ANAYASA · İKİNCİ KISIM · İKİNCİ BÖLÜM

Anayasa madde 35–40: mülkiyet hakkı, hak arama hürriyeti, kanuni hâkim, suç ve cezalara ilişkin esaslar, ispat hakkı ve hakların korunması

Kısa cevap: Mülkiyet ve miras hakları ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabilir (md. 35). Herkes yargı mercileri önünde iddia, savunma ve adil yargılanma hakkına sahiptir; hiçbir mahkeme görev ve yetkisindeki davaya bakmaktan kaçınamaz (md. 36). Kimse işlendiği zaman suç sayılmayan fiilden cezalandırılamaz; ceza sorumluluğu şahsidir; ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez (md. 38). Devlet, işlemlerinde başvurulacak kanun yollarını, mercileri ve süreleri belirtmek zorundadır (md. 40).

İkinci Kısım · İkinci Bölüm · 6 madde (6 yürürlükte) · Kaynak: mevzuat.gov.tr · Son kontrol:

Bu sayfadaki maddeler

Madde 35–40: açıklamalı

Madde 35Mülkiyet hakkı

Herkesin mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğunu söyler. Bu iki hak ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabilir; sınırlamanın hem amacı hem aracı maddede yazılıdır. Madde ayrıca mülkiyetin sınırsız bir hak olmadığını belirtir: mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.

En çok sorulan: Mülkiyet ve miras hakkının yalnız kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği ve kullanımın toplum yararına aykırı olamayacağı.

Anayasadaki ifade: “Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.”

Madde 36Hak arama hürriyeti

Herkesin meşru vasıta ve yollardan yararlanarak yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğunu söyler. Mahkemelere de bir yükümlülük getirir: hiçbir mahkeme görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz. 2001'de 4709 sayılı Kanunla “savunma” ibaresinden sonra “ile adil yargılanma” ibaresi eklendi.

En çok sorulan: Adil yargılanma hakkının bu maddede yer aldığı ve mahkemenin görev ve yetkisindeki davaya bakmaktan kaçınamayacağı.

Anayasadaki ifade: “Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.”

İlgili: Yargı ilkeleri konu anlatımı

Madde 37Kanuni hakim güvencesi

Kanuni hâkim güvencesini kurar. Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Bu güvenceyi dolaylı yoldan aşmak da yasaktır: bir kimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarma sonucunu doğuran, yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz.

En çok sorulan: Yargı yetkisine sahip olağanüstü mercilerin kurulamayacağı.

Anayasadaki ifade: “Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz.”

Madde 38Suç ve cezalara ilişkin esaslar

Ceza hukukunun temel güvencelerini toplar. İşlendiği zaman kanunun suç saymadığı fiilden ceza verilemez ve o zamanki cezadan ağırı uygulanamaz; bu kural zamanaşımı ve mahkûmiyetin sonuçlarına da uygulanır. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konur; suçluluk hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz. Kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan beyana zorlanamaz; kanuna aykırı elde edilen bulgular delil olamaz; ceza sorumluluğu şahsidir. Yalnız sözleşmeden doğan borcu ödeyememek özgürlükten alıkoyma sebebi olamaz. Ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez. İdare kişi hürriyetini kısıtlayan müeyyide uygulayamaz (Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni için kanunla istisna getirilebilir). Uluslararası Ceza Divanı yükümlülükleri hariç vatandaş suç sebebiyle yabancı ülkeye verilemez.

En çok sorulan: Ölüm cezası ve genel müsadere yasağı, kanuna aykırı delil yasağı, ceza sorumluluğunun şahsiliği ve vatandaşın verilmemesi kuralının Uluslararası Ceza Divanı istisnası.

Anayasadaki ifade: “Ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez.”
Anayasadaki ifade: “Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabul edilemez.”
Anayasadaki ifade: “Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez.”

Madde notu: Değişik son fıkra: 7/5/2004-5170/5 md.

Madde 39İspat hakkı

Hakaret davalarında sanığın isnadın doğruluğunu ispat etme hakkını düzenler. Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara, bu görev ve hizmetle ilgili isnatlar nedeniyle açılan hakaret davalarında sanık ispat hakkına doğrudan sahiptir. Bunun dışındaki hallerde ispat istemi ancak iki durumdan birinde kabul edilir: isnat edilen fiilin doğru olup olmadığının anlaşılmasında kamu yararı bulunması ya da şikâyetçinin ispata razı olması.

En çok sorulan: Kamu görevlisine görevle ilgili isnatta ispat hakkının doğrudan tanındığı; diğer hallerde kamu yararı veya şikâyetçinin rızası şartı.

Anayasadaki ifade: “Bunun dışındaki hallerde ispat isteminin kabulü, ancak isnat olunan fiilin doğru olup olmadığının anlaşılmasında kamu yararı bulunmasına veya şikayetçinin ispata razı olmasına bağlıdır.”

Madde 40Temel hak ve hürriyetlerin korunması

Anayasayla tanınan hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkese, yetkili makama gecikmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkı verir. Devlet, işlemlerinde ilgililerin hangi kanun yollarına ve mercilere başvuracağını ve başvuru sürelerini belirtmek zorundadır. Resmî görevlilerin haksız işlemleri sonucu kişinin uğradığı zarar kanuna göre Devletçe tazmin edilir; Devletin sorumlu görevliye rücu hakkı saklıdır.

En çok sorulan: Devletin işlemlerinde kanun yolu, merci ve süreleri belirtme zorunluluğu; görevlinin haksız işleminden doğan zararın Devletçe ödenmesi ve görevliye rücu.

Anayasadaki ifade: “Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır.”

İlgili: Kamu görevlileri ve idari işlemler konu anlatımı

Madde notu: Ek fıkra: 3/10/2001-4709/16 md.

Mülkiyet, hak arama ve yargı güvenceleri: sık sorulanlar

Anayasaya göre ölüm cezası verilebilir mi?

Hayır. 38. maddeye göre ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez. Aynı maddeye göre ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur ve ceza sorumluluğu şahsidir.

Dayanak: Anayasa md. 38

Türk vatandaşı suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilebilir mi?

38. maddeye göre vatandaş suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez. Tek istisna Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülüklerdir.

Dayanak: Anayasa md. 38

Hakaret davasında sanık isnadın doğruluğunu ispat edebilir mi?

39. maddeye göre kamu görev ve hizmetinde bulunanlara bu görevle ilgili yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında sanık, isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir. Diğer hallerde ispat isteminin kabulü, kamu yararı bulunmasına veya şikâyetçinin ispata razı olmasına bağlıdır.

Dayanak: Anayasa md. 39

Anayasaya göre olağanüstü yargı mercileri kurulabilir mi?

Hayır. 37. maddeye göre bir kimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarma sonucunu doğuran, yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz. Kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz.

Dayanak: Anayasa md. 37

Kaynak

Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir.

  • 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — mevzuat.gov.tr güncel birleştirilmiş metin ↗Erişim: 21 Kasım 2026
  • Kabul: 18/10/1982 · Yayım: 9/11/1982 tarihli ve 17863 Mükerrer sayılı Resmî Gazete
  • Kullanılan metnin tarihi: 6 Şubat 2025 · Metne işlenmiş son değişiklik: 6771 sayılı Kanun
  • Açıklamalar özettir; tırnak içindekiler Anayasa metnindeki ifadedir. Mülga maddeler tek satırla gösterilir. Anayasa metnine işlenemeyen hükümler (değişiklik kanunlarının kendi yürürlük ve oylama maddeleri) bu sayfalarda yer almaz.

Anayasa: diğer kısımlar

Rehberdeki diğer sayfalar