EBOB ve EKOK: asal çarpanlara ayırma, bölen sayısı, ortak bölen ve ortak kat

Sayıyı asal çarpanlarına ayırmak EBOB ve EKOK’un anahtarıdır. Bölen sayısını, en büyük ortak böleni ve en küçük ortak katı bulup “en az kaç”, “en çok kaç” problemlerine uyguluyoruz.

6 durakTYT · KPSS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
2 sorubu konuda çözebileceğin
YÖNTEM · ASAL ÇARPANLAR

Asal çarpanlara ayırma: sayının parmak izi

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAsal sayı nedir, 1 asal mıdır, aralarında asal sayılar ne demektir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Asal sayı, 1'den büyük olup 1 ve kendisinden başka pozitif böleni olmayan doğal sayıdır: 2, 3, 5, 7, 11, … En küçük asal sayı 2'dir ve 2 tek çift asal sayıdır; 1 asal değildir. 1'den başka pozitif ortak böleni olmayan sayılara aralarında asal sayılar denir; bu sayıların kendileri asal olmak zorunda değildir (8 ile 15 gibi).

Asal sayılar, aralarında asal

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir sayı asal çarpanlarına nasıl ayrılır, tam kare ve tam küp yapma soruları nasıl çözülür?

Kısa cevap: Asal çarpanlara ayırma, bir sayıyı asal sayıların çarpımı olarak yazmaktır: 360 = 2³ · 3² · 5. Sayı en küçük asal bölenine art arda bölünür, 1'e inince durulur. 1'den büyük her doğal sayının asal çarpanlara ayrılışı tektir; bölen sayısı, EBOB, EKOK, tam kare ve tam küp soruları bu yazılıştan çözülür.

Her insanın parmak izi tektir; her doğal sayının da asal çarpanlara ayrılmış hâli.

Asal sayıların sayıların “atomları” olduğunu temel kavramlar sayfasında görmüştük: 1'den büyük her doğal sayı ya asaldır ya da asal sayıların çarpımıdır ve bu çarpım, sıralama dışında tek bir biçimde yazılır. Bu yüzden bir sayının asal çarpanlara ayrılmış hâli onun kimlik kartı gibidir; bölenleri, katları, kare ya da küp olup olmadığı bu karttan okunur.

Bölme merdiveni

En pratik yol bölme merdivenidir: sayıyı bölen en küçük asal sayıyı sağa yaz, bölümü alta geçir ve 1'e inene kadar devam et. Sağ sütundaki sayılar asal çarpanlardır; aynı asal kaç kez yazıldıysa üssü odur.

Sağ sütun asal çarpanları, her asalın kaç kez yazıldığı da üssünü verir.Görsel: Sınav Defteri

Tam kare ve tam küp

Bir sayı, asal çarpanlarının bütün üsleri çift ise tam karedir (36 = 2² · 3²), bütün üsleri 3'ün katı ise tam küptür (216 = 2³ · 3³). “Hangi en küçük sayıyla çarpılırsa tam kare olur?” sorusunda eksik üsler tamamlanır; tek kalan her asaldan bir tane daha gerekir.

Çözümlü örnek

600 sayısı 2a · 3b · 5c biçiminde yazılıyor. a + b + c kaçtır?

  1. Merdiven: 600 → 300 → 150 → 75 (üç kez 2), 75 → 25 (bir kez 3), 25 → 5 → 1 (iki kez 5).
  2. 600 = 23 · 3 · 52 → 3 + 1 + 2 = 6.

Cevap: 6

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

540 · n çarpımı bir tam sayının karesi olduğuna göre n en az kaçtır?

  1. 540 = 22 · 33 · 5.
  2. Tam kare için üsler çift olmalı: 2² tamam, 3³ bir 3 daha, 5¹ bir 5 daha ister.
  3. n = 3 · 5 = 15. Kontrol: 540 · 15 = 8 100 = 902.

Cevap: 15

✔ Doğru

  • 360 = 2³ · 3² · 5 (yalnız asallar).
  • Tam kare: bütün üsler çift.
  • Tam küp: bütün üsler 3'ün katı.

✘ Sık yapılan hata

  • Merdivende asal olmayan sayıya bölmek: 360 = 4 · 90 …
  • Tam kare için yalnız bir asalın üssünü tamamlamak.
  • Tam küp sorusunu tam kare gibi çözmek.
Akılda kalsın: Asal çarpanlara ayrılmış yazılış sayının kimlik kartıdır. Kare için üsleri 2'nin, küp için 3'ün katına tamamla.
Sınavda

Nasıl sorulurDoğrudan “a + b + c kaçtır?” biçiminde ya da “72 · a = b² ise a en az kaç?” gibi tam kare, tam küp kalıbında gelir. KPSS bunu yaş, para gibi bir bağlama gömebilir.

TuzakTam kare ile tam küpü karıştırmak ve eksik üsleri tamamlarken asallardan birini unutmaktır.

?Soru çöz

n pozitif tam sayıdır. 48 · n çarpımı bir tam sayının küpü olduğuna göre n en az kaçtır?

✓ C. 48 = 2⁴ · 3; küp için üsler 3'ün katı olmalı: 2⁴ → 2⁶ için 2², 3¹ → 3³ için 3² gerekir; n = 4 · 9 = 36 (48 · 36 = 1 728 = 12³). A 3, tam küpü tam kare ile karıştırmaktan (48 · 3 = 144 = 12²); B 9, yalnız 3'ün üssünü tamamlamaktan; D 4, yalnız 2'nin üssünü tamamlamaktan çıkar.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

252 sayısı 2a · 3b · 7c biçiminde yazılırsa a = ve a + b + c = olur.

253412
FORMÜL · BÖLEN SAYISI

Bölen sayısı: üslere bir ekleyip çarpmak

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla2, 4, 5, 8 ve 10 ile bölünebilme kuralları nelerdir?Bağlantılı konudan (Bölme ve bölünebilme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Birler basamağı çift olan sayı 2 ile, 0 ya da 5 olan sayı 5 ile, 0 olan sayı 10 ile tam bölünür. Son iki basamağı 4'ün katı olan sayı 4 ile, son üç basamağı 8'in katı olan sayı 8 ile bölünür. Kalan da aynı basamaklardan bulunur: 4 ile bölümden kalan, son iki basamağın kalanıdır.

2, 4, 5, 8 ve 10 ile bölünebilme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir sayının pozitif bölen sayısı nasıl bulunur, (a+1)(b+1) formülü nereden gelir?

Kısa cevap: n = aˣ · bʸ · cᶻ biçiminde asal çarpanlarına ayrılmış bir sayının pozitif bölen sayısı (x + 1)(y + 1)(z + 1)'dir. 72 = 2³ · 3² olduğundan 72'nin (3 + 1)(2 + 1) = 12 pozitif böleni vardır. Negatif bölenler de sayılırsa tam sayı bölen sayısı bunun iki katı, yani 24'tür.

72'nin bölenlerini tek tek yazmak yerine yalnızca iki soru sorarak sayabilirsin: kaç tane 2 alacağım, kaç tane 3 alacağım?

72'nin her böleni, 72'nin asal çarpanlarından bir kısmının çarpımıdır. 72 = 23 · 32 olduğundan bir bölen 2'yi 0, 1, 2 ya da 3 kez (4 seçenek), 3'ü 0, 1 ya da 2 kez (3 seçenek) içerebilir. Her seçim farklı bir bölen verir; saymanın çarpma ilkesiyle 4 · 3 = 12 bölen vardır. Formüldeki “+1” sıfırıncı kuvvetten, yani o asalı hiç almama seçeneğinden gelir.

72 = 2³ · 3²: her bölen bir 2 kuvveti ile bir 3 kuvvetinin çarpımıdır
×2⁰ = 12¹ = 22² = 42³ = 8
3⁰ = 11248
3¹ = 3361224
3² = 99183672
n = ax · by · cz pozitif bölen sayısı = (x + 1)(y + 1)(z + 1) tam sayı bölen sayısı = 2 · (x + 1)(y + 1)(z + 1)a, b, c farklı asal sayılardır.

Asal olan ve asal olmayan bölenler

Bir sayının asal bölenleri, çarpanlara ayrılışında görünen asallardır; 72 için yalnız 2 ve 3. Asal olmayan pozitif bölen sayısı, toplam bölen sayısından asal bölen sayısı çıkarılarak bulunur: 12 − 2 = 10. Bu sayıya 1 de dâhildir; çünkü 1 asal değildir. “Bileşik bölen” sorulursa 1 de çıkarılır.

Çözümlü örnek

n pozitif tam sayıdır. 2n · 15 sayısının 24 tane pozitif böleni varsa n kaçtır?

  1. 15'i de asallara ayır: 2n · 3 · 5.
  2. Bölen sayısı: (n + 1) · 2 · 2 = 24 → n + 1 = 6.

Cevap: 5

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

n pozitif tam sayıdır. 12n sayısının 28 tane pozitif böleni olduğuna göre n kaçtır?

  1. Önce tabanı asallara ayır: 12n = (22 · 3)n = 22n · 3n.
  2. Bölen sayısı: (2n + 1)(n + 1) = 28.
  3. Dene: n = 3 için 7 · 4 = 28. (n = 2 için 15, n = 4 için 45.)

Cevap: 3

✔ Doğru

  • 72'nin pozitif bölen sayısı 12, tam sayı bölen sayısı 24.
  • Bölen sayısından önce sayı tamamen asallara ayrılır.
  • 1, asal olmayan bölenlerin içindedir.

✘ Sık yapılan hata

  • Üsleri +1 eklemeden çarpmak: 3 · 2 = 6.
  • 12ⁿ'de 12'yi asal sanıp n + 1 yazmak.
  • “Asal olmayan” ile “bileşik”i karıştırmak (1'i çıkarıp çıkarmamak).
Akılda kalsın: Her asal için kendine sor: “Bu asaldan kaç tane alabilirim?” Sıfır da bir seçenektir; formüldeki +1 oradan gelir. Seçenek sayılarını çarp.
Sınavda

Nasıl sorulur“… sayısının pozitif bölen sayısı 24 ise n kaçtır?”, “asal olmayan pozitif bölen sayısı” ya da “tam sayı bölen sayısı” sorulur.

TuzakTabanı asala ayırmadan üsse 1 eklemek (12ⁿ için n + 1) ve pozitif ile tam sayı bölenleri karıştırmaktır.

↕Pozitif bölen sayısına göre küçükten büyüğe sırala

  1. 60
  2. 64
  3. 360
  4. 36
  5. 48

?Soru çöz

180 sayısının asal olmayan pozitif bölenlerinin sayısı kaçtır?

✓ B. 180 = 2² · 3² · 5; pozitif bölen sayısı 3 · 3 · 2 = 18; asal bölenler 2, 3, 5: 18 − 3 = 15 (1 dâhil). A 18, asal bölenleri çıkarmayı unutmaktan; C 14, 1'i de çıkarıp “bileşik bölen” saymaktan; D 36, negatif bölenleri de katıp tam sayı bölen sayısını vermekten çıkar.
KAVRAM · EBOB

EBOB: iki sayıyı birlikte bölen en büyük sayı

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla6, 12, 15, 18, 36 ve 45 ile bölünebilme nasıl anlaşılır?Bağlantılı konudan (Bölme ve bölünebilme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

6, 12, 15, 18, 36, 45 ya da 72 ile bölünebilmeyi anlamak için bölen aralarında asal iki çarpana ayrılır ve iki kural birlikte uygulanır: 6 = 2 · 3, 12 = 3 · 4, 15 = 3 · 5, 18 = 2 · 9, 36 = 4 · 9, 45 = 5 · 9, 72 = 8 · 9. Çarpanlar aralarında asal olmalıdır; 12, 2 · 6 diye ayrılmaz.

Birleşik kurallar: 6, 12, 15, 36…

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

EBOB nedir, iki sayının en büyük ortak böleni nasıl bulunur?

Kısa cevap: EBOB (en büyük ortak bölen), verilen sayıların hepsini tam bölen en büyük pozitif tam sayıdır. Asal çarpanlara ayrılmış yazılışta yalnız ortak asallar, küçük üsleriyle alınıp çarpılır: 84 = 2² · 3 · 7 ve 120 = 2³ · 3 · 5 için EBOB = 2² · 3 = 12. Aralarında asal sayıların EBOB'u 1'dir.

84 ve 120 ceviz, aynı büyüklükteki torbalara hiç artmadan konacak; torbalar en çok kaçarlı olabilir?

Torba büyüklüğü iki sayıyı da tam bölmeli: bu sayılara ortak bölen denir. 84'ün ve 120'nin ortak bölenleri 1, 2, 3, 4, 6 ve 12'dir; en büyüğü 12. EBOB, ortak bölenlerin en büyüğüdür ve öteki bütün ortak bölenler onun bölenleridir. KPSS kaynaklarında aynı kavram OBEB (ortak bölenlerin en büyüğü) diye de geçer.

Asal çarpanlardan EBOB

Bir sayı iki sayıyı birden bölüyorsa içindeki her asal iki sayıda da bulunmalıdır ve iki sayıda da o asaldan ne kadar varsa azını geçemez. Bu yüzden EBOB'da yalnız ortak asallar ve küçük üsler alınır. 84 = 2² · 3 · 7 ve 120 = 2³ · 3 · 5 için ortak asallar 2 ve 3: 22 · 3 = 12. 7 ve 5 ortak olmadığı için girmez.

EBOB = ortak asallar, küçük üslerle EBOB(a, b) = 1 ⇔ a ile b aralarında asalEBOB, sayıların en küçüğünden büyük olamaz.

EBOB bilinen iki sayı, EBOB ile aralarında asal iki sayının çarpımı olarak yazılır: EBOB(a, b) = 6 ise a = 6x, b = 6y ve x ile y aralarında asaldır. Aralarında asal olmasalardı ortak çarpanları EBOB'u büyütürdü.

Çözümlü örnek

EBOB(90, 126) kaçtır?

  1. 90 = 2 · 32 · 5, 126 = 2 · 32 · 7.
  2. Ortak asallar 2 ve 3, küçük üsleriyle: 2 · 32 = 18.

Cevap: 18

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

a < b olmak üzere EBOB(a, b) = 6 ve a + b = 48'dir. Kaç farklı (a, b) ikilisi vardır?

  1. a = 6x, b = 6y, x ile y aralarında asal: 6(x + y) = 48 → x + y = 8.
  2. x < y ve aralarında asal: (1, 7) ve (3, 5). (2, 6) ve (4, 4) elenir; ortak bölenleri var.
  3. İkililer: (6, 42) ve (18, 30).

Cevap: 2

Ortak asal çarpanlar kesişime yazılır: EBOB yalnız kesişimin, EKOK iki dairenin bütün çarpanlarının çarpımıdır. Kontrol: 18 · 630 = 90 · 126.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • EBOB'da ortak asallar, küçük üsler.
  • EBOB(a, b) = d ise a = dx, b = dy ve x, y aralarında asal.
  • EBOB sayıların en küçüğünü geçemez.

✘ Sık yapılan hata

  • EBOB'da büyük üsleri almak.
  • Ortak olmayan asalı da EBOB'a katmak.
  • x ile y'nin aralarında asal olması şartını unutmak.
Akılda kalsın: EBOB bir kesişimdir: iki sayıda da olanı, ikisinde de olduğu kadar al. Bulduğun EBOB'u sayıların en küçüğüyle karşılaştır; büyük çıktıysa yanlış yoldasın.
Sınavda

Nasıl sorulurEBOB'u ve toplamı (ya da çarpımı) verilen iki sayının alabileceği değerler sorulur. Sayıları EBOB'un katı olarak yaz, katsayıların aralarında asal olmasını şart koş.

TuzakBu şartı unutup (2, 6) gibi ikilileri saymaktır.

Sınavda işaretleOBEB ile EBOB aynı kavramdır.

?Soru çöz

a ve b pozitif tam sayılardır. EBOB(a, b) = 8 ve a · b = 768 ise a + b en az kaç olabilir?

✓ C. a = 8x, b = 8y; 64xy = 768 → xy = 12, x ile y aralarında asal: (1, 12) ya da (3, 4). Toplamlar 104 ve 56; en az 56. A 104, en az yerine en çoğu seçmekten; B 64, aralarında asal olmayan (2, 6) ikilisini almaktan (EBOB 16 olur); D 7, x + y'yi bulup 8 ile çarpmayı unutmaktan çıkar.

▭Boşluk doldurma

EBOB(84, 120) = ve EBOB(8, 15) = olur.

1218404120
KAVRAM · EKOK

EKOK: iki sayının birlikte ulaştığı ilk kat

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir sayı asal çarpanlarına nasıl ayrılır, tam kare ve tam küp yapma soruları nasıl çözülür?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Asal çarpanlara ayırma, bir sayıyı asal sayıların çarpımı olarak yazmaktır: 360 = 2³ · 3² · 5. Sayı en küçük asal bölenine art arda bölünür, 1'e inince durulur. 1'den büyük her doğal sayının asal çarpanlara ayrılışı tektir; bölen sayısı, EBOB, EKOK, tam kare ve tam küp soruları bu yazılıştan çözülür.

Asal çarpanlara ayırma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

EKOK nedir, EBOB ile EKOK arasındaki ilişki nedir?

Kısa cevap: EKOK (en küçük ortak kat), verilen sayıların hepsine tam bölünen en küçük pozitif tam sayıdır. Asal çarpanlardan bulunurken bütün asallar büyük üsleriyle alınır: 84 ve 120 için EKOK = 2³ · 3 · 5 · 7 = 840. İki pozitif tam sayı için EBOB · EKOK = a · b eşitliği her zaman geçerlidir.

Biri 84, öteki 120 santimetrelik iki tahta art arda dizilerek eşit uzunlukta iki sıra yapılacak; sıralar en az kaç santimetre olur?

Sıra uzunluğu iki sayının da katı olmalı: bunlara ortak kat denir. Ortak katlar sonsuzdur (840, 1 680, 2 520, …); en küçüğü EKOK'tur ve öteki bütün ortak katlar onun katlarıdır. KPSS kaynaklarında aynı kavram OKEK diye de geçer.

Asal çarpanlardan EKOK

Bir sayının hem 84'e hem 120'ye bölünebilmesi için her ikisinin bütün asallarını, her birinden en çok ne kadar gerekiyorsa o kadar içermesi gerekir. Bu yüzden EKOK'ta bütün asallar büyük üsleriyle alınır: 23 · 3 · 5 · 7 = 840. EBOB bir kesişim ise EKOK bir birleşimdir.

EBOB ile EKOK yan yana
EBOBEKOK
Tanımsayıların hepsini bölen en büyük sayısayıların hepsine bölünen en küçük sayı
Asal çarpanlardanortak asallar, küçük üslerbütün asallar, büyük üsler
Büyüklüken küçük sayıdan büyük olamazen büyük sayıdan küçük olamaz
Problem sözcüklerien büyük parça, eşit böl, kare fayansen az, yeniden birlikte, ilk kez aynı anda
84 ve 1202² · 3 = 122³ · 3 · 5 · 7 = 840

EBOB · EKOK = a · b

İki sayının çarpımındaki her asal, EBOB'a küçük üssüyle, EKOK'a büyük üssüyle girer; küçük ile büyük üsler toplanınca iki sayıdaki üslerin toplamı çıkar. Bu yüzden EBOB(a, b) · EKOK(a, b) = a · b: 12 · 840 = 10 080 = 84 · 120. Eşitlik yalnız iki sayı için geçerlidir. Aralarında asal iki sayının EKOK'u çarpımlarıdır.

Çözümlü örnek

EKOK(12, 18, 30) kaçtır?

  1. 12 = 22 · 3, 18 = 2 · 32, 30 = 2 · 3 · 5.
  2. Bütün asallar, büyük üslerle: 22 · 32 · 5 = 180.

Cevap: 180

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

İki pozitif tam sayının EBOB'u 6, EKOK'u 180'dir. Sayılar iki basamaklı ve farkları olabildiğince küçük olduğuna göre toplamları kaçtır?

  1. Sayılar 6m ve 6n biçimindedir; m ile n aralarında asaldır (yoksa EBOB 6'dan büyük olurdu).
  2. a · b = EBOB · EKOK: 36mn = 1 080 → mn = 30. Aralarında asal çiftler (1, 30), (2, 15), (3, 10), (5, 6).
  3. Sayılar (6, 180), (12, 90), (18, 60), (30, 36). İki basamaklı ve farkı en küçük olan çift 30 ile 36: toplam 66.

Cevap: 66

✔ Doğru

  • EKOK'ta bütün asallar, büyük üsler.
  • İki sayı için EBOB · EKOK = a · b.
  • Aralarında asal sayılarda EKOK = çarpım.

✘ Sık yapılan hata

  • EKOK'u sayıların çarpımı sanmak (12 · 18 · 30).
  • EBOB · EKOK = a · b eşitliğini üç sayıya uygulamak.
  • EKOK'ta yalnız ortak asalları almak.
Akılda kalsın: EBOB kesişim (ortak, küçük üs), EKOK birleşim (hepsi, büyük üs). İkisinin çarpımı, iki sayının çarpımına eşittir.
Sınavda

Nasıl sorulurEBOB, EKOK ve sayılardan biri verilip diğeri sorulur ya da EKOK'u verilen sayıların alabileceği değerler istenir.

TuzakEBOB · EKOK = a · b eşitliğini üç sayıda kullanmak ve EKOK'u sayıların çarpımı sanmaktır.

Sınavda işaretleOKEK ile EKOK aynı kavramdır.

?Soru çöz

EBOB'u 12, EKOK'u 360 olan iki pozitif tam sayıdan biri 72'dir. Diğer sayı kaçtır?

✓ D. EBOB · EKOK = a · b → 12 · 360 = 72 · b → b = 4 320 ÷ 72 = 60 (EBOB(72, 60) = 12, EKOK = 360). A 5, EKOK'u doğrudan 72'ye bölmekten; B 4 320, EBOB · EKOK'u bulup 72'ye bölmeyi unutmaktan; C 6, 72'yi EBOB'a bölmekten çıkar.

▭Boşluk doldurma

12, 18 ve 30 sayılarının EKOK'u , EBOB'u olur.

18063609012
PROBLEM · EBOB

EBOB problemleri: en büyük parça, en az sayıda parça

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBölme işleminde bölünen, bölen, bölüm ve kalan arasındaki ilişki nedir, kalan en çok kaç olabilir?Bağlantılı konudan (Bölme ve bölünebilme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

A sayısı B'ye bölündüğünde bölüm C, kalan K ise A = B · C + K'dir ve kalan 0 ≤ K < B koşulunu sağlar. Kalan bölenden küçük olmak zorundadır; yoksa bölüme bir daha eklenebilirdi. Bu yüzden B'ye bölmede kalan en çok B − 1 olur; kalan 0 ise A, B'ye tam bölünür.

Bölme bağıntısı ve kalan

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

EBOB problemleri nasıl çözülür, en büyük kare fayans ve ağaç dikme soruları nasıl yapılır?

Kısa cevap: Bir bütünü hiç artmayacak biçimde eşit ve olabildiğince büyük parçalara ayırma problemlerinde parça büyüklüğü EBOB'dur. Kare fayans, eşit uzunlukta tel parçaları ve eşit aralıklı ağaç dikme soruları bu kalıptadır. Parça büyüklüğü en büyük olunca parça sayısı en az olur; sayı, her uzunluğun EBOB'a bölünmesiyle bulunur.

Bir duvarı kesilmemiş kare fayanslarla döşerken fayans ne kadar büyükse o kadar az fayans gerekir; ama fayansın kenarı iki duvar kenarını da tam bölmek zorundadır.

EBOB problemlerini tanımanın yolu soru kökündeki sözcüklerdir: “en büyük”, “eşit parçalara”, “hiç artmayacak biçimde”. Parça büyüklüğü her uzunluğu tam bölmeli (ortak bölen) ve olabildiğince büyük olmalı (en büyük): EBOB. Ardından genellikle parça sayısı sorulur; her uzunluk EBOB'a bölünüp sonuçlar toplanır ya da alanlar için çarpılır.

Ağaç dikme: açık yol mu, kapalı çevre mi?

Eşit aralıklı dikme sorularında aralık uzunluğu EBOB'dur. Ağaç sayısı ise yolun biçimine bağlıdır. Açık bir yolda (iki ucu ayrı) ağaç sayısı aralık sayısından 1 fazladır; ardışık sayılarda terim sayısındaki +1'i temel kavramlar sayfasında görmüştük. Kapalı bir çevrede (bahçe, pist) başlangıç ile bitiş aynı noktadır, +1 gerekmez: ağaç sayısı = çevre ÷ aralık.

Uzun kenarda 8, kısa kenarda 6 ağaç vardır ama köşedeki 4 ağaç iki kez sayılmamalıdır: 2 · 8 + 2 · 6 − 4 = 24.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Boyutları 120 cm ve 84 cm olan dikdörtgen bir pano, hiç kesilmeyen eş kare kartonlarla boşluksuz kaplanacaktır. Kartonların bir kenarı en çok kaç cm olur ve bu durumda kaç karton gerekir?

  1. Kenar iki uzunluğu da tam bölmeli ve en büyük olmalı: EBOB(120, 84) = 12 cm.
  2. Bir sırada 120 ÷ 12 = 10, sütunda 84 ÷ 12 = 7 karton: 10 · 7 = 70.

Cevap: 12 cm, 70 karton

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Kenarları 84 m ve 60 m olan dikdörtgen bir bahçenin çevresine, köşelere de gelecek biçimde eşit aralıklarla ağaç dikilecektir. En az kaç ağaç gerekir?

  1. “En az ağaç” → aralık en büyük olmalı; aralık iki kenarı da tam bölmeli: EBOB(84, 60) = 12 m.
  2. Çevre: 2 · (84 + 60) = 288 m.
  3. Kapalı çevre olduğu için +1 yok: 288 ÷ 12 = 24.

Cevap: 24 ağaç

✔ Doğru

  • “En büyük eşit parça” → EBOB.
  • Açık yolda ağaç = aralık sayısı + 1.
  • Kapalı çevrede ağaç = çevre ÷ aralık.

✘ Sık yapılan hata

  • Parça büyüklüğünü (EBOB) parça sayısı sanmak.
  • Kapalı çevrede de +1 eklemek.
  • Köşe ağaçlarını iki kez saymak.
Akılda kalsın: “En büyük parça” EBOB'dur; “en az parça” da aynı EBOB'dan çıkar, çünkü parça büyüdükçe sayısı azalır. Ağaçta tek soru: yol açık mı, kapalı mı?
Sınavda

Nasıl sorulurFarklı uzunlukta teller, kumaşlar ya da bir bahçenin kenarları verilir; en büyük parça uzunluğu, en az parça sayısı ya da en az ağaç sayısı sorulur.

TuzakKapalı çevrede ağaç sayısına 1 eklemek ve EBOB'u bulup parça sayısına çevirmeyi unutmaktır.

?Soru çöz

Uzunlukları 180 cm, 252 cm ve 324 cm olan üç tel, hiç artmayacak biçimde eşit uzunlukta parçalara ayrılacaktır. En az kaç parça elde edilir?

✓ B. En az parça için parça en uzun olmalı: EBOB(180, 252, 324) = 36; 5 + 7 + 9 = 21 parça. A 36, parça uzunluğunu parça sayısı sanmaktan; C 42, en büyük ortak bölen yerine 18'i almaktan; D 63, aklına gelen ilk ortak böleni (12) kullanmaktan çıkar.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

Kenarları 45 m ve 30 m olan dikdörtgen bir parkın çevresine, köşelere de gelecek biçimde eşit aralıklarla en az sayıda fidan dikilecek. Aralık m, fidan sayısı olur.

151011530
PROBLEM · EKOK

EKOK problemleri: ziller ne zaman yeniden birlikte çalar?

MEB 10. sınıf · Sayılar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla100 gün sonra hangi gün olur, periyodik problemler nasıl çözülür?Bağlantılı konudan (Bölme ve bölünebilme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Düzenli aralıklarla tekrar eden durumlarda (haftanın günleri 7, günün saatleri 24) geçen süre periyoda bölünür. Bölüm tam turları gösterir ve sonucu değiştirmez; kalan, başlangıçtan kaç adım ilerleneceğini söyler. Örneğin bugün salıysa 100 = 7 · 14 + 2 olduğundan 100 gün sonra haftanın perşembe günüdür.

Periyodik durumlar: gün ve saat

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

EKOK problemleri nasıl çözülür, ziller ne zaman yeniden birlikte çalar?

Kısa cevap: Farklı aralıklarla tekrar eden olayların ilk kez yeniden birlikte gerçekleşeceği an, aralıkların EKOK'u kadar sonradır. Bir sayı 4, 6 ve 9'a bölündüğünde hep 3 kalanını veriyorsa sayı EKOK'un katının 3 fazlasıdır (36k + 3). Kalanlar bölenlerden hep aynı miktar eksikse sayı EKOK'un katının o miktar eksiğidir.

12, 18 ve 30 dakikada bir çalan üç zil saat 09.00'da birlikte çaldı; bir sonraki birlikteliği beklemek için saat kaça kadar oturmalısın?

Her zil kendi aralığının katlarında çalar. Üçünün birlikte çaldığı anlar, üç aralığın ortak katlarıdır; ilki EKOK'tur. EKOK(12, 18, 30) = 180 dakika, yani 3 saat: ziller 12.00'de yeniden birlikte çalar. EKOK problemlerinin sözcükleri “en az”, “ilk kez”, “yeniden birlikte”dir. Bu, bölme ve bölünebilme sayfasında gördüğümüz periyodik durumların birden çok periyotlu hâlidir.

Kalanlı EKOK

“4'erli, 6'şarlı ve 9'arlı gruplara ayrılınca hep 3 kişi açıkta kalıyor” diyorsa açıkta kalanlar çıkarılınca sayı üç bölene de tam bölünür: n − 3 = 36k, yani n = 36k + 3. Kalanlar farklı ama her biri bölenden aynı miktar eksikse (5'e bölününce 3, 6'ya bölününce 4, 8'e bölününce 6 kalıyor: hepsi bölenden 2 eksik) sayıya 2 eklenince üçüne de tam bölünür: n + 2 = 120k, en küçük n = 118.

hep aynı kalan r → n = EKOK · k + r kalanlar bölenden hep d eksik → n = EKOK · k − d
Çözümlü örnek

Bir sınıftaki öğrenciler 4'erli, 6'şarlı ya da 9'arlı gruplara ayrıldığında her seferinde 3 öğrenci açıkta kalıyor. Öğrenci sayısı 40 ile 100 arasında olduğuna göre kaçtır?

  1. EKOK(4, 6, 9) = 22 · 32 = 36; öğrenci sayısı 36k + 3.
  2. k = 1 → 39 (40'tan küçük), k = 2 → 75, k = 3 → 111 (100'den büyük).

Cevap: 75

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A otobüsü saat 08.00'den başlayarak 20 dakikada bir, B otobüsü 08.10'dan başlayarak 30 dakikada bir aynı duraktan kalkıyor. İki otobüs ilk kez saat kaçta birlikte kalkar? 08.00 ile 18.00 arasında kaç kez birlikte kalkarlar?

  1. Kalkışları yaz: A 08.00, 08.20, 08.40, …; B 08.10, 08.40, 09.10, … İlk ortak kalkış 08.40.
  2. Bundan sonra EKOK(20, 30) = 60 dakikada bir birlikte kalkarlar: 08.40, 09.40, …
  3. 08.40'tan 17.40'a 9 saat vardır: 9 + 1 = 10 kez (18.40 aralığın dışında). İlk ortak anı 08.00 sanıp EKOK'la saymak yanlıştır.

Cevap: 08.40; 10 kez

Başlangıçlar farklıysa ilk ortak anı listeyle bul; sonrası EKOK aralıklarıyla tekrar eder. Uzunluklar dakikayla orantılı.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • “Yeniden birlikte” → EKOK.
  • Hep 3 kalıyorsa n = EKOK · k + 3.
  • Kalanlar bölenden 2 eksikse n = EKOK · k − 2.

✘ Sık yapılan hata

  • EKOK yerine aralıkların çarpımını almak.
  • Kalanı eklemek yerine çıkarmak (ya da tersi).
  • Başlangıç anını da “birlikte kalkış” diye saymak.
Akılda kalsın: EBOB küçültür (parçalar), EKOK büyütür (buluşma anı). Kalanlı EKOK'ta sayıyı önce tam bölünür hâle getir: kalanı çıkar ya da eksiği ekle.
Sınavda

Nasıl sorulurZiller, otobüsler, ilaç saatleri ya da nöbet günleri verilir; ilk ortak an ya da belli bir sürede kaç kez çakıştıkları sorulur. Kalanlı kalıpta “en küçük üç basamaklı sayı” gibi bir sınır eklenir.

TuzakEKOK yerine çarpımı kullanmak ve kalanı ters yönde (eklemek yerine çıkarmak) uygulamaktır.

?Soru çöz

4, 6 ve 10 ile bölündüğünde sırasıyla 2, 4 ve 8 kalanını veren en küçük pozitif tam sayı kaçtır?

✓ A. Kalanların her biri bölenden 2 eksik; n + 2, 4, 6 ve 10'a tam bölünür: n + 2 = EKOK = 60, n = 58. B 62, eksik olan 2'yi çıkarmak yerine eklemekten; C 60, EKOK'u cevap sanmaktan; D 238, EKOK yerine çarpımı (240) kullanmaktan çıkar.

⇄Bilgi eşleştirme problem ↔ yöntem

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

AB ve BA iki basamaklı doğal sayılardır. AB + BA = 132 olduğuna göre kaç farklı AB sayısı yazılabilir?

✓ B. 11(A + B) = 132'den A + B = 12; A ve B en az 1: 39, 48, 57, 66, 75, 84, 93 → 7 sayı. A 6, 66'yı “rakamlar farklı olmalı” sanıp atmaktan; C 8, A'yı 2'den başlatıp B ≤ 9 sınırını unutmaktan (2 + 10); D 12, A + B toplamını sayı adedi sanmaktan çıkar.Kaynak: Sayı basamakları · AB + BA ve çözümleme kalıpları

?Soru 2

Altı basamaklı 3A5182 sayısının 11 ile bölümünden kalan 6 olduğuna göre A kaçtır?

✓ A. Sağdan +, −, +, −: 2 − 8 + 1 − 5 + A − 3 = A − 13; A − 13'ün 11 ile kalanı 6 ise A = 8 (8 − 13 = −5, −5 + 11 = 6). B 7, işaretlere soldan başlamaktan; C 9, rakamları düz toplamaktan (3 ve 9 kuralı gibi); D 6, kalanı doğrudan A sanmaktan çıkar.Kaynak: Bölme ve bölünebilme · 11 ile bölünebilme

?Soru 3

A ve B sıfırdan farklı rakamlardır. Dört basamaklı 3A5B sayısında A'nın basamak değeri, B'nin basamak değerinin 40 katı olduğuna göre bu sayı kaçtır?

✓ D. 100A = 40B'den 5A = 2B; rakam olarak yalnız A = 2, B = 5 sağlar: 3 255. A 3 552, 5A = 2B'de katsayıları cevap sanıp A = 5, B = 2 yazmaktan; B 3 451, B'yi onlar basamağında sanıp 100A = 400B kurmaktan; C 3 050, A = B = 0 da denklemi sağlar ama “sıfırdan farklı” şartını atlamaktan çıkar.Kaynak: Sayı basamakları · Basamak değeri ve çözümleme

?Soru 4

Dört basamaklı 3A7B sayısı 9 ile tam bölünüyor. A ile B'nin toplamı en çok kaç olabilir?

✓ B. 3 + 7 + A + B = 10 + A + B, 9'un katı olmalı: 18 ya da 27 → A + B = 8 ya da 17; en çok 17 (ör. 3 978). A 8, yalnız ilk katı (18) denemekten; C 18, A = B = 9 alıp koşulu kontrol etmemekten (10 + 18 = 28 bölünmez); D 26, rakamların en çok 9 olduğunu unutup 36'ya tamamlamaktan çıkar.Kaynak: Bölme ve bölünebilme · 3 ve 9 ile bölünebilme

?Soru 5

Rakamları birbirinden farklı, üç basamaklı en büyük çift sayı kaçtır?

✓ B. Yüzler 9, onlar kalanların en büyüğü 8, birler 9 ve 8'den farklı en büyük çift rakam 6: 986. A 998'de 9 iki kez yazılmış, "farklı rakam" şartı unutulmuş; C 987'de birlere en büyük kalan rakam 7 konmuş, çiftlik unutulmuş; D 976'da onlara 8 yerine 7 yazılmış, şartları sağlar ama 986'dan küçüktür.Kaynak: Temel kavramlar · Rakam ve sayı

?Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi irrasyonel bir sayıdır?

✓ C. 12 tam kare olmadığından √12 = 2√3 irrasyoneldir. A √0,16 = 0,4 çıkar, tam kare ondalık rasyoneldir; B 22/7 π'nin yaklaşığıdır ama kesir olduğu için rasyoneldir; D devirli ondalıktır, 12/99'a eşit ve rasyoneldir.Kaynak: Temel kavramlar · Sayı kümeleri: N, Z, Q, R

?Soru 7

Bir kitabın sayfalarını 1'den başlayarak numaralandırmak için 492 rakam kullanılmıştır. Bu kitap kaç sayfadır?

✓ D. 1–99 için 189 rakam; kalan 492 − 189 = 303 rakam, üç basamaklı 101 sayfa eder; 99 + 101 = 200. A 164, bütün sayfaları üç rakamlı sayıp 492 ÷ 3 yapmaktan; B 201, 101 sayfayı 100'e eklemekten (100 de bu sayfalardan biri); C 101, yalnız üç basamaklı sayfa adedini cevap sanmaktan çıkar.Kaynak: Sayı basamakları · Rakam sayma, sayfa numarası

?Soru 8

Dört basamaklı 3A2B sayısı 45 ile tam bölünebildiğine göre A'nın alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?

✓ C. 45 = 5 · 9. B = 0 dalı: 5 + A = 9 → A = 4; B = 5 dalı: 10 + A = 18 → A = 8. Toplam 12. A 4, yalnız B = 0 dalını incelemekten; B 8, yalnız B = 5 dalını incelemekten; D 27, 9 yerine 3 kuralını uygulayıp altı değeri (1, 4, 7, 2, 5, 8) toplamaktan çıkar.Kaynak: Bölme ve bölünebilme · Birleşik kurallar: 6, 12, 15, 36…

?Soru 9

8!6! işleminin sonucu kaçtır?

✓ A. 8! = 8 · 7 · 6! olduğundan sonuç 8 · 7 = 56'dır. B 64, 8 · 7 yerine 8 · 8 alınırsa çıkar; C 72 = 9 · 8, bir adım yukarıdan, 9!/7!'nin sonucudur; D 90 = 10 · 9, 10!/8!'in sonucudur.Kaynak: Temel kavramlar · Faktöriyel

?Soru 10

İki basamaklı bir doğal sayı 9'a bölündüğünde bölüm ile kalan eşit çıkıyor. Bu koşulu sağlayan en büyük sayı kaçtır?

✓ A. Bölüm = kalan = k ise sayı 9k + k = 10k; kalan 9'dan küçük olmalı, k en çok 8: 80. B 90, k = 9 alıp kalanın bölene eşit olamayacağını unutmaktan; C 89, bölüm 9 ve kalan 8 alıp eşitlik şartını atlamaktan; D 72, 9 · 8'i bulup kalanı eklemeyi unutmaktan çıkar.Kaynak: Bölme ve bölünebilme · Bölme bağıntısı ve kalan
2
Daha fazla soru çözmek ister misin?Asal çarpanlar, EBOB ve EKOK konusundan 2 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →