Sayı basamakları: basamak değeri, çözümleme, harfli işlemler

Bir rakamın değerini bulunduğu basamak belirler. Çözümlemeyle AB, ABC gibi sayıları denkleme çeviriyor; harfli işlem ve rakam sayma sorularını adım adım çözüyoruz.

6 durakTYT · KPSS
13 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 13tamamlanan etkinlik
5 sorubu konuda çözebileceğin
KAVRAM · BASAMAK

Basamak değeri: aynı rakam, farklı değer

KPSS / TYT Matematik · Sayı basamakları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaRakam ile sayı arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Rakam, sayıları yazmak için kullanılan 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ve 9 sembolleridir; onluk sistemde 10 rakam vardır. Sayı ise bir çokluğu ya da değeri belirten, rakamlarla yazılan ifadedir. Her rakam bir sayıdır ama her sayı bir rakam değildir.

Rakam ve sayı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Basamak değeri ile sayı değeri arasındaki fark nedir, bir sayı nasıl çözümlenir?

Kısa cevap: Bir rakamın sayı değeri rakamın kendisidir; basamak değeri ise rakamın, bulunduğu basamağın değeriyle (1, 10, 100, 1 000 …) çarpımıdır. 4 572 sayısında 5'in sayı değeri 5, basamak değeri 500'dür. Sayıyı basamak değerlerinin toplamı olarak yazmaya çözümleme denir: ABCD = 1000A + 100B + 10C + D.

555 sayısındaki üç rakam birbirinin aynısıdır; yine de biri beş yüz, biri elli, biri yalnızca beş eder.

Rakamın 0'dan 9'a kadar on sembol olduğunu ve AB = 10A + B yazımını temel kavramlar sayfasında görmüştük. Bu sayfada o yazımın arkasındaki fikri açıyoruz: onluk sistemde bir rakamın değerini bulunduğu basamak belirler. Sağdan sola basamaklar birler, onlar, yüzler, binler, on binler, yüz binler diye adlandırılır ve her basamak sağındakinin 10 katı değerindedir; çünkü 10 birlik bir onluk, 10 onluk bir yüzlük eder.

Sayı değeri ve basamak değeri

Bir rakamın sayı değeri rakamın kendisidir ve nerede durduğuna bakmaz. Basamak değeri ise rakam ile bulunduğu basamağın değerinin çarpımıdır. 52 708'de 7'nin sayı değeri 7, basamak değeri 7 · 100 = 700'dür. 0'ın basamak değeri hangi basamakta olursa olsun 0'dır ama 0 boş durmaz: basamağı tutarak öteki rakamların yerini korur. 507 ile 57'nin farkı bu “yer tutma” işinden gelir.

Üst satır basamağın adı, sarı rakam sayı değeri, altındaki sayı basamak değeridir. Basamak değerlerinin toplamı sayının kendisidir.Görsel: Sınav Defteri

Çözümleme: harfli sayıyı denkleme çevirmek

Bir sayıyı basamak değerlerinin toplamı olarak yazmaya çözümleme denir. Harflerle verilen bir sayıyla doğrudan işlem yapılamaz; çözümleme onu harflerin doğrusal bir ifadesine çevirir ve soru bir denkleme dönüşür. Bu yüzden sayı basamakları sorularının neredeyse hepsi aynı ilk adımla başlar: sayıyı çözümle.

ABC = 100A + 10B + C ABCD = 1000A + 100B + 10C + DÜst çizgi harflerin çarpılmadığını, yan yana yazıldığını gösterir. En soldaki harf 0 olamaz.
Çözümlü örnek

Dört basamaklı 5A3B sayısında A'nın basamak değeri ile B'nin basamak değerinin toplamı 704'tür. Bu sayı kaçtır?

  1. A yüzler, B birler basamağındadır: basamak değerleri 100A ve B.
  2. 100A + B = 704. B en çok 9 olduğundan 704'ün yüzlüklerini A, kalanını B karşılar: A = 7, B = 4.

Cevap: 5 734

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Üç basamaklı ABC sayısında A'nın basamak değeri, C'nin basamak değerinin 50 katıdır ve B = A + C'dir. Bu koşulları sağlayan sayıların toplamı kaçtır?

  1. Basamak değerleri: 100A = 50 · C, yani C = 2A.
  2. A en az 1'dir (ilk basamak). A = 1 → C = 2, B = 3: 132. A = 2 → C = 4, B = 6: 264. A = 3 → C = 6, B = 9: 369.
  3. A = 4 olursa B = 4 + 8 = 12 rakam değildir; başka sayı yoktur.
  4. Toplam: 132 + 264 + 369 = 765.

Cevap: 765

✔ Doğru

  • 4 572'de 5'in basamak değeri 500, sayı değeri 5'tir.
  • 0'ın basamak değeri her basamakta 0'dır.
  • ABC = 100A + 10B + C

✘ Sık yapılan hata

  • ABC'yi A · B · C çarpımı gibi okumak.
  • Basamak değerini rakamın kendisi sanmak.
  • Çözümlemede basamakları kaydırmak: 10A + 10B + C.
Akılda kalsın: Bir basamak sola kaymak ×10 demektir: rakam aynı kalır, değeri on katına çıkar. Harfli bir sayı gördüğünde ilk işin onu çözümlemek olsun.
Sınavda

Nasıl sorulurBasamak değeri tek başına nadiren sorulur; çoğu zaman “A'nın basamak değeri B'ninkinin … katıdır” gibi bir koşulla denklem kurdurur. Sonra rakamların 0–9 arasında olduğunu ve ilk basamağın 0 olamayacağını kullanarak çözümleri sayarsın.

TuzakBasamak değeri ile sayı değerini karıştırmaktır: “5'in basamak değeri” denince 500, “5'in sayı değeri” denince yalnız 5 yazılır.

⇄Bilgi eşleştirme 38 506 sayısında

?Soru çöz

A ve B sıfırdan farklı rakamlardır. Dört basamaklı 3A5B sayısında A'nın basamak değeri, B'nin basamak değerinin 40 katı olduğuna göre bu sayı kaçtır?

✓ D. 100A = 40B'den 5A = 2B; rakam olarak yalnız A = 2, B = 5 sağlar: 3 255. A 3 552, 5A = 2B'de katsayıları cevap sanıp A = 5, B = 2 yazmaktan; B 3 451, B'yi onlar basamağında sanıp 100A = 400B kurmaktan; C 3 050, A = B = 0 da denklemi sağlar ama “sıfırdan farklı” şartını atlamaktan çıkar.
FORMÜL · ÇÖZÜMLEME

Çözümleme kalıpları: AB + BA neden hep 11'in katıdır?

KPSS / TYT Matematik · Sayı basamakları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaArdışık sayıların toplamı nasıl bulunur, terim sayısı formülü nedir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ardışık sayılar, eşit aralıklarla artan sayılardır: n, n + 1, n + 2 ardışık tam sayılar; 2n, 2n + 2 ardışık çift; 2n + 1, 2n + 3 ardışık tek sayılardır. Terim sayısı = (son terim − ilk terim) ÷ artış + 1; toplam = (ilk terim + son terim) × terim sayısı ÷ 2. 1'den n'ye kadar olan sayıların toplamı n(n + 1)/2'dir.

Ardışık sayılar ve toplamlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

AB + BA ve AB − BA neye eşittir, sayı basamakları sorularında hangi kalıplar kullanılır?

Kısa cevap: İki basamaklı AB ile rakamlarının yeri değişmiş BA'nın toplamı 11(A + B), farkı 9(A − B)'dir. Üç basamaklı ABC ile CBA'nın farkı 99(A − C)'dir; ortadaki rakam sadeleşir. Bu kalıplar çözümlemeden çıkar ve “kaç farklı sayı yazılabilir?” sorularını tek bir denkleme indirir.

Rakamları toplamı 11 olan bir sayıyı ters çevirip kendisiyle topla: 47 + 74 = 121, 38 + 83 = 121, 29 + 92 = 121. Bu bir tesadüf değil.

İki sayıyı da çözümleyelim: (10A + B) + (10B + A) = 11A + 11B = 11(A + B). Toplam rakamların kendisine değil, yalnızca rakamların toplamına bağlıdır; A + B = 11 olan her sayı aynı sonucu verir. Fark için de aynı yol izlenir: (10A + B) − (10B + A) = 9A − 9B = 9(A − B).

AB + BA = 11(A + B) AB − BA = 9(A − B) ABC − CBA = 99(A − C)Kalıpları ezberlemek yerine bir kez çözümleyerek elde etmek, unutulduğunda yeniden kurmayı sağlar.
Sık kullanılan çözümleme kalıpları
İfadeÇözümlemeSonuçNe söyler?
AB + BA(10A + B) + (10B + A)11(A + B)toplam 11'in katıdır
AB − BA(10A + B) − (10B + A)9(A − B)fark 9'un katıdır
ABC − CBA(100A + 10B + C) − (100C + 10B + A)99(A − C)ortadaki B sadeleşir
AAA100A + 10A + A111 · A111 = 3 · 37 olduğundan 37'nin katıdır
ABC100A + BCiki parça“ABC, BC'nin k katı” sorularının anahtarı

Kalıptan sayıya: kaç farklı sayı?

Kalıp soruyu A + B = k ya da A − B = k gibi bir denkleme indirir. Gerisi rakam saymaktır ve iki sınır her zaman kontrol edilir: harfler 0–9 arasındadır ve baştaki rakam 0 olamaz. BA de iki basamaklı bir sayı olarak verildiyse B de 0 olamaz.

Çözümlü örnek

AB − BA = 36 eşitliğini sağlayan iki basamaklı AB sayılarının en büyüğü ile en küçüğünün toplamı kaçtır?

  1. 9(A − B) = 36 → A − B = 4.
  2. BA iki basamaklı olduğu için B en az 1'dir: 51, 62, 73, 84, 95 (B = 0 alınırsa 40 − 04 olur, 04 iki basamaklı değildir).
  3. En büyük 95, en küçük 51: 95 + 51 = 146.

Cevap: 146

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Üç basamaklı ABC sayısı, iki basamaklı BC sayısının 16 katıdır. Bu koşulu sağlayan en büyük ABC sayısının rakamları toplamı kaçtır?

  1. ABC'yi iki parçaya ayır: ABC = 100A + BC.
  2. 100A + BC = 16 · BC → 100A = 15 · BC → BC = 20A3.
  3. BC tam sayı olmalı, A 3'ün katıdır: A = 3, 6, 9 → BC = 20, 40, 60 → ABC = 320, 640, 960. Kontrol: 16 · 60 = 960.
  4. En büyük 960; rakamları toplamı 9 + 6 + 0 = 15.

Cevap: 15

✔ Doğru

  • AB + BA = 11(A + B)
  • BA iki basamaklıysa B ≠ 0.
  • ABC − CBA'da B hiç kullanılmaz; B serbest kalır.

✘ Sık yapılan hata

  • AB + BA'yı 11 · AB sanmak.
  • A − B = 4 iken B = 0'ı da saymak (40 − 04).
  • ABC − CBA = 99(A − C) bulunca B'nin değerini de belirlenmiş sanmak.
Akılda kalsın: Ters çevirip topla → 11, ters çevirip çıkar → 9, üç basamaklıda çıkar → 99. Kalıbı kurduktan sonra iş, rakamları saymaktır: hangi harf 0 olamaz, “farklı” şartı var mı?
Sınavda

Nasıl sorulur“AB + BA = 143 olduğuna göre kaç farklı AB yazılabilir?” ya da “ABC − CBA = 396 ise A − C kaçtır?” biçiminde gelir. KPSS ayrıca “ABC sayısı BC'nin k katıdır” kalıbını sever: ABC'yi 100A + BC diye iki parçaya ayır.

TuzakBA'nın da iki basamaklı olması gerektiğini unutup B = 0 durumunu saymaktır.

⇄Bilgi eşleştirme kalıp ↔ sonuç

?Soru çöz

AB ve BA iki basamaklı doğal sayılardır. AB + BA = 132 olduğuna göre kaç farklı AB sayısı yazılabilir?

✓ B. 11(A + B) = 132'den A + B = 12; A ve B en az 1: 39, 48, 57, 66, 75, 84, 93 → 7 sayı. A 6, 66'yı “rakamlar farklı olmalı” sanıp atmaktan; C 8, A'yı 2'den başlatıp B ≤ 9 sınırını unutmaktan (2 + 10); D 12, A + B toplamını sayı adedi sanmaktan çıkar.
KURAL · RAKAM EKLEME

Rakam ekleme ve basamak değiştirme: sayı ne kadar büyür?

KPSS / TYT Matematik · Sayı basamakları · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaDoğal sayılar, tam sayılar, rasyonel ve irrasyonel sayılar nedir, sayı kümeleri birbirini nasıl kapsar?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Doğal sayılar N = {0, 1, 2, 3, …} kümesidir ve 0'dan başlar. Tam sayılar (Z) negatif tam sayıları, 0'ı ve pozitif tam sayıları içerir; rasyonel sayılar (Q), a ve b tam sayı ve b ≠ 0 olmak üzere a/b biçiminde yazılabilen sayılardır. √2 ve π gibi rasyonel olmayan sayılar irrasyoneldir (Q′); gerçek sayılar (R) rasyonel ve irrasyonel sayıların birleşimidir ve N ⊂ Z ⊂ Q ⊂ R'dir.

Sayı kümeleri: N, Z, Q, R

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir sayının sağına veya soluna rakam yazılınca ya da bir basamağı değiştirilince sayı nasıl değişir?

Kısa cevap: İki basamaklı x sayısının sağına a rakamı yazılırsa yeni sayı 10x + a, soluna yazılırsa 100a + x olur. Bir basamaktaki rakam k artırılırsa sayı, k ile o basamağın değerinin çarpımı kadar artar: yüzler basamağı 2 artarsa sayı 200, onlar basamağı 2 artarsa 20 artar.

Bir sayının sonuna sıfır eklemek onu on katına çıkarır; peki sonuna 7 eklemek?

Bir sayının sağına rakam yazıldığında eski rakamların hepsi bir basamak sola kayar. Basamak sola kayınca değer 10 katına çıktığı için eski sayı 10 ile çarpılır, yeni rakam da birler basamağına oturur: 35'in sağına 8 yazılınca 10 · 35 + 8 = 358. Soluna yazmak ise eski sayıya dokunmaz; yeni rakam boştaki en büyük basamağa yerleşir ve o basamağın değerini alır: 35'in soluna 8 yazılınca 800 + 35 = 835.

sağına a → 10 · x + a soluna a → a · 10n + xn: x'in basamak sayısı. İki basamaklı x için soluna yazılan a, 100a değerindedir.

Bir basamağı değiştirmek

Bir basamaktaki rakam değişince sayı, rakamdaki değişim × basamağın değeri kadar değişir. Yüzler basamağı 3 artarsa sayı 300 artar, birler basamağı 5 azalırsa 5 azalır; ikisi birlikte olursa etkiler toplanır: +300 − 5 = +295. Bu değişim sayının kendisine bağlı değildir. Bu yüzden aynı değişiklik birkaç sayıya birden uygulanırsa toplamdaki değişim, tek sayıdaki değişimle sayı adedinin çarpımıdır.

Çözümlü örnek

İki basamaklı bir sayının sağına 4 yazıldığında elde edilen sayı, ilk sayıdan 400 fazladır. İlk sayı kaçtır?

  1. Sayıya x de: sağına 4 yazılınca 10x + 4 olur.
  2. 10x + 4 = x + 400 → 9x = 396 → x = 44.
  3. Kontrol: 444 − 44 = 400.

Cevap: 44

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Üç basamaklı bir x sayısının sağına 5, soluna 2 yazılarak beş basamaklı bir sayı elde ediliyor. Bu sayı, x'in 50 katından 5 fazla olduğuna göre x kaçtır?

  1. Sağına 5 yazmak x'i bir basamak sola iter: 10x + 5 (dört basamaklı).
  2. Soluna yazılan 2, beş basamaklı sayının on binler basamağına girer: 20 000 + 10x + 5.
  3. 20 005 + 10x = 50x + 5 → 40x = 20 000 → x = 500. Soluna yazılan 2'yi 2 000 sanmak en sık hatadır.

Cevap: 500

Sağa yazılan rakam sayıyı bir basamak sola iter (10 ile çarpar); sola yazılan rakamın değeri, yazıldığı andaki basamak sayısına bağlıdır.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • 35'in sağına 8 → 10 · 35 + 8 = 358
  • 35'in soluna 8 → 800 + 35 = 835
  • Onlar basamağı 3 artarsa sayı 30 artar.

✘ Sık yapılan hata

  • Sağına 8 yazmayı 35 + 8 sanmak.
  • Soluna 8 yazmayı 80 + 35 sanmak (basamak sayısını unutmak).
  • Onlar basamağı 3 artınca sayının 3 arttığını sanmak.
Akılda kalsın: Sağa yazılan rakam eski sayıyı iter: eski sayı ×10 olur. Sola yazılan rakam eski sayıya dokunmaz: yalnız kendi basamağının değerini alır.
Sınavda

Nasıl sorulur“İki basamaklı bir sayının sağına 2 yazılınca sayı 371 artıyor; sayı kaçtır?” (9x + 2 = 371, x = 41) ya da “Beş sayının her birinde onlar basamağı 2 azaltılıp birler basamağı 3 artırılıyor; toplam nasıl değişir?” biçiminde gelir.

TuzakDeğişimi rakam olarak bırakmaktır: onlar basamağındaki 2'lik azalış sayıyı 20 azaltır. Soluna yazmada eski sayının kaç basamaklı olduğunu da kontrol et.

?Soru çöz

Üç basamaklı bir sayının yüzler basamağındaki rakam 3 artırılır, birler basamağındaki rakam 5 azaltılırsa sayı nasıl değişir?

✓ C. Yüzlerdeki +3, sayıyı 300 artırır; birlerdeki −5, 5 azaltır: 300 − 5 = 295 artar. A 2 azalır, rakamları basamak değeri olmadan toplamaktan (3 − 5); B 250 artar, birlerdeki azalışı onlar basamağındaymış gibi 50 almaktan; D 305 artar, azalışı artış gibi eklemekten çıkar.

▭Boşluk doldurma

35'in sağına 8 yazılırsa , soluna 8 yazılırsa elde edilir; ikincisi birincisinden fazladır.

35883547743115

↕Sayıdaki değişimi küçükten büyüğe sırala basamak değeri

  1. Birler basamağı 9 artırılır
  2. Onlar 2 artırılır, birler 9 azaltılır
  3. Yüzler basamağı 1 azaltılır
  4. Yüzler 1 artırılır, onlar 9 azaltılır
  5. Onlar basamağı 5 azaltılır
YÖNTEM · HARFLİ İŞLEM

Harfli işlemler: elde nereden gelir?

KPSS / TYT Matematik · Sayı basamakları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTek ve çift sayılarla toplama, çarpma ve üs alma kuralları nelerdir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

2 ile tam bölünebilen tam sayılar çifttir (2k), bölünemeyenler tektir (2k + 1); 0 çift sayıdır. İki tek ya da iki çift sayının toplamı çift, bir tek ile bir çiftin toplamı tektir. Çarpımda çarpanlardan biri çiftse sonuç çift, hepsi tekse sonuç tektir.

Tek ve çift sayılar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Harfli toplama ve çarpma işlemlerinde harflerin yerine gelen rakamlar nasıl bulunur?

Kısa cevap: Harfli toplama ve çarpmada her harf bir rakamdır; aynı harf her yerde aynı rakamı gösterir. Çözüm iki yolla bulunur: birler basamağından başlayıp eldeyi izleyerek sütun sütun ilerlemek ya da sayıları çözümleyip denklem kurmak. İki sayının toplamında bir sütundan gelen elde en çok 1, üç sayının toplamında en çok 2'dir.

Rakamları harflerin arkasına saklamak çok eski bir bulmaca türüdür; matematikte buna harfli işlem denir.

Harfli işlemde iki bilgi kaynağı vardır. Birincisi birler basamağıdır: toplamın ya da çarpımın son rakamı yalnızca birler basamağındaki rakamlara bağlıdır, eldeden etkilenmez. İkincisi en soldaki basamaktır: sonucun kaç basamaklı olduğu, harflerin ne kadar büyük olabileceğine sınır koyar. Örneğin iki basamaklı iki sayının toplamı üç basamaklıysa baştaki rakam yalnızca 1 olabilir, çünkü en büyük toplam 99 + 99 = 198'dir.

Sütun mu, çözümleme mi?

Harf sayısı azsa ve sütunlar kısaysa sütun yöntemi hızlıdır: birlerden başla, elde varsa bir sonraki sütuna taşı. Harfler sayının içinde tekrar ediyorsa çözümleme daha güvenlidir: her sayıyı açarsın, benzer terimleri toplarsın ve tek bir denklem kalır. En iyisi ikisini birlikte kullanmaktır: çözümleme denklemi verir, sütun ise hangi değerlerin denenmesi gerektiğini daraltır.

Çözümlü örnek

K, L ve M rakamlardır ve KK + KK + KK = LMK eşitliği sağlanıyor. L + M + K toplamı kaçtır?

  1. Birler sütunu: 3K'nin son rakamı K olmalı. Bu, 2K'nin 10'un katı olması demektir: K = 0 ya da K = 5.
  2. KK iki basamaklı olduğundan K ≠ 0; o hâlde K = 5.
  3. 3 · 55 = 165 → L = 1, M = 6. Toplam 1 + 6 + 5 = 12.

Cevap: 12

Aynı renkteki harfler aynı rakamdır: A hem çarpılanın onlar basamağında hem sonucun birler basamağında 8'dir. Birler sütunu A'nın çift olduğunu söyler, denklem gerisini bulur.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek · sınav düzeyi

A, B ve C farklı rakamlardır ve AB · 4 = CBA eşitliği sağlanıyor. A + B + C toplamı kaçtır?

  1. Birler sütunu: 4 · B'nin son rakamı A'dır; 4 ile çarpımın son rakamı hep çift olduğundan A çifttir (tek-çift kuralını temel kavramlar sayfasında görmüştük).
  2. Çözümle: 4(10A + B) = 100C + 10B + A → 39A = 100C + 6B.
  3. A'nın çift değerlerini dene: A = 2 → 78, C = 0 olamaz. A = 4 → 156 = 100 + 6B, B tam sayı çıkmaz. A = 6 → 234 = 200 + 6B, yine çıkmaz. A = 8 → 312 = 300 + 6B → B = 2, C = 3.
  4. Kontrol: 82 · 4 = 328. Toplam 8 + 2 + 3 = 13.

Cevap: 13

✔ Doğru

  • Aynı harf her yerde aynı rakamdır.
  • İki sayının toplamında elde en çok 1'dir.
  • Bulunan sayıyı işlemi yaparak kontrol et.

✘ Sık yapılan hata

  • “Farklı” denmişken iki harfe aynı rakamı vermek.
  • Eldeyi bir sonraki sütuna taşımayı unutmak.
  • Sayının baştaki harfine 0 vermek.
Akılda kalsın: Harfli işlemin iki anahtarı vardır: birler basamağı (son rakam) ve en soldaki basamak (sınır). Önce bu ikisiyle harflerin olası değerlerini daralt, sonra dene ve mutlaka kontrol et.
Sınavda

Nasıl sorulurAlt alta yazılmış bir toplama ya da çarpma verilir; harflerin toplamı ya da “A kaç farklı değer alabilir?” sorulur. Çözümleyerek denklem kur, birler sütunuyla değerleri daralt, bulduğun sayıyı işlemi yaparak doğrula.

Tuzak“farklı rakamlar” denmeyen soruda harflerin eşit olabileceğini atlamak ya da tersine, denmişken iki harfe aynı değeri vermektir.

?Soru çöz

A ve B sıfırdan farklı ve birbirinden farklı rakamlardır. ABA + BAB = 1110 olduğuna göre kaç farklı ABA sayısı yazılabilir?

✓ A. ABA = 101A + 10B, BAB = 101B + 10A; toplam 111(A + B) = 1110, A + B = 10. Farklı çiftler (1, 9), (2, 8), (3, 7), (4, 6) ve tersleri: 8 sayı. B 9, (5, 5)'i saymaktan, yani farklılık şartını unutmaktan; C 4, 191 ile 919'u aynı sayı sanmaktan; D 10, A + B toplamını sayı adedi sanmaktan çıkar.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

A ve B farklı rakamlardır. AB · 6 = 2BA ise AB sayısı olur.

49942448
YÖNTEM · EN BÜYÜK–EN KÜÇÜK

Rakam koşullu sayılar: dokuzları nereye koymalı?

KPSS / TYT Matematik · Sayı basamakları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBasamak değeri ile sayı değeri arasındaki fark nedir, bir sayı nasıl çözümlenir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir rakamın sayı değeri rakamın kendisidir; basamak değeri ise rakamın, bulunduğu basamağın değeriyle (1, 10, 100, 1 000 …) çarpımıdır. 4 572 sayısında 5'in sayı değeri 5, basamak değeri 500'dür. Sayıyı basamak değerlerinin toplamı olarak yazmaya çözümleme denir: ABCD = 1000A + 100B + 10C + D.

Basamak değeri ve çözümleme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Rakamları toplamı verilen en büyük ve en küçük sayı nasıl bulunur?

Kısa cevap: Rakamları toplamı verilen en büyük sayıyı bulmak için soldaki basamaklara olabildiğince büyük rakam (9) yazılır. En küçük sayı için ise en soldaki basamak olabildiğince küçük tutulur ve 9'lar sağdan yerleştirilir. Rakamları toplamı 20 olan en büyük üç basamaklı sayı 992, en küçüğü 299'dur.

299 ile 992 aynı üç rakamla yazılır; biri ötekinin üç katından fazladır.

Sayının değerini en çok en soldaki basamak belirler: soldaki basamak bir artarsa sayı, sağdaki bütün basamakların toplayabileceğinden fazla büyür. Bu yüzden en büyük sayı soldan dolar: rakamlar toplamını en sol basamaktan başlayarak 9'larla harca, artanı sağa bırak. En küçük sayı ise sağdan dolar: 9'ları birler basamağından başlayarak yerleştir, en sola kalan en küçük miktarı yaz. Tek sınır, en soldaki basamağın en az 1 olmasıdır.

en büyük: soldan 9, 9, … ; kalan sağa en küçük: sağdan 9, 9, … ; kalan sola (≥ 1)“Rakamları farklı” şartı varsa 9 bir kez kullanılır; sonraki basamağa 8, 7, … gelir.

Farklılık şartı ve rakam çarpımı

“Rakamları farklı” denince aynı rakam iki kez kullanılamaz; en büyük sayıda 9'dan sonra 8, en küçük sayıda birlerdeki 9'dan sonra onlara 8 gelir. Rakamların çarpımı verildiğinde ise önce çarpımı üç rakamın çarpımı olarak yazmanın bütün yollarını listelersin; sonra en büyük sayı için en büyük rakamı, en küçük sayı için en küçük rakamı sola alırsın. Rakamlar toplamı sabitken çarpımın en büyük olması isteniyorsa rakamlar birbirine yakın seçilir; bunu temel kavramlar sayfasında görmüştük (20 = 7 + 7 + 6 → çarpım 294).

Çözümlü örnek

Rakamları toplamı 20 olan üç basamaklı en büyük ve en küçük sayıları bulunuz. Rakamlar farklı olmak zorundaysa cevap nasıl değişir?

  1. En büyük: soldan 9, 9 → 18; kalan 2 birlere: 992.
  2. En küçük: sağdan 9, 9 → 18; kalan 2 en sola: 299.
  3. Rakamlar farklı ise en büyük: 9, 8 → 17, kalan 3: 983. En küçük: birler 9, onlar 8 → 17, kalan 3 sola: 389.

Cevap: 992 ve 299; farklı rakamlarla 983 ve 389

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Rakamları çarpımı 36 olan üç basamaklı en büyük sayı ile en küçük sayının farkı kaçtır?

  1. 36'yı üç rakamın çarpımı olarak yaz: 1 · 4 · 9, 1 · 6 · 6, 2 · 2 · 9, 2 · 3 · 6, 3 · 3 · 4.
  2. En büyük sayı için ilk basamağa en büyük rakam (9): 941 ya da 922 → 941.
  3. En küçük sayı için ilk basamağa en küçük rakam (1): 149 ya da 166 → 149.
  4. Fark: 941 − 149 = 792.

Cevap: 792

Rakamları çarpımı 36: bütün üçlüler, en büyük ve en küçük dizilim
RakamlarEn büyük dizilimEn küçük dizilim
1, 4, 9941149
1, 6, 6661166
2, 2, 9922229
2, 3, 6632236
3, 3, 4433334

✔ Doğru

  • Toplam 20, en küçük üç basamaklı: 299.
  • Rakamlar farklı ise: 389.
  • 0 içeride kullanılabilir: toplam 10 → en küçük 109.

✘ Sık yapılan hata

  • En küçük sayıda 9'u sola yazmak (929).
  • Farklılık şartı varken 299'da kalmak.
  • En küçük sayının ilk basamağına 0 yazmak.
Akılda kalsın: En büyük sayı soldan, en küçük sayı sağdan dolar. 9'ları hangi uca yığacağını bu cümle söyler; en soldaki rakam asla 0 olmaz.
Sınavda

Nasıl sorulur“Rakamları toplamı 17 olan, rakamları farklı dört basamaklı en küçük sayı” ya da rakamların çarpımı verilen en büyük ve en küçük sayının farkı sorulur. Sayının tek ya da çift olması da istenirse önce birler basamağını yerleştir.

Tuzak“farklı” şartını gözden kaçırmak ve en küçük sayıda ilk basamağa 0 yazmaktır.

?Soru çöz

Rakamları birbirinden farklı ve rakamları toplamı 19 olan üç basamaklı en küçük sayı kaçtır?

✓ B. Sağdan doldur: birler 9, onlar 9 olamaz (farklı), 8; kalan 19 − 17 = 2 sola: 289. A 199, farklılık şartını unutmaktan; C 298, 9'u birler yerine onlar basamağına koymaktan, sayı büyür; D 982, en küçük yerine en büyük sayıyı yazmaktan çıkar.

▭Sen çöz örnekle aynı yapı

Rakamları toplamı 18 olan üç basamaklı en küçük sayı , rakamları farklı ve toplamı 18 olan üç basamaklı en büyük sayı olur.

189981990198909
PROBLEM · RAKAM SAYMA

Rakam sayma: sayfa numaraları kaç rakam eder?

KPSS / TYT Matematik · Sayı basamakları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFaktöriyel nedir, 0! neden 1'e eşittir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

n pozitif tam sayı olmak üzere 1'den n'ye kadar olan tam sayıların çarpımına n faktöriyel denir ve n! ile gösterilir: 5! = 1 · 2 · 3 · 4 · 5 = 120. Tanım gereği 0! = 1 ve 1! = 1'dir. n! = n · (n − 1)! eşitliği faktöriyelli işlemleri sadeleştirmenin anahtarıdır.

Faktöriyel

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir kitabın sayfalarını numaralandırmak için kaç rakam kullanılır?

Kısa cevap: 1'den 9'a kadar 9 sayı birer rakamla, 10'dan 99'a kadar 90 sayı ikişer rakamla, 100'den 999'a kadar 900 sayı üçer rakamla yazılır. Bu yüzden 1'den 99'a kadar 189, 1'den 999'a kadar 2 889 rakam kullanılır. Sayfa numarası sorularında sayılar basamak sayısına göre gruplanıp her grup ayrı sayılır.

300 sayfalık bir kitabın sayfa numaralarını basmak için kaç rakam gerekir? Cevap 300 de, 900 de değil.

Sayılar basamak sayıları farklı olduğu için tek kalemde sayılamaz; önce gruplara ayrılır. Bir gruptaki sayı adedi, temel kavramlar sayfasında gördüğümüz terim sayısı formülüyle bulunur: son − ilk + 1. 10'dan 99'a kadar 99 − 10 + 1 = 90 sayı vardır; her biri 2 rakam olduğundan bu grup 180 rakam tutar. Giriş sorusunun cevabı: 9 + 180 + 201 · 3 = 792 rakam.

Numaralandırmada kullanılan rakam sayısı
SayılarKaç sayı?Her biriRakamBaştan toplam
1–991 rakam99
10–99902 rakam180189
100–9999003 rakam2 7002 889
1 000–9 9999 0004 rakam36 00038 889

Tersten soru: rakam sayısından sayfa sayısına

Kullanılan rakam sayısı verilip sayfa sayısı sorulursa tablo tersten okunur: önce tam doldurulan grupların rakamları çıkarılır, kalan rakamlar son grubun rakam sayısına bölünür. Bulunan sayı, son gruptaki sayfa adedidir; sayfa numarasına çevirmek için bir önceki grubun son sayısı (99 ya da 999) eklenir.

Çözümlü örnek

Bir kitabın sayfalarını 1'den başlayarak numaralandırmak için 252 rakam kullanılmıştır. Kitap kaç sayfadır?

  1. 1–99 için 189 rakam harcanır; kalan 252 − 189 = 63 rakam.
  2. Kalan rakamlar üç basamaklı sayfalara gider: 63 ÷ 3 = 21 sayfa.
  3. Üç basamaklı sayfalar 100'den başlar: 99 + 21 = 120.

Cevap: 120 sayfa

Belirli bir rakam kaç kez yazılır?

Bir rakamın kaç kez kullanıldığı sorulursa her basamak ayrı sayılır: önce o rakamın birler basamağında kaç kez geldiği, sonra onlar basamağında kaç kez geldiği bulunur. 77 gibi sayılarda rakam iki kez yazıldığı için iki kez sayılır.

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

1'den 150'ye kadar olan sayılar yazıldığında 7 rakamı kaç kez kullanılır?

  1. Birler basamağında 7: 7, 17, 27, …, 147. Terim sayısı 147 − 710 + 1 = 15.
  2. Onlar basamağında 7: 70'ten 79'a 10 sayı. 170'ler 150'yi aştığı için yoktur.
  3. Toplam 15 + 10 = 25. (77 her iki listede de var; iki 7'si olduğu için doğru.)

Cevap: 25

✔ Doğru

  • 10–99 arasında 90 sayı vardır.
  • 77'de iki tane 7 vardır, iki kez sayılır.
  • 1–99: 189 rakam.

✘ Sık yapılan hata

  • 10–99 arasını 89 sayı sanmak (+1'i unutmak).
  • 77'yi tek bir 7 gibi saymak.
  • Son gruptaki sayfa adedini sayfa sayısı sanmak (99'u eklememek).
Akılda kalsın: Rakam sayarken üç sayıyı bil: 9, 90, 900. Her grubu kendi rakam sayısıyla çarp; tersten gelirken kalan adede bir önceki grubun sonunu (99) eklemeyi unutma.
Sınavda

Nasıl sorulur“Bir kitabın sayfalarını numaralandırmak için … rakam kullanılıyor; kitap kaç sayfa?” ya da “1'den başlayarak yan yana yazılan sayılarda 200. rakam hangisidir?” biçiminde gelir.

TuzakSon gruptaki adedi sayfa numarasına çevirirken 99'u eklemeyi unutmak ve aralıktaki sayıları sayarken +1'i atlamaktır.

?Soru çöz

Bir kitabın sayfalarını 1'den başlayarak numaralandırmak için 492 rakam kullanılmıştır. Bu kitap kaç sayfadır?

✓ D. 1–99 için 189 rakam; kalan 492 − 189 = 303 rakam, üç basamaklı 101 sayfa eder; 99 + 101 = 200. A 164, bütün sayfaları üç rakamlı sayıp 492 ÷ 3 yapmaktan; B 201, 101 sayfayı 100'e eklemekten (100 de bu sayfalardan biri); C 101, yalnız üç basamaklı sayfa adedini cevap sanmaktan çıkar.

▭Boşluk doldurma

1'den 60'a kadar olan sayıların tanesi iki basamaklıdır; bu sayıların hepsini yazmak için rakam kullanılır.

5111150120102

Karma tekrar

Bu sayfadan ve önceki 1 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

x tek, y çift tam sayılar olduğuna göre aşağıdakilerden hangisi daima çift sayıdır?

✓ A. x + y tektir, y çift; tek · çift = çift. B'de x · y çift bulunup sondaki + x unutulursa çift sanılır: çift + tek = tek; C'de x² çift sanılırsa yanılır, x² tek, tek + çift = tek; D'de y³'ün çiftliği yeter sanılır, tek + çift = tek.Kaynak: Temel kavramlar · Tek ve çift sayılar

?Soru 2

Üç basamaklı bir sayının yüzler basamağındaki rakam 3 artırılır, birler basamağındaki rakam 5 azaltılırsa sayı nasıl değişir?

✓ C. Yüzlerdeki +3, sayıyı 300 artırır; birlerdeki −5, 5 azaltır: 300 − 5 = 295 artar. A 2 azalır, rakamları basamak değeri olmadan toplamaktan (3 − 5); B 250 artar, birlerdeki azalışı onlar basamağındaymış gibi 50 almaktan; D 305 artar, azalışı artış gibi eklemekten çıkar.Kaynak: bu sayfa · Rakam ekleme ve basamak değiştirme

?Soru 3

x ve y tam sayılar ve x · y = −12 olduğuna göre x + y toplamı en az kaçtır?

✓ B. Çarpım negatif, sayılar ters işaretli; toplamın en küçük olması için negatifin mutlak değeri en büyük seçilir: (−12, 1) → −11. A −13, (−12, −1) alınırsa çıkar ama çarpım +12 olur; C −4 (−6, 2) çiftinden, D −1 (−4, 3) çiftinden gelir, ikisi de −11'den büyüktür.Kaynak: Temel kavramlar · Tuzaklar ve soru kalıpları

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi irrasyonel bir sayıdır?

✓ C. 12 tam kare olmadığından √12 = 2√3 irrasyoneldir. A √0,16 = 0,4 çıkar, tam kare ondalık rasyoneldir; B 22/7 π'nin yaklaşığıdır ama kesir olduğu için rasyoneldir; D devirli ondalıktır, 12/99'a eşit ve rasyoneldir.Kaynak: Temel kavramlar · Sayı kümeleri: N, Z, Q, R

?Soru 5

Ardışık üç tek sayının toplamı 75 olduğuna göre bu sayıların en büyüğü kaçtır?

✓ D. Ortadaki sayı 75 ÷ 3 = 25; sayılar 23, 25, 27, en büyüğü 27. A 21, ardışık tek sayılar arası fark 2 yerine 4 alınıp (x, x + 4, x + 8) en küçük yazılırsa çıkar; B 23 en küçük sayıdır; C 25 ortadaki sayıdır.Kaynak: Temel kavramlar · Ardışık sayılar ve toplamlar

?Soru 6

8!6! işleminin sonucu kaçtır?

✓ A. 8! = 8 · 7 · 6! olduğundan sonuç 8 · 7 = 56'dır. B 64, 8 · 7 yerine 8 · 8 alınırsa çıkar; C 72 = 9 · 8, bir adım yukarıdan, 9!/7!'nin sonucudur; D 90 = 10 · 9, 10!/8!'in sonucudur.Kaynak: Temel kavramlar · Faktöriyel

?Soru 7

a ve b aralarında asal pozitif tam sayılardır ve ab = 2842 olduğuna göre a + b toplamı kaçtır?

✓ B. EBOB(28, 42) = 14; kesir 2/3'e sadeleşir, a = 2, b = 3, a + b = 5. A 4, yalnız 7'ye bölüp 4/6'da durarak payı yazmaktan; C 7, ortak bölen 7'yi sonuç sanmaktan; D 70, sadeleştirmeden 28 + 42 toplamaktan çıkar.Kaynak: Temel kavramlar · Asal sayılar, aralarında asal

?Soru 8

Rakamları birbirinden farklı ve rakamları toplamı 19 olan üç basamaklı en küçük sayı kaçtır?

✓ B. Sağdan doldur: birler 9, onlar 9 olamaz (farklı), 8; kalan 19 − 17 = 2 sola: 289. A 199, farklılık şartını unutmaktan; C 298, 9'u birler yerine onlar basamağına koymaktan, sayı büyür; D 982, en küçük yerine en büyük sayıyı yazmaktan çıkar.Kaynak: bu sayfa · Rakam koşullu en büyük–en küçük

?Soru 9

a · b < 0 ve a · c > 0 olduğuna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ D. a ile b ters, a ile c aynı işaretli; o hâlde b ile c ters işaretlidir, b · c < 0. A ve B, a'nın işaretini pozitif varsaymaktan doğar, a negatif de olabilir; C'de a · b · c = (a · b) · c ve c'nin işareti belli olmadığından sonuç belirsizdir.Kaynak: Temel kavramlar · Pozitif ve negatif sayılar

?Soru 10

Rakamları birbirinden farklı, üç basamaklı en büyük çift sayı kaçtır?

✓ B. Yüzler 9, onlar kalanların en büyüğü 8, birler 9 ve 8'den farklı en büyük çift rakam 6: 986. A 998'de 9 iki kez yazılmış, "farklı rakam" şartı unutulmuş; C 987'de birlere en büyük kalan rakam 7 konmuş, çiftlik unutulmuş; D 976'da onlara 8 yerine 7 yazılmış, şartları sağlar ama 986'dan küçüktür.Kaynak: Temel kavramlar · Rakam ve sayı
5
Daha fazla soru çözmek ister misin?Sayı basamakları konusundan 5 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →