Rakam ve sayı: on sembolle sonsuz sayı
KPSS / TYT Matematik · Temel kavramlar · Okuma 6 dk · 3 etkinlik
✎Konu anlatımı
Rakam ile sayı arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Rakam, sayıları yazmak için kullanılan 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ve 9 sembolleridir; onluk sistemde 10 rakam vardır. Sayı ise bir çokluğu ya da değeri belirten, rakamlarla yazılan ifadedir. Her rakam bir sayıdır ama her sayı bir rakam değildir.Bir telefonun tuş takımında yalnızca on rakam vardır; yine de o on tuşla dünyadaki her numara çevrilebilir.
Rakam ile sayı arasındaki ilişki, harf ile kelime arasındaki ilişkiye benzer. Harfler sınırlıdır ama onlarla kurulabilecek kelimelerin sonu yoktur. Onluk sistemde de yalnızca on sembol vardır: 0'dan 9'a kadar olan rakamlar. 7 hem bir rakam hem de bir sayıdır; 47 ise iki rakamla yazılmış bir sayıdır ama kendisi bir rakam değildir.
Rakamlar işaretsizdir. −3 bir sayıdır, rakam değildir; bu sayıyı yazarken 3 rakamını ve eksi işaretini kullanırız. 2,5 de rakam değildir. Bu yüzden bir soruda “a bir rakamdır” deniyorsa a yalnızca 0, 1, 2, …, 9 değerlerinden birini alabilir.
Basamak yazımı: sayıyı rakamlarına açmak
Rakamların yan yana dizilişi bir değer üretir, çünkü her rakamın değeri bulunduğu basamağa göre değişir. İki basamaklı bir sayıyı harflerle yazarken rakamları çarpım sanılmasın diye üstüne çizgi çekilir: AB sayısı A ile B'nin çarpımı değil, onlar basamağında A, birler basamağında B olan sayıdır.
Basamak değeri ve sayıyı çözümleme ayrıntılarıyla sayı basamakları sayfasında; burada yalnızca soruların en çok sınadığı iki koşulu bilmek yeter: ilk basamak sıfır olamaz ve “rakamları farklı” ifadesi aynı rakamın iki kez kullanılmasını yasaklar.
Rakamları birbirinden farklı üç basamaklı en büyük çift sayı ile rakamları birbirinden farklı üç basamaklı en küçük tek sayının farkı kaçtır?
- En büyük sayı için en soldan başlayarak en büyük rakamları yerleştir: 9 ve 8. Birler basamağı çift olmalı ve 9 ile 8 kullanıldığı için kalan en büyük çift rakam 6'dır: 986.
- En küçük sayı için ilk basamağa 0 konamaz, en küçük seçenek 1'dir. Onlar basamağına 0 gelir. Birler basamağı tek olmalı; 1 kullanıldığı için en küçük tek rakam 3'tür: 103.
- Farkı hesapla: 986 − 103 = 883.
Cevap: 883
Bir kasa şifresi, rakamları birbirinden farklı dört basamaklı bir sayıdır. Şifrenin binler basamağı tek, birler basamağı çift ve rakamları toplamı 20'dir. Bu koşulları sağlayan en büyük şifre kaçtır?
- Binler basamağına en büyük tek rakam yazılır: 9. Kalan üç basamağın toplamı 20 − 9 = 11.
- Yüzler basamağına kalanların en büyüğü yazılır: 8. Onlar ve birlerin toplamı 11 − 8 = 3.
- Birler çift olmalı ve 9 ile 8'den farklı: 3 = 3 + 0 ya da 1 + 2. Onları büyük tutmak için onlar 3, birler 0: 9830.
Cevap: 9830
Nasıl sorulurSoru kökünde “a, b, c birbirinden farklı rakamlardır” ya da “sıfırdan farklı rakamlar” ifadeleri bulunur.
TuzakTuzak çoğu zaman 0'dadır: 0 bir rakamdır ama iki basamaklı bir sayının ilk rakamı olamaz. En büyük–en küçük değer sorularında önce koşulları (farklı, tek, çift) yaz, sonra basamakları soldan sağa doldur.
⇄Bilgi eşleştirme en büyük–en küçük
▭Boşluk doldurma
Onluk sistemde tane rakam vardır. En küçük rakam , en büyük rakam sayısıdır.
?Soru çöz
Rakamları birbirinden farklı, üç basamaklı en büyük çift sayı kaçtır?