Madde 154Yargıtay
Yargıtay, adliye mahkemelerinin verdiği ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir; kanunla gösterilen bazı davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak da bakar. Üyelerini, birinci sınıf adli yargı hâkim ve savcıları arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulu üye tam sayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçer. Birinci Başkan, birinci başkanvekilleri ve daire başkanlarını Yargıtay Genel Kurulu dört yıl için seçer. Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekilini, Genel Kurulun belirlediği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı dört yıl için seçer.
En çok sorulan: Üyeleri Hâkimler ve Savcılar Kurulunun seçmesi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının beş aday arasından Cumhurbaşkanınca dört yıllığına seçilmesi sorulur.
Anayasadaki ifade: “Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirleyeceği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıl için seçilirler.”
İlgili: Konu anlatımı: yüksek mahkemeler ve HSK
Madde 155Danıştay
Danıştay, idari mahkemelerin verdiği ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir; bazı davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. Davaları görür, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirir, idari uyuşmazlıkları çözer. Üyelerin dörtte üçünü Hâkimler ve Savcılar Kurulu, dörtte birini Cumhurbaşkanı seçer; Başkan, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanları Genel Kurulca dört yıl için seçilir. 2017'de 6771 sayılı Kanunla kanun tasarılarını ve tüzük tasarılarını inceleme görevleri metinden çıkarıldı.
En çok sorulan: İmtiyaz sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşünce bildirmesi ve üyelerin dörtte üç / dörtte bir oranında seçilmesi sorulur.
Anayasadaki ifade: “kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirmek”
Madde notu: Değişik ikinci fıkra: 13/8/1999-4446/3 md.
Madde 156Askeri Yargıtay
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).
Madde 157Askeri Yüksek İdare Mahkemesi
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.).
Madde 158Uyuşmazlık Mahkemesi
Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer. Kuruluşu, üyelerinin nitelikleri ve seçimi ile işleyişi kanunla düzenlenir. Başkanlığını Anayasa Mahkemesinin kendi üyeleri arasından görevlendirdiği üye yapar. Diğer mahkemelerle Anayasa Mahkemesi arasında görev uyuşmazlığı çıkarsa Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır. 2017'de 6771 sayılı Kanunla "adli, idari ve askeri" ibaresi "adli ve idari" olarak değiştirildi.
En çok sorulan: Başkanın Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından görevlendirilmesi ve Anayasa Mahkemesiyle görev uyuşmazlığında onun kararının esas alınması sorulur.
Anayasadaki ifade: “Bu mahkemenin Başkanlığını Anayasa Mahkemesince, kendi üyeleri arasından görevlendirilen üye yapar.”
Madde 159Hakimler ve Savcılar Kurulu
Kurul on üç üyedir, iki daire halinde çalışır; Başkanı Adalet Bakanı, tabii üyesi Anayasa metnindeki ifadeyle Adalet Bakanlığı Müsteşarıdır. Dört üyeyi adli ve idari yargıdan Cumhurbaşkanı, yedi üyeyi Yargıtay ve Danıştay üyeleri, öğretim üyeleri ve avukatlar arasından TBMM seçer. TBMM seçiminde Karma Komisyon her üyelik için üç aday belirler; Komisyonda ve Genel Kurulda önce üçte iki, sonra beşte üç aranır, olmazsa ad çekilir. Üyeler dört yıl için seçilir, bir kez daha seçilebilir; seçim süre dolmadan önceki otuz gün içinde yapılır. Kurul hâkim ve savcıların mesleğe kabulü, ataması, yükselmesi, disiplin ve görevden uzaklaştırma işlerini yürütür; denetim ve soruşturmayı Kurul müfettişleri yapar. Meslekten çıkarma dışındaki kararlarına karşı yargı yolu kapalıdır. 2017'de 6771 sayılı Kanunla Kurulun adından "Yüksek" ibaresi çıkarıldı.
En çok sorulan: On üç üye, Başkanın Adalet Bakanı olması, Cumhurbaşkanının dört ve TBMM'nin yedi üye seçmesi, dört yıllık görev ve meslekten çıkarma dışındaki kararlara yargı yolunun kapalı olması sorulur.
Anayasadaki ifade: “Hâkimler ve Savcılar Kurulu onüç üyeden oluşur; iki daire halinde çalışır.”
Anayasadaki ifade: “Üyeler dört yıl için seçilir. Süresi biten üyeler bir kez daha seçilebilir.”
Anayasadaki ifade: “Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz.”
İlgili: Konu anlatımı: HSK ve yüksek mahkemeler
Madde notu: Değişik: 7/5/2010-5982/22 md.
Madde 160Sayıştay
Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler, sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar. Kesin hükümlere karşı ilgililer yazılı bildirimden itibaren on beş gün içinde bir kez karar düzeltilmesi isteyebilir; bu kararlar için idari yargıya başvurulamaz. Vergi ve benzeri malî yükümlülüklerde Danıştay ile çatışmada Danıştay kararı esas alınır. 2005'te eklenen fıkrayla mahallî idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi de Sayıştaya verildi.
En çok sorulan: TBMM adına denetim, on beş günlük tek seferlik karar düzeltme süresi, idari yargı yolunun kapalı olması ve vergi uyuşmazlığında Danıştay kararının esas alınması sorulur.
Anayasadaki ifade: “Sayıştayın kesin hükümleri hakkında ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz.”
Anayasadaki ifade: “Vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas alınır.”
Madde notu: Ek üçüncü fıkra: 29/10/2005-5428/2 md.