Bölme ve bölünebilme: bölme bağıntısı, kalan, bölünebilme kuralları, periyodik durumlar

Bölmeyi yapmadan kalanı bulmanın yolları: bölme bağıntısı, kalanlarla işlem, 2’den 11’e bölünebilme kuralları ve haftanın günü gibi tekrar eden durumlar.

7 durakTYT · KPSS
15 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 15tamamlanan etkinlik
1 sorubu konuda çözebileceğin
KAVRAM · BÖLME

Bölme bağıntısı: kalan neden bölenden küçüktür?

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTek ve çift sayılarla toplama, çarpma ve üs alma kuralları nelerdir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

2 ile tam bölünebilen tam sayılar çifttir (2k), bölünemeyenler tektir (2k + 1); 0 çift sayıdır. İki tek ya da iki çift sayının toplamı çift, bir tek ile bir çiftin toplamı tektir. Çarpımda çarpanlardan biri çiftse sonuç çift, hepsi tekse sonuç tektir.

Tek ve çift sayılar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bölme işleminde bölünen, bölen, bölüm ve kalan arasındaki ilişki nedir, kalan en çok kaç olabilir?

Kısa cevap: A sayısı B'ye bölündüğünde bölüm C, kalan K ise A = B · C + K'dir ve kalan 0 ≤ K < B koşulunu sağlar. Kalan bölenden küçük olmak zorundadır; yoksa bölüme bir daha eklenebilirdi. Bu yüzden B'ye bölmede kalan en çok B − 1 olur; kalan 0 ise A, B'ye tam bölünür.

27 öğrenciyi 5'erli gruplara ayırırsan 5 grup kurulur, 2 öğrenci açıkta kalır; 5 kişi daha açıkta kalsaydı onlarla da bir grup kurardın.

Bölme, bir çokluğu eşit gruplara ayırmaktır. Bölünen sayıya bölünen (A), grup büyüklüğüne bölen (B), kurulan grup sayısına bölüm (C), açıkta kalana kalan (K) denir. Gruplar ile açıkta kalanlar birleşince bölünen geri gelir: A = B · C + K. Bu eşitliğe bölme bağıntısı denir ve bölme sorularının hepsi bu tek satırla kurulur.

Bölen ile bölümün çarpımına kalan eklenince bölünen bulunur. Kalan her zaman bölenden küçüktür.Görsel: Sınav Defteri

Kalanın sınırı

Kalan neden bölenden küçük olmak zorunda? 27 ÷ 5'te kalanı 7 yazmak, açıkta kalan 7 öğrenciden bir grup daha kurulabilecekken kurulmadığını söylemek olur. Bu yüzden 0 ≤ K < B; 8'e bölmede kalan 0, 1, …, 7 değerlerinden biridir. Kalan 0 ise bölme tamdır ve “A, B'ye tam bölünür” denir. Bu sınır iki tür soruyu çözer: bölen ve bölüm sabitken en büyük bölünen için kalan en büyük (B − 1) alınır; kalan biliniyorsa en küçük bölen kalandan bir fazladır.

Çözümlü örnek

Bir bölme işleminde bölen 7, bölüm 12'dir. Kalan alabileceği en büyük değerde ise bölünen kaçtır?

  1. 7'ye bölmede kalan en çok 7 − 1 = 6'dır.
  2. Bağıntı: A = 7 · 12 + 6 = 90.

Cevap: 90

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bölen ve bölümün pozitif tam sayı olduğu bir bölmede bölen, bölümün 3 katının 2 fazlasıdır; kalan ise 13'tür. Bölünen en az kaç olabilir?

  1. Bölüme c de: bölen 3c + 2, bölünen (3c + 2) · c + 13.
  2. Kalan bölenden küçük olmalı: 3c + 2 > 13 → 3c > 11 → c en az 4.
  3. Bölünen c büyüdükçe büyür; en küçük c = 4 için bölen 14, bölünen 14 · 4 + 13 = 69. Kontrol: 69 ÷ 14 = 4, kalan 13.

Cevap: 69

✔ Doğru

  • Kalan için 0 ≤ K < B.
  • Kalan 0 ise sayı tam bölünür.
  • Bölen her zaman kalandan büyüktür.

✘ Sık yapılan hata

  • 7'ye bölmede kalanı 7 almak.
  • “Kalan < bölen” şartını bölüme uygulamak.
  • Bağıntıda kalanı eklemeyi unutmak (A = B · C).
Akılda kalsın: Kalan, kurulamayan son grubun eksik parçasıdır: bölen kadar olsaydı bir grup daha kurulurdu. Bu yüzden kalan en çok bölen − 1'dir. Her bölme sorusunu önce A = B · C + K diye yaz.
Sınavda

Nasıl sorulurBölen, bölüm ve kalan arasında bir ilişki verilir; bölünenin en az ya da en çok değeri sorulur. Önce bağıntıyı yaz, sonra “kalan < bölen” şartından harfin en küçük değerini bul.

TuzakKalanın bölene eşit olabileceğini sanmak ve bu şartı bölüm yerine bölene uygulamayı unutmaktır.

?Soru çöz

İki basamaklı bir doğal sayı 9'a bölündüğünde bölüm ile kalan eşit çıkıyor. Bu koşulu sağlayan en büyük sayı kaçtır?

✓ A. Bölüm = kalan = k ise sayı 9k + k = 10k; kalan 9'dan küçük olmalı, k en çok 8: 80. B 90, k = 9 alıp kalanın bölene eşit olamayacağını unutmaktan; C 89, bölüm 9 ve kalan 8 alıp eşitlik şartını atlamaktan; D 72, 9 · 8'i bulup kalanı eklemeyi unutmaktan çıkar.

▭Boşluk doldurma

Bir sayı 6'ya bölündüğünde bölüm 9, kalan 4 ise sayı 'dir. 6'ya bölmede kalan en çok olabilir.

58565450
KURAL · KALAN

Kalanlarla işlem: sayıyı bilmeden kalanı bulmak

KPSS / TYT Matematik · Bölme ve bölünebilme · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir sayının sağına veya soluna rakam yazılınca ya da bir basamağı değiştirilince sayı nasıl değişir?Bağlantılı konudan (Sayı basamakları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İki basamaklı x sayısının sağına a rakamı yazılırsa yeni sayı 10x + a, soluna yazılırsa 100a + x olur. Bir basamaktaki rakam k artırılırsa sayı, k ile o basamağın değerinin çarpımı kadar artar: yüzler basamağı 2 artarsa sayı 200, onlar basamağı 2 artarsa 20 artar.

Rakam ekleme ve basamak değiştirme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Toplamın ve çarpımın bir sayıya bölümünden kalan nasıl bulunur, art arda bölme soruları nasıl çözülür?

Kısa cevap: Bir toplamın, farkın ya da çarpımın bir sayıya bölümünden kalan, sayıların yerine kalanları kullanılarak bulunur; sonuç bölenden büyük çıkarsa bir kez daha bölünür. x'in 7 ile bölümünden kalan 5, y'ninki 4 ise x + y'nin kalanı 9'un kalanı olan 2, x · y'nin kalanı 20'nin kalanı olan 6'dır.

Bir sayının kendisini bilmeden onun hakkında kesin bir şey söyleyebilir misin? Kalanını biliyorsan evet.

x'in 7 ile bölümünden kalan 5 ise x = 7a + 5, y'ninki 4 ise y = 7b + 4 diye yazılır. Toplarsak x + y = 7(a + b) + 9 olur. 7'nin katı olan kısım kalanı etkilemez; geriye 9 kalır ve 9'un 7 ile bölümünden kalan 2'dir. Çarpımda da aynısı olur: 7'nin katlarını içeren bütün terimler düşer, yalnız 5 · 4 = 20 kalır, 20'nin kalanı 6'dır. Kısacası bölenin katları iz bırakmaz, sonucu kalanlar belirler.

kalan(x ± y) = kalan(k1 ± k2) kalan(x · y) = kalan(k1 · k2)k₁, k₂: x ve y'nin aynı sayıya bölümünden kalanlar. Sonuç negatifse bölen eklenir: 2 − 5 = −3 → −3 + 7 = 4.

Art arda bölme

Bir bölmenin bölümü başka bir sayıya bölünüyorsa iki bağıntı yazılır ve ikincisi birincinin içine konur. A'nın 5'e bölümünden bölüm B, kalan 3; B'nin 4'e bölümünden bölüm C, kalan 2 ise A = 5B + 3 ve B = 4C + 2 olur. Yerine koyunca A = 5(4C + 2) + 3 = 20C + 13; A'nın 20 ile bölümünden kalan 13'tür.

Çözümlü örnek

x'in 7 ile bölümünden kalan 5, y'nin 7 ile bölümünden kalan 4'tür. 3x + 2y'nin 7 ile bölümünden kalan kaçtır?

  1. x ve y yerine kalanları koy: 3 · 5 + 2 · 4 = 15 + 8 = 23.
  2. 23 bölenden büyük; bir kez daha böl: 23 = 7 · 3 + 2.

Cevap: 2

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A doğal sayısı 5'e bölündüğünde bölüm B, kalan 3'tür. B sayısı 4'e bölündüğünde bölüm C, kalan 2'dir. A'nın 20 ile bölümünden kalan ve 10 ile bölümünden kalan kaçtır?

  1. Bağıntılar: A = 5B + 3, B = 4C + 2.
  2. Yerine koy: A = 20C + 10 + 3 = 20C + 13. 13 < 20 olduğundan 20 ile kalan 13'tür.
  3. 20C, 10'un da katıdır; 13'ün 10 ile kalanı 3'tür.

Cevap: 13 ve 3

Her bölmenin bölümü bir sonrakinin bölünenidir. Bağıntıları en alttan yukarı yerine koyunca bölenler çarpılır: 5 · 4 = 20.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • Kalanlar toplamı 9 ise ve bölen 7 ise kalan 2'dir.
  • Çarpımda kalanlar çarpılır.
  • Farkta negatif çıkarsa bölen eklenir.

✘ Sık yapılan hata

  • Kalanlar toplamını (9) olduğu gibi kalan yazmak.
  • Çarpımın kalanı için kalanları toplamak.
  • Farkta −3 gibi negatif bir kalan bırakmak.
Akılda kalsın: Bölmede yalnız kalan iz bırakır: bölenin katları her işlemde yine bölenin katı olarak kalır. İşlemi kalanlarla yap, sonucu en sonda 0 ile bölen − 1 arasına getir.
Sınavda

Nasıl sorulur“x'in 9 ile bölümünden kalan 7'dir; x² + 2x'in 9 ile bölümünden kalan kaçtır?” ya da art arda verilen iki bölmeden, bölünenin başka bir sayıya bölümünden kalan sorulur.

TuzakKalanlarla yapılan işlemin sonucunu bölenden büyük ya da negatif bırakmaktır; son adımda sonucu 0 ile bölen − 1 arasına getir.

?Soru çöz

x doğal sayısının 9 ile bölümünden kalan 7'dir. x2 + 2x ifadesinin 9 ile bölümünden kalan kaçtır?

✓ C. x yerine kalanı koy: 7² + 2 · 7 = 49 + 14 = 63 = 9 · 7, kalan 0. A 4, yalnız x²'nin kalanını (49 → 4) alıp 2x'i unutmaktan; B 7, x'in kalanını sonuç sanmaktan; D 63, kalanlarla bulunan sonucu 9'a bölmeden bırakmaktan çıkar.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

A'nın 6'ya bölümünden bölüm B, kalan 5; B'nin 3'e bölümünden bölüm C, kalan 1'dir. A'nın 18 ile bölümünden kalan olur.

115617
KURAL · SON BASAMAKLAR

Son basamaklara bakan kurallar: 2, 4, 5, 8 ve 10

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBasamak değeri ile sayı değeri arasındaki fark nedir, bir sayı nasıl çözümlenir?Bağlantılı konudan (Sayı basamakları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir rakamın sayı değeri rakamın kendisidir; basamak değeri ise rakamın, bulunduğu basamağın değeriyle (1, 10, 100, 1 000 …) çarpımıdır. 4 572 sayısında 5'in sayı değeri 5, basamak değeri 500'dür. Sayıyı basamak değerlerinin toplamı olarak yazmaya çözümleme denir: ABCD = 1000A + 100B + 10C + D.

Basamak değeri ve çözümleme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

2, 4, 5, 8 ve 10 ile bölünebilme kuralları nelerdir?

Kısa cevap: Birler basamağı çift olan sayı 2 ile, 0 ya da 5 olan sayı 5 ile, 0 olan sayı 10 ile tam bölünür. Son iki basamağı 4'ün katı olan sayı 4 ile, son üç basamağı 8'in katı olan sayı 8 ile bölünür. Kalan da aynı basamaklardan bulunur: 4 ile bölümden kalan, son iki basamağın kalanıdır.

73 549 216'nın 8 ile bölünüp bölünmediğini anlamak için bütün sayıyı bölmen gerekmez; son üç rakama bakmak yeter.

Neden yalnız son basamaklar? Her sayı 10 · (…) + birler diye yazılabilir. 10, hem 2'nin hem 5'in katı olduğu için ilk parça 2, 5 ve 10 ile bölünür; geriye yalnız birler basamağı kalır. 100 = 4 · 25 olduğundan 100 · (…) + son iki basamak yazılınca 4 için son iki basamak yeter. 1 000 = 8 · 125 olduğundan 8 için son üç basamak yeter. Örnekte 216 = 8 · 27, yani sayı 8 ile tam bölünür.

2, 5, 10 → birler 4 → son iki basamak 8 → son üç basamakAynı basamaklar kalanı da verir: 3 457'nin 4 ile kalanı, 57'nin kalanı olan 1'dir.

Kalan sorularında da aynı basamaklara bakılır. 5 ile kalan için birler basamağı 5'ten büyükse 5 çıkarılır: …7'nin 5 ile kalanı 2'dir. 10 ile kalan birler basamağının kendisidir. 4 ve 8 için son iki ya da üç basamaklık sayı bölünür.

Çözümlü örnek

Beş basamaklı 7315B sayısı 4 ile tam bölünüyor ve 5 ile bölümünden kalan 1'dir. B kaçtır?

  1. 5 ile kalan 1 ise birler basamağı 1 ya da 6'dır.
  2. 4 için son iki basamak: 51 ya da 56. 51 = 4 · 12 + 3 bölünmez, 56 = 4 · 14 bölünür.

Cevap: B = 6

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Dört basamaklı 4A8B sayısının 10 ile bölümünden kalan 4'tür ve sayı 8 ile tam bölünmektedir. A'nın alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?

  1. 10 ile kalan 4 ise B = 4. 8 için son üç basamağa bak: A84.
  2. A = 0 için 84'ün 8 ile kalanı 4'tür, bölünmez. A = 1 için 184 = 8 · 23, bölünür.
  3. 100'ün 8 ile kalanı 4'tür; A bir arttıkça kalana 4 eklenir. Kalan 4, 0, 4, 0, … diye gider: A tekse sayı bölünür.
  4. A = 1, 3, 5, 7, 9 → toplam 25. (Kontrol: 984 = 8 · 123.)

Cevap: 25

Sayının geri kalanı 10'un, 100'ün ya da 1 000'in katıdır; bölen bunların böleniyse o kısım hep tam bölünür, kalanı yalnız renkli basamaklar belirler.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • 4 için son iki basamak: …16 → bölünür.
  • 8 için son üç basamak.
  • …7'nin 5 ile kalanı 2'dir.

✘ Sık yapılan hata

  • 4 için yalnız birlere bakmak: 34 biter 4 ile ama 4'e bölünmez.
  • 8 için son iki basamağa bakmak.
  • 5 ile kalanı birler basamağı sanmak (…7 → 7).
Akılda kalsın: Kaç basamağa bakacağını bölenin 10'un hangi kuvvetini böldüğü söyler: 2 ve 5 → 10 (bir basamak), 4 → 100 (iki basamak), 8 → 1 000 (üç basamak).
Sınavda

Nasıl sorulurBilinmeyen rakam içeren bir sayının bölünebildiği ya da kalanı verilir; rakamın alabileceği değerler sorulur. Birden çok koşul varsa önce seçeneği en çok daraltan koşulu (çoğu zaman 5 ya da 10) uygula.

Tuzak4 kuralında yalnız birler basamağına bakmaktır: 34'ün birler basamağı 4'tür ama 34, 4'e bölünmez.

⇄Bilgi eşleştirme kural ↔ bölen

?Soru çöz

Beş basamaklı 2357A sayısının 4 ile bölümünden kalan 3 olduğuna göre A'nın alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?

✓ D. 4 ile kalan son iki basamaktan bulunur: 7A'nın kalanı 3 olmalı; 71, 75, 79 sağlar, A = 1, 5, 9, toplam 15. A 10, yalnız birler basamağına bakıp A = 3 ve 7 almaktan; B 6, 79'u gözden kaçırıp 1 + 5 yazmaktan; C 3, değerlerin toplamı yerine kaç tane olduğunu yazmaktan çıkar.
KURAL · RAKAMLAR TOPLAMI

3 ve 9 ile bölünebilme: rakamlar toplamının sırrı

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaRakam ile sayı arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Rakam, sayıları yazmak için kullanılan 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ve 9 sembolleridir; onluk sistemde 10 rakam vardır. Sayı ise bir çokluğu ya da değeri belirten, rakamlarla yazılan ifadedir. Her rakam bir sayıdır ama her sayı bir rakam değildir.

Rakam ve sayı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

3 ve 9 ile bölünebilme kuralı nedir, rakamlar toplamı neden işe yarar?

Kısa cevap: Rakamları toplamı 3'ün katı olan sayı 3 ile, 9'un katı olan sayı 9 ile tam bölünür. Bir sayının 3 ya da 9 ile bölümünden kalan, rakamları toplamının 3 ya da 9 ile bölümünden kalana eşittir. Kuralın nedeni 10, 100, 1 000 gibi sayıların 9'a bölümünden kalanın hep 1 olmasıdır.

Bir sayının rakamlarının yerini istediğin gibi değiştir: 9'a bölümünden kalan hiç değişmez.

Üç basamaklı bir sayıyı çözümleyip biraz düzenleyelim: ABC = 100A + 10B + C = 99A + 9B + (A + B + C). İlk iki parça 9'un (dolayısıyla 3'ün de) katıdır; kalanı belirleyen tek şey rakamların toplamıdır. Bu yüzden 471 ile 714'ün 9'a bölümünden kalanları aynıdır: ikisinde de rakamlar toplamı 12, kalan 3.

kalan(n ÷ 9) = kalan(rakamlar toplamı ÷ 9) kalan(n ÷ 3) = kalan(rakamlar toplamı ÷ 3)Her 9 katı 3'ün de katıdır; tersi doğru değildir: 12, 3 ile bölünür ama 9 ile bölünmez.

Bilinmeyen rakam içeren sayılarda rakamlar toplamı bir aralıkta değişir; bu aralığa düşen 3 ya da 9 katlarının hepsi denenmelidir. Bir rakam en çok 9 olduğu için iki bilinmeyenin toplamı en çok 18'dir.

Çözümlü örnek

Dört basamaklı 52A7 sayısı 9 ile tam bölünüyorsa A kaçtır? Sayı yalnız 3 ile tam bölünseydi A hangi değerleri alabilirdi?

  1. Bilinen rakamların toplamı 5 + 2 + 7 = 14; 14 + A, 9'un katı olmalı: 14 + A = 18 → A = 4.
  2. 3 için 14 + A, 3'ün katı olmalı: 15, 18, 21 → A = 1, 4, 7.

Cevap: A = 4; 3 için A = 1, 4 ya da 7

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

1'den 50'ye kadar olan sayılar yan yana yazılarak 123456789101112…4950 sayısı elde ediliyor. Bu sayının 9 ile bölümünden kalan kaçtır?

  1. Büyük sayının rakamları toplamı, yazılan her sayının rakamları toplamlarının toplamıdır.
  2. Her sayı 9'a bölümünde kendi rakamları toplamıyla aynı kalanı verir. O hâlde aranan kalan, 1 + 2 + … + 50 toplamının kalanıdır.
  3. Temel kavramlar sayfasında gördüğümüz formülle 50 · 512 = 1 275; rakamları toplamı 1 + 2 + 7 + 5 = 15, 15'in 9 ile kalanı 6.

Cevap: 6

52A7: rakamlar toplamı 5 + 2 + A + 7 = 14 + A
ARakamlar toplamı3 ile9 ile
115bölünürbölünmez
418bölünürbölünür
721bölünürbölünmez
0, 2, 3, 5, 6, 8, 914, 16, 17, 19, 20, 22, 23bölünmezbölünmez

✔ Doğru

  • 9 ile bölünen her sayı 3 ile de bölünür.
  • Kalan, rakamlar toplamının kalanıdır.
  • Rakamların yeri değişince kalan değişmez.

✘ Sık yapılan hata

  • 3 ile bölünen her sayının 9 ile de bölündüğünü sanmak.
  • Rakamlar toplamını kalan sanmak (toplam 15 → kalan 6).
  • Yalnız ilk katı denemek, sonrakileri unutmak.
Akılda kalsın: 9 ile kalan için rakamları topla; toplam büyükse yine topla: 98 765 → 35 → 8. 3 ile kalan için aynı toplamı 3'e böl. Kuralın kaynağı tek cümle: 10'un 9'a bölümünden kalan 1'dir.
Sınavda

Nasıl sorulurBilinmeyen rakamlı bir sayının 3 ya da 9 ile bölündüğü verilir; rakamın alabileceği değerler ya da harflerin toplamının en büyük değeri sorulur.

TuzakRakamlar toplamının bir sonraki katını atlamaktır: 3A7B'de 10 + A + B yalnız 18 değil, 27 de olabilir; A + B 8 ya da 17'dir.

?Soru çöz

Dört basamaklı 3A7B sayısı 9 ile tam bölünüyor. A ile B'nin toplamı en çok kaç olabilir?

✓ B. 3 + 7 + A + B = 10 + A + B, 9'un katı olmalı: 18 ya da 27 → A + B = 8 ya da 17; en çok 17 (ör. 3 978). A 8, yalnız ilk katı (18) denemekten; C 18, A = B = 9 alıp koşulu kontrol etmemekten (10 + 18 = 28 bölünmez); D 26, rakamların en çok 9 olduğunu unutup 36'ya tamamlamaktan çıkar.

▭Boşluk doldurma

Dört basamaklı 62A4 sayısı 3 ile tam bölünüyorsa A en az , en çok olur.

09361

↕9 ile bölümünden kalana göre küçükten büyüğe sırala

  1. 2 222
  2. 731
  3. 4 005
  4. 6 060
  5. 1 000
KURAL · 11

11 ile bölünebilme: artı-eksi sırasıyla toplamak

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAB + BA ve AB − BA neye eşittir, sayı basamakları sorularında hangi kalıplar kullanılır?Bağlantılı konudan (Sayı basamakları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İki basamaklı AB ile rakamlarının yeri değişmiş BA'nın toplamı 11(A + B), farkı 9(A − B)'dir. Üç basamaklı ABC ile CBA'nın farkı 99(A − C)'dir; ortadaki rakam sadeleşir. Bu kalıplar çözümlemeden çıkar ve “kaç farklı sayı yazılabilir?” sorularını tek bir denkleme indirir.

AB + BA ve çözümleme kalıpları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

11 ile bölünebilme kuralı nedir, bir sayının 11 ile bölümünden kalan nasıl bulunur?

Kısa cevap: Bir sayının rakamları birler basamağından başlayarak sırayla +, −, +, − işaretleriyle toplanır. Bu toplam 0 ya da 11'in katıysa sayı 11 ile tam bölünür; değilse 11 ile bölümünden kalan, bu toplamın 11 ile bölümünden kalandır. Toplam negatif çıkarsa 11'in katları eklenerek kalan bulunur.

2 + 9 = 11 olsa da 29, 11 ile bölünmez; 11 için rakamları düz toplamak işe yaramaz.

3 ve 9 kuralı, 10'un 9'a bölümünden kalanın 1 olmasından geliyordu. 11 için durum farklıdır: 10 = 11 − 1, yani 10, 11'e göre “−1 gibi” davranır. 100 = 99 + 1 “+1 gibi”, 1 000 = 1 001 − 1 yine “−1 gibi” davranır. Bu yüzden basamakların katkısı sırayla artı ve eksi olur ve sağdan başlayan işaretli toplam kalanı verir.

Birler basamağı +, onlar −, yüzler +, binler − alır. Toplam negatifse 11'in bir katı eklenerek kalan 0–10 arasına getirilir.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

7 291 sayısının 11 ile bölümünden kalan kaçtır?

  1. Sağdan işaretli toplam: 1 − 9 + 2 − 7 = −13.
  2. Negatif; 22 ekle: −13 + 22 = 9. Kontrol: 11 · 662 = 7 282, 7 291 − 7 282 = 9.

Cevap: 9

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Dört basamaklı 5A2A sayısı 11 ile tam bölünüyorsa A kaçtır?

  1. Sağdan: A − 2 + A − 5 = 2A − 7.
  2. Bu toplam 0, 11 ya da −11 olabilir (A bir rakam olduğu için 2A − 7, −7 ile 11 arasındadır).
  3. 2A − 7 = 0 tam sayı vermez; 2A − 7 = 11 → A = 9. Kontrol: 5 929 = 11 · 539.

Cevap: 9

✔ Doğru

  • İşaretler birler basamağından + ile başlar.
  • Toplam −13 ise kalan −13 + 22 = 9.
  • Toplam 0 ise sayı tam bölünür.

✘ Sık yapılan hata

  • Rakamları düz toplamak (3 ve 9 kuralı gibi).
  • Soldan başlamak: basamak sayısı çiftse işaretler ters döner.
  • Negatif toplamı kalan diye yazmak.
Akılda kalsın: 11 kuralı bir zıplama kuralıdır: sağdan başla, bir ekle, bir çıkar. Kural, 10'un 11'in bir eksiği olmasından gelir.
Sınavda

Nasıl sorulurÇoğu zaman başka bir kuralla birlikte gelir: “AB4 sayısı 4'e, ABA sayısı 11'e bölünüyorsa …” gibi iki koşul verilir. Önce seçeneği en çok daraltan koşulu uygula, sonra 11'i dene.

Tuzakİşaretlere soldan başlamaktır; basamak sayısı çiftse bu, toplamın işaretini tersine çevirir ve kalanı yanlış verir.

?Soru çöz

Altı basamaklı 3A5182 sayısının 11 ile bölümünden kalan 6 olduğuna göre A kaçtır?

✓ A. Sağdan +, −, +, −: 2 − 8 + 1 − 5 + A − 3 = A − 13; A − 13'ün 11 ile kalanı 6 ise A = 8 (8 − 13 = −5, −5 + 11 = 6). B 7, işaretlere soldan başlamaktan; C 9, rakamları düz toplamaktan (3 ve 9 kuralı gibi); D 6, kalanı doğrudan A sanmaktan çıkar.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

8 251 sayısının rakamlarının sağdan işaretli toplamı , 11 ile bölümünden kalan olur.

−10110165
KURAL · BİRLEŞİK

Birleşik bölünebilme: 36 ile bölünmek için 4 ve 9

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAsal sayı nedir, 1 asal mıdır, aralarında asal sayılar ne demektir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Asal sayı, 1'den büyük olup 1 ve kendisinden başka pozitif böleni olmayan doğal sayıdır: 2, 3, 5, 7, 11, … En küçük asal sayı 2'dir ve 2 tek çift asal sayıdır; 1 asal değildir. 1'den başka pozitif ortak böleni olmayan sayılara aralarında asal sayılar denir; bu sayıların kendileri asal olmak zorunda değildir (8 ile 15 gibi).

Asal sayılar, aralarında asal

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

6, 12, 15, 18, 36 ve 45 ile bölünebilme nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: 6, 12, 15, 18, 36, 45 ya da 72 ile bölünebilmeyi anlamak için bölen aralarında asal iki çarpana ayrılır ve iki kural birlikte uygulanır: 6 = 2 · 3, 12 = 3 · 4, 15 = 3 · 5, 18 = 2 · 9, 36 = 4 · 9, 45 = 5 · 9, 72 = 8 · 9. Çarpanlar aralarında asal olmalıdır; 12, 2 · 6 diye ayrılmaz.

18 hem 2'ye hem 6'ya bölünür ama 12'ye bölünmez; 12 ile bölünebilmeyi “2 ve 6” diye sınamak bu yüzden yanıltır.

Aralarında asal sayıları temel kavramlar sayfasında görmüştük: ortak bölenleri yalnız 1 olan sayılar. Bir sayı aralarında asal iki sayının her birine bölünüyorsa onların çarpımına da bölünür. 3'e ve 4'e bölünen bir sayı 12'ye bölünür, çünkü 3 ile 4'ün ortak çarpanı yoktur ve ikisi de sayının içinde ayrı ayrı bulunmak zorundadır. 2 ile 6 ise 2'yi paylaşır; 18 bu yüzden ikisine de bölünür ama 12'ye bölünmez.

Birleşik bölenler: hangi iki kural?
BölenAyrılışBakılacaklar
62 · 3birler çift + rakamlar toplamı 3'ün katı
123 · 4son iki basamak 4'ün katı + rakamlar toplamı 3'ün katı
153 · 5birler 0 ya da 5 + rakamlar toplamı 3'ün katı
182 · 9birler çift + rakamlar toplamı 9'un katı
364 · 9son iki basamak 4'ün katı + rakamlar toplamı 9'un katı
455 · 9birler 0 ya da 5 + rakamlar toplamı 9'un katı
728 · 9son üç basamak 8'in katı + rakamlar toplamı 9'un katı

Uygulama sırası önemlidir: önce son basamak kuralını uygula, çünkü birler basamağına birkaç seçenek bırakır (5 için 0 ya da 5). Sonra her seçenek için ayrı bir dal açıp rakamlar toplamı kuralını uygula. Dallardan birini unutmak, bu sorulardaki en yaygın hatadır.

Çözümlü örnek

Dört basamaklı 4A3B sayısı 15 ile tam bölünüyorsa A en çok kaçtır?

  1. 15 = 3 · 5. Önce 5: B = 0 ya da B = 5.
  2. B = 0 dalı: 4 + A + 3 = 7 + A, 3'ün katı → A = 2, 5, 8.
  3. B = 5 dalı: 12 + A, 3'ün katı → A = 0, 3, 6, 9.
  4. A'nın en büyük değeri 9 (sayı 4 935 = 15 · 329).

Cevap: 9

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Rakamları birbirinden farklı beş basamaklı 72A4B sayısı 36 ile tam bölünüyorsa A + B en çok kaçtır?

  1. 36 = 4 · 9. Önce 4: son iki basamak 4B 4'ün katı → B = 0, 4, 8. Rakamlar farklı olduğundan B ≠ 4.
  2. 9: 7 + 2 + A + 4 + B = 13 + A + B, 9'un katı → A + B = 5 ya da 14.
  3. B = 0 → A = 5 (72 540). B = 8 → A = 6 (72 648); ikisi de farklı rakamlı.
  4. En büyük A + B = 6 + 8 = 14. Kontrol: 72 648 = 36 · 2 018.

Cevap: 14

✔ Doğru

  • 12 = 3 · 4 (aralarında asal).
  • Önce son basamak kuralı, sonra rakamlar toplamı.
  • Her B değeri için ayrı dal.

✘ Sık yapılan hata

  • 12 için 2 ve 6'ya bakmak.
  • B'nin bir değerini bulup öbür dalı unutmak.
  • 36 için 6 ve 6 ya da 3 ve 12 seçmek.
Akılda kalsın: Birleşik bölende formül: aralarında asal iki parça, iki kural. Parçalardan biri genellikle “son basamak”, öteki “rakamlar toplamı” kuralıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurİki bilinmeyen rakamlı bir sayının 15, 36 ya da 45 ile bölündüğü verilir; bir harfin alabileceği değerler ya da harflerin toplamının en büyük değeri sorulur.

TuzakSon basamak kuralının verdiği iki seçenekten (B = 0 ya da 5) yalnız birini incelemektir; her dalı ayrı ayrı bitir.

⇄Bilgi eşleştirme aralarında asal çarpanlar

?Soru çöz

Dört basamaklı 3A2B sayısı 45 ile tam bölünebildiğine göre A'nın alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?

✓ C. 45 = 5 · 9. B = 0 dalı: 5 + A = 9 → A = 4; B = 5 dalı: 10 + A = 18 → A = 8. Toplam 12. A 4, yalnız B = 0 dalını incelemekten; B 8, yalnız B = 5 dalını incelemekten; D 27, 9 yerine 3 kuralını uygulayıp altı değeri (1, 4, 7, 2, 5, 8) toplamaktan çıkar.
PROBLEM · PERİYOT

Periyodik durumlar: 100 gün sonra hangi gün?

KPSS / TYT Matematik · Bölme ve bölünebilme · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBölme işleminde bölünen, bölen, bölüm ve kalan arasındaki ilişki nedir, kalan en çok kaç olabilir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

A sayısı B'ye bölündüğünde bölüm C, kalan K ise A = B · C + K'dir ve kalan 0 ≤ K < B koşulunu sağlar. Kalan bölenden küçük olmak zorundadır; yoksa bölüme bir daha eklenebilirdi. Bu yüzden B'ye bölmede kalan en çok B − 1 olur; kalan 0 ise A, B'ye tam bölünür.

Bölme bağıntısı ve kalan

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

100 gün sonra hangi gün olur, periyodik problemler nasıl çözülür?

Kısa cevap: Düzenli aralıklarla tekrar eden durumlarda (haftanın günleri 7, günün saatleri 24) geçen süre periyoda bölünür. Bölüm tam turları gösterir ve sonucu değiştirmez; kalan, başlangıçtan kaç adım ilerleneceğini söyler. Örneğin bugün salıysa 100 = 7 · 14 + 2 olduğundan 100 gün sonra haftanın perşembe günüdür.

Takvim bir çemberdir: 7 gün sonra hep aynı güne dönersin.

Kendini sabit aralıklarla tekrar eden bir duruma periyodik, tekrar aralığına periyot denir. Haftanın periyodu 7 gün, saatin 24 saat, dört renkle yanıp sönen bir lambanın 4 adımdır. Böyle bir durumda uzak bir anı bulmak için tek tek saymak gerekmez: geçen süre periyoda bölünür. Her tam tur başlangıca geri döndürdüğü için bölüm önemsizdir, kalan önemlidir.

Tam turlar başlangıç gününe geri döndürür; yalnız kalan kadar ilerlenir.Görsel: Sınav Defteri

Kalan 0 ne demek?

“n gün sonra” sorusunda kalan 0 ise aynı güne dönülmüştür. “Dizinin n. elemanı” sorusunda ise sayım 1'den başladığı için kalan 0, periyodun son elemanı demektir: kırmızı, sarı, yeşil diye tekrar eden bir dizide 3., 6., 9. elemanlar yeşildir. İki ayrı periyodun ilk kez aynı ana denk geldiği anı EBOB ve EKOK sayfasında, bir sayının kuvvetlerindeki son rakam döngüsünü üslü sayılar sayfasında göreceğiz.

Çözümlü örnek

Bir yılın 1 Mart günü cuma ise aynı yılın 15 Haziran günü haftanın hangi günüdür?

  1. 1 Mart'tan sonraki günleri say: Mart'ın kalanı 30 gün, Nisan 30, Mayıs 31, Haziran'dan 15 gün: 30 + 30 + 31 + 15 = 106.
  2. 106 = 7 · 15 + 1; 15 tam hafta günü değiştirmez.
  3. Cumadan 1 gün ileri: cumartesi.

Cevap: cumartesi

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir ışık kırmızı, sarı, yeşil, mavi, mor renklerinde sırayla birer saniye yanıyor ve bu sıra hiç değişmeden tekrar ediyor. İlk saniyede kırmızı yandığına göre 2 025. saniyede hangi renk yanar?

  1. Periyot 5 saniye: 2 025 = 5 · 405 + 0.
  2. Kalan 0: sayım 1'den başladığı için 2 025. saniye bir turun son saniyesidir.
  3. Her turun son rengi mor.

Cevap: mor

✔ Doğru

  • “n gün sonra”da kalan 0 → aynı gün.
  • “n. eleman”da kalan 0 → periyodun son elemanı.
  • Bölüm (tam tur) sonucu değiştirmez.

✘ Sık yapılan hata

  • Bugünü de sayıp bir gün geride kalmak.
  • Dizide kalan 0'ı ilk eleman sanmak.
  • Kalan yerine bölümü kullanmak.
Akılda kalsın: Periyodik soruda iki soru sor: periyot kaç? ve sayım nereden başlıyor? Gerisi tek bir bölme: tam turları at, kalan kadar ilerle.
Sınavda

Nasıl sorulur“Bugün … ise 250 gün sonra hangi gün?”, bir dizide 2 025. terimin ne olduğu ya da iki ayrı periyodun ilk kez aynı güne denk geldiği gün sorulur.

TuzakBaşlangıç gününü de saymak ve kalan 0'ı yanlış yorumlamaktır.

Sınavda işaretleKPSS'de “a ≡ b (mod m)” gösterimi “a'nın m ile bölümünden kalan b” demektir; TYT'de aynı şey “kalan” sözcüğüyle sorulur.

?Soru çöz

Bugün günlerden çarşambadır. 250 gün sonra haftanın hangi günü olur?

✓ D. 250 = 7 · 35 + 5; 35 tam hafta günü değiştirmez, çarşambadan 5 gün ileri: pazartesi. A pazar, bugünü de sayıp 4 gün ilerlemekten; B cuma, kalanı geriye doğru saymaktan; C çarşamba, kalanı yok sayıp yalnız tam haftaları (bölümü) dikkate almaktan çıkar.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

Saat şu an 14.00. 75 saatin içinde tam gün vardır ve 75 saat sonra saat olur.

31711489

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

x ve y tam sayılar ve x · y = −12 olduğuna göre x + y toplamı en az kaçtır?

✓ B. Çarpım negatif, sayılar ters işaretli; toplamın en küçük olması için negatifin mutlak değeri en büyük seçilir: (−12, 1) → −11. A −13, (−12, −1) alınırsa çıkar ama çarpım +12 olur; C −4 (−6, 2) çiftinden, D −1 (−4, 3) çiftinden gelir, ikisi de −11'den büyüktür.Kaynak: Temel kavramlar · Tuzaklar ve soru kalıpları

?Soru 2

Üç basamaklı bir sayının yüzler basamağındaki rakam 3 artırılır, birler basamağındaki rakam 5 azaltılırsa sayı nasıl değişir?

✓ C. Yüzlerdeki +3, sayıyı 300 artırır; birlerdeki −5, 5 azaltır: 300 − 5 = 295 artar. A 2 azalır, rakamları basamak değeri olmadan toplamaktan (3 − 5); B 250 artar, birlerdeki azalışı onlar basamağındaymış gibi 50 almaktan; D 305 artar, azalışı artış gibi eklemekten çıkar.Kaynak: Sayı basamakları · Rakam ekleme ve basamak değiştirme

?Soru 3

Rakamları birbirinden farklı ve rakamları toplamı 19 olan üç basamaklı en küçük sayı kaçtır?

✓ B. Sağdan doldur: birler 9, onlar 9 olamaz (farklı), 8; kalan 19 − 17 = 2 sola: 289. A 199, farklılık şartını unutmaktan; C 298, 9'u birler yerine onlar basamağına koymaktan, sayı büyür; D 982, en küçük yerine en büyük sayıyı yazmaktan çıkar.Kaynak: Sayı basamakları · Rakam koşullu en büyük–en küçük

?Soru 4

8!6! işleminin sonucu kaçtır?

✓ A. 8! = 8 · 7 · 6! olduğundan sonuç 8 · 7 = 56'dır. B 64, 8 · 7 yerine 8 · 8 alınırsa çıkar; C 72 = 9 · 8, bir adım yukarıdan, 9!/7!'nin sonucudur; D 90 = 10 · 9, 10!/8!'in sonucudur.Kaynak: Temel kavramlar · Faktöriyel

?Soru 5

AB ve BA iki basamaklı doğal sayılardır. AB + BA = 132 olduğuna göre kaç farklı AB sayısı yazılabilir?

✓ B. 11(A + B) = 132'den A + B = 12; A ve B en az 1: 39, 48, 57, 66, 75, 84, 93 → 7 sayı. A 6, 66'yı “rakamlar farklı olmalı” sanıp atmaktan; C 8, A'yı 2'den başlatıp B ≤ 9 sınırını unutmaktan (2 + 10); D 12, A + B toplamını sayı adedi sanmaktan çıkar.Kaynak: Sayı basamakları · AB + BA ve çözümleme kalıpları

?Soru 6

A ve B sıfırdan farklı rakamlardır. Dört basamaklı 3A5B sayısında A'nın basamak değeri, B'nin basamak değerinin 40 katı olduğuna göre bu sayı kaçtır?

✓ D. 100A = 40B'den 5A = 2B; rakam olarak yalnız A = 2, B = 5 sağlar: 3 255. A 3 552, 5A = 2B'de katsayıları cevap sanıp A = 5, B = 2 yazmaktan; B 3 451, B'yi onlar basamağında sanıp 100A = 400B kurmaktan; C 3 050, A = B = 0 da denklemi sağlar ama “sıfırdan farklı” şartını atlamaktan çıkar.Kaynak: Sayı basamakları · Basamak değeri ve çözümleme

?Soru 7

Bir kitabın sayfalarını 1'den başlayarak numaralandırmak için 492 rakam kullanılmıştır. Bu kitap kaç sayfadır?

✓ D. 1–99 için 189 rakam; kalan 492 − 189 = 303 rakam, üç basamaklı 101 sayfa eder; 99 + 101 = 200. A 164, bütün sayfaları üç rakamlı sayıp 492 ÷ 3 yapmaktan; B 201, 101 sayfayı 100'e eklemekten (100 de bu sayfalardan biri); C 101, yalnız üç basamaklı sayfa adedini cevap sanmaktan çıkar.Kaynak: Sayı basamakları · Rakam sayma, sayfa numarası

?Soru 8

Ardışık üç tek sayının toplamı 75 olduğuna göre bu sayıların en büyüğü kaçtır?

✓ D. Ortadaki sayı 75 ÷ 3 = 25; sayılar 23, 25, 27, en büyüğü 27. A 21, ardışık tek sayılar arası fark 2 yerine 4 alınıp (x, x + 4, x + 8) en küçük yazılırsa çıkar; B 23 en küçük sayıdır; C 25 ortadaki sayıdır.Kaynak: Temel kavramlar · Ardışık sayılar ve toplamlar

?Soru 9

a · b < 0 ve a · c > 0 olduğuna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ D. a ile b ters, a ile c aynı işaretli; o hâlde b ile c ters işaretlidir, b · c < 0. A ve B, a'nın işaretini pozitif varsaymaktan doğar, a negatif de olabilir; C'de a · b · c = (a · b) · c ve c'nin işareti belli olmadığından sonuç belirsizdir.Kaynak: Temel kavramlar · Pozitif ve negatif sayılar

?Soru 10

x tek, y çift tam sayılar olduğuna göre aşağıdakilerden hangisi daima çift sayıdır?

✓ A. x + y tektir, y çift; tek · çift = çift. B'de x · y çift bulunup sondaki + x unutulursa çift sanılır: çift + tek = tek; C'de x² çift sanılırsa yanılır, x² tek, tek + çift = tek; D'de y³'ün çiftliği yeter sanılır, tek + çift = tek.Kaynak: Temel kavramlar · Tek ve çift sayılar
1
Daha fazla soru çözmek ister misin?Bölme ve bölünebilme konusundan 1 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →