Madde 87Genel olarak
TBMM'nin görev ve yetkilerini sayar: kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini görüşüp kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak; üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla genel ve özel af ilanına karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerindeki yetkileri kullanıp görevleri yerine getirmek. Madde 2017'de 6771 sayılı Kanunla bugünkü hâlini almıştır.
En çok sorulan: Af için üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ve para basılması ile savaş ilanı kararının TBMM'ye ait olduğu sorulur.
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilânına karar vermek”
İlgili: Konu anlatımı: TBMM'nin görev ve yetkileri
Madde notu: Değişik: 21/1/2017-6771/5 md.
Madde 88Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi
Kanun teklif etme yetkisini milletvekillerine verir; tekliflerin TBMM'de görüşülme usul ve esasları içtüzükle düzenlenir. 2017'de 6771 sayılı Kanunla maddeden 'Bakanlar Kurulu ve' ile 'tasarı ve' ibareleri çıkarıldı. Metinde çıkarılan yerler '(…)' işaretiyle gösterilir; bugünkü metinde yalnız milletvekilleri ve kanun teklifleri geçer.
En çok sorulan: Kanun teklif etme yetkisinin milletvekillerine ait olduğu ve 2017'de 'Bakanlar Kurulu' ile 'tasarı' ibarelerinin çıkarıldığı sorulur.
Anayasadaki ifade: “Kanun teklif etmeye (…) milletvekilleri yetkilidir.”
Madde 89Kanunların Cumhurbaşkanınca yayımlanması
Cumhurbaşkanı TBMM'nin kabul ettiği kanunları on beş gün içinde yayımlar. Yayımlanmasını kısmen ya da tamamen uygun bulmadığı kanunu, gerekçesiyle birlikte aynı süre içinde Meclise geri gönderir. Kısmen uygun bulunmazsa Meclis yalnız uygun bulunmayan maddeleri görüşebilir; metne göre bütçe kanunları bu hükme tabi değildir. Meclis geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı yayımlar; yeni bir değişiklik yaparsa Cumhurbaşkanı kanunu tekrar geri gönderebilir. 'Üye tamsayısının salt çoğunluğuyla' ibaresi 2017'de 6771 sayılı Kanunla eklendi.
En çok sorulan: On beş günlük yayım ve geri gönderme süresi, bütçe kanunlarının bu hükme tabi olmaması ve aynen kabul için üye tamsayısının salt çoğunluğu sorulur.
Anayasadaki ifade: “Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlar.”
Anayasadaki ifade: “Bütçe kanunları bu hükme tabi değildir.”
Madde 90Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma
Yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanmasını TBMM'nin bir kanunla uygun bulmasına bağlar. Ekonomik, ticari ya da teknik ilişkileri düzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan andlaşmalar; Devlet maliyesine yük getirmemek, kişi hâllerine ve Türklerin yurt dışındaki mülkiyet haklarına dokunmamak şartıyla yayımlanarak yürürlüğe konabilir ve yayımdan itibaren iki ay içinde Meclisin bilgisine sunulur. Uygulama andlaşmaları ile kanunun verdiği yetkiye dayanan bazı andlaşmalar için Meclisin uygun bulması gerekmez. Türk kanunlarını değiştiren andlaşmalarda birinci fıkra uygulanır. Usulüne göre yürürlüğe konmuş andlaşmalar kanun hükmündedir; temel hak ve özgürlüklere ilişkin andlaşmalar kanunla çatışırsa andlaşma hükümleri esas alınır.
En çok sorulan: Bir yıl ve iki ay süreleri, andlaşmaların kanun hükmünde olup Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine götürülememesi ve temel haklara ilişkin andlaşmanın kanunla çatışmada esas alınması sorulur.
Anayasadaki ifade: “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir.”
Anayasadaki ifade: “Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.”
Anayasadaki ifade: “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.”
Madde notu: Ek cümle: 7/5/2004- 5170/7 md.
Madde 91Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verme
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).
Madde 92Savaş hali ilanı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin verme
Milletlerarası hukukun meşru saydığı hâllerde savaş hali ilanına izin verme yetkisini TBMM'ye verir. Türkiye'nin taraf olduğu andlaşmaların veya milletlerarası nezaket kurallarının gerektirdiği hâller dışında Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ya da yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye'de bulunmasına izin vermek de TBMM'nin yetkisidir. TBMM tatilde veya ara vermedeyken ülke ani bir silahlı saldırıya uğrar ve silahlı kuvvet kullanılmasına derhal karar vermek kaçınılmaz olursa Cumhurbaşkanı da Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verebilir.
En çok sorulan: Yurt dışına asker gönderme ve yabancı askerin Türkiye'de bulunmasına izin yetkisinin TBMM'de olduğu; Meclis tatildeyken ani saldırıda Cumhurbaşkanının da karar verebileceği sorulur.
Madde 93Toplanma ve tatil
TBMM her yıl Ekim ayının ilk günü kendiliğinden toplanır ve bir yasama yılında en çok üç ay tatil yapabilir. Ara verme ya da tatil sırasında Meclis Cumhurbaşkanınca toplantıya çağrılır; Meclis Başkanı da doğrudan ya da üyelerin beşte birinin yazılı istemi üzerine çağırır. Bu şekilde toplanan Meclis, toplantıyı gerektiren konuyu görüşmeden tatile veya ara vermeye devam edemez. 2017'de 6771 sayılı Kanunla bu fıkradan ', doğrudan doğruya veya Bakanlar Kurulunun istemi üzerine,' ibaresi çıkarıldı.
En çok sorulan: Ekim ayının ilk günü kendiliğinden toplanma, en çok üç ay tatil ve Meclis Başkanının üyelerin beşte birinin yazılı istemiyle çağırması sorulur.
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi, her yıl Ekim ayının ilk günü kendiliğinden toplanır.”
Anayasadaki ifade: “Meclis, bir yasama yılında en çok üç ay tatil yapabilir”
Madde notu: Değişik birinci fıkra: 23/7/1995-4121/11 md.
Madde 94Başkanlık Divanı
Başkanlık Divanı; Meclis üyeleri arasından seçilen Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Kâtip üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur ve parti gruplarının üye sayısı oranında katılmasını sağlayacak şekilde kurulur. Bir yasama döneminde Divan için iki seçim yapılır: ilk seçilenlerin görev süresi iki yıl, ikinci devre için seçilenlerinki dönem sonuna kadardır. Başkan adayları Meclisin toplandığı günden itibaren beş gün içinde bildirilir, seçim gizli oyla yapılır ve aday gösterme süresinin bitiminden itibaren beş gün içinde tamamlanır. Başkan ve Başkanvekilleri partilerinin Meclis içi ve dışı faaliyetlerine katılamaz; Başkan ve oturumu yöneten Başkanvekili oy kullanamaz.
En çok sorulan: Divanın iki yıllık ilk devresi, parti gruplarının Başkan adayı gösterememesi, dört oylamalı seçim usulü ve Başkanın oy kullanamaması sorulur.
Anayasadaki ifade: “Siyasi parti grupları Başkanlık için aday gösteremezler.”
Anayasadaki ifade: “İlk seçilenlerin görev süresi iki yıldır, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi ise o yasama döneminin sonuna kadar devam eder.”
Anayasadaki ifade: “İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır.”
Madde notu: Değişik ikinci cümle: 7/5/2010-5982/10 md.
Madde 95İçtüzük siyasi parti grupları ve kolluk işleri
TBMM çalışmalarını kendi yaptığı İçtüzük hükümlerine göre yürütür; İçtüzük, parti gruplarının Meclisin bütün faaliyetlerine üye sayısı oranında katılmasını sağlayacak biçimde düzenlenir. Siyasi parti grubu en az yirmi üyeden oluşur. Meclisin bütün bina, tesis, eklenti ve arazisinde kolluk ve yönetim hizmetleri Meclis Başkanlığı eliyle düzenlenir ve yürütülür; emniyet ve diğer kolluk hizmetleri için ilgili makamlar Meclis Başkanlığına yeteri kadar kuvvet tahsis eder.
En çok sorulan: Parti grubu için en az yirmi üye gerektiği ve Meclisteki kolluk hizmetlerinin Meclis Başkanlığı eliyle yürütüldüğü sorulur.
Anayasadaki ifade: “Siyasi parti grupları, en az yirmi üyeden meydana gelir.”
Madde 96Toplantı ve karar yeter sayısı
TBMM, yapacağı seçimler dahil bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biriyle toplanır. Anayasada başka bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir durumda üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz. Maddenin ikinci fıkrası 2017'de 6771 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.
En çok sorulan: Toplantı yeter sayısının üye tamsayısının üçte biri, karar yeter sayısının katılanların salt çoğunluğu ve alt sınırın üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlası olduğu sorulur.
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahil bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır.”
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz.”
Madde notu: Değişik birinci fıkra: 31/5/2007-5678/3 md.
Madde 97Görüşmelerin açıklığı ve yayımlanması
TBMM Genel Kurulundaki görüşmelerin açık olduğunu ve tutanak dergisinde tam olarak yayımlanacağını söyler. Meclis İçtüzüğe göre kapalı oturum yapabilir; bu oturumlardaki görüşmelerin yayımı Meclisin kararına bağlıdır. Açık görüşmelerin her türlü vasıtayla yayımı serbesttir; ancak o oturumdaki Başkanlık Divanının teklifi üzerine Meclis başka bir karar alabilir.
En çok sorulan: Kapalı oturum görüşmelerinin yayımının Meclis kararına bağlı olduğu ve açık görüşmelerin her türlü vasıtayla yayımının serbest olduğu sorulur.
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulundaki görüşmeler açıktır ve tutanak dergisinde tam olarak yayımlanır.”
Madde 98Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yolları
TBMM'nin bilgi edinme ve denetleme yetkisini dört yolla kullandığını söyler: Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru. Meclis araştırması belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan incelemedir. Genel görüşme, toplumu ve Devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konunun Genel Kurulda görüşülmesidir. Meclis soruşturması, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında 106. maddeye göre yapılan soruşturmadır. Yazılı soru, milletvekillerinin Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara yazılı soru sormasıdır. Madde 2017'de 6771 sayılı Kanunla bugünkü hâlini almıştır.
En çok sorulan: Dört denetim yolu, yazılı sorunun en geç on beş gün içinde cevaplanması ve Meclis soruşturmasının Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanlar hakkında yapılması sorulur.
Anayasadaki ifade: “Yazılı soru, yazılı olarak en geç onbeş gün içinde cevaplanmak üzere milletvekillerinin, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yazılı olarak soru sormalarından ibarettir.”
Madde notu: Değişik: 21/1/2017-6771/6 md.
Madde 99Gensoru
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).
Madde 100Meclis soruşturması
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).