ANAYASA · BEŞİNCİ, ALTINCI VE YEDİNCİ KISIM

Anayasa madde 174–177 ve geçici madde 1–21: inkılap kanunlarının korunması, geçiş hükümleri, Anayasanın değiştirilmesi ve yürürlüğü

Kısa cevap: Anayasanın değiştirilmesi TBMM üye tam sayısının en az üçte biri tarafından yazıyla teklif edilir, Genel Kurulda iki defa görüşülür ve üye tam sayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyuyla kabul edilir (md. 175). Beşte üç ile üçte iki arasında oyla kabul edilen değişiklik halkoyuna gider; üçte iki ve üzeri oyla kabul edilen değişikliği Cumhurbaşkanı halkoyuna sunabilir. Halkoylamasında geçerli oyların yarısından çoğu gerekir. Sekiz inkılap kanunu Anayasaya aykırı yorumlanamaz (md. 174); geçici maddeler 1982 sonrası geçiş dönemini ve 2010, 2016, 2017 değişikliklerinin geçişini düzenler.

Beşinci, Altıncı ve Yedinci Kısım · 25 madde (23 yürürlükte) · Kaynak: mevzuat.gov.tr · Son kontrol:

Bu sayfadaki maddeler

Madde 174, geçici madde 1–21, madde 175–177: açıklamalı

Madde 174İnkılap kanunlarının korunması

Türk toplumunu çağdaş uygarlık seviyesinin üstüne çıkarmayı ve Cumhuriyetin laiklik niteliğini korumayı amaçlayan sekiz inkılap kanununu güvenceye alır. Anayasanın hiçbir hükmü, bu kanunların Anayasanın halkoyuyla kabul edildiği tarihte yürürlükte olan hükümlerinin Anayasaya aykırı olduğu şeklinde anlaşılamaz ve yorumlanamaz. Liste: Tevhidi Tedrisat, Şapka İktisası, tekke-zaviye ve türbelerin kapatılması, medeni nikâh esası ile Medeni Kanunun 110. maddesi, Beynelmilel Erkam (uluslararası rakamlar), Türk Harfleri, lakap ve unvanların kaldırılması, bazı kisvelerin giyilemeyeceği.

En çok sorulan: Listede hangi kanunların bulunduğu sorulur; sekiz düzenleme sayılmıştır ve medeni nikâh esası Türk Kanunu Medenisinden alınmıştır.

Anayasadaki ifade: “1. 3 Mart 1340 tarihli ve 430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanunu;”
Anayasadaki ifade: “6. 1 Teşrinisani 1928 tarihli ve 1353 sayılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki hakkında Kanun;”

İlgili: Konu anlatımı: 1982 Anayasası genel esaslar

Geçici madde 1İlk Cumhurbaşkanının görevi

Anayasanın halkoylamasıyla kabul edilip ilanıyla birlikte, o tarihteki Millî Güvenlik Konseyi Başkanı ve Devlet Başkanı, Cumhurbaşkanı sıfatını kazanır ve yedi yıllık bir dönem için Cumhurbaşkanının görev ve yetkilerini kullanır. 18 Eylül 1980'de Devlet Başkanı olarak içtiği and geçerli kalır. Yedi yılın sonunda seçim Anayasaya göre yapılır. Cumhurbaşkanı, ilk seçimden sonra TBMM toplanıp Başkanlık Divanı oluşana kadar Millî Güvenlik Konseyi Başkanlığını da yürütür; bu sürede makam boşalırsa Konseyin en kıdemli üyesi vekâlet eder.

En çok sorulan: Devlet Başkanının yedi yıllık dönem için Cumhurbaşkanı sıfatını kazanması ve boşalmada Millî Güvenlik Konseyinin en kıdemli üyesinin vekâlet etmesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “halkoylaması tarihindeki Milli Güvenlik Konseyi Başkanı ve Devlet Başkanı, Cumhurbaşkanı sıfatını kazanarak, yedi yıllık bir dönem için, Anayasa ile Cumhurbaşkanına tanınan görevleri yerine getirir ve yetkileri kullanır.”

Geçici madde 2Millî Güvenlik Konseyi ve Cumhurbaşkanlığı Konseyi

Millî Güvenlik Konseyi, ilk genel seçimden sonra TBMM toplanıp Başkanlık Divanını oluşturana kadar 2324 ve 2485 sayılı Kanunlara göre görevine devam eder; bu dönemde boşalan üyelik doldurulmaz. TBMM göreve başlayınca Konsey altı yıllık süre için Cumhurbaşkanlığı Konseyine dönüşür; üyeleri milletvekillerinin özlük hakları ve dokunulmazlığına sahip olur, altı yıl sonunda Konseyin hukuki varlığı sona erer. Konsey, Cumhurbaşkanına gönderilen temel hak, laiklik, millî güvenlik, olağanüstü yönetim gibi konulardaki kanunları on beş günlük sürenin ilk on günü içinde inceler, Cumhurbaşkanının istediği konularda görüş bildirir ve araştırma yapar.

En çok sorulan: Cumhurbaşkanlığı Konseyinin altı yıllık süresi ve kanunları on beş günlük sürenin ilk on günü içinde incelemesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi toplanıp göreve başladıktan sonra, Milli Güvenlik Konseyi, altı yıllık bir süre için Cumhurbaşkanlığı Konseyi haline dönüşür ve Milli Güvenlik Konseyi Üyeleri, Cumhurbaşkanlığı Konseyi Üyesi sıfatını alırlar.”

Geçici madde 3Geçiş dönemi kanunlarının yürürlükten kalkması

Anayasaya göre yapılan ilk milletvekili genel seçiminden sonra TBMM toplanıp Başkanlık Divanını oluşturduğu anda üç kanun yürürlükten kalkar: 27 Ekim 1980 tarihli ve 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun, 12 Aralık 1980 tarihli ve 2356 sayılı Millî Güvenlik Konseyi Hakkında Kanun ve 29 Haziran 1981 tarihli ve 2485 sayılı Kurucu Meclis Hakkında Kanun. Aynı anda Millî Güvenlik Konseyi ile Danışma Meclisinin hukuki varlığı sona erer.

En çok sorulan: Yürürlükten kalkan üç kanun ve hukuki varlığı sona eren iki organ (Millî Güvenlik Konseyi, Danışma Meclisi) sorulur.

Anayasadaki ifade: “Yürürlükten kalkar ve Milli Güvenlik Konseyi ile Danışma Meclisinin hukuki varlıkları sona erer.”

Geçici madde 4Geçici madde 4

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 17/5/1987-3361/4 md.).

Geçici madde 5Yeni TBMM'nin ilk toplantısı

İlk milletvekili genel seçiminden sonra TBMM'nin nasıl toplanacağını belirler. Meclis, seçim sonucunun Yüksek Seçim Kurulunca ilanını takip eden onuncu gün, Ankara'da TBMM binasında saat 15.00'te kendiliğinden toplanır; çağrı gerekmez. Bu ilk toplantıya en yaşlı milletvekili başkanlık eder ve milletvekilleri bu toplantıda andiçer.

En çok sorulan: İlanı takip eden onuncu gün, saat 15.00, kendiliğinden toplanma ve en yaşlı milletvekilinin başkanlığı sorulur.

Anayasadaki ifade: “Yapılacak ilk milletvekili genel seçimi sonucunun Yüksek Seçim Kurulunca ilanını takip eden onuncu gün, Türkiye Büyük Millet Meclisi Ankara'da, Türkiye Büyük Millet Meclisi binasında, saat 15.00 de kendiliğinden toplanır.”

Geçici madde 6Yeni İçtüzük yapılıncaya kadar uygulanacak kurallar

Anayasaya göre kurulan TBMM kendi içtüzüğünü yapana kadar toplantı ve çalışmalarında hangi kuralların uygulanacağını söyler. Bu dönemde Millet Meclisinin 12 Eylül 1980 tarihinden önce yürürlükte olan İçtüzüğü uygulanır; ancak yalnız Anayasaya aykırı olmayan hükümleri. Böylece yeni Meclis boşlukta kalmadan çalışmaya başlayabilmiştir.

En çok sorulan: Geçiş döneminde 12 Eylül 1980 öncesi Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasaya aykırı olmayan hükümlerinin uygulanması sorulur.

Anayasadaki ifade: “Millet Meclisinin 12 Eylül 1980 tarihinden önce yürürlükte olan İçtüzüğünün, Anayasaya aykırı olmayan hükümleri uygulanır.”

Geçici madde 7Bakanlar Kurulunun görevinin devamı

İlk milletvekili genel seçiminden sonra yürütmede boşluk doğmaması için konmuş kısa bir geçiş hükmüdür. TBMM toplanıp yeni Bakanlar Kurulu kuruluncaya kadar, o sırada iş başında olan Bakanlar Kurulu görevini sürdürür. Görevin bitişi seçimin kendisine değil, yeni Bakanlar Kurulunun kurulmasına bağlanmıştır.

En çok sorulan: İş başındaki Bakanlar Kurulunun görevinin, yeni Bakanlar Kurulu kuruluncaya kadar sürmesi sorulur.

Geçici madde 8Uyum kanunlarının çıkarılma süresi

Anayasanın kabul ettiği yeni organ, kurum ve kurulların kuruluş, görev, yetki ve işleyişine dair kanunlarla Anayasanın konulmasını ya da değiştirilmesini öngördüğü öteki kanunlar için süre koyar. Bu kanunlar Kurucu Meclisin görev süresi içinde çıkarılır; bu sürede yetiştirilemeyenler, seçimle gelen TBMM'nin ilk toplantısını izleyen bir yılın sonuna kadar çıkarılır.

En çok sorulan: Yetiştirilemeyen uyum kanunları için süre sorulur: seçimle gelen TBMM'nin ilk toplantısını izleyen bir yılın sonu.

Anayasadaki ifade: “bu süre içerisinde yetiştirilemeyenler, seçimle gelen Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilk toplantısını izleyen bir yıl sonuna kadar çıkartılır.”

Geçici madde 9İlk altı yılda Anayasa değişikliklerinin geri gönderilmesi

İlk genel seçimden sonra toplanan TBMM'nin Başkanlık Divanı kurulduktan sonraki altı yıl içinde yapılan Anayasa değişiklikleri için Cumhurbaşkanına özel bir geri gönderme yetkisi verir. Cumhurbaşkanı bu değişiklikleri Meclise geri gönderebilir. Meclisin geri gönderilen değişikliği aynen kabul edip tekrar Cumhurbaşkanına gönderebilmesi için üye tam sayısının dörtte üç çoğunluğunun oyu gerekir.

En çok sorulan: Altı yıllık süre ve geri gönderilen değişikliğin aynen kabulü için üye tam sayısının dörtte üç çoğunluğu sorulur.

Anayasadaki ifade: “Bu takdirde Türkiye Büyük Millet Meclisinin geri gönderilen Anayasa değişikliği hakkındaki kanunu, aynen kabul edip tekrar Cumhurbaşkanına gönderebilmesi, üye tamsayısının dörtte üç çoğunluğunun oyu ile mümkün olabilir.”

Geçici madde 10İlk mahallî idare seçimleri

Geçiş döneminde mahallî idare seçimlerinin ne zamana kadar yapılacağını belirleyen tek cümlelik maddedir. Bu seçimler en geç TBMM'nin ilk toplantısını izleyen bir yıl içinde yapılır. Süre milletvekili seçim gününe değil, yeni Meclisin ilk toplantısına bağlanmıştır; üst sınırdır, daha önce yapılması engellenmemiştir.

En çok sorulan: Mahallî idare seçimlerinin en geç TBMM'nin ilk toplantısını izleyen bir yıl içinde yapılması sorulur.

Anayasadaki ifade: “Mahalli İdare seçimleri en geç Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilk toplantısını izleyen bir yıl içinde yapılır.”

Geçici madde 11Anayasa Mahkemesi üyelerinin geçiş durumu

Anayasanın kabulü sırasında Anayasa Mahkemesinin asıl ve yedek üyelerinin kadro ve görevleri sürer; Mahkemece belli görevlere seçilenlerin sıfatları saklıdır. Asıl üye sayısı on bire inene kadar boşalan asıl üyelik, asıl ve yedek üye toplamı on beşe inene kadar boşalan yedek üyelik doldurulmaz. Bu sayıların altına düşülmesiyle yapılacak seçimlerde yeni Anayasanın esas ve sırasına uyulur. Asıl üye sayısı on bire inene kadar 22/4/1962 tarihli ve 44 sayılı Kanunun toplanma yeter sayısı uygulanır.

En çok sorulan: Asıl üyede on bir, asıl ve yedek toplamında on beş eşikleri sorulur.

Anayasadaki ifade: “Anayasa Mahkemesi asıl üye sayısı onbire ininceye kadar boşalan asıl üye kadrosuna, asıl ve yedek üye sayısı toplamı onbeşe ininceye kadar da boşalan yedek üye kadrosuna seçim yapılmaz.”

Geçici madde 12Devlet Başkanınca seçilen yargı görevlilerinin durumu

Geçiş döneminde Devlet Başkanınca yapılan yargı seçimlerini korur. Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun Yargıtay ve Danıştaydan gelen asıl ve yedek üyeleri, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekili ile Danıştay Başkanı, Başsavcısı, başkanvekilleri ve daire başkanları olarak ilgili kanunların geçici hükümlerine göre seçilmiş olanlar, seçildikleri dönem boyunca görevlerine devam eder. 2576 sayılı Kanunun idari mahkeme başkan ve üyeliklerine atamaya ilişkin geçici hükümleri de saklıdır.

En çok sorulan: Devlet Başkanınca seçilenlerin görevlerine seçildikleri dönem için devam etmesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Devlet Başkanınca seçilmiş bulunanlar, seçildikleri dönem için bu görevlerine devam ederler.”

Geçici madde 13Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kuruluna Yargıtaydan üye seçimi

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kuruluna Yargıtaydan seçilmesi gereken bir asıl ve bir yedek üyenin seçimi için süre koyar: Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yapılır. Seçilen üyeler göreve başlayana kadar Kurul çalışmayı bırakmaz; toplantı yeter sayısını sağlayacak yedek üyenin katılmasıyla çalışmalarını sürdürür.

En çok sorulan: Bir asıl ve bir yedek üyenin yirmi gün içinde seçilmesi ve arada Kurulun yedek üyeyle çalışması sorulur.

Anayasadaki ifade: “Hakimler ve Savcılar Yüksek Kuruluna Yargıtaydan seçilmesi gereken bir asıl ve bir yedek üyenin seçimleri Anayasa'nın yürürlüğe girdiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yapılır.”

Geçici madde 14Sendika gelirlerinin Devlet bankalarında tutulması

Sendikalara yüklenen bir yükümlülük için uyum süresi tanır. Sendikaların gelirlerini Devlet bankalarında muhafaza etme yükümlülüğü, Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde yerine getirilir. Madde yükümlülüğün kendisini değil, yerine getirilme süresini düzenler; süre Anayasanın yürürlük tarihinden başlar.

En çok sorulan: Sendika gelirlerini Devlet bankalarında tutma yükümlülüğü için tanınan en geç iki yıllık süre sorulur.

Anayasadaki ifade: “Sendikaların gelirlerini Devlet bankalarında muhafaza etmelerine ilişkin yükümlülükleri, Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde yerine getirilir.”

Geçici madde 15Geçici madde 15

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 7/5/2010-5982/24 md.).

Geçici madde 16Anayasa halkoylamasına katılmamanın yaptırımı

Anayasa halkoylamasında oy verme kütüğünde ve sandık listesinde kaydı ve oy kullanma yeterliği olduğu halde hukuki veya fiilî hiçbir mazereti olmadan oy kullanmayanlara yaptırım öngörür. Bu kişiler halkoylamasını takip eden beş yıl içinde yapılan genel ve ara seçimlere, mahallî seçimlere ve öteki halkoylamalarına katılamaz, seçimlerde aday da olamaz.

En çok sorulan: Mazeretsiz katılmayanlara beş yıl boyunca oy kullanma ve aday olma yasağı getirilmesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Anayasanın halkoylamasını takip eden beş yıl içinde yapılacak genel ve ara seçimleri ile mahalli seçimlere ve diğer halkoylamalarına katılamazlar, seçimlerde aday olamazlar.”

Geçici madde 17Bağımsız adayların birleşik oy pusulası

2007'de 5659 sayılı Kanunla eklenen madde, bu Kanunun yürürlüğünden sonraki ilk genel seçim için bir istisna koyar. O seçimde Anayasanın 67. maddesinin son fıkrası, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun bağımsız adayların birleşik oy pusulasında yer almasına ilişkin hükümleri bakımından uygulanmaz. İstisna yalnız bu hükümler ve yalnız ilk genel seçim içindir.

En çok sorulan: Hangi maddenin uygulanmadığı sorulur: 67. maddenin son fıkrası, bağımsız adayların birleşik oy pusulası hükümleri bakımından ve yalnız ilk genel seçimde.

Madde notu: Ek: 10/5/2007-5659/1 md.

Geçici madde 182010 değişikliğinde Anayasa Mahkemesine geçiş

2010'da 5982 sayılı Kanunla eklenen madde, Anayasa Mahkemesinin yeni yapısına geçişi düzenler. Yedek üyeler asıl üye olur. TBMM otuz gün içinde bir üyeyi Sayıştay Genel Kurulunun, birini baro başkanlarının gösterdiği üçer aday arasından seçer; adaylık için Sayıştay ve Barolar Birliğinde beşer günlük ilan, başvuru ve seçim aşamaları vardır, TBMM bildirimden sonra on gün içinde seçer. Cumhurbaşkanı, Yargıtay ve Danıştay kontenjanlarından ilk boşalmalardan sonra birer üyeyi Yükseköğretim Kurulu adaylarından seçer. Mevcut üyeler yaş haddine kadar görevde kalır. Bireysel başvuru düzenlemeleri iki yıl içinde tamamlanır; başvurular uygulama kanununun yürürlüğünden itibaren kabul edilir.

En çok sorulan: Yedek üyelerin asıl üye olması, TBMM'nin otuz gün içinde iki üye seçmesi ve bireysel başvuru düzenlemesi için iki yıllık süre sorulur.

Anayasadaki ifade: “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Anayasa Mahkemesinin mevcut yedek üyeleri asıl üye sıfatını kazanır.”
Anayasadaki ifade: “Bireysel başvuruya ilişkin gerekli düzenlemeler iki yıl içinde tamamlanır. Uygulama kanununun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bireysel başvurular kabul edilir.”

Madde notu: Ek: 7/5/2010-5982/25 md.

Geçici madde 192010 değişikliğinde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu seçimi

2010'da eklenen madde, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerinin otuz gün içinde seçimini düzenler. Cumhurbaşkanı en az on beş yıllık hukuk öğretim üyeleri ve avukatlar arasından dört üye; Yargıtay Genel Kurulu üç asıl, üç yedek; Danıştay Genel Kurulu iki asıl, iki yedek; Türkiye Adalet Akademisi Genel Kurulu bir asıl, bir yedek üye seçer. Yedi asıl ve dört yedek üyeyi adli yargı, üç asıl ve iki yedek üyeyi idari yargı hâkim ve savcıları Yüksek Seçim Kurulunun yönetiminde seçer; adaylar propaganda yapamaz, yalnız özgeçmişini internet sitesinde yayımlayabilir. Kanunlar düzenlenene kadar Kurul Adalet Bakanının başkanlığında toplanıp geçici başkanvekili seçer, en az on beş üyeyle toplanır, salt çoğunlukla karar verir. Anayasa Mahkemesi bazı ibare ve cümleleri iptal etmiştir.

En çok sorulan: Kontenjanlar sorulur: Cumhurbaşkanı dört, Yargıtay üç, Danıştay iki, Adalet Akademisi bir, adli yargı yedi, idari yargı üç asıl üye; ayrıca adayların propaganda yasağı.

Anayasadaki ifade: “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde aşağıda belirtilen esas ve usuller dahilinde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyeleri seçilir:”
Anayasadaki ifade: “c) En az onbeş üye ile toplanır ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile karar verir.”

Madde notu: Ek: 7/5/2010-5982/25 md.

Geçici madde 20Yasama dokunulmazlığı dosyaları

2016'da 6718 sayılı Kanunla eklenen madde, kabul edildiği tarihte yetkili mercilerden Adalet Bakanlığına, Başbakanlığa, TBMM Başkanlığına veya Karma Komisyon Başkanlığına gelmiş yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin dosyası bulunan milletvekilleri için, bu dosyalar bakımından 83. maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesini uygulanmaz kılar. Bu dosyalar maddenin yürürlüğünden itibaren on beş gün içinde gereği için yetkili merciine iade edilir.

En çok sorulan: Dokunulmazlıkla ilgili 83. maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesinin bu dosyalar için uygulanmaması ve dosyaların on beş gün içinde iadesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren onbeş gün içinde;”

Madde notu: Ek: 20/5/2016-6718/1 md.

Geçici madde 21Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemine geçiş

2017'de 6771 sayılı Kanunla eklenen madde geçişi düzenler. (A) 27. Dönem milletvekili ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri 3/11/2019'da birlikte yapılır; Meclis seçim kararı alırsa da birlikte yapılır. (B) TBMM İçtüzük ve kanun değişikliklerini, Cumhurbaşkanı da kararnameyle yapılacak düzenlemeleri en geç altı ay içinde yapar. (C) Hâkimler ve Savcılar Kurulu üyeleri en geç otuz gün içinde seçilir. (D) Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesinden Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilmiş olanların üyelikleri görevleri sona erene kadar sürer. (E) Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ve askerî mahkemeler kaldırılır; askerî hâkimler dört ay içinde adli veya idari yargıya ya da Millî Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay hukuk kadrolarına atanabilir, dosyalar dört ay içinde devredilir. (F) Mevcut kanun hükmünde kararname, tüzük ve yönetmelikler kaldırılmadıkça geçerlidir. (G) Başbakanlık ve Bakanlar Kuruluna verilen yetkileri Cumhurbaşkanı kullanır. (H) Birlikte yapılacak ilk seçimde 67. maddenin son fıkrası uygulanmaz.

En çok sorulan: Birlikte seçim tarihi 3/11/2019, altı aylık uyum süresi, askerî yargının kaldırılması ve Başbakanlık ile Bakanlar Kurulu yetkilerinin Cumhurbaşkanına geçmesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisinin 27’nci Yasama Dönemi milletvekili genel seçimi ve Cumhurbaşkanlığı seçimi 3/11/2019 tarihinde birlikte yapılır.”
Anayasadaki ifade: “Kanunlar ve diğer mevzuat ile Başbakanlık ve Bakanlar Kuruluna verilen yetkiler, ilgili mevzuatta değişiklik yapılıncaya kadar Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır.”

İlgili: Konu anlatımı: Cumhurbaşkanı

Madde notu: Ek: 21/1/2017-6771/17 md.

Madde 175Anayasanın değiştirilmesi, seçimlere ve halkoylamasına katılma

Anayasa değişikliğini TBMM üye tam sayısının en az üçte biri yazıyla teklif eder; teklif Genel Kurulda iki defa görüşülür ve üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyuyla kabul edilir. Cumhurbaşkanı değişikliği Meclise geri gönderebilir; Meclis üçte iki ile aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı halkoyuna sunabilir. Beşte üç ile üçte iki arasında oyla kabul edilen değişiklik, iade edilmezse halkoyuna sunulmak üzere yayımlanır. Üçte iki ile kabul edilen değişikliği Cumhurbaşkanı halkoyuna sunabilir; sunmazsa Resmî Gazetede yayımlanır. Halkoylamasında geçerli oyların yarısından çoğu gerekir. Halkoylamasına ve seçimlere katılım için kanunla para cezası dahil tedbir alınır. Madde 1987'de 3361 sayılı Kanunla değiştirildi; dipnota göre bu Kanun 6/9/1987 halkoylamasıyla kabul edildi.

En çok sorulan: Teklif için üçte bir, kabul için beşte üç, halkoyuna gitmeden yürürlük için üçte iki, halkoylamasında geçerli oyların yarısından çoğu ve iki defa görüşme sorulur.

Anayasadaki ifade: “Anayasanın değiştirilmesi Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla teklif edilebilir. Anayasanın değiştirilmesi hakkındaki teklifler Genel Kurulda iki defa görüşülür.”
Anayasadaki ifade: “Değiştirme teklifinin kabulü Meclisin üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyuyla mümkündür.”
Anayasadaki ifade: “Halkoyuna sunulan Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların yürürlüğe girmesi için, halkoylamasında kullanılan geçerli oyların yarısından çoğunun kabul oyu olması gerekir.”

İlgili: KPSS A hukuk: Türk anayasa düzeni

Madde notu: Değişik: 17/5/1987-3361/3 md.

Madde 176Başlangıç ve kenar başlıklar

Anayasa metninin neleri kapsadığını belirler. Anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri belirten başlangıç kısmı Anayasa metnine dahildir. Madde kenar başlıkları ise yalnız ilgili maddelerin konusunu, maddeler arasındaki sıralamayı ve bağlantıyı gösterir; bu başlıklar Anayasa metninden sayılmaz. Yani başlangıç bağlayıcı metnin parçasıdır, kenar başlık değildir.

En çok sorulan: Başlangıcın Anayasa metnine dahil olduğu, kenar başlıkların ise metinden sayılmadığı sorulur.

Anayasadaki ifade: “Anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri belirten başlangıç kısmı, Anayasa metnine dahildir.”
Anayasadaki ifade: “Bu başlıklar, Anayasa metninden sayılmaz.”

Madde 177Anayasanın yürürlüğe girmesi

Anayasa halkoylamasıyla kabul edilip Resmî Gazetede yayımlanınca Türkiye Cumhuriyeti Anayasası olur ve istisnalar dışında bütünüyle yürürlüğe girer. İstisnalar: kişi hürriyeti, basın, toplantı, çalışma, toplu iş sözleşmesi, grev ve lokavt hükümleri yeni kanunlarla ve en geç TBMM göreve başladığında; siyasi faaliyet ve siyasi parti hükümleri Siyasi Partiler Kanununun, seçme ve seçilme hakkı Seçim Kanununun yayımlanmasıyla; yasama hükümleri ilk seçim sonucunun ilanıyla yürürlüğe girer. Yargıya ilişkin hükümler, Devlet Güvenlik Mahkemeleri hariç, kabulün ilanıyla yürürlüğe girer. Kanun gereken durumlarda mevcut kanunların Anayasaya aykırı olmayan hükümleri ya da doğrudan Anayasa, 11. madde gereğince uygulanır. Kesin hesabın görüşülme usulünü düzenleyen 164. maddenin ikinci fıkrası 1984'ten itibaren uygulanır; 164. madde 2017'de 6771 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.

En çok sorulan: Yürürlüğe giriş istisnaları sorulur: hangi hükümlerin TBMM göreve başlayınca, hangilerinin Siyasi Partiler ve Seçim Kanunlarının yayımıyla, hangilerinin ilk seçim sonucunun ilanıyla yürürlüğe girdiği.

Anayasadaki ifade: “Bu Anayasa, halkoylaması sonucu kabul edilip Resmî Gazetede yayımlanması ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasası olur ve aşağıda gösterilen istisnalar ile bu istisnaların yürürlüğe girmesine ait hükümler dışında bütünüyle yürürlüğe girer.”

Çeşitli, geçici ve son hükümler: sık sorulanlar

Anayasa değişikliği TBMM'de hangi çoğunlukla kabul edilir?

Anayasanın 175. maddesine göre değişiklik teklifinin kabulü TBMM üye tam sayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyuyla mümkündür. Teklif için üye tam sayısının en az üçte biri gerekir ve teklif Genel Kurulda iki defa görüşülür. Beşte üç ile üçte iki arasındaki oyla kabul edilen değişiklik, Cumhurbaşkanı Meclise iade etmezse halkoyuna sunulmak üzere Resmî Gazetede yayımlanır.

Dayanak: Anayasa md. 175

Anayasa değişikliği halkoylamasında kabul için kaç oy gerekir?

Anayasanın 175. maddesine göre halkoyuna sunulan Anayasa değişikliğine ilişkin kanunların yürürlüğe girmesi için halkoylamasında kullanılan geçerli oyların yarısından çoğunun kabul oyu olması gerekir. TBMM, değişiklik halkoyuna sunulursa hangi hükümlerin birlikte, hangilerinin ayrı ayrı oylanacağını kabul sırasında karara bağlar.

Dayanak: Anayasa md. 175

Anayasanın 174. maddesinde hangi inkılap kanunları korunur?

Madde sekiz düzenleme sayar: Tevhidi Tedrisat Kanunu; Şapka İktisası Hakkında Kanun; tekke, zaviye ve türbelerin kapatılmasına ve bazı unvanların kaldırılmasına dair Kanun; Türk Kanunu Medenisiyle kabul edilen medeni nikâh esası ve aynı kanunun 110. maddesi; Beynelmilel Erkamın Kabulü Hakkında Kanun; Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki hakkında Kanun; Efendi, Bey, Paşa gibi lakap ve unvanların kaldırılmasına dair Kanun; Bazı Kisvelerin Giyilemeyeceğine Dair Kanun. Bunların Anayasanın halkoyuyla kabul edildiği tarihte yürürlükte olan hükümleri Anayasaya aykırı yorumlanamaz.

Dayanak: Anayasa md. 174

Anayasanın başlangıç kısmı ve kenar başlıkları Anayasa metnine dahil mi?

Anayasanın 176. maddesine göre Anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri belirten başlangıç kısmı Anayasa metnine dahildir. Madde kenar başlıkları ise yalnız ilgili maddelerin konusunu ve maddeler arasındaki sıralama ve bağlantıyı gösterir; Anayasa metninden sayılmaz.

Dayanak: Anayasa md. 176

Geçici 21. maddeye göre 2017 değişikliğinden sonraki ilk seçimler nasıl düzenlendi?

Geçici 21. maddenin (A) bendine göre 27. Yasama Dönemi milletvekili genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi 3/11/2019 tarihinde birlikte yapılacak, o güne kadar milletvekilleri ve Cumhurbaşkanı görevine devam edecekti; Meclis seçim kararı alırsa iki seçim yine birlikte yapılacaktı. (H) bendi, 67. maddenin son fıkrasının birlikte yapılacak ilk seçimler bakımından uygulanmayacağını söyler.

Dayanak: Anayasa geçici md. 21

Kaynak

Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir.

  • 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — mevzuat.gov.tr güncel birleştirilmiş metin ↗Erişim: 21 Kasım 2026
  • Kabul: 18/10/1982 · Yayım: 9/11/1982 tarihli ve 17863 Mükerrer sayılı Resmî Gazete
  • Kullanılan metnin tarihi: 6 Şubat 2025 · Metne işlenmiş son değişiklik: 6771 sayılı Kanun
  • Açıklamalar özettir; tırnak içindekiler Anayasa metnindeki ifadedir. Mülga maddeler tek satırla gösterilir. Anayasa metnine işlenemeyen hükümler (değişiklik kanunlarının kendi yürürlük ve oylama maddeleri) bu sayfalarda yer almaz.

Anayasa: diğer kısımlar

Rehberdeki diğer sayfalar