ANAYASA · ÜÇÜNCÜ KISIM · ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Anayasa madde 146–153: Anayasa Mahkemesinin kuruluşu, görevleri, iptal davası, itiraz yolu ve kararları

Kısa cevap: Anayasa Mahkemesi on beş üyeden kurulur: üçünü TBMM, on ikisini Cumhurbaşkanı seçer (md. 146); üyeler on iki yıl için seçilir ve altmış beş yaşında emekli olur (md. 147). Mahkeme kanunları, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini ve TBMM İçtüzüğünü denetler, bireysel başvuruları karara bağlar ve Yüce Divan olarak yargılar (md. 148). İptal davası yayımdan itibaren altmış gün içinde açılır (md. 151); itiraz yolunda Mahkeme beş ay içinde karar verir (md. 152).

Üçüncü Kısım · Üçüncü Bölüm · 8 madde (8 yürürlükte) · Kaynak: mevzuat.gov.tr · Son kontrol:

Bu sayfadaki maddeler

Madde 146–153: açıklamalı

Madde 146Kuruluşu

Anayasa Mahkemesi on beş üyeden kurulur. TBMM üç üye seçer: ikisini Sayıştay Genel Kurulunun, birini baro başkanlarının gösterdiği adaylar arasından, gizli oyla; ilk oylamada üye tam sayısının üçte ikisi, ikincide salt çoğunluk aranır, sonuç çıkmazsa en çok oy alan iki aday arasında üçüncü oylama yapılır. Cumhurbaşkanı on iki üye seçer: üçü Yargıtay, ikisi Danıştay, üçü Yükseköğretim Kurulu adaylarından, dördü doğrudan. Üyelik için kırk beş yaşın doldurulması ve kaynağa göre deneyim şartı aranır. Başkan ve iki başkanvekili üyeler arasından dört yıl için seçilir. 2017'de 6771 sayılı Kanunla üye sayısı on yediden on beşe indi; Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ibareleri çıkarıldı.

En çok sorulan: Üye sayısı (on beş), TBMM'nin üç ve Cumhurbaşkanının on iki üye seçmesi, kırk beş yaş şartı, avukat ve hâkimlerde yirmi yıl deneyim, Başkanın dört yıllığına seçilmesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Anayasa Mahkemesi onbeş üyeden kurulur.”
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisinde yapılacak bu seçimde, her boş üyelik için ilk oylamada üye tam sayısının üçte iki ve ikinci oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır.”
Anayasadaki ifade: “Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile dört yıl için bir Başkan ve iki başkanvekili seçilir.”

İlgili: Konu anlatımı: yüksek mahkemeler ve HSK

Madde notu: Değişik: 7/5/2010-5982/16 md.

Madde 147Üyelerin görev süresi ve üyeliğin sona ermesi

Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilir ve bir kimse iki defa üye seçilemez. Üyeler altmış beş yaşını doldurunca emekli olur; zorunlu emeklilik yaşından önce süresi dolanların başka görevde çalışması ve özlük işleri kanunla düzenlenir. Üyelik iki yolla sona erer: hâkimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektiren suçtan hüküm giyme halinde kendiliğinden, görevi sağlık bakımından yapamayacağı kesin anlaşılırsa üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararıyla.

En çok sorulan: On iki yıllık tek dönem (iki defa seçilememe), altmış beş yaş emekliliği ve sağlık nedeniyle üyeliğin salt çoğunluk kararıyla bitmesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Anayasa Mahkemesi üyeleri oniki yıl için seçilirler. Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. Anayasa Mahkemesi üyeleri altmışbeş yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar.”

Madde notu: Değişik birinci fıkra: 7/5/2010-5982/17 md.

Madde 148Görev ve yetkileri

Mahkeme kanunları, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini ve TBMM İçtüzüğünü şekil ve esas bakımından denetler, bireysel başvuruları karara bağlar; Anayasa değişikliklerini yalnız şekil bakımından inceler. Olağanüstü hal ve savaş hallerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine karşı dava açılamaz. Şekil denetimi kanunlarda son oylamanın çoğunluğuyla, Anayasa değişikliklerinde teklif ve oylama çoğunluğu ile ivedilik yasağıyla sınırlıdır; Cumhurbaşkanı ya da üyelerin beşte biri isteyebilir ve yayımdan on gün sonra açılamaz. Bireysel başvuru olağan kanun yollarının tüketilmesine bağlıdır. Mahkeme sayılan üst düzey görevlileri, Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanlarını görev suçlarından Yüce Divan sıfatıyla yargılar; kararlara karşı yeniden inceleme istenebilir. 2017'de 6771 sayılı Kanunla sıkıyönetim ibaresi çıkarıldı, kanun hükmünde kararname yerine Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yazıldı.

En çok sorulan: Anayasa değişikliklerinde yalnız şekil denetimi, şekil bozukluğu davası için on günlük süre ve beşte bir, olağanüstü hal ve savaş Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dava açılamaması, Yüce Divanda yargılananlar sorulur.

Anayasadaki ifade: “Şekil bakımından denetleme, Cumhurbaşkanınca veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir. Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten sonra, şekil bozukluğuna dayalı iptal davası açılamaz; def'i yoluyla da ileri sürülemez.”
Anayasadaki ifade: “Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.”

İlgili: HMGS: anayasa yargısı ve bireysel başvuru

Madde notu: Değişik beşinci fıkra: 7/5/2010-5982/18 md.

Madde 149Çalışma ve yargılama usulü

Mahkeme iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışır. Bölümler başkanvekili başkanlığında dört üyeyle, Genel Kurul en az on üyeyle toplanır; kararlar salt çoğunlukla alınır. Siyasi parti davaları, iptal ve itiraz davaları ile Yüce Divan yargılamalarına Genel Kurul, bireysel başvurulara bölümler bakar; kabul edilebilirlik için komisyon kurulabilir. Anayasa değişikliğinin iptali, parti kapatma ve Devlet yardımından yoksun bırakma için toplantıya katılanların üçte iki oyu gerekir. Şekil bozukluğu davaları öncelikle incelenir. Yüce Divan dışındaki işler dosya üzerinden görülür; bireysel başvuruda duruşma yapılabilir. Parti kapatma davasında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra partinin savunması dinlenir. 2017'de 6771 sayılı Kanunla Genel Kurul toplantı sayısı on ikiden ona indirildi.

En çok sorulan: Genel Kurulun en az on üyeyle toplanması, bölümlerin dört üyeyle çalışması ve parti kapatma ile Anayasa değişikliği iptali için katılanların üçte iki oyu sorulur.

Anayasadaki ifade: “Genel Kurul, Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az on üye ile toplanır.”
Anayasadaki ifade: “Anayasa değişikliğinde iptale, siyasî partilerin kapatılmasına ya da Devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çokluğu şarttır.”

Madde notu: Değişik: 7/5/2010-5982/19 md.

Madde 150İptal davası

Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin, TBMM İçtüzüğünün ya da bunların belirli hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla doğrudan iptal davası açma hakkını sayar. Bu hak üç tarafa aittir: Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve üye tam sayısının en az beşte biri tutarındaki üyeler. Maddenin son cümlesi 2017'de 6771 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı; aynı Kanunla "iktidar ve anamuhalefet partisi Meclis grupları" ifadesinin yerine en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu yazıldı.

En çok sorulan: Dava açabilecek üç taraf sorulur: Cumhurbaşkanı, en fazla üyeye sahip iki parti grubu, üye tam sayısının en az beşte biri.

Anayasadaki ifade: “Cumhurbaşkanına, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere aittir.”

İlgili: HMGS: iptal ve itiraz davaları

Madde notu: Mülga son cümle: 21/1/2017-6771/16 md.

Madde 151Dava açma süresi

Doğrudan iptal davası için hak düşürücü süreyi koyar: dava hakkı, iptali istenen kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya içtüzüğün Resmî Gazetede yayımlanmasından başlayarak altmış gün sonra düşer. Süre yürürlük tarihinden değil yayım tarihinden işler. 2017'de 6771 sayılı Kanunla "kanun hükmünde kararname" ibaresi "Cumhurbaşkanlığı kararnamesi" olarak değiştirildi.

En çok sorulan: Altmış günlük sürenin Resmî Gazetede yayımdan başlaması sorulur; şekil bozukluğu için ayrıca on günlük süre 148. maddededir.

Anayasadaki ifade: “Resmî Gazetede yayımlanmasından başlayarak altmış gün sonra düşer.”

Madde 152Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi

İtiraz yolunu düzenler. Davaya bakan mahkeme, uygulayacağı kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünü Anayasaya aykırı görürse ya da tarafın iddiasını ciddi bulursa Anayasa Mahkemesinin kararına kadar davayı geri bırakır. İddiayı ciddi görmezse iddia temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır. Anayasa Mahkemesi beş ay içinde karar verir; vermezse mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre bitirir, ama karar esas hüküm kesinleşmeden gelirse ona uymak zorundadır. Esasa girilerek verilen red kararının yayımından sonra on yıl geçmeden aynı hüküm için tekrar başvurulamaz.

En çok sorulan: Beş aylık karar süresi ve esastan red kararından sonra on yıl tekrar başvurulamaması sorulur.

Anayasadaki ifade: “Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar.”
Anayasadaki ifade: “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.”

Madde 153Anayasa Mahkemesinin kararları

Anayasa Mahkemesi kararları kesindir; iptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Mahkeme iptal ederken kanun koyucu gibi davranıp yeni uygulamaya yol açacak hüküm kuramaz. İptal edilen hüküm kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar; Mahkeme yürürlük tarihini ayrıca belirleyebilir, ama bu tarih yayımdan başlayarak bir yılı geçemez. Erteleme halinde TBMM boşluğu dolduracak kanun teklifini öncelikle görüşür. İptal kararları geriye yürümez; kararlar hemen yayımlanır ve yasama, yürütme, yargı organlarını, idareyi, gerçek ve tüzel kişileri bağlar.

En çok sorulan: Erteleme süresinin en çok bir yıl olması, iptal kararlarının geriye yürümemesi ve gerekçesiz açıklanamaması sorulur.

Anayasadaki ifade: “Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.”
Anayasadaki ifade: “İptal kararları geriye yürümez.”

Anayasa Mahkemesi: sık sorulanlar

Anayasa Mahkemesi üyelerini kim seçer?

Anayasanın 146. maddesine göre Mahkeme on beş üyeden kurulur. TBMM, iki üyeyi Sayıştay Genel Kurulunun, bir üyeyi baro başkanlarının gösterdiği adaylar arasından gizli oyla seçer. Cumhurbaşkanı üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay genel kurullarının, üç üyeyi Yükseköğretim Kurulunun gösterdiği adaylar arasından; dört üyeyi de üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim ve savcılar ile en az beş yıl raportörlük yapmış Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından doğrudan seçer.

Dayanak: Anayasa md. 146

Anayasa Mahkemesinde iptal davasını kimler açabilir?

Anayasanın 150. maddesine göre doğrudan iptal davası açma hakkı Cumhurbaşkanına, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tam sayısının en az beşte biri tutarındaki milletvekillerine aittir. Dava, iptali istenen metnin Resmî Gazetede yayımlanmasından başlayarak altmış gün içinde açılmalıdır (md. 151).

Dayanak: Anayasa md. 150

İtiraz yolunda Anayasa Mahkemesi ne kadar sürede karar verir?

Anayasanın 152. maddesine göre Anayasa Mahkemesi işin kendisine gelişinden başlayarak beş ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır; ancak Anayasa Mahkemesinin kararı esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse mahkeme buna uymak zorundadır.

Dayanak: Anayasa md. 152

Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ne zaman yürürlüğe girer?

Anayasanın 153. maddesine göre iptal edilen hüküm, iptal kararının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Mahkeme gereken hallerde yürürlük tarihini ayrıca kararlaştırabilir; bu tarih yayım gününden başlayarak bir yılı geçemez. İptal kararları geriye yürümez.

Dayanak: Anayasa md. 153

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru için hangi şart aranır?

Anayasanın 148. maddesine göre herkes, Anayasada güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla başvurabilir. Başvuru için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır ve bireysel başvuruda kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz.

Dayanak: Anayasa md. 148

Kaynak

Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir.

  • 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — mevzuat.gov.tr güncel birleştirilmiş metin ↗Erişim: 21 Kasım 2026
  • Kabul: 18/10/1982 · Yayım: 9/11/1982 tarihli ve 17863 Mükerrer sayılı Resmî Gazete
  • Kullanılan metnin tarihi: 6 Şubat 2025 · Metne işlenmiş son değişiklik: 6771 sayılı Kanun
  • Açıklamalar özettir; tırnak içindekiler Anayasa metnindeki ifadedir. Mülga maddeler tek satırla gösterilir. Anayasa metnine işlenemeyen hükümler (değişiklik kanunlarının kendi yürürlük ve oylama maddeleri) bu sayfalarda yer almaz.

Anayasa: diğer kısımlar

Rehberdeki diğer sayfalar