Bölme bağıntısı: kalan neden bölenden küçüktür?
MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTek ve çift sayılarla toplama, çarpma ve üs alma kuralları nelerdir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
2 ile tam bölünebilen tam sayılar çifttir (2k), bölünemeyenler tektir (2k + 1); 0 çift sayıdır. İki tek ya da iki çift sayının toplamı çift, bir tek ile bir çiftin toplamı tektir. Çarpımda çarpanlardan biri çiftse sonuç çift, hepsi tekse sonuç tektir.
✎Konu anlatımı
Bölme işleminde bölünen, bölen, bölüm ve kalan arasındaki ilişki nedir, kalan en çok kaç olabilir?
Kısa cevap: A sayısı B'ye bölündüğünde bölüm C, kalan K ise A = B · C + K'dir ve kalan 0 ≤ K < B koşulunu sağlar. Kalan bölenden küçük olmak zorundadır; yoksa bölüme bir daha eklenebilirdi. Bu yüzden B'ye bölmede kalan en çok B − 1 olur; kalan 0 ise A, B'ye tam bölünür.27 öğrenciyi 5'erli gruplara ayırırsan 5 grup kurulur, 2 öğrenci açıkta kalır; 5 kişi daha açıkta kalsaydı onlarla da bir grup kurardın.
Bölme, bir çokluğu eşit gruplara ayırmaktır. Bölünen sayıya bölünen (A), grup büyüklüğüne bölen (B), kurulan grup sayısına bölüm (C), açıkta kalana kalan (K) denir. Gruplar ile açıkta kalanlar birleşince bölünen geri gelir: A = B · C + K. Bu eşitliğe bölme bağıntısı denir ve bölme sorularının hepsi bu tek satırla kurulur.
Kalanın sınırı
Kalan neden bölenden küçük olmak zorunda? 27 ÷ 5'te kalanı 7 yazmak, açıkta kalan 7 öğrenciden bir grup daha kurulabilecekken kurulmadığını söylemek olur. Bu yüzden 0 ≤ K < B; 8'e bölmede kalan 0, 1, …, 7 değerlerinden biridir. Kalan 0 ise bölme tamdır ve “A, B'ye tam bölünür” denir. Bu sınır iki tür soruyu çözer: bölen ve bölüm sabitken en büyük bölünen için kalan en büyük (B − 1) alınır; kalan biliniyorsa en küçük bölen kalandan bir fazladır.
Bir bölme işleminde bölen 7, bölüm 12'dir. Kalan alabileceği en büyük değerde ise bölünen kaçtır?
- 7'ye bölmede kalan en çok 7 − 1 = 6'dır.
- Bağıntı: A = 7 · 12 + 6 = 90.
Cevap: 90
Bölen ve bölümün pozitif tam sayı olduğu bir bölmede bölen, bölümün 3 katının 2 fazlasıdır; kalan ise 13'tür. Bölünen en az kaç olabilir?
- Bölüme c de: bölen 3c + 2, bölünen (3c + 2) · c + 13.
- Kalan bölenden küçük olmalı: 3c + 2 > 13 → 3c > 11 → c en az 4.
- Bölünen c büyüdükçe büyür; en küçük c = 4 için bölen 14, bölünen 14 · 4 + 13 = 69. Kontrol: 69 ÷ 14 = 4, kalan 13.
Cevap: 69
✔ Doğru
- Kalan için 0 ≤ K < B.
- Kalan 0 ise sayı tam bölünür.
- Bölen her zaman kalandan büyüktür.
✘ Sık yapılan hata
- 7'ye bölmede kalanı 7 almak.
- “Kalan < bölen” şartını bölüme uygulamak.
- Bağıntıda kalanı eklemeyi unutmak (A = B · C).
Nasıl sorulurBölen, bölüm ve kalan arasında bir ilişki verilir; bölünenin en az ya da en çok değeri sorulur. Önce bağıntıyı yaz, sonra “kalan < bölen” şartından harfin en küçük değerini bul.
TuzakKalanın bölene eşit olabileceğini sanmak ve bu şartı bölüm yerine bölene uygulamayı unutmaktır.
?Soru çöz
İki basamaklı bir doğal sayı 9'a bölündüğünde bölüm ile kalan eşit çıkıyor. Bu koşulu sağlayan en büyük sayı kaçtır?
▭Boşluk doldurma
Bir sayı 6'ya bölündüğünde bölüm 9, kalan 4 ise sayı 'dir. 6'ya bölmede kalan en çok olabilir.