ANAYASA · İKİNCİ KISIM · ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Anayasa madde 56–65: sağlık ve çevre, konut, gençlik ve spor, sosyal güvenlik, tarih ve kültür varlıkları, sanat

Kısa cevap: Anayasanın 56–65. maddeleri Devlete sosyal görevler yükler: herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir ve çevreyi korumak Devletin ve vatandaşların ödevidir (md. 56). Spor federasyonlarının yönetim ve disiplin kararlarına karşı yalnız zorunlu tahkime gidilir ve tahkim kurulu kararları kesindir (md. 59). Devlet bu iktisadi ve sosyal görevlerini mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir (md. 65).

İkinci Kısım · Üçüncü Bölüm · 10 madde (10 yürürlükte) · Kaynak: mevzuat.gov.tr · Son kontrol:

Bu sayfadaki maddeler

Madde 56–65: açıklamalı

Madde 56Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması

Herkese sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı tanır; çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek hem Devletin hem vatandaşların ödevidir. Devlet, herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesi için sağlık kuruluşlarını tek elden planlar ve hizmet vermelerini düzenler. Bu görevi kamu ve özel kesimdeki sağlık ve sosyal kurumlardan yararlanıp onları denetleyerek yerine getirir. Sağlık hizmetlerinin yaygınlaşması için kanunla genel sağlık sigortası kurulabilir.

En çok sorulan: Çevreyi korumanın Devletle birlikte vatandaşların da ödevi olduğu, sağlık kuruluşlarının tek elden planlanması ve genel sağlık sigortasının kanunla kurulabileceği sorulur.

Anayasadaki ifade: “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.”
Anayasadaki ifade: “Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir.”

Madde 57Konut hakkı

Konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri almayı Devlete görev olarak verir. Devlet bu tedbirleri şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde alır. Ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekler. Maddede iki ayrı görev vardır: planlama içinde konut ihtiyacını karşılayacak tedbir almak ve toplu konut teşebbüslerini desteklemek.

En çok sorulan: Toplu konut teşebbüslerinin Devletçe desteklenmesi ve planlamanın şehirlerin özellikleri ile çevre şartlarını gözetmesi sorulur.

Madde 58Gençliğin korunması

Devlete, istiklal ve Cumhuriyetin emanet edildiği gençlerin müspet ilmin ışığında, Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaçlayan görüşlere karşı yetişmesini ve gelişmesini sağlayıcı tedbirleri alma görevi verir. İkinci fıkraya göre Devlet gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korur.

En çok sorulan: Gençlerin korunacağı kötü alışkanlıklar listesi (alkol düşkünlüğü, uyuşturucu, suçluluk, kumar, cehalet) ve istiklal ile Cumhuriyetin gençlere emanet edildiği ifadesi sorulur.

Madde 59Sporun geliştirilmesi ve tahkim

Devlete her yaştaki Türk vatandaşının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alma, sporun kitlelere yayılmasını teşvik etme ve başarılı sporcuyu koruma görevi verir. Sonradan eklenen fıkraya göre spor federasyonlarının spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı yalnız zorunlu tahkim yoluna gidilebilir. Tahkim kurulu kararları kesindir; bunlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamaz.

En çok sorulan: Spor federasyonu kararlarına karşı yargı yolu yerine zorunlu tahkim ve tahkim kurulu kararlarının kesinliği sorulur.

Anayasadaki ifade: “Devlet başarılı sporcuyu korur.”
Anayasadaki ifade: “Tahkim kurulu kararları kesin olup bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamaz.”

Madde notu: Ek fıkra: 17/3/2011-6214/1 md.

Madde 60Sosyal güvenlik hakkı

Sosyal güvenliği herkesin hakkı olarak tanır. Devlet bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri almak ve teşkilatı kurmakla görevlidir. Madde hakkın sahibi olarak herkes der; yalnız vatandaşları ya da yalnız çalışanları saymaz. Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunacak gruplar bir sonraki maddede ayrıca sayılır.

En çok sorulan: Hakkın sahibinin herkes olduğu ve Devletin hem tedbir alma hem teşkilat kurma görevi sorulur.

Anayasadaki ifade: “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.”

Madde 61Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler

Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunacak grupları sayar. Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle malul ve gazileri korur ve onlara toplumda yaraşır bir hayat seviyesi sağlar. Sakatların korunması ve toplum hayatına uyumu için tedbir alır. Yaşlılar Devletçe korunur; onlara yapılacak Devlet yardımı ve diğer haklar kanunla düzenlenir. Korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için her türlü tedbiri alır; bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar ya da kurdurur.

En çok sorulan: Sayılan gruplar sorulur: şehitlerin dul ve yetimleri, malul ve gaziler, sakatlar, yaşlılar ve korunmaya muhtaç çocuklar.

Madde 62Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları

Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları için Devlete tedbir alma görevi verir. Tedbirlerin konuları tek tek sayılmıştır: aile birliğinin, çocuklarının eğitiminin, kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin sağlanması, anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı olunması. Madde sosyal güvenlik hakları başlığı altında yer alır.

En çok sorulan: Yurt dışında çalışan vatandaşlar için sayılan konular, özellikle aile birliği, çocukların eğitimi, anavatanla bağ ve yurda dönüşte yardım sorulur.

Madde 63Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması

Devlete tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlama ve bu amaçla destekleyici, teşvik edici tedbirler alma görevi verir. Bu varlıklardan özel mülkiyete konu olanlara getirilecek sınırlamalar, bu nedenle hak sahiplerine yapılacak yardımlar ve tanınacak muafiyetler kanunla düzenlenir. Yani özel mülkiyetteki bir varlık da sınırlamaya konu olabilir; sınırlama ve karşılığındaki yardım kanunla belirlenir.

En çok sorulan: Özel mülkiyetteki kültür ve tabiat varlıklarına getirilecek sınırlamalar ile hak sahiplerine yardım ve muafiyetlerin kanunla düzenlenmesi sorulur.

Madde 64Sanatın ve sanatçının korunması

Devlete sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı koruma görevi verir. Devlet sanat eserlerinin ve sanatçının korunması, değerlendirilmesi, desteklenmesi ve sanat sevgisinin yayılması için gereken tedbirleri alır. Madde korunan iki değer sayar, sanat eseri ve sanatçı; tedbirlerin amaçlarından biri de toplumda sanat sevgisinin yayılmasıdır.

En çok sorulan: Devletin sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı koruduğu, sanat sevgisinin yayılması için tedbir aldığı sorulur.

Anayasadaki ifade: “Devlet, sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur.”

Madde 65Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları

Devletin sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerinin sınırını çizer. Devlet bu görevleri, amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek ve mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir. Ölçü, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasanın Devlete verdiği görevlerin hepsi için geçerlidir. Madde 2001'de değiştirilmiştir.

En çok sorulan: Sosyal ve ekonomik görevlerin sınırı olarak mali kaynakların yeterliliği ölçüsü sorulur.

Anayasadaki ifade: “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”

Madde notu: Değişik: 3/10/2001-4709/22 md.

Sağlık, konut, gençlik, sosyal güvenlik ve kültür: sık sorulanlar

Anayasaya göre çevreyi korumak kimin ödevidir?

Anayasanın 56. maddesine göre çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek hem Devletin hem vatandaşların ödevidir. Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.

Dayanak: Anayasa md. 56

Spor federasyonlarının disiplin kararlarına karşı mahkemeye gidilebilir mi?

Hayır. Anayasanın 59. maddesine göre spor federasyonlarının spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabilir. Tahkim kurulu kararları kesindir ve bunlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamaz.

Dayanak: Anayasa md. 59

Devletin sosyal ve ekonomik görevlerinin sınırı nedir?

Anayasanın 65. maddesine göre Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.

Dayanak: Anayasa md. 65

Anayasa sosyal güvenlik bakımından kimleri özel olarak korur?

Anayasanın 61. maddesine göre Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimlerini, malul ve gazileri, sakatları, yaşlıları ve korunmaya muhtaç çocukları özel olarak korur; bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya kurdurur.

Dayanak: Anayasa md. 61

Anayasaya göre genel sağlık sigortası nasıl kurulabilir?

Anayasanın 56. maddesine göre sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi için kanunla genel sağlık sigortası kurulabilir.

Dayanak: Anayasa md. 56

Kaynak

Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir.

  • 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — mevzuat.gov.tr güncel birleştirilmiş metin ↗Erişim: 21 Kasım 2026
  • Kabul: 18/10/1982 · Yayım: 9/11/1982 tarihli ve 17863 Mükerrer sayılı Resmî Gazete
  • Kullanılan metnin tarihi: 6 Şubat 2025 · Metne işlenmiş son değişiklik: 6771 sayılı Kanun
  • Açıklamalar özettir; tırnak içindekiler Anayasa metnindeki ifadedir. Mülga maddeler tek satırla gösterilir. Anayasa metnine işlenemeyen hükümler (değişiklik kanunlarının kendi yürürlük ve oylama maddeleri) bu sayfalarda yer almaz.

Anayasa: diğer kısımlar

Rehberdeki diğer sayfalar