ANAYASA · ÜÇÜNCÜ KISIM · İKİNCİ BÖLÜM

Anayasa madde 109–122: seçimlerin yenilenmesi, Başkomutanlık ve Genelkurmay Başkanlığı, Millî Güvenlik Kurulu ve olağanüstü hal yönetimi

Kısa cevap: TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; bu durumda Meclis ve Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır (md. 116). Cumhurbaşkanı olağanüstü hali yurdun tamamında ya da bir bölgesinde altı ayı geçmemek üzere ilan edebilir; Meclis süreyi her defasında dört ayı geçmemek üzere uzatabilir (md. 119). Bakanlar Kurulunu düzenleyen 109–115. maddeler ile 120–122. maddeler 2017'de yürürlükten kaldırılmıştır.

Üçüncü Kısım · İkinci Bölüm · 14 madde (4 yürürlükte) · Kaynak: mevzuat.gov.tr · Son kontrol:

Bu sayfadaki maddeler

Madde 109–122: açıklamalı

Madde 109Kuruluş

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 110Göreve başlama ve güvenoyu

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 111Görev sırasında güvenoyu

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 112Görev ve siyasi sorumluluk

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 113Bakanlıkların kurulması ve bakanlar

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 114Seçimlerde geçici Bakanlar Kurulu

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 115Tüzükler

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 116Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesi

TBMM'nin üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebileceğini söyler; bu durumda TBMM genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır. Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verirse de iki seçim birlikte yapılır. Cumhurbaşkanının ikinci döneminde yenilemeye Meclis karar verirse Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir. Seçimleri yenilenecek Meclisin ve Cumhurbaşkanının görevleri yenileri başlayana kadar sürer; bu şekilde seçilenlerin görev süresi de beş yıldır.

En çok sorulan: Meclisin beşte üçle yenileme kararı, iki seçimin birlikte yapılması ve ikinci dönemde Meclis kararıyla yenilemede Cumhurbaşkanının bir defa daha aday olabilmesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.”
Anayasadaki ifade: “Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir.”
Anayasadaki ifade: “Bu şekilde seçilen Meclis ve Cumhurbaşkanının görev süreleri de beş yıldır.”

Madde notu: Değişik: 21/1/2017-6771/11 md.

Madde 117Başkomutanlık ve Genelkurmay Başkanlığı

Başkomutanlığın TBMM'nin manevi varlığından ayrılamayacağını ve Cumhurbaşkanınca temsil edileceğini söyler. Millî güvenliğin sağlanmasından ve Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından TBMM'ye karşı Cumhurbaşkanı sorumludur. Cumhurbaşkanınca atanan Genelkurmay Başkanı Silahlı Kuvvetlerin komutanıdır ve savaşta Başkomutanlık görevlerini Cumhurbaşkanlığı adına yerine getirir. 2017'de 6771 sayılı Kanunla sorumlu organ 'Bakanlar Kurulu' yerine 'Cumhurbaşkanı' yapıldı, 'Cumhurbaşkanınca atanan' ibaresi eklendi; dördüncü ve beşinci fıkralar yürürlükten kaldırıldı.

En çok sorulan: Başkomutanlığın TBMM'nin manevi varlığından ayrılamaması, Cumhurbaşkanınca temsili ve Genelkurmay Başkanının savaşta Başkomutanlık görevlerini Cumhurbaşkanlığı namına yürütmesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Başkomutanlık, Türkiye Büyük Millet Meclisinin manevi varlığından ayrılamaz ve Cumhurbaşkanı tarafından temsil olunur.”

Madde 118Milli Güvenlik Kurulu

Millî Güvenlik Kurulunun Cumhurbaşkanının başkanlığında kurulacağını ve üyelerini sayar; gündemin özelliğine göre ilgili bakan ve kişiler çağrılıp görüşleri alınabilir. Kurul, millî güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulanmasıyla ilgili tavsiye kararlarını ve koordinasyon konusundaki görüşlerini Cumhurbaşkanına bildirir; alınmasını zorunlu gördüğü tedbirlere ait kararlar Cumhurbaşkanınca değerlendirilir. Gündemi Cumhurbaşkanı yardımcıları ve Genelkurmay Başkanının önerileri dikkate alınarak Cumhurbaşkanınca düzenlenir; Cumhurbaşkanı katılamazsa Kurul Cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında toplanır. Genel Sekreterliğin teşkilatı ve görevleri Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir. 2017'de 6771 sayılı Kanunla üye listesinden Başbakan, Başbakan yardımcıları ve Jandarma Genel Komutanı çıkarıldı, Cumhurbaşkanı yardımcıları eklendi.

En çok sorulan: Kurulun üyeleri, kararlarının tavsiye niteliğinde olup Cumhurbaşkanına bildirilmesi ve gündemin Cumhurbaşkanınca düzenlenmesi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Millî Güvenlik Kurulu; Cumhurbaşkanının başkanlığında, Cumhurbaşkanı yardımcıları, Adalet, Millî Savunma, İçişleri, Dışişleri Bakanları, Genelkurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava kuvvetleri komutanlarından kurulur.”

İlgili: Konu anlatımı: CB kararnamesi, yönetmelik, DDK, MGK, OHAL

Madde notu: Değişik birinci fıkra: 3/10/2001-4709/32 md.

Madde 119Olağanüstü hal yönetimi

Cumhurbaşkanı; savaş, savaşı gerektirecek bir durum, seferberlik, ayaklanma, vatan ya da Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli kalkışma, ülkenin bölünmezliğini tehlikeye düşüren ya da anayasal düzeni ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketleri, şiddet olayları yüzünden kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması, tabiî afet, tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalım hâllerinde yurdun tamamında veya bir bölgesinde altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir. Karar verildiği gün Resmî Gazetede yayımlanır ve aynı gün TBMM onayına sunulur; Meclis tatildeyse derhal toplanır ve süreyi kısaltabilir, uzatabilir ya da olağanüstü hali kaldırabilir. Temel hak ve hürriyetlerin 15. maddedeki ilkeler doğrultusunda nasıl sınırlanacağı veya durdurulacağı kanunla düzenlenir. Bu dönemde Cumhurbaşkanı, 104. maddenin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesindeki sınırlamalara bağlı olmadan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir; kanun hükmündeki bu kararnameler aynı gün Meclis onayına sunulur.

En çok sorulan: İlan süresi altı ay, uzatma her defasında dört ay (savaşta aranmaz), aynı gün Meclis onayı ve olağanüstü hal kararnamelerinin üç ay içinde görüşülmezse kendiliğinden yürürlükten kalkması sorulur.

Anayasadaki ifade: “Cumhurbaşkanının talebiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi her defasında dört ayı geçmemek üzere süreyi uzatabilir.”
Anayasadaki ifade: “Savaş hallerinde bu dört aylık süre aranmaz.”
Anayasadaki ifade: “Aksi halde olağanüstü hallerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kendiliğinden yürürlükten kalkar.”

İlgili: Konu anlatımı: olağanüstü hal ve CB kararnamesi

Madde notu: Değişik: 21/1/2017-6771/12 md.

Madde 120Şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması sebepleriyle olağanüstü hal ilanı

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 121Olağanüstü hallerle ilgili düzenleme

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Madde 122Sıkıyönetim, seferberlik ve savaş hali

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).

Seçimlerin yenilenmesi, millî savunma ve olağanüstü hal: sık sorulanlar

Seçimlerin yenilenmesine kim karar verebilir?

Anayasanın 116. maddesine göre TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla, Cumhurbaşkanı da kendi kararıyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Her iki durumda TBMM genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.

Dayanak: Anayasa md. 116

Olağanüstü hal en fazla ne kadar süreyle ilan edilir ve uzatılır?

Anayasanın 119. maddesine göre olağanüstü hal süresi altı ayı geçmemek üzere ilan edilir. Cumhurbaşkanının talebiyle TBMM süreyi her defasında dört ayı geçmemek üzere uzatabilir; savaş hâllerinde bu dört aylık süre aranmaz.

Dayanak: Anayasa md. 119

Millî Güvenlik Kurulu kimlerden oluşur?

Anayasanın 118. maddesine göre Kurul, Cumhurbaşkanının başkanlığında Cumhurbaşkanı yardımcıları, Adalet, Millî Savunma, İçişleri ve Dışişleri Bakanları, Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanlarından kurulur. Gündeme göre ilgili bakan ve kişiler çağrılıp görüşleri alınabilir.

Dayanak: Anayasa md. 118

Olağanüstü hal döneminde çıkarılan kararname Mecliste görüşülmezse ne olur?

Anayasanın 119. maddesine göre savaş ve mücbir sebeplerle Meclisin toplanamaması hâli dışında, olağanüstü hal sırasında çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri üç ay içinde TBMM'de görüşülüp karara bağlanır; aksi hâlde kararname kendiliğinden yürürlükten kalkar.

Dayanak: Anayasa md. 119

Başkomutanlığı kim temsil eder?

Anayasanın 117. maddesine göre Başkomutanlık TBMM'nin manevi varlığından ayrılamaz ve Cumhurbaşkanı tarafından temsil olunur. Cumhurbaşkanınca atanan Genelkurmay Başkanı savaşta Başkomutanlık görevlerini Cumhurbaşkanlığı namına yerine getirir.

Dayanak: Anayasa md. 117

Kaynak

Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir.

  • 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — mevzuat.gov.tr güncel birleştirilmiş metin ↗Erişim: 21 Kasım 2026
  • Kabul: 18/10/1982 · Yayım: 9/11/1982 tarihli ve 17863 Mükerrer sayılı Resmî Gazete
  • Kullanılan metnin tarihi: 6 Şubat 2025 · Metne işlenmiş son değişiklik: 6771 sayılı Kanun
  • Açıklamalar özettir; tırnak içindekiler Anayasa metnindeki ifadedir. Mülga maddeler tek satırla gösterilir. Anayasa metnine işlenemeyen hükümler (değişiklik kanunlarının kendi yürürlük ve oylama maddeleri) bu sayfalarda yer almaz.

Anayasa: diğer kısımlar

Rehberdeki diğer sayfalar