Madde 75Kuruluşu
TBMM'nin genel oyla seçilen altı yüz milletvekilinden oluştuğunu söyler. Madde tek cümledir ve milletvekili sayısını doğrudan Anayasa belirler. 2017'de 6771 sayılı Kanunla bu fıkradaki 'beşyüzelli' ibaresi 'altıyüz' olarak değiştirildi. Milletvekilinin seçilme yeterliliği bir sonraki maddede düzenlenir.
En çok sorulan: Milletvekili sayısının altı yüz olduğu ve 2017'de beş yüz elliden altı yüze çıkarıldığı sorulur.
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi genel oyla seçilen altıyüz milletvekilinden oluşur.”
İlgili: Konu anlatımı: TBMM'nin kuruluşu ve seçimler
Madde notu: Değişik: 23/7/1995-4121/8 md.
Madde 76Milletvekili seçilme yeterliliği
On sekiz yaşını dolduran her Türkün milletvekili seçilebileceğini söyler. En az ilkokul mezunu olmayanlar, kısıtlılar, askerlikle ilişiği olanlar, kamu hizmetinden yasaklılar, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis ya da ağır hapis cezası alanlar ve sayılan yüz kızartıcı suçlar, kaçakçılık, resmî ihaleye fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma ve terör suçlarından hüküm giyenler, affa uğrasalar bile seçilemez. Hâkimler ve savcılar, yüksek yargı mensupları, öğretim elemanları, Yükseköğretim Kurulu üyeleri, memurlar, işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri ve Silahlı Kuvvetler mensupları görevlerinden çekilmedikçe aday olamaz. Yaş sınırı 2006'da otuzdan yirmi beşe, 2017'de 6771 sayılı Kanunla yirmi beşten on sekize indirildi.
En çok sorulan: On sekiz yaş, en az ilkokul mezuniyeti, taksirli suçlar hariç toplam bir yıllık hapis sınırı, affın engeli kaldırmaması ve görevden çekilmeden aday olamayanlar sorulur.
Anayasadaki ifade: “Onsekiz yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir.”
Madde 77Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanının seçim dönemi
TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin beş yılda bir ve aynı günde yapılacağını söyler. Süresi biten milletvekili yeniden seçilebilir. Cumhurbaşkanlığı seçiminde birinci oylamada gerekli çoğunluk sağlanamazsa 101. maddedeki usule göre ikinci oylama yapılır. Madde 2017'de 6771 sayılı Kanunla bugünkü hâlini almıştır.
En çok sorulan: Meclis ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin beş yılda bir ve aynı günde yapılması sorulur.
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır.”
Anayasadaki ifade: “Süresi biten milletvekili yeniden seçilebilir.”
Madde notu: Değişik: 21/1/2017-6771/4 md.
Madde 78Seçimlerin geriye bırakılması ve ara seçimler
Savaş sebebiyle seçim yapılamıyorsa TBMM seçimlerin bir yıl geri bırakılmasına karar verebilir; sebep sürüyorsa aynı usulle işlem tekrarlanabilir. Üyeliklerde boşalma olursa ara seçime gidilir. Ara seçim her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden otuz ay geçmedikçe yapılamaz; ancak boşalan üyelik sayısı üye tamsayısının yüzde beşini bulursa ara seçimin üç ay içinde yapılmasına karar verilir. Genel seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılamaz. Bunlardan ayrı olarak bir ilin ya da seçim çevresinin TBMM'de hiç üyesi kalmazsa boşalmayı izleyen doksan günden sonraki ilk pazar günü ara seçim yapılır; bu seçimde 127. maddenin üçüncü fıkrası uygulanmaz.
En çok sorulan: Savaşta bir yıllık erteleme; ara seçimde dönemde bir defa, otuz ay, yüzde beş ve üç ay, genel seçime bir yıl kala yasak ve il temsilcisiz kalınca doksan gün kuralı sorulur.
Anayasadaki ifade: “Ara seçim, her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden otuz ay geçmedikçe ara seçime gidilemez.”
Anayasadaki ifade: “Ancak, boşalan üyeliklerin sayısı, üye tamsayısının yüzde beşini bulduğu hallerde, ara seçimlerinin üç ay içinde yapılmasına karar verilir.”
Anayasadaki ifade: “Genel seçimlere bir yıl kala, ara seçimi yapılamaz.”
Madde 79Seçimlerin genel yönetim ve denetimi
Seçimlerin yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılacağını söyler. Seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğüyle ilgili bütün işlemleri yapmak, seçim yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleyip kesin karara bağlamak, TBMM üyelerinin ve Cumhurbaşkanlığı seçiminin tutanaklarını kabul etmek Yüksek Seçim Kurulunun görevidir. Kurul üyeleri aralarından salt çoğunluk ve gizli oyla bir başkan ve bir başkanvekili seçer. Yargıtay ve Danıştaydan gelen üyeler arasından ad çekmeyle ikişer yedek üye ayrılır; başkan ve başkanvekili ad çekmeye girmez. Anayasa değişikliklerinin halkoyuna sunulması ve Cumhurbaşkanının halkça seçilmesi de aynı hükümlere göre yönetilir.
En çok sorulan: YSK'nın yapısı (yedi asıl, dört yedek; altısı Yargıtay, beşi Danıştay kökenli) ve kararlarına karşı başka mercie başvurulamaması sorulur.
Anayasadaki ifade: “Yüksek Seçim Kurulunun kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz.”
Anayasadaki ifade: “Yüksek Seçim Kurulu yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur.”
Anayasadaki ifade: “Üyelerin altısı Yargıtay, beşi Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğunun gizli oyu ile seçilir.”
Madde 80Milletin temsili
TBMM üyelerinin seçildikleri bölgeyi ya da kendilerini seçenleri değil, bütün Milleti temsil ettiğini söyler. Böylece milletvekili bir ilin, bir seçmen grubunun ya da yalnız kendisine oy verenlerin temsilcisi sayılmaz. Madde üyelikle ilgili hükümlerin ilkidir ve tek cümlelik bir kuraldır.
En çok sorulan: Milletvekilinin seçildiği bölgeyi ya da seçmenini değil bütün Milleti temsil ettiği sorulur.
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri değil, bütün Milleti temsil ederler.”
Madde 81Andiçme
TBMM üyelerinin göreve başlarken edeceği andın metnini verir. Milletvekili; Devletin varlığını ve bağımsızlığını, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü, milletin kayıtsız şartsız egemenliğini koruyacağına; hukukun üstünlüğüne, demokratik ve laik Cumhuriyete, Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlı kalacağına ve Anayasaya sadakatten ayrılmayacağına büyük Türk milleti önünde namusu ve şerefi üzerine ant içer. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar da 106. maddeye göre bu maddedeki şekilde ant içer.
En çok sorulan: Andın göreve başlarken edildiği ve büyük Türk milleti önünde namus ve şeref üzerine içildiği sorulur.
Madde 82Üyelikle bağdaşmayan işler
Milletvekillerinin yapamayacağı işleri sayar. TBMM üyeleri Devlette ve diğer kamu tüzel kişilerinde, bunlara bağlı kuruluşlarda, Devletin doğrudan ya da dolaylı katıldığı teşebbüs ve ortaklıklarda, sayılan dernek ve vakıflarda, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile sendikalarda yönetim ve denetim kurulu görevi alamaz, vekil olamaz, taahhüt işi kabul edemez, temsilcilik ve hakemlik yapamaz. Yürütme organının teklif, inha, atama ya da onamasına bağlı resmî veya özel bir işle görevlendirilemezler. Maddenin bir cümlesi 2017'de 6771 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır; bağdaşmayan diğer işler kanunla düzenlenir.
En çok sorulan: Milletvekilinin yürütmenin atamasına ya da onamasına bağlı bir işle görevlendirilemeyeceği ve sendika ile meslek kuruluşlarında yönetim görevi alamayacağı sorulur.
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, yürütme organının teklif, inha, atama veya onamasına bağlı Resmî veya özel herhangi bir işle görevlendirilemezler.”
Madde notu: Mülga ikinci cümle: 21/1/2017- 6771/16 md.
Madde 83Yasama dokunulmazlığı
Milletvekilleri için iki koruma koyar. Birincisi: Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden ve Mecliste ileri sürdükleri düşüncelerden sorumlu tutulamazlar; bunları Meclis dışında tekrarlamak ve açığa vurmaktan da, o oturumdaki Başkanlık Divanının teklifi üzerine Meclis başka bir karar almadıkça sorumlu tutulamazlar. İkincisi: suç işlediği ileri sürülen milletvekili Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. Verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi üyeliğin sona ermesine bırakılır ve üyelik süresince zamanaşımı işlemez. Yeniden seçilen milletvekili için Meclisin dokunulmazlığı yeniden kaldırması gerekir; parti grupları dokunulmazlık konusunda görüşme yapamaz, karar alamaz.
En çok sorulan: İstisnalar (ağır cezalık suçüstü ve seçimden önce soruşturması başlamış 14. madde durumları), zamanaşımının işlememesi ve parti gruplarında dokunulmazlığın görüşülememesi sorulur.
Anayasadaki ifade: “Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla Anayasanın 14 üncü maddesindeki durumlar bu hükmün dışındadır.”
Anayasadaki ifade: “Türkiye Büyük Millet Meclisindeki siyasi parti gruplarınca, yasama dokunulmazlığı ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.”
Madde 84Milletvekilliğinin düşmesi
Milletvekilliğinin hangi durumlarda ve nasıl düştüğünü sayar. İstifada, istifanın geçerliliği Başkanlık Divanınca tespit edildikten sonra Genel Kurul karar verir. Kesin hüküm giyme ya da kısıtlanmada düşme, kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle olur. 82. maddeye göre bağdaşmayan bir görevi sürdürmekte ısrar eden milletvekili için yetkili komisyonun raporu üzerine Genel Kurul gizli oyla karar verir. Devamsızlıkta ise Başkanlık Divanının tespiti üzerine Genel Kurul üye tamsayısının salt çoğunluğuyla karar verebilir. Maddenin son fıkrası 2010'da yürürlükten kaldırılmıştır.
En çok sorulan: Devamsızlıkta bir ay içinde toplam beş birleşim günü ve üye tamsayısının salt çoğunluğu; kesin hükümde kararın Genel Kurula bildirilmesiyle düşme sorulur.
Anayasadaki ifade: “Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içerisinde toplam beş birleşim günü katılmayan milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, durumun Meclis Başkanlık Divanınca tespit edilmesi üzerine, Genel Kurulca üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyuyla karar verilebilir.”
Madde notu: Değişik: 23/7/1995-4121/9 md.
Madde 85İptal istemi
Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ya da milletvekilliğinin 84. maddenin birinci, üçüncü veya dördüncü fıkralarına göre düşürülmesine karar verilmişse iptal yolunu açar. Genel Kurul kararının alındığı tarihten itibaren yedi gün içinde ilgili milletvekili ya da bir diğer milletvekili, kararın Anayasaya, kanuna veya İçtüzüğe aykırı olduğu iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa Mahkemesi iptal istemini on beş gün içinde kesin karara bağlar.
En çok sorulan: Başvuru süresinin yedi gün, Anayasa Mahkemesinin karar süresinin on beş gün olduğu ve ilgili milletvekiliyle birlikte bir diğer milletvekilinin de başvurabileceği sorulur.
Anayasadaki ifade: “Anayasa Mahkemesi, iptal istemini onbeş gün içerisinde kesin karara bağlar.”
Madde notu: Değişik: 23/7/1995-4121/10 md.
Madde 86Ödenek ve yolluklar
Milletvekillerinin ödenek, yolluk ve emeklilik işlemlerini kanuna bırakır. Ödeneğin aylık tutarı en yüksek Devlet memurunun aldığı miktarı, yolluk ise ödeneğin yarısını aşamaz. Milletvekilleri ve emeklileri T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilir; üyeliği sona erenler isterse bu ilgi devam eder. Emekli Sandığından bağlanan emekli aylığı, ödenek ve yolluk ödenmesi yüzünden kesilmez. Ödenek ve yollukların en çok üç aylığı önceden ödenebilir.
En çok sorulan: Ödeneğin üst sınırının en yüksek Devlet memurunun aylığı olması, yolluğun ödeneğin yarısını aşamaması ve en çok üç aylık peşin ödeme sorulur.
Anayasadaki ifade: “Ödeneğin aylık tutarı en yüksek Devlet memurunun almakta olduğu miktarı, yolluk da ödenek miktarının yarısını aşamaz.”
Anayasadaki ifade: “Ödenek ve yollukların en çok üç aylığı önceden ödenebilir.”
Madde notu: Değişik birinci cümle: 21/11/2001-4720/1 md.