ANAYASA · ÜÇÜNCÜ KISIM · İKİNCİ BÖLÜM

Anayasa madde 101–108: Cumhurbaşkanının seçimi, andı, görev ve yetkileri, cezai sorumluluğu, yardımcıları ve Devlet Denetleme Kurulu

Kısa cevap: Cumhurbaşkanı kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından doğrudan halk tarafından seçilir; görev süresi beş yıldır ve bir kimse en fazla iki defa seçilebilir (md. 101). Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir ve yürütmeye ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir (md. 104). Hakkında soruşturma açılması için üye tamsayısının beşte üçünün, Yüce Divana sevk için üçte ikisinin gizli oyu gerekir (md. 105).

Üçüncü Kısım · İkinci Bölüm · 8 madde (6 yürürlükte) · Kaynak: mevzuat.gov.tr · Son kontrol:

Bu sayfadaki maddeler

Madde 101–108: açıklamalı

Madde 101Adaylık ve seçimi

Cumhurbaşkanının kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından doğrudan halk tarafından seçileceğini söyler. Görev süresi beş yıldır; bir kimse en fazla iki defa seçilebilir. Cumhurbaşkanı seçilen milletvekilinin Meclis üyeliği sona erer. Geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday seçilir; sağlanamazsa izleyen ikinci pazar günü ilk oylamada en çok oy alan iki aday arasında ikinci oylama yapılır ve geçerli oyların çoğunluğunu alan seçilir. İkinci oylamada tek aday kalırsa oylama referandum şeklinde yapılır; aday salt çoğunluğu alamazsa yalnız Cumhurbaşkanı seçimi yenilenir. Seçim tamamlanamazsa yenisi göreve başlayıncaya kadar mevcut Cumhurbaşkanı görevine devam eder.

En çok sorulan: Kırk yaş ve yükseköğrenim şartı, beş yıllık süre, en fazla iki defa, aday göstermede yüzde beş ve yüz bin seçmen ile ikinci pazar günü yapılan ikinci oylama sorulur.

Anayasadaki ifade: “Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır.”
Anayasadaki ifade: “Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.”
Anayasadaki ifade: “Cumhurbaşkanlığına, siyasi parti grupları, en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini almış olan siyasi partiler ile en az yüzbin seçmen aday gösterebilir.”

İlgili: Konu anlatımı: Cumhurbaşkanı

Madde notu: Değişik: 21/1/2017-6771/7 md.

Madde 102Seçimi

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 103Andiçmesi

Cumhurbaşkanının görevine başlarken TBMM önünde edeceği andın metnini verir. Cumhurbaşkanı; Devletin varlığını ve bağımsızlığını, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü, milletin kayıtsız şartsız egemenliğini koruyacağına, Anayasaya, hukukun üstünlüğüne, demokrasiye, Atatürk ilke ve inkılaplarına ve laik Cumhuriyet ilkesine bağlı kalacağına ve üzerine aldığı görevi tarafsızlıkla yerine getireceğine Büyük Türk Milleti ve tarih huzurunda ant içer. Milletvekili andında bulunmayan tarafsızlık ve tarih huzurunda ifadeleri bu metinde yer alır.

En çok sorulan: Andın TBMM önünde edildiği ve görevin tarafsızlıkla yerine getirileceği ifadesi sorulur.

Madde 104Görev ve yetkileri

Cumhurbaşkanı Devletin başıdır ve yürütme yetkisi ona aittir; Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eder, Anayasanın uygulanmasını ve Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin eder. Kanunları yayımlar ya da geri gönderir, kanunlar ve İçtüzük için Anayasa Mahkemesinde iptal davası açar, yardımcılarını, bakanları ve üst kademe kamu yöneticilerini atar ve görevden alır, milletlerarası andlaşmaları onaylar, Anayasa değişikliklerini gerekli görürse halkoyuna sunar, millî güvenlik politikalarını belirler ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verir. Yürütmeye ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir; ancak Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümündeki temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümündeki siyasi haklar ve ödevler, münhasıran kanunla düzenlenecek konular ve kanunda açıkça düzenlenen konular kararnameyle düzenlenemez. Kanunların uygulanması için yönetmelik de çıkarabilir; kararname ve yönetmelikler başka tarih belirlenmemişse Resmî Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girer.

En çok sorulan: Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemeyecek alanlar, çatışmada kanunun uygulanması ve sürekli hastalık, sakatlık, kocama sebebiyle cezayı hafifletme ya da kaldırma yetkisi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır.”
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.”
Anayasadaki ifade: “Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletir veya kaldırır.”

İlgili: Konu anlatımı: CB kararnamesi, yönetmelik, DDK, MGK, OHAL

Madde notu: Değişik: 21/1/2017-6771/8 md.

Madde 105Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu

Cumhurbaşkanı hakkında suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilir. Meclis önergeyi en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir. Soruşturmayı, partilerin güçleri oranında gösterdiği adaylar arasından ad çekmeyle kurulan on beş kişilik komisyon yapar; rapor iki ay içinde sunulur, bitmezse bir aylık yeni ve kesin süre verilir. Rapor on gün içinde dağıtılır ve dağıtımından itibaren on gün içinde Genel Kurulda görüşülür. Yüce Divan yargılaması üç ayda tamamlanır, gerekirse bir defaya mahsus üç aylık ek süre verilir. Seçilmeye engel bir suçtan mahkûm olan Cumhurbaşkanının görevi sona erer; görevdeyken işlediği iddia edilen suçlar için görevi bittikten sonra da bu madde uygulanır.

En çok sorulan: Önergede üye tamsayısının salt çoğunluğu, soruşturma kararında beşte üç, Yüce Divana sevkte üçte iki; on beş kişilik komisyon ve soruşturma açılan Cumhurbaşkanının seçim kararı alamaması sorulur.

Anayasadaki ifade: “Meclis, önergeyi en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir.”
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının üçte ikisinin gizli oyuyla Yüce Divana sevk kararı alabilir.”
Anayasadaki ifade: “Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanı, seçim kararı alamaz.”

Madde notu: Değişik: 21/1/2017-6771/9 md.

Madde 106Cumhurbaşkanı yardımcıları, Cumhurbaşkanına vekâlet ve bakanlar

Cumhurbaşkanı seçildikten sonra bir veya daha fazla yardımcı atayabilir. Makam herhangi bir nedenle boşalırsa kırk beş gün içinde seçim yapılır ve yenisi seçilene kadar yardımcı vekâlet eder. Genel seçime bir yıl veya daha az kalmışsa TBMM seçimi de birlikte yenilenir; bir yıldan fazla kalmışsa seçilen Cumhurbaşkanı Meclis seçim tarihine kadar görev yapar. Hastalık, yurt dışına çıkma gibi geçici ayrılmalarda da yardımcı vekâlet eder. Yardımcılar ve bakanlar milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından Cumhurbaşkanınca atanır ve görevden alınır, 81. maddedeki andı içer ve Cumhurbaşkanına karşı sorumludur. Görevleriyle ilgili suçlarda salt çoğunluk önergesi, beşte üçle soruşturma kararı, on beş kişilik komisyon ve üçte ikiyle Yüce Divana sevk usulü işler; görevle ilgisiz suçlarda yasama dokunulmazlığından yararlanırlar. Bakanlıkların kurulması ve teşkilatı Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.

En çok sorulan: Boşalmada kırk beş gün içinde seçim, bir yıl kuralı, kalan sürenin dönemden sayılmaması ve bakan atanan milletvekilinin üyeliğinin sona ermesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde, kırkbeş gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılır.”
Anayasadaki ifade: “Kalan süreyi tamamlayan Cumhurbaşkanı açısından bu süre dönemden sayılmaz.”
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanırlarsa üyelikleri sona erer.”

Madde notu: Değişik: 21/1/2017-6771/10 md.

Madde 107Cumhurbaşkanı Genel Sekreterliği

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 108Devlet Denetleme Kurulu

Devlet Denetleme Kurulu, idarenin hukuka uygunluğunu, düzenli ve verimli yürütülmesini ve geliştirilmesini sağlamak amacıyla Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak kurulur. Cumhurbaşkanının isteği üzerine tüm kamu kurum ve kuruluşlarında, sermayesinin yarısından fazlasına bunların katıldığı kuruluşlarda, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında, her düzeydeki işçi ve işveren meslek kuruluşlarında ve kamuya yararlı dernek ve vakıflarda idari soruşturma, inceleme, araştırma ve denetleme yapar. Başkan ve üyeleri Cumhurbaşkanınca atanır; işleyişi ve özlük işleri Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir. 2017'de 6771 sayılı Kanunla görev alanı dışındakilerden 'Silahlı Kuvvetler ve' ibaresi çıkarıldı, 'idari soruşturma' ibaresi eklendi.

En çok sorulan: Kurulun Cumhurbaşkanının isteği üzerine çalıştığı, yargı organlarının görev alanı dışında olduğu ve başkan ile üyelerin Cumhurbaşkanınca atandığı sorulur.

Anayasadaki ifade: “(…) yargı organları, Devlet Denetleme Kurulunun görev alanı dışındadır.”
Anayasadaki ifade: “Devlet Denetleme Kurulunun Başkan ve üyeleri, Cumhurbaşkanınca atanır.”

Cumhurbaşkanı: sık sorulanlar

Cumhurbaşkanı adayı olmanın şartları nelerdir?

Anayasanın 101. maddesine göre Cumhurbaşkanı kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından doğrudan halk tarafından seçilir.

Dayanak: Anayasa md. 101

Cumhurbaşkanlığına kimler aday gösterebilir?

Anayasanın 101. maddesine göre siyasi parti grupları, en son genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini almış siyasi partiler ve en az yüz bin seçmen aday gösterebilir.

Dayanak: Anayasa md. 101

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanun çatışırsa hangisi uygulanır?

Anayasanın 104. maddesine göre Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunursa kanun hükümleri uygulanır. TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz hâle gelir.

Dayanak: Anayasa md. 104

Cumhurbaşkanlığı makamı boşalırsa ne olur?

Anayasanın 106. maddesine göre makam herhangi bir nedenle boşalırsa kırk beş gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılır; yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder. Genel seçime bir yıl veya daha az kalmışsa TBMM seçimi de birlikte yenilenir.

Dayanak: Anayasa md. 106

Devlet Denetleme Kurulunun görev alanı dışında ne kalır?

Anayasanın 108. maddesine göre yargı organları Devlet Denetleme Kurulunun görev alanı dışındadır. Kurul, Cumhurbaşkanının isteği üzerine kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında, işçi ve işveren meslek kuruluşlarında ve kamuya yararlı dernek ve vakıflarda idari soruşturma, inceleme, araştırma ve denetleme yapar.

Dayanak: Anayasa md. 108

Kaynak

Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir.

  • 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — mevzuat.gov.tr güncel birleştirilmiş metin ↗Erişim: 21 Kasım 2026
  • Kabul: 18/10/1982 · Yayım: 9/11/1982 tarihli ve 17863 Mükerrer sayılı Resmî Gazete
  • Kullanılan metnin tarihi: 6 Şubat 2025 · Metne işlenmiş son değişiklik: 6771 sayılı Kanun
  • Açıklamalar özettir; tırnak içindekiler Anayasa metnindeki ifadedir. Mülga maddeler tek satırla gösterilir. Anayasa metnine işlenemeyen hükümler (değişiklik kanunlarının kendi yürürlük ve oylama maddeleri) bu sayfalarda yer almaz.

Anayasa: diğer kısımlar

Rehberdeki diğer sayfalar