madde 10Kanun önünde eşitlik

Herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğunu söyler. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir ve Devlet bu eşitliği hayata geçirmekle yükümlüdür; bu amaçla alınan tedbirler eşitliğe aykırı yorumlanamaz. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınan tedbirler de eşitliğe aykırı sayılmaz. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz; Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde eşitlik ilkesine uymak zorundadır. 2008'de eklenen “ve her türlü kamu hizmetlerinden yararlanılmasında” ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edildi.

En çok sorulan: Pozitif ayrımcılık sayılan grupların listesi (çocuklar, yaşlılar, özürlüler, şehit dul ve yetimleri, malul ve gaziler) ve imtiyaz yasağı.

Anayasadaki ifade: “Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.”
Anayasadaki ifade: “Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.”

Madde notu: Ek fıkra: 7/5/2010-5982/1 md.

Madde 11Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü

Anayasa hükümlerinin herkes için bağlayıcı temel hukuk kuralları olduğunu belirtir. Bağlananlar sayılır: yasama, yürütme ve yargı organları, idare makamları ile diğer kuruluş ve kişiler. Maddenin ikinci cümlesi Anayasanın üstünlüğünü kurar: kanunlar Anayasaya aykırı olamaz. Böylece Anayasa, kanunların üstünde yer alır.

En çok sorulan: Anayasanın yalnız Devlet organlarını değil, diğer kuruluş ve kişileri de bağladığı ve kanunların Anayasaya aykırı olamayacağı.

Anayasadaki ifade: “Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.”

İlgili: Normlar hiyerarşisi konu anlatımı

Başlangıç ve genel esaslar: sık sorulanlar

Anayasanın 4. maddesine göre hangi hükümler değiştirilemez?

4. maddeye göre 1. maddedeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmü, 2. maddedeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3. maddenin hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez. 3. madde Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü, dilin Türkçe, bayrağın beyaz ay yıldızlı al bayrak, milli marşın İstiklal Marşı ve başkentin Ankara olduğunu düzenler.

Dayanak: Anayasa md. 4

Anayasaya göre egemenlik kime aittir ve nasıl kullanılır?

Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir. Türk Milleti egemenliğini Anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz ve hiçbir kimse ya da organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.

Dayanak: Anayasa md. 6

Anayasa md. 7'ye göre yasama yetkisi başka bir organa devredilebilir mi?

Hayır. 7. maddeye göre yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve bu yetki devredilemez.

Dayanak: Anayasa md. 7

Çocuklar, yaşlılar ve gaziler için alınan tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılır mı?

Hayır. 10. maddeye göre çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. Kadın-erkek eşitliğinin yaşama geçmesi için alınacak tedbirler de eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz.

Dayanak: Anayasa md. 10

Kaynak

Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir.

  • 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — mevzuat.gov.tr güncel birleştirilmiş metin ↗Erişim: 21 Kasım 2026
  • Kabul: 18/10/1982 · Yayım: 9/11/1982 tarihli ve 17863 Mükerrer sayılı Resmî Gazete
  • Kullanılan metnin tarihi: 6 Şubat 2025 · Metne işlenmiş son değişiklik: 6771 sayılı Kanun
  • Açıklamalar özettir; tırnak içindekiler Anayasa metnindeki ifadedir. Mülga maddeler tek satırla gösterilir. Anayasa metnine işlenemeyen hükümler (değişiklik kanunlarının kendi yürürlük ve oylama maddeleri) bu sayfalarda yer almaz.

Anayasa: diğer kısımlar

Rehberdeki diğer sayfalar