Asal çarpanlara ayırma: sayının parmak izi
MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAsal sayı nedir, 1 asal mıdır, aralarında asal sayılar ne demektir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Asal sayı, 1'den büyük olup 1 ve kendisinden başka pozitif böleni olmayan doğal sayıdır: 2, 3, 5, 7, 11, … En küçük asal sayı 2'dir ve 2 tek çift asal sayıdır; 1 asal değildir. 1'den başka pozitif ortak böleni olmayan sayılara aralarında asal sayılar denir; bu sayıların kendileri asal olmak zorunda değildir (8 ile 15 gibi).
✎Konu anlatımı
Bir sayı asal çarpanlarına nasıl ayrılır, tam kare ve tam küp yapma soruları nasıl çözülür?
Kısa cevap: Asal çarpanlara ayırma, bir sayıyı asal sayıların çarpımı olarak yazmaktır: 360 = 2³ · 3² · 5. Sayı en küçük asal bölenine art arda bölünür, 1'e inince durulur. 1'den büyük her doğal sayının asal çarpanlara ayrılışı tektir; bölen sayısı, EBOB, EKOK, tam kare ve tam küp soruları bu yazılıştan çözülür.Her insanın parmak izi tektir; her doğal sayının da asal çarpanlara ayrılmış hâli.
Asal sayıların sayıların “atomları” olduğunu temel kavramlar sayfasında görmüştük: 1'den büyük her doğal sayı ya asaldır ya da asal sayıların çarpımıdır ve bu çarpım, sıralama dışında tek bir biçimde yazılır. Bu yüzden bir sayının asal çarpanlara ayrılmış hâli onun kimlik kartı gibidir; bölenleri, katları, kare ya da küp olup olmadığı bu karttan okunur.
Bölme merdiveni
En pratik yol bölme merdivenidir: sayıyı bölen en küçük asal sayıyı sağa yaz, bölümü alta geçir ve 1'e inene kadar devam et. Sağ sütundaki sayılar asal çarpanlardır; aynı asal kaç kez yazıldıysa üssü odur.
Tam kare ve tam küp
Bir sayı, asal çarpanlarının bütün üsleri çift ise tam karedir (36 = 2² · 3²), bütün üsleri 3'ün katı ise tam küptür (216 = 2³ · 3³). “Hangi en küçük sayıyla çarpılırsa tam kare olur?” sorusunda eksik üsler tamamlanır; tek kalan her asaldan bir tane daha gerekir.
600 sayısı 2a · 3b · 5c biçiminde yazılıyor. a + b + c kaçtır?
- Merdiven: 600 → 300 → 150 → 75 (üç kez 2), 75 → 25 (bir kez 3), 25 → 5 → 1 (iki kez 5).
- 600 = 23 · 3 · 52 → 3 + 1 + 2 = 6.
Cevap: 6
540 · n çarpımı bir tam sayının karesi olduğuna göre n en az kaçtır?
- 540 = 22 · 33 · 5.
- Tam kare için üsler çift olmalı: 2² tamam, 3³ bir 3 daha, 5¹ bir 5 daha ister.
- n = 3 · 5 = 15. Kontrol: 540 · 15 = 8 100 = 902.
Cevap: 15
✔ Doğru
- 360 = 2³ · 3² · 5 (yalnız asallar).
- Tam kare: bütün üsler çift.
- Tam küp: bütün üsler 3'ün katı.
✘ Sık yapılan hata
- Merdivende asal olmayan sayıya bölmek: 360 = 4 · 90 …
- Tam kare için yalnız bir asalın üssünü tamamlamak.
- Tam küp sorusunu tam kare gibi çözmek.
Nasıl sorulurDoğrudan “a + b + c kaçtır?” biçiminde ya da “72 · a = b² ise a en az kaç?” gibi tam kare, tam küp kalıbında gelir. KPSS bunu yaş, para gibi bir bağlama gömebilir.
TuzakTam kare ile tam küpü karıştırmak ve eksik üsleri tamamlarken asallardan birini unutmaktır.
?Soru çöz
n pozitif tam sayıdır. 48 · n çarpımı bir tam sayının küpü olduğuna göre n en az kaçtır?
▭Sen çöz örnekle aynı yapı
252 sayısı 2a · 3b · 7c biçiminde yazılırsa a = ve a + b + c = olur.