Basamak değeri: aynı rakam, farklı değer
KPSS / TYT Matematik · Sayı basamakları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaRakam ile sayı arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Rakam, sayıları yazmak için kullanılan 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ve 9 sembolleridir; onluk sistemde 10 rakam vardır. Sayı ise bir çokluğu ya da değeri belirten, rakamlarla yazılan ifadedir. Her rakam bir sayıdır ama her sayı bir rakam değildir.
✎Konu anlatımı
Basamak değeri ile sayı değeri arasındaki fark nedir, bir sayı nasıl çözümlenir?
Kısa cevap: Bir rakamın sayı değeri rakamın kendisidir; basamak değeri ise rakamın, bulunduğu basamağın değeriyle (1, 10, 100, 1 000 …) çarpımıdır. 4 572 sayısında 5'in sayı değeri 5, basamak değeri 500'dür. Sayıyı basamak değerlerinin toplamı olarak yazmaya çözümleme denir: ABCD = 1000A + 100B + 10C + D.555 sayısındaki üç rakam birbirinin aynısıdır; yine de biri beş yüz, biri elli, biri yalnızca beş eder.
Rakamın 0'dan 9'a kadar on sembol olduğunu ve AB = 10A + B yazımını temel kavramlar sayfasında görmüştük. Bu sayfada o yazımın arkasındaki fikri açıyoruz: onluk sistemde bir rakamın değerini bulunduğu basamak belirler. Sağdan sola basamaklar birler, onlar, yüzler, binler, on binler, yüz binler diye adlandırılır ve her basamak sağındakinin 10 katı değerindedir; çünkü 10 birlik bir onluk, 10 onluk bir yüzlük eder.
Sayı değeri ve basamak değeri
Bir rakamın sayı değeri rakamın kendisidir ve nerede durduğuna bakmaz. Basamak değeri ise rakam ile bulunduğu basamağın değerinin çarpımıdır. 52 708'de 7'nin sayı değeri 7, basamak değeri 7 · 100 = 700'dür. 0'ın basamak değeri hangi basamakta olursa olsun 0'dır ama 0 boş durmaz: basamağı tutarak öteki rakamların yerini korur. 507 ile 57'nin farkı bu “yer tutma” işinden gelir.
Çözümleme: harfli sayıyı denkleme çevirmek
Bir sayıyı basamak değerlerinin toplamı olarak yazmaya çözümleme denir. Harflerle verilen bir sayıyla doğrudan işlem yapılamaz; çözümleme onu harflerin doğrusal bir ifadesine çevirir ve soru bir denkleme dönüşür. Bu yüzden sayı basamakları sorularının neredeyse hepsi aynı ilk adımla başlar: sayıyı çözümle.
Dört basamaklı 5A3B sayısında A'nın basamak değeri ile B'nin basamak değerinin toplamı 704'tür. Bu sayı kaçtır?
- A yüzler, B birler basamağındadır: basamak değerleri 100A ve B.
- 100A + B = 704. B en çok 9 olduğundan 704'ün yüzlüklerini A, kalanını B karşılar: A = 7, B = 4.
Cevap: 5 734
Üç basamaklı ABC sayısında A'nın basamak değeri, C'nin basamak değerinin 50 katıdır ve B = A + C'dir. Bu koşulları sağlayan sayıların toplamı kaçtır?
- Basamak değerleri: 100A = 50 · C, yani C = 2A.
- A en az 1'dir (ilk basamak). A = 1 → C = 2, B = 3: 132. A = 2 → C = 4, B = 6: 264. A = 3 → C = 6, B = 9: 369.
- A = 4 olursa B = 4 + 8 = 12 rakam değildir; başka sayı yoktur.
- Toplam: 132 + 264 + 369 = 765.
Cevap: 765
✔ Doğru
- 4 572'de 5'in basamak değeri 500, sayı değeri 5'tir.
- 0'ın basamak değeri her basamakta 0'dır.
- ABC = 100A + 10B + C
✘ Sık yapılan hata
- ABC'yi A · B · C çarpımı gibi okumak.
- Basamak değerini rakamın kendisi sanmak.
- Çözümlemede basamakları kaydırmak: 10A + 10B + C.
Nasıl sorulurBasamak değeri tek başına nadiren sorulur; çoğu zaman “A'nın basamak değeri B'ninkinin … katıdır” gibi bir koşulla denklem kurdurur. Sonra rakamların 0–9 arasında olduğunu ve ilk basamağın 0 olamayacağını kullanarak çözümleri sayarsın.
TuzakBasamak değeri ile sayı değerini karıştırmaktır: “5'in basamak değeri” denince 500, “5'in sayı değeri” denince yalnız 5 yazılır.
⇄Bilgi eşleştirme 38 506 sayısında
?Soru çöz
A ve B sıfırdan farklı rakamlardır. Dört basamaklı 3A5B sayısında A'nın basamak değeri, B'nin basamak değerinin 40 katı olduğuna göre bu sayı kaçtır?