Yüksek mahkemeler ve HSK: Anayasa Mahkemesi'nden Sayıştay'a

Anayasa Mahkemesi'nin 15 üyesinden iptal davası sürelerine, Yargıtay ve Danıştay'ın seçim formüllerinden HSK ve Sayıştay'a kadar; kim seçer, kaç yıl, kaç gün, her hüküm madde numarasıyla.

8 durak1982 Anayasası
16 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 16tamamlanan etkinlik
75 sorubu konuda çözebileceğin
YARGI · ANAYASA MAHKEMESİ · MD. 146–147

Anayasa Mahkemesi kaç üyeli, üyelerini kim seçer? On beş koltuğun hikâyesi

KPSS Vatandaşlık · Yargı · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMahkemeler nasıl kurulur, askerî yargı ne zaman kaldırıldı ve bugün askerî mahkeme kurulabilir mi?Bağlantılı konudan (Yargı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'nın 142. maddesi, mahkemelerin nasıl kurulacağını, hangi işlere bakacağını, nasıl işleyeceğini ve hangi usulle yargılama yapacağını kanuna bırakır. 2017 Anayasa değişikliği (6771 sayılı Kanun) askerî yargıyı düzenleyen 145. maddeyi, Askerî Yargıtay'ı (md. 156) ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesini (md. 157) yürürlükten kaldırdı; 142. maddeye eklenen yeni fıkrayla disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkeme kurulması yasaklandı; tek istisna, savaş hâlinde asker kişilerin görevle bağlantılı suçlarını yargılayacak askerî mahkemelerdir.

Mahkemelerin kuruluşu, askerî yargı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşur ve üyelerini kim seçer?

Kısa cevap: Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur (md. 146). Üç üyeyi TBMM seçer: ikisini Sayıştay kökenli, birini serbest avukat adaylar arasından. On iki üyeyi Cumhurbaşkanı seçer: üçü Yargıtay, ikisi Danıştay, üçü öğretim üyesi kökenlidir, dördünü ise doğrudan belirler. Üyeler 12 yıl için seçilir, ikinci kez seçilemez ve 65 yaşında emekli olur (md. 147). Başkan ile iki başkanvekilini Mahkeme kendi üyeleri arasından 4 yıllığına seçer.

Bir kanunu milletin seçtiği 600 milletvekili yapar; o kanunu yürürlükten kaldırabilen ise on beş kişilik bir mahkemedir. Bu yüzden o on beş kişinin nereden geldiği, sınavın da en sevdiği sorulardan biridir.

Hatırlarsan Anayasa'nın 11. maddesi, Anayasa hükümlerinin herkesi bağlayan temel hukuk kuralları olduğunu söyler. Ama bir kanun Anayasa'ya aykırıysa bunu kim tespit edecek? 1924 Anayasası kanunların Anayasa'ya aykırı olamayacağını yazmış, fakat bunu denetleyecek bir mahkeme kurmamıştı. Boşluğu 1961 Anayasası doldurdu: Anayasa Mahkemesi ilk kez o metinle kuruldu ve 1982 Anayasası onu koruyarak sürdürdü. Yargı ilkeleri ve kanun yolları sayfasında gördüğümüz yargı kollarının hiçbirine bağlı değildir; Anayasa'nın bekçisidir.

On beş üye nereden gelir?

TBMM üç üye seçer. İki koltuk Sayıştay'a ayrılmıştır: Sayıştay Genel Kurulu, boşalan her koltuk için başkan ve üyelerinden üç ismi Meclis'e önerir. Üçüncüsü için baro başkanları, serbest avukatlar arasından üç aday belirler. Meclis bu adaylar arasında gizli oyla seçim yapar: ilk turda üye tamsayısının üçte ikisi (400 oy), ikinci turda salt çoğunluğu (301 oy) aranır. İkinci turda da sonuç çıkmazsa en çok oy alan iki aday üçüncü tura kalır ve orada en fazla oyu alan seçilmiş olur.

Cumhurbaşkanı on iki üye seçer. Üçünü Yargıtay Genel Kurulunun, ikisini Danıştay Genel Kurulunun her boş yer için kendi başkan ve üyeleri arasından gösterdiği üçer aday içinden alır. Üç üye, Yükseköğretim Kurulunun (YÖK'ün kendi üyesi olmayan) hukuk, iktisat ve siyasal bilimler alanındaki öğretim üyeleri arasından gösterdiği üçer adaydan gelir; bu üçünden en az ikisi hukukçu olmalıdır. Kalan dört üyeyi ise aday listesine bağlı kalmadan doğrudan seçer: üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim ve savcılar ve Mahkeme'de beş yılı dolduran raportörler bu havuzdadır. Aday gösteren kurullarda her boş yer için en çok oy alan üç kişi aday sayılır.

Meclis'in payı üç, Cumhurbaşkanı'nın payı on iki üyedir; on iki üyenin sekizi aday listesine bağlıdır. Rakam dizisi 2-1 / 3-2-3-4 olarak ezberlenir.Görsel: Sınav Defteri

Neden bu kadar karışık bir formül? Çünkü Anayasa davaları hem yargı tecrübesi hem akademik birikim hem de kamu yönetimi bilgisi ister; farklı kurumlardan gelen üyeler bu çeşitliliği sağlar. Meclis'in seçimde pay alması da Mahkeme'ye seçilmiş bir organ üzerinden demokratik meşruiyet kazandırır. Eski düzende Meclis'in hiç payı yoktu: 1982'nin ilk metninde 11 asıl ve 4 yedek üyenin tamamını Cumhurbaşkanı seçiyordu. 2010 değişikliği yedek üyeliği kaldırdı, Meclis'e üç koltuk verdi ve sayıyı 17'ye çıkardı. Bu 17 üyeden biri Askerî Yargıtay'dan, biri Askerî Yüksek İdare Mahkemesi'nden geliyordu; 2017'de askerî yüksek mahkemeler kaldırılınca bu iki koltuk da düştü ve sayı bugünkü 15'e indi.

Kimler üye olabilir?

Herkes için ortak şart 45 yaşını doldurmuş olmaktır. Sonrası mesleğe göre değişir. Akademisyenden doçentlik ya da profesörlük beklenir. Avukat, hâkim-savcı ve üst kademe yöneticisi için ölçü aynıdır: 20 yıl. Avukat bu süreyi bilfiil avukatlıkla, hâkim ve savcı adaylıkta geçen yılları da sayarak, yönetici ise yükseköğrenim sonrası kamu hizmetinde doldurmuş olmalıdır. Raportörlerde aranan, beş yıllık raportörlüktür.

Görev süresi ve başkanlık

Üyeler 12 yıl için seçilir ve bir kişi Anayasa Mahkemesi'ne iki kez üye seçilemez. Tek dönem kuralının amacı, üyenin “yeniden seçilmek için kimi memnun etmeliyim?” hesabına girmesini önlemektir. Süre dolmasa bile üye 65 yaşını doldurunca emekli olur; 65'ten önce süresi biten üyenin başka bir görevde çalışması ve özlük hakları kanunla düzenlenir. Üyeler asıl görevleri dışında resmî ya da özel hiçbir görev alamaz. Üyelik iki hâlde sona erer: hâkimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan hüküm giyilirse kendiliğinden; görevin sağlık nedeniyle yapılamayacağı kesin olarak anlaşılırsa Mahkeme üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararıyla.

Mahkeme'nin Başkanı ve iki başkanvekili dışarıdan atanmaz. Üyeler kendi aralarından, gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (en az 8 oy) dört yıllığına seçer; süresi bitenler yeniden seçilebilir. Yani üyelikte ikinci dönem yoktur, başkanlıkta vardır.

Akılda kalsın: 3 + 12 = 15. Meclis'in üçü: 2 Sayıştay + 1 avukat. Cumhurbaşkanı'nın on ikisi sırasıyla 3-2-3-4: Yargıtay, Danıştay, YÖK, doğrudan. Yaş merdiveni: 45'te girilir, 12 yıl kalınır, 65'te çıkılır; başkanlık 4 yıl ve yenilenebilir.
Sınavda

Nasıl sorulurEn sık tuzak, aday gösteren kurumla seçen organı karıştırmaktır: Sayıştay'ın adayları TBMM'ye, Yargıtay, Danıştay ve YÖK'ün adayları Cumhurbaşkanı'na gider.

Tuzakİkinci tuzak “Anayasa Mahkemesi Başkanı'nı Cumhurbaşkanı atar” şıkkıdır; Başkan'ı Mahkeme kendisi seçer. Üçüncüsü, “üyeler yeniden seçilebilir” ifadesidir: yeniden seçilebilen başkan ve başkanvekilleridir, üyeler değil. Bir de sayı sorusu gelir: 2017 sonrasında üye sayısı 17 değil 15'tir.

⇄Bilgi eşleştirme kim aday gösterir?

?Soru çöz

1982 Anayasası'na göre Anayasa Mahkemesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ B. Md. 147'ye göre üyelik 12 yıllıktır ve ikinci kez seçilmek yasaktır. A Başkanı Cumhurbaşkanı atamaz, Mahkeme kendi üyeleri arasından seçer; C TBMM'nin seçtiği iki üye Yargıtay değil, Sayıştay kökenlidir; D emeklilik yaşı 70 değil, 65'tir.
YARGI · MD. 148 · MD. 69

Anayasa Mahkemesinin görevleri: norm denetiminden Yüce Divan'a, parti kapatmadan bireysel başvuruya

KPSS Vatandaşlık · Yargı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaCumhurbaşkanının cezai sorumluluğu nasıldır, hakkında nasıl soruşturma açılır?Bağlantılı konudan (Cumhurbaşkanı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun önergesiyle soruşturma açılması istenebilir; Meclis üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açar ve üçte ikisinin gizli oyuyla Yüce Divan'a sevk eder (md. 105). Hakkında soruşturma açılan Cumhurbaşkanı seçim kararı alamaz; görevi ancak Yüce Divan'da seçilmeye engel bir suçtan mahkûm olursa sona erer.

Cezai sorumluluk

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anayasa Mahkemesinin görevleri nelerdir, Yüce Divan'da kimler yargılanır?

Kısa cevap: Anayasa Mahkemesi kanunları, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini ve TBMM İçtüzüğü'nü şekil ve esas yönünden, anayasa değişikliklerini yalnız şekil yönünden denetler ve bireysel başvuruları karara bağlar (md. 148). Yüce Divan sıfatıyla Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, yüksek yargı organlarının başkan ve üyeleri, Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanları gibi üst düzey görevlileri görevleriyle ilgili suçlardan yargılar. Siyasi partilerin kapatılması ve Devlet yardımından yoksun bırakılması davalarına da o bakar (md. 69).

Anayasa Mahkemesi'ni yalnızca “kanun iptal eden mahkeme” diye bilmek, bir hastaneyi yalnızca acil servisinden ibaret sanmaya benzer.

Mahkeme'nin görevleri Anayasa'nın tek bir maddesinde toplanmamıştır; 148. madde çekirdeği verir, öteki görevler siyasi partiler (md. 69), milletvekilliği (md. 85) ve Uyuşmazlık Mahkemesi (md. 158) maddelerine dağılmıştır. Hepsini bir arada görmek, “hangisi Anayasa Mahkemesinin görevlerinden değildir?” sorusunu kolaylaştırır.

  • Norm denetimi: Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve TBMM İçtüzüğü şekil ve esas yönünden; anayasa değişiklikleri yalnız şekil yönünden denetlenir. Ayrıntısı sonraki iki durakta.
  • Bireysel başvuru: 2010 değişikliğiyle eklendi; kamu gücünün temel bir hakkı çiğnediğini iddia eden kişi Mahkeme'ye kendisi başvurabilir.
  • Yüce Divan: Üst düzey devlet görevlilerini yargılayan ceza mahkemesi sıfatı.
  • Siyasi partiler: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açtığı kapatma davasını kesin olarak karara bağlar; temelli kapatma yerine partiyi Devlet yardımından kısmen ya da tamamen yoksun bırakabilir (2001'de eklendi). Partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunu da denetler; bu mali denetimde Sayıştay'dan yardım alır ve kararları kesindir.
  • Milletvekilliği: Yasama dokunulmazlığının kaldırılması ya da milletvekilliğinin düşmesi kararlarına karşı ilgili milletvekili veya başka bir milletvekili yedi gün içinde iptal istemiyle başvurabilir; Mahkeme on beş gün içinde kesin karar verir (md. 85; ayrıntısı TBMM sayfalarında).
  • Uyuşmazlık Mahkemesi: Kendi üyeleri arasından birini bu mahkemeye başkan olarak görevlendirir (md. 158).

Yüce Divan: aynı mahkeme, başka bir sıfat

Yüce Divan ayrı bir mahkeme değildir; Anayasa Mahkemesi'nin ceza mahkemesi gibi çalıştığı hâlin adıdır. Neden devletin en üst görevlileri sıradan bir ağır ceza mahkemesinde değil de burada yargılanır? İki tehlikeye karşı: Güçlü bir makam sahibinin alt derece bir mahkemeyi etkilemesi de, tersine, siyasi rakiplerin onu kolayca mahkemeye sürüklemesi de istenmez. Yüce Divan'da yargılananlar şunlardır:

  • Yürütmenin ve Meclis'in tepesi: Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı (2010'da eklendi), Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar.
  • Yargının tepesi: Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay'ın başkan ve üyeleri, başsavcıları ve Cumhuriyet Başsavcıvekili; Hâkimler ve Savcılar Kurulu ile Sayıştay'ın başkan ve üyeleri.
  • Ordunun tepesi: Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanları (2010'da eklendi).

Bu kişiler görevleriyle ilgili suçlardan Yüce Divan'a gider; trafik kazası gibi görevle ilgisiz bir suç olağan mahkemelerin işidir. Cumhurbaşkanı için ise 105. madde “bir suç işlediği iddiası”ndan söz eder; yani soruşturma görevle sınırlı değildir ve Meclis'in üçte iki çoğunlukla vereceği sevk kararıyla Yüce Divan'a gidilir (Cumhurbaşkanı sayfası). Yüce Divan'da savcılığı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ya da Başsavcıvekili yapar. Yargılama duruşmalıdır; verilen karara karşı yeniden inceleme istenebilir ve Genel Kurul'un bu inceleme sonunda verdiği karar kesindir.

Listede olmayanlar da sorulur. Milletvekilleri Yüce Divan'da yargılanmaz; onları yasama dokunulmazlığı korur. Jandarma Genel Komutanı 2010'da listeye girmiş, 2017'de çıkarılmıştır. Yüksek Seçim Kurulu ve Uyuşmazlık Mahkemesi de listede kurum olarak sayılmaz.

Norm denetimi, bireysel başvuru ve Yüce Divan yargılamaları aynı kurumda yapılır; değişen yalnız Mahkeme'nin sıfatıdır.Görsel: Kamu malı · Wikimedia Commons
Akılda kalsın: Yüce Divan listesini üç tepeyle tut: yürütme + Meclis'in tepesi (Cumhurbaşkanı, yardımcıları, bakanlar, TBMM Başkanı), yargının tepesi (AYM, Yargıtay, Danıştay, HSK, Sayıştay), ordunun tepesi (Genelkurmay + üç kuvvet komutanı). Jandarma 2017'de çıktı; milletvekili hiç girmedi. Savcı her zaman Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısıdır: parti kapatma davasını açan da odur.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi Yüce Divan'da yargılanmaz?” sorusunda doğru cevap çoğunlukla milletvekili, Jandarma Genel Komutanı, vali ya da YSK Başkanı olur. İkinci kalıp görev listesidir: “Uyuşmazlık Mahkemesine başkan seçmek”, “partilerin mali denetimini yapmak” ve “dokunulmazlığın kaldırılması kararını denetlemek” Anayasa Mahkemesinin görevleridir; “adli ve idari yargı arasındaki görev uyuşmazlıklarını çözmek” ise Uyuşmazlık Mahkemesi'nin işidir.

TuzakÜçüncü tuzak: parti kapatma davasını Mahkeme kendiliğinden açamaz, davayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar.

▭Boşluk doldurma

Siyasi partilerin kapatılması davasını Yargıtay Cumhuriyet açar. Jandarma Genel Komutanı'nın Yüce Divan'da yargılanmasına Anayasa değişikliğiyle son verilmiştir.

Başsavcısı20102017Başkanı

?Soru çöz

1982 Anayasası'na göre aşağıdakilerden hangisi görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan'da yargılananlar arasında yer almaz?

✓ D. Jandarma Genel Komutanı 2010'da listeye eklenmiş, 2017 değişikliğiyle çıkarılmıştır. A Sayıştay Başkanı, B Cumhurbaşkanı yardımcıları ve C kuvvet komutanları md. 148'deki Yüce Divan listesinde yer alır.
YARGI · NORM DENETİMİ · MD. 148, 150–151

İptal davası (soyut norm denetimi): kim, hangi normu, kaç gün içinde dava eder?

KPSS Vatandaşlık · Yargı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla1982 Anayasası nasıl değiştirilir, teklif ve kabul için kaç oy gerekir?Bağlantılı konudan (1982 Anayasası'nın genel esasları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa değişikliği TBMM üye tamsayısının en az üçte biri (600 üyeli Meclis'te 200 milletvekili) tarafından yazıyla teklif edilir, Genel Kurulda iki kez görüşülür ve gizli oyla en az beşte üç (360) çoğunlukla kabul edilir (md. 175). 360–399 oyla kabul edilen değişiklik, Cumhurbaşkanı iade etmezse halkoylamasına sunulur; üçte iki (400) ve üzeri oyla kabul edilen değişikliği Cumhurbaşkanı yayımlatabilir ya da halkoyuna sunabilir. Halkoylamasında geçerli oyların yarısından fazlası “evet” olmalıdır.

Anayasanın değiştirilmesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anayasa Mahkemesinde iptal davasını kimler açabilir ve dava açma süresi kaç gündür?

Kısa cevap: Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve TBMM İçtüzüğü'ne karşı iptal davasını Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyesi bulunan iki siyasi parti grubu ve üye tamsayısının en az beşte biri (120 milletvekili) açabilir; süre Resmî Gazete'de yayımdan itibaren 60 gündür (md. 150–151). Kanunlara ve anayasa değişikliklerine şekil bozukluğu iddiasıyla dava ise yalnız Cumhurbaşkanı ya da 120 milletvekili tarafından, yayımdan itibaren 10 gün içinde açılabilir (md. 148).

Soyut denetimde ortada bir mağdur, bir dosya, bir kavga yoktur; yalnız Resmî Gazete'de yeni çıkmış bir metin ve “bu metin Anayasa'ya uygun mu?” sorusu vardır.

Bir kanunun Anayasa'ya uygunluğu iki aşamada sorgulanabilir. Kanun daha yapılırken yapılan kontrol siyasal denetimdir: Cumhurbaşkanı'nın uygun bulmadığı kanunu Meclis'e geri göndermesi bunun örneğidir (md. 89). Kanun yürürlüğe girdikten sonra bir mahkemenin yaptığı kontrol ise yargısal denetimdir ve Türkiye'de bu yetki yalnız Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Bu yargısal denetimin üç kapısı vardır: iptal davası (soyut), itiraz yolu (somut) ve bireysel başvuru. Bu durakta birincisini açıyoruz.

Neyi, hangi yönden denetler?

Kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve TBMM İçtüzüğü hem şekil (doğru usulle mi çıkarıldı?) hem esas (içeriği Anayasa'ya aykırı mı?) yönünden denetlenir. Kanunlarda şekil denetimi tek bir soruyla sınırlıdır: son oylama öngörülen çoğunlukla yapıldı mı?

Anayasa değişiklikleri ise yalnız şekil yönünden denetlenir ve bu denetim üç noktaya bakar: teklif çoğunluğu, oylama çoğunluğu ve değişikliğin ivedilikle görüşülmemesi şartı (md. 148). Neden içerik denetimi yok? Bir normu ancak kendisinden üstün bir norma göre ölçebilirsin. Anayasa değişikliği Anayasa'nın kendisi olduğundan, içeriğini aynı katta duran başka bir anayasa hükmüyle “aykırı” saymak mümkün değildir. Mahkeme yalnızca değişikliğin Anayasa'nın öngördüğü yoldan yapılıp yapılmadığına bakar.

Denetimin dışında kalanlar

  • Olağanüstü hâllerde ve savaş hâlinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri: Şekil ya da esas yönünden Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla dava açılamaz (md. 148). Eski düzende aynı kural olağanüstü hâl ve sıkıyönetim KHK'leri içindi.
  • Usulüne göre yürürlüğe konmuş milletlerarası andlaşmalar: Kanun hükmündedir, ama Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Mahkeme'ye götürülemez (md. 90).
  • İnkılap kanunları: Tevhid-i Tedrisat Kanunu'ndan Bazı Kisvelerin Giyilemeyeceğine Dair Kanun'a kadar 174. maddede sayılan sekiz düzenleme Anayasa'ya aykırı olarak yorumlanamaz (1982 Anayasası genel esaslar sayfası).
  • TBMM kararları: Meclis kararları kural olarak denetlenmez. Üç istisna vardır: İçtüzük, yasama dokunulmazlığının kaldırılması ve milletvekilliğinin düşmesi kararları.

Kim dava açar, süre ne kadar?

İptal davası: esas yönünden ve şekil yönünden
Esas yönündenŞekil yönünden
Hangi normlar?Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, TBMM İçtüzüğüKanun ve anayasa değişikliği (değişiklik yalnız şekilden denetlenir)
Kim açar?Cumhurbaşkanı · en fazla üyesi olan iki parti grubu · üye tamsayısının beşte biri (120 milletvekili)Yalnız Cumhurbaşkanı ve 120 milletvekili; parti grupları açamaz
SüreResmî Gazete'de yayımdan 60 günYayımdan 10 gün; sonra def'i yoluyla da ileri sürülemez

Eski düzende parti grupları için “iktidar partisi ve ana muhalefet partisi grupları” deniyordu; 2017'de ölçüt “en fazla üyesi olan iki grup” oldu.

Şekil bozukluğunda süre neden bu kadar kısa? Usul hatası varsa hemen söylenmelidir; yıllar sonra “oylamada yeter sayı yoktu” denerek bir kanunun yıkılması hukuk güvenliğini sarsar. Bu yüzden Mahkeme şekil bozukluğuna dayanan davalara öncelik verir.

Akılda kalsın: 10 gün = şekil (kanun + anayasa değişikliği), iki süje: Cumhurbaşkanı + 120 milletvekili. 60 gün = esas (kanun, CBK, İçtüzük), üç süje: aynı ikisi + en fazla üyeli iki parti grubu. Parti grupları yalnız 60 günlük kapıdan girer. Anayasa değişikliğinde üç şekil şartı: teklif, oylama, ivedilik yasağı.
Sınavda

Nasıl sorulur“Ana muhalefet partisi grubu, bir anayasa değişikliğine şekil yönünden 10 gün içinde dava açabilir” ifadesi yanlıştır; bu kapı yalnız Cumhurbaşkanı ve 120 milletvekiline açıktır. “Anayasa Mahkemesi anayasa değişikliklerini esas yönünden denetler” ve “milletlerarası andlaşmalar iptal davasına konu olabilir” ifadeleri de yanlıştır. Sayı tuzağı: beşte bir = 120 milletvekili (üçte bir olan 200 değil).

⇄Bilgi eşleştirme norm ve denetim

?Soru çöz

Bir kanunun şekil bozukluğu gerekçesiyle iptali için Anayasa Mahkemesinde dava açılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ A. Md. 148'e göre şekil denetimini Cumhurbaşkanı veya TBMM üyelerinin beşte biri isteyebilir ve on gün geçtikten sonra şekil bozukluğu ne iptal davasıyla ne de def'i yoluyla ileri sürülebilir. B iki parti grubunun 60 günlük esas davasıyla karıştırılır; C on günden sonra def'i (itiraz) yolu şekil için kapalıdır; D Mahkeme kendiliğinden dava açamaz, beş ay itiraz yoluna ait süredir.
YARGI · NORM DENETİMİ · MD. 152 · MD. 148

İtiraz yolu ve bireysel başvuru: davadaki hâkimden sıradan vatandaşa Anayasa Mahkemesi'nin kapıları

KPSS Vatandaşlık · Yargı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKanun yolları nelerdir, istinaf ile temyiz arasındaki fark nedir, karar düzeltme kaldırıldı mı?Bağlantılı konudan (Yargı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kanun yolu, bir kararı hatalı bulan tarafın o kararı yeniden incelettirmek için başvurduğu yoldur; inceleme kararı veren mercide ya da bir üst mahkemede yapılır. Kesinleşmemiş kararlara karşı olağan kanun yolları (itiraz, istinaf, temyiz), kesinleşmiş kararlara karşı olağanüstü kanun yolları (yargılamanın yenilenmesi, kanun yararına bozma, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı) işletilir. İstinafı bölge adliye ve bölge idare mahkemeleri, temyizi Yargıtay ve Danıştay yapar. Karar düzeltme yolu, istinafın başladığı 20 Temmuz 2016'dan sonra verilen kararlar için adli ve idari yargıda kaldırılmıştır.

Kanun yolları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Somut norm denetimi (itiraz yolu) nedir ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nasıl yapılır?

Kısa cevap: Somut norm denetiminde (itiraz yolu) bir davaya bakan mahkeme, uygulayacağı kanun ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünü Anayasa'ya aykırı görür veya taraflardan birinin aykırılık iddiasını ciddi bulursa davayı geri bırakıp Anayasa Mahkemesi'ne başvurur; Mahkeme beş ay içinde karar verir (md. 152). Bireysel başvuru 2010 değişikliğiyle geldi: hem Anayasa'da hem Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde güvence altındaki bir hakkı kamu gücünce ihlal edilen herkes, olağan kanun yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir (md. 148).

İptal davasını yalnız birkaç makam açabilir; ama bir işçinin, bir kiracının ya da bir tutuklunun da Anayasa Mahkemesi'ne ulaşabileceği iki yol vardır.

Somut norm denetimi: kapıyı hâkim açar

Bir iş mahkemesinde kıdem tazminatı davası düşün. Davacı işçi, hâkimin uygulayacağı kanun maddesinin eşitlik ilkesine aykırı olduğunu söylüyor. İşçi bu iddiayla Anayasa Mahkemesi'ne kendisi gidemez; kapıyı açabilecek olan davaya bakan mahkemedir. Mahkeme ya hükmü kendiliğinden Anayasa'ya aykırı bulur ya da tarafın iddiasını ciddi görür. İki durumda da davayı geri bırakır ve dosyayı Anayasa Mahkemesi'ne gönderir. Mahkeme iddiayı ciddi bulmazsa iş bitmez: aykırılık iddiası, temyiz incelemesinde esas hükümle birlikte değerlendirilir.

Bu yolun dört şartı vardır: görülmekte olan bir dava, o davaya bakan bir mahkeme, davada uygulanacak bir kanun ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmü ve mahkemenin aykırılık kanaati ya da iddiayı ciddi bulması. İçtüzük bu listede yoktur; mahkemeler davalarda Meclis İçtüzüğü'nü uygulamaz. Denetim yalnız esas yönündendir, çünkü önceki durakta gördüğümüz gibi on gün geçince şekil bozukluğu def'i yoluyla da ileri sürülemez. İptal davasından en büyük farkı ise süresizliktir: 60 günü çoktan geçmiş, yirmi yıllık bir kanun da bir dava sırasında Anayasa Mahkemesi'nin önüne gelebilir.

Anayasa Mahkemesi dosyanın kendisine gelişinden itibaren beş ay içinde karar verir ve açıklar. Bu süre dolarsa davaya bakan mahkeme beklemeyi bırakır ve davayı yürürlükteki hükme göre sonuçlandırır. Ama Anayasa Mahkemesi'nin kararı, davadaki hüküm kesinleşmeden önce gelirse geç kalmış sayılmaz; mahkeme ona göre hareket etmek zorundadır. Anayasa Mahkemesi işin esasına girip aykırılık iddiasını reddederse, ret kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı hüküm için aynı iddiayla yeniden başvurulamaz. Amaç, Mahkeme'yi aynı soruyla her gün meşgul etmemektir.

Bireysel başvuru: kapıyı kişi kendisi açar

Bireysel başvuru (anayasa şikâyeti) 2010 Anayasa değişikliğiyle 148. maddeye eklendi; ayrıntıları 6216 sayılı Kanun düzenler ve 23 Eylül 2012'den sonra kesinleşen işlem ve kararlar için uygulanır. Fikir şudur: Bir hak ihlalini Strazburg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşımadan önce ülke içinde çözebilecek bir merci olsun.

  • Hangi haklar? Hak hem Anayasa'da güvence altında olmalı hem de AİHS ve Türkiye'nin taraf olduğu ek protokollerin kapsamına girmelidir; ikisinin kesişimi. Örneğin Anayasa'daki çalışma hakkı (md. 49) Sözleşme'de ayrıca güvenceye alınmadığı için tek başına bu yola konu olmaz.
  • Kime karşı? İhlal kamu gücünden gelmelidir; komşuyla yaşanan bir anlaşmazlık bu yolun konusu değildir. Kanunlara ve düzenleyici idari işlemlere karşı da doğrudan bireysel başvuru yapılamaz (6216 sayılı Kanun md. 45).
  • Ne zaman? Olağan kanun yollarının, yani idari ve yargısal başvuru imkânlarının tamamı tüketildikten sonra; yolların tüketildiği tarihten, yol öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün içinde (6216 sayılı Kanun md. 47).
  • Kim? Hakkı güncel ve kişisel olarak doğrudan etkilenen gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri (yalnız tüzel kişiliğe ait haklar için). Kamu tüzel kişileri başvuramaz. Yabancılar da başvurabilir; yalnız Türk vatandaşlarına tanınan haklar (ör. seçme ve seçilme) için başvuramazlar.
  • Nasıl incelenir? Mahkeme bir üst temyiz mercii gibi davranmaz: kanun yolunda incelenmesi gereken konulara, yani kararın doğru olup olmadığına bakmaz, hak ihlali olup olmadığına bakar. Başvurular bölümlerde karara bağlanır; kabul edilebilirlik için komisyonlar kurulabilir ve gerekirse duruşma yapılabilir.
Dört satır, sınavın sorduğu dört değişkendir: kim, neyi, hangi yönden, kaç günde. Bireysel başvuruda 30 günlük süre 6216 sayılı Kanun'dan gelir.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Soyut = süreli, davasız, makam açar. Somut = süresiz, davalı, hâkim açar, yalnız esas; sayıları 5 ay bekleme, 10 yıl ret kilidi. Bireysel = 2010, kişi açar, iç yollar tükenince 30 gün; hak Anayasa ∩ AİHS kesişiminde olmalı.
Sınavda

Nasıl sorulur“Taraflar, somut norm denetimi için Anayasa Mahkemesi'ne doğrudan başvurabilir” yanlıştır; kapıyı mahkeme açar. “Anayasa Mahkemesi beş ay içinde karar vermezse dava düşer” de yanlıştır: mahkeme davayı yürürlükteki hükme göre bitirir.

TuzakBireysel başvuruda üç tuzak vardır: kamu tüzel kişileri başvuramaz, yabancılar tamamen dışlanmamıştır, başvurular Genel Kurul'da değil bölümlerde karara bağlanır.

↕Sıralama itiraz yolunun adımları

  1. Dosya Anayasa Mahkemesi'ne ulaşır
  2. Mahkeme, kesinleşmeden önce gelen bu karara uyarak davayı sonuçlandırır
  3. Görülen davada taraflardan biri, uygulanacak kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürer
  4. Anayasa Mahkemesi beş ay içinde kararını verir ve açıklar
  5. Mahkeme iddiayı ciddi bulur ve davayı geri bırakır

?Soru çöz

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. Md. 148, ihlal edilen hakkın hem Anayasa'da hem AİHS kapsamında bulunmasını ve ihlalin kamu gücünden gelmesini arar. A kamu tüzel kişileri başvuramaz; B önce olağan kanun yolları tüketilmelidir; D başvurular Genel Kurul'da değil, bölümlerde karara bağlanır (md. 149).
YARGI · MD. 149 · MD. 153

Anayasa Mahkemesi nasıl karar verir? Salt çoğunluk, üçte iki ve iptal kararının yürürlüğe girişi

KPSS Vatandaşlık · Yargı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTBMM'nin toplantı ve karar yeter sayısı kaçtır, nitelikli çoğunluk hangi kararlarda aranır?Bağlantılı konudan (TBMM'nin görev ve yetkileri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

TBMM seçimler dahil bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biriyle (200) toplanır; Anayasa'da başka hüküm yoksa toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir, ancak karar yeter sayısı üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından (151) az olamaz (md. 96). Meclis çalışmalarını kendi yaptığı İçtüzük'e göre yürütür (md. 95); siyasi parti grubu en az 20 milletvekiliyle kurulur.

İçtüzük, gruplar, yeter sayılar (md. 95–97)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anayasa Mahkemesi kaç oyla karar verir ve iptal kararları ne zaman yürürlüğe girer?

Kısa cevap: Anayasa Mahkemesi Genel Kurul ve iki bölüm hâlinde çalışır ve kararlarını salt çoğunlukla alır; anayasa değişikliğinin iptali, siyasi parti kapatma ve partiyi Devlet yardımından yoksun bırakma için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oyu gerekir (md. 149). Kararları kesindir; iptal edilen norm, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar. Mahkeme bu tarihi en çok bir yıl erteleyebilir ve iptal kararları geriye yürümez (md. 153).

Bir kanunun iptal edildiği haberini duyan herkes aynı şeyi merak eder: Peki, yarından itibaren ne olacak?

İki bölüm, bir Genel Kurul

Genel Kurul, Mahkeme Başkanı'nın ya da onun belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az on üyeyle toplanır (2017'den önce bu sayı on ikiydi). Siyasi partilerle ilgili dava ve başvurulara, iptal ve itiraz davalarına ve Yüce Divan yargılamalarına Genel Kurul bakar. İki bölüm ise bir başkanvekilinin başkanlığında, dört üyenin katılımıyla toplanır ve bireysel başvuruları karara bağlar; başvuruların kabul edilebilirliğini incelemek için komisyonlar da kurulabilir. Bu iş bölümü mantıklıdır: binlerce bireysel başvuruyu Genel Kurul tek başına çözemez.

Hem bölümlerde hem Genel Kurul'da kural salt çoğunluktur; bir kanunun iptali de bu çoğunlukla olur. Üç ağır kararda ise eşik yükselir ve toplantıya katılan üyelerin üçte ikisi aranır: bir anayasa değişikliğini iptal etmek, bir siyasi partiyi kapatmak ve bir partiyi Devlet yardımından yoksun bırakmak. Neden? Anayasa değişikliğini Meclis zaten nitelikli çoğunlukla yapmıştır; parti kapatmak da seçmen iradesine dokunan en ağır yaptırımdır. Dikkat: payda “üye tamsayısı” değil, toplantıya katılanlardır.

Dosya üzerinden mi, duruşmayla mı?

Mahkeme kural olarak dosya üzerinden inceler. İstisna Yüce Divan'dır: ceza yargılaması olduğu için duruşmalı yapılır. Bireysel başvurularda da gerekirse duruşma kararı verilebilir. Mahkeme gerekli gördüğünde ilgilileri ve konuyu bilenleri sözlü açıklama için çağırabilir. Parti kapatma davalarında önce Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, ardından partinin genel başkanı ya da onun görevlendirdiği vekil dinlenir. Önceki durakta gördüğümüz gibi şekil bozukluğuna dayalı davalar sıraya girmez, öncelikle karara bağlanır.

Kararların özellikleri

Anayasa Mahkemesi kararlarının özellikleri
ÖzellikAnlamı
KesindirBaşka bir mercie gidilemez
Gerekçesiz açıklanamazİptal kararı gerekçesi yazılmadan duyurulamaz
Kanun koyucu gibi davranamazİptal ettiği hükmün yerine yeni kural yazamaz; boşluğu Meclis doldurur
Yayım günü yürürlükten kaldırırNorm, kararın Resmî Gazete'de çıktığı gün kalkar
Erteleme en çok 1 yılMahkeme yürürlük tarihini ayrıca belirleyebilir; TBMM boşluğu dolduracak teklifi öncelikle görüşür
Geriye yürümezİptal edilen hükme dayanan geçmiş işlemler kendiliğinden kalkmaz
Herkesi bağlarYasama, yürütme ve yargı organlarını, idareyi, gerçek ve tüzel kişileri

Bir örnekle: Resmî Gazete'de 1 Mart'ta yayımlanan bir kararla bir kanun maddesi iptal edildi ve Mahkeme, kararın dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetti. Bu dokuz ay boyunca madde uygulanmaya devam eder, Meclis de yeni düzenlemeyi öncelikle görüşür. Dokuz ay sonunda yeni bir kanun çıkmamışsa madde yine yürürlükten kalkar.

Akılda kalsın: Üçte iki isteyen üç karar, tek cümlede: Anayasa'yı değiştireni iptal, partiyi kapatma, partinin yardımını kesme; payda toplantıya katılanlar. Sayılar: Genel Kurul en az 10, bölüm 4 üye, erteleme en çok 1 yıl, itirazda 5 ay, esastan retten sonra 10 yıl kilit.
Sınavda

Nasıl sorulur“Anayasa Mahkemesi bir kanunu üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla iptal eder” yanlıştır: kanun iptali salt çoğunlukla olur, üçte iki yalnız üç durumda ve toplantıya katılanlar üzerinden aranır. “İptal kararları geriye yürür”, “Mahkeme iptal ettiği hükmün yerine yeni düzenleme yapabilir” ve “iptalin yürürlüğe girişi iki yıl ertelenebilir” ifadeleri de klasik yanlış şıklardır.

▭Boşluk doldurma

Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak en çok yıl erteleyebilir. Bir siyasi partinin kapatılmasına karar verilebilmesi için toplantıya katılan üyelerin oy çokluğu gerekir.

birikiüçte ikisalt

?Soru çöz

1982 Anayasası'na göre Anayasa Mahkemesi kararlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Md. 153 açıkça “iptal kararları geriye yürümez” der; norm, kararın yayımıyla ya da Mahkeme'nin belirlediği ileri tarihte yürürlükten kalkar. A kararların kesin ve bağlayıcı olması, C gerekçesiz açıklanamaması ve D iptalin en çok bir yıl ertelenebilmesi md. 153'ün hükümleridir.
YARGI · MD. 154–158

Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi: iki yargı kolunun zirvesi ve aralarındaki hakem

KPSS Vatandaşlık · Yargı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürk yargı sistemindeki yargı kolları nelerdir, yüksek mahkemeler hangileridir?Bağlantılı konudan (Yargı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türk yargı sistemi dört yargı koluna ayrılır: anayasa yargısı (Anayasa Mahkemesi), adli yargı (en üstte Yargıtay), idari yargı (en üstte Danıştay) ve uyuşmazlık yargısı (Uyuşmazlık Mahkemesi). Anayasa'nın “Yüksek mahkemeler” başlığında yalnız bu dört mahkeme yer alır. Sayıştay hesap yargısı, Yüksek Seçim Kurulu seçim yargısı yapar ama ikisi de yüksek mahkeme sayılmaz; Hâkimler ve Savcılar Kurulu ise bir mahkeme değil, kuruldur.

Yargı kolları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yargıtay ve Danıştay üyelerini kim seçer, Uyuşmazlık Mahkemesi ne iş yapar?

Kısa cevap: Yargıtay adli yargının, Danıştay idari yargının son inceleme merciidir; ikisi de kanunun saydığı bazı davaları ilk ve son derece mahkemesi sıfatıyla doğrudan görür. Yargıtay üyelerinin tamamını Hâkimler ve Savcılar Kurulu seçer; Danıştay üyelerinin dörtte üçünü HSK, dörtte birini Cumhurbaşkanı seçer. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını Cumhurbaşkanı, Yargıtay Genel Kurulunun gösterdiği beş aday arasından dört yıllığına seçer. Uyuşmazlık Mahkemesi adli ve idari yargı arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer (md. 154, 155, 158).

Bir dava Türkiye'nin herhangi bir ilçesinde başlayabilir; ama son söz çoğu zaman Ankara'daki iki yüksek mahkemeden birine aittir.

Yargı ilkeleri ve kanun yolları sayfasında adli ve idari yargı kollarını, istinaf ve temyiz basamaklarını gördük. Bu iki kolun tepesinde birer yüksek mahkeme durur. İkisi de çift sıfatlıdır: Çoğunlukla alt mahkemelerin kararlarını inceleyen temyiz merciidir, ama kanunun saydığı bazı davalara doğrudan, ilk ve son derece mahkemesi olarak da bakar. Bu davalarda verilen hüküm kesindir.

Yargıtay (md. 154)

Görevi: Adliye mahkemelerinin verdiği ve kanunun başka bir adli mercie bırakmadığı karar ve hükümleri son kez incelemek. Boşanmadan tapu iptaline, hırsızlıktan dolandırıcılığa kadar bir hukuk ya da ceza davası ulaşabileceği son kapıda Yargıtay'ı bulur.

Yargıtay ile Danıştay
YargıtayDanıştay
Neyin son inceleme mercii?Adli yargı (adliye mahkemeleri)İdari yargı (idare ve vergi mahkemeleri)
Üyeleri kim seçer?Tamamını HSK3/4 HSK, 1/4 Cumhurbaşkanı
BaşkanGenel Kurul, kendi üyeleri arasından, 4 yılGenel Kurul, kendi üyeleri arasından, 4 yıl
BaşsavcıCumhurbaşkanı, Genel Kurulun gösterdiği 5 aday arasından, 4 yılGenel Kurul, kendi üyeleri arasından
Danışma göreviYokİmtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerine 2 ay içinde görüş
Üyelik süresi (kanun)12 yıl, ikinci kez seçilemez

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı neden bu kadar önemli? Parti kapatma davasını açan ve Yüce Divan'da iddianameyi savunan odur.

Danıştay (md. 155)

Görevi: İdare mahkemelerinin ve vergi mahkemelerinin kararlarını son kez incelemek ve kanunun gösterdiği bazı davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak bakmak. Danıştay'ın bir de danışma yüzü vardır, adı da buradan gelir. Anayasa ona dört iş verir: dava görmek, idari uyuşmazlıkları çözmek, kanunun verdiği öbür işleri yapmak ve bir kamu hizmetini özel bir şirkete devreden imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri için iki ay içinde görüş bildirmek. Eski düzende Başbakan ve Bakanlar Kurulu'nun gönderdiği kanun tasarılarını ve tüzük tasarılarını da incelerdi; 2017 değişikliği bu görevleri metinden çıkardı.

Danıştay'ın üyelerinin dışarıdan gelen dörtte biri, idareyi içeriden tanıyan kişilerin bilgisini mahkemeye taşır. Yargıtay'dan farklı olarak Danıştay'ın başsavcısını Cumhurbaşkanı seçmez.

Uyuşmazlık Mahkemesi (md. 158)

İki ayrı yargı kolu olunca kaçınılmaz bir soru doğar: Bu dava hangisinin? Bir vatandaşın belediyeye karşı açtığı tazminat davasında adliye mahkemesi “idari yargının işi” der, idare mahkemesi de “adli yargının işi” derse vatandaş ortada kalır. Uyuşmazlık Mahkemesi bu görev uyuşmazlıklarını ve iki kolun aynı konuda verdiği kesin hükümlerin çelişip hakkın yerine getirilmesini engellediği hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer. Başkanlığını, Anayasa Mahkemesi'nin kendi üyeleri arasından görevlendirdiği üye yapar. 2247 sayılı Kanun'a göre Mahkeme bir başkan ile altı asıl ve altı yedek üyeden oluşur; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Danıştay Genel Kurulu kendi daire başkan ve üyeleri arasından üçer asıl, üçer yedek üye seçer; görev süresi dört yıldır.

Bir istisna: Anayasa Mahkemesi ile başka bir mahkeme arasında görev uyuşmazlığı çıkarsa Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gidilmez, Anayasa Mahkemesi'nin kararı esas alınır. Eski metin “adli, idari ve askerî yargı” diyordu; 2017'de askerî yargı kaldırılınca askerî kelimesi de çıktı. Askerî Yargıtay (md. 156) ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi (md. 157) aynı değişiklikle mülga oldu; bugün disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkeme kurulamaz, yalnız savaş hâlinde asker kişilerin görevle ilgili suçları için kurulabilir (md. 142; ayrıntısı yargı ilkeleri sayfasında).

Akılda kalsın: Yargıtay: üyelerin tamamı HSK; Birinci Başkan kendi Genel Kurulundan; Başsavcı Cumhurbaşkanından (5 aday). Danıştay: 3/4 HSK + 1/4 Cumhurbaşkanı; Başkan ve Başsavcı kendi Genel Kurulundan. İç seçimlerin hepsi 4 yıl, üyelik 12 yıl tek dönem (kanun). Danıştay'ın danışma süresi 2 ay. Uyuşmazlık Mahkemesi: başkan AYM'den, 3+3 asıl üye Yargıtay ve Danıştay'dan.
Sınavda

Nasıl sorulur“Yargıtay Birinci Başkanı'nı Cumhurbaşkanı seçer” yanlıştır; Cumhurbaşkanı yalnız Başsavcı ve Başsavcıvekilini seçer. “Danıştay Başsavcısını Cumhurbaşkanı seçer” de yanlıştır. “Danıştay kanun tasarılarını inceler” ifadesi eski düzene aittir. “Uyuşmazlık Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi ile Yargıtay arasındaki görev uyuşmazlıklarını çözer” yanlıştır; orada Anayasa Mahkemesi'nin kararı esas alınır. Bir de kavram sorusu: üyelerinin tamamı HSK tarafından seçilen yüksek mahkeme Yargıtaydır.

⇄Bilgi eşleştirme kim seçer?

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'na göre Danıştay'ın görevleri arasında yer almaz?

✓ D. Adli ve idari yargı arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını Uyuşmazlık Mahkemesi çözer (md. 158). A idari uyuşmazlıkları çözmek, B imtiyaz sözleşmelerine iki ayda görüş bildirmek ve C bazı davaları ilk ve son derece görmek md. 155'te Danıştay'a verilmiştir.
YARGI · HSK · MD. 159

Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK): 13 üye, iki daire ve yargının insan kaynakları

KPSS Vatandaşlık · Yargı · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHâkimlik ve savcılık teminatı nedir, hâkimler ve savcılar kaç yaşına kadar görev yapar?Bağlantılı konudan (Yargı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'nın 139. maddesi hâkim ve savcılara üç güvence verir: görevden atılamazlar (azlolunamaz), istemedikçe Anayasa'daki yaş sınırından önce emekliye sevk edilemezler ve mahkemeleri ya da kadroları kaldırılsa bile aylık, ödenek ve özlük haklarını kaybetmezler. 140. madde bu yaşı 65 olarak belirler; hâkim ve savcılar kanunun saydıkları dışında resmî ya da özel bir görev üstlenemez ve idari işlerde Adalet Bakanlığına bağlıdır. Görevde bağımsızlık ise yalnız hâkimlere tanınmıştır.

Hâkimlik ve savcılık teminatı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kaç üyeden oluşur ve üyelerini kim seçer?

Kısa cevap: HSK on üç üyeli bir kuruldur ve iki daireye ayrılarak çalışır (md. 159). Başkanı Adalet Bakanı, tabii üyesi Adalet Bakanlığı Müsteşarıdır. Dört üyeyi Cumhurbaşkanı birinci sınıf hâkim ve savcılar arasından, yedi üyeyi TBMM Yargıtay ve Danıştay üyeleri, öğretim üyeleri ve avukatlar arasından seçer. Üyeler dört yıl için seçilir ve bir kez daha seçilebilir. Kurulun meslekten çıkarma dışındaki kararlarına karşı yargı yoluna gidilemez.

Bir hâkimin hangi şehirde görev yapacağına, terfi edip etmeyeceğine, hatta meslekte kalıp kalmayacağına tek bir kurul karar verir.

Yargı ilkeleri sayfasında hâkimlik teminatını gördük: Hâkimler azledilemez, kendileri istemedikçe Anayasa'da gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz. Ama bu teminatın gerçek anlamı, hâkimin atanması, yükselmesi ve cezalandırılması gibi özlük işlerini kimin yürüttüğüne bağlıdır. Bu işler doğrudan bir bakanlığa bırakılsa hâkim, kararını verirken yürütmeyi kızdırmaktan çekinebilirdi. HSK bu yüzden Anayasa'nın deyişiyle mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kurulur. Anayasa'da “Yüksek mahkemeler” başlığının dışında, ayrı bir başlıkta düzenlenir; bir mahkeme değil, bir kuruldur.

13 üye nasıl oluşur?

HSK'nın 13 üyesi: 2 + 4 + 7
KaynakSayıKimler arasından?
Doğal üyeler2Adalet Bakanı (Kurulun Başkanı) ve Adalet Bakanlığı Müsteşarı (tabii üye)
Cumhurbaşkanı43 birinci sınıf adli yargı, 1 birinci sınıf idari yargı hâkim ve savcısı
TBMM73 Yargıtay üyesi, 1 Danıştay üyesi, 3 hukukçu öğretim üyesi ve avukat (en az biri öğretim üyesi, en az biri avukat)
Ek bilgi: “Müsteşar” koltuğunda bugün kim oturuyor?

2018'de bakanlıklardaki müsteşarlıklar kaldırıldı; 6087 sayılı HSK Kanunu'nda tabii üye bir süre “ilgili bakan yardımcısı” diye yazıldı, 2025'te (7547 sayılı Kanun) yeniden “Müsteşar” yapıldı. Müsteşar kadrosu henüz kurulup atama yapılmadığı için koltukta uygulamada Adalet Bakanının belirlediği bir Adalet Bakan Yardımcısı oturur. Avukat üyeler için kanun meslekte fiilen on beş yıl şartı arar.

TBMM'deki seçim iki aşamalıdır; amaç, Meclis'in seçtiği üyelerin tek bir partinin adamı olmamasıdır. Önce Anayasa ve Adalet komisyonlarından kurulan Karma Komisyon her üyelik için üç aday belirler; sonra Genel Kurul gizli oyla seçer: ilk oylamada üye tamsayısının üçte ikisi (400), ikincide beşte üçü (360) aranır, o da olmazsa en çok oy alan iki isim arasında kura çekilir.

Süre ve çalışma düzeni

Üyeler dört yıl için seçilir; süresi biten üye bir kez daha seçilebilir. Seçim, görev süresinin bitmesinden önceki otuz gün içinde yapılır; süre dolmadan boşalan üyelik için de boşalmayı izleyen otuz gün içinde seçime gidilir. Bakan ve Müsteşar dışındaki üyeler görev süresince kanunda sayılanlar dışında başka görev alamaz. Kurulu yönetmek ve temsil etmek Başkan'ın işidir, ama Başkan dairelerin çalışmalarına katılamaz; Kurul kendi üyeleri arasından daire başkanlarını ve bunlardan birini başkanvekili olarak seçer. Kurula bağlı Genel Sekreterliğin başındaki Genel Sekreteri, Kurulun önerdiği üç aday arasından Başkan atar.

Ne iş yapar?

HSK, adli ve idari yargı hâkim ve savcılarının bütün meslek hayatını yönetir: mesleğe alma, atama ve yer değiştirme, geçici yetki, terfi ve birinci sınıfa ayrılma, kadroların dağıtılması, meslekte kalması uygun görülmeyenler hakkında karar, disiplin cezası ve görevden uzaklaştırma. Adalet Bakanlığı'nın bir mahkemeyi kaldırma ya da yargı çevresini değiştirme tekliflerini de karara bağlar. Yüksek yargıyla bağı da güçlüdür: Yargıtay üyelerinin tamamını ve Danıştay üyelerinin dörtte üçünü HSK seçer. Hâkim ve savcıların görevlerini mevzuata uygun yapıp yapmadığının denetimi ve haklarındaki inceleme ve soruşturmalar, ilgili dairenin teklifi ve Kurul Başkanı'nın onayıyla Kurul müfettişlerine yaptırılır.

Son ve en çok sorulan kural: Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararları dışındaki kararlarına karşı yargı yoluna başvurulamaz. Bir hâkim nakline ya da aldığı uyarı cezasına karşı dava açamaz; ama meslekten çıkarılırsa yargıya gidebilir, çünkü meslek hayatını bütünüyle sona erdiren en ağır sonuç budur.

Eski düzende kurumun adı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) idi. 2010'dan 2017'ye kadar 22 asıl üyeli ve üç daireli bir yapıdaydı; 2017 değişikliğiyle adındaki “Yüksek” kelimesi düştü, üye sayısı 13'e, daire sayısı ikiye indi.

Akılda kalsın: 13 = 2 + 4 + 7. İki doğal üye (Bakan başkan, Müsteşar tabii üye), Cumhurbaşkanı'ndan 4 (3 adli + 1 idari hâkim-savcı), TBMM'den 7 (3 Yargıtay + 1 Danıştay + 3 akademisyen/avukat). “3 + 1” deseni iki listede de tekrar eder. TBMM oylaması: 2/3 → 3/5 → kura. Süre 4 yıl, bir kez daha. Yargı yolu yalnız meslekten çıkarmada açık.
Sınavda

Nasıl sorulur“HSK'nın kararlarına karşı yargı yolu tamamen kapalıdır” ve “HSK'nın bütün kararları yargı denetimine tabidir” şıklarının ikisi de yanlıştır; doğru olan, yalnız meslekten çıkarma kararlarına karşı yargı yolunun açık olmasıdır. “Kurul Başkanını üyeler kendi aralarından seçer” yanlıştır: Başkan Adalet Bakanıdır. “Cumhurbaşkanı Kurula Yargıtay üyeleri arasından üye seçer” de yanlıştır; Yargıtay ve Danıştay üyelerinden seçim TBMM'nin işidir. Sayı sorusu: TBMM'nin seçtiği üye sayısı 7, Cumhurbaşkanı'nınki 4.

Sınavda işaretle KPSS Anayasa'nın 159. maddesini sorar; tabii üye olarak “Adalet Bakanlığı Müsteşarı”nı işaretle. “Adalet Bakan Yardımcısı” şıkkı ancak soru açıkça bugünkü uygulamayı, yani görevi fiilen kimin yürüttüğünü soruyorsa doğrudur.

↕Sıralama TBMM'nin HSK üyesi seçimi

  1. Genel Kurul ilk oylamada üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunu arar
  2. Başvurular Karma Komisyona gönderilir
  3. İkinci oylamada beşte üç aranır, sonuç çıkmazsa iki aday arasında kura çekilir
  4. Adaylar Meclis Başkanlığına başvurur
  5. Komisyon her üyelik için üç aday belirler

?Soru çöz

1982 Anayasası'na göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. TBMM yedi üye (3 Yargıtay, 1 Danıştay, 3 öğretim üyesi veya avukat), Cumhurbaşkanı dört üye seçer. A Başkan üyelerden seçilmez, Adalet Bakanıdır; B yargı yolu yalnız meslekten çıkarma kararlarına açıktır; D Kurul Danıştay üyelerinin tamamını değil, dörtte üçünü seçer.
YARGI · SAYIŞTAY · MD. 160

Sayıştay: kamu parasının hesabını Meclis adına soran mali yargı

KPSS Vatandaşlık · Yargı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBütçe kanun teklifini kim sunar ve bütçe kabul edilmezse ne olur?Bağlantılı konudan (TBMM'nin görev ve yetkileri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bütçe kanun teklifini Cumhurbaşkanı, yeni mali yıl başlamadan en az 75 gün önce TBMM'ye verir; Bütçe Komisyonu'nun 55 günlük çalışmasından sonra Genel Kurul metni yeni mali yıl başlamadan oylar (md. 161). Bütçe süresinde yürürlüğe konamazsa geçici bütçe kanunu çıkarılır; o da çıkarılamazsa yeni bütçe kabul edilene kadar önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranıyla artırılarak uygulanır. Kesinhesap teklifini de Cumhurbaşkanı, mali yıl kapandıktan sonraki altı ay içinde sunar.

Bütçe ve kesinhesap (md. 161)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sayıştay'ın görevi nedir ve kararlarına karşı hangi yola başvurulur?

Kısa cevap: Sayıştay, merkezî yönetim bütçesine giren kamu idarelerinin ve sosyal güvenlik kurumlarının gelirlerini, giderlerini ve mallarını TBMM adına denetler ve sorumluların hesaplarını kesin hükme bağlar; mahallî idarelerin hesaplarını da o denetler (md. 160). Kesin hükümlerine karşı yazılı bildirimden itibaren 15 gün içinde bir kez karar düzeltme istenebilir, ama idari yargıya gidilemez. Vergi ve benzeri mali yükümlülüklerde Danıştay ile Sayıştay kararları çelişirse Danıştay kararı esas alınır.

Bir belediyenin aldığı fotokopi makinesinden bir bakanlığın yaptırdığı köprüye kadar, kamu adına harcanan paranın hesabını soran kurum Sayıştay'dır.

Kökleri Osmanlı'ya uzanır: 1862'de kurulan Divan-ı Muhasebat, bugünkü Sayıştay'ın atasıdır. Anayasa'da yargı bölümünde düzenlenir ama dört yüksek mahkemenin (Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Uyuşmazlık Mahkemesi) yer aldığı “Yüksek mahkemeler” başlığında değil, HSK gibi ayrı bir başlıktadır. Bu yüzden Sayıştay'a genellikle bir yüksek mahkeme değil, hesap yargısı ya da mali yargı organı denir.

Kimin adına, neyi denetler?

Sayıştay denetimini TBMM adına yapar. Bunun mantığı bütçe hakkındadır: Vergiyi toplama ve harcama izni bütçe kanunuyla Meclis'ten çıkar; o hâlde paranın izin verildiği gibi harcanıp harcanmadığını da Meclis adına çalışan bağımsız bir kurum kontrol etmelidir. Denetim alanına merkezî yönetim bütçesine dahil kamu idareleri ve sosyal güvenlik kurumları girer ve bu kurumların bütün gelirleri, giderleri ve malları incelenir. 2005'te eklenen bir fıkrayla mahallî idarelerin (belediyeler, il özel idareleri, köyler) hesaplarını denetleme ve bunları kesin hükme bağlama işi de açıkça Sayıştay'a verilmiştir. Hatırlarsan Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mali denetiminde de Sayıştay'dan yardım alır.

Kesin hüküm ve karar düzeltme

Sayıştay yalnız rapor yazmaz, yargılar: Bir harcamayı mevzuata aykırı bulursa sorumlu kamu görevlisi hakkında kesin hüküm verir. Hüküm kendisine yazıyla bildirilen kişi, bu tarihten başlayarak 15 gün içinde ve yalnız bir kez karar düzeltme isteyebilir. Bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz; yani bir memur Sayıştay'ın kesin hükmüne karşı idare mahkemesinde ya da Danıştay'da dava açamaz.

Peki iki yüksek kurum aynı vergi konusunda farklı düşünürse? Anayasa'nın cevabı nettir: Konu vergi ya da vergiye benzeyen bir mali yükümlülükse ve iki kurumun kararları çelişiyorsa Danıştay'ın kararı geçerli olur. Vergi uyuşmazlıklarının asıl hâkimi idari yargıdır, onun da tepesinde Danıştay vardır.

Başkan ve üyeler

Sayıştay'ın kuruluşu, mensuplarının nitelikleri ve Başkan ile üyelerin teminatı kanunla düzenlenir (6085 sayılı Sayıştay Kanunu). Bu kanuna göre Başkan'ı da üyeleri de TBMM Genel Kurulu gizli oyla seçer; üye adaylarını önce Sayıştay Genel Kurulu belirler. Başkan'ın görev süresi beş yıldır ve bir kişi en fazla iki kez başkan seçilebilir. Sayıştay Başkanı ve üyeleri görevleriyle ilgili suçlardan Yüce Divan'da yargılanır.

Bütün yüksek yargı organları tek tabloda. Yargıtay, Danıştay, Uyuşmazlık Mahkemesi ve Sayıştay'daki süreler Anayasa'dan değil ilgili kanunlardan (2797, 2575, 2247, 6085) gelir; gerisi doğrudan Anayasa'dadır.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Sayıştay dört anahtar kelimeyle biter: TBMM adına denetler, 15 gün içinde bir kez karar düzeltme, idari yargı kapalı, vergi çatışmasında Danıştay üstün. Tabloyu çapraz oku: Cumhurbaşkanı'nın yüksek yargıdaki üye payları AYM 12, Danıştay 1/4, HSK 4; Yargıtay'da üye seçmez, yalnız Başsavcıyı seçer.
Sınavda

Nasıl sorulur“Sayıştay'ın kesin hükümlerine karşı Danıştay'da iptal davası açılabilir” yanlıştır; tek yol 15 günlük karar düzeltmedir. “Vergi konusundaki uyuşmazlıklarda Sayıştay kararı esas alınır” da yanlıştır, esas alınan Danıştay kararıdır.

Tuzak“Sayıştay denetimini Cumhurbaşkanlığı adına yapar” ifadesi ise klasik çeldiricidir: Sayıştay Meclis adına çalışır. Son olarak, mahallî idarelerin Sayıştay denetimi dışında kaldığını söyleyen şık da yanlıştır (2005 değişikliği).

▭Boşluk doldurma

Sayıştay'ın kesin hükmü kendisine yazıyla bildirilen kişi, bildirimden başlayarak gün içinde bir kereye mahsus karar düzeltme isteyebilir. Vergi ve benzeri mali yükümlülüklerde Sayıştay ile çelişen kararlar arasında kararları esas alınır.

on beşotuzDanıştayYargıtay

?Soru çöz

1982 Anayasası'na göre Sayıştay ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ A. Md. 160'a göre Sayıştay kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler. B kesin hükümlere karşı idari yargı değil, yalnız karar düzeltme yolu açıktır; C vergi çatışmasında Danıştay kararı esastır; D mahallî idareler 2005'ten beri Sayıştay denetimindedir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

1982 Anayasası'na göre Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Meclis soruşturması yalnız görevle ilgili suç iddialarında açılır; görevle ilgisiz suçlarda yardımcılar ve bakanlar yasama dokunulmazlığından yararlanır (md. 106). A doğrudur: milletvekili seçilme yeterliliği aranır; C doğrudur: atanan milletvekilinin üyeliği düşer; D doğrudur: yalnız Cumhurbaşkanı'na karşı sorumludurlar.Kaynak: Cumhurbaşkanı · Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar

?Soru 2

Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen ve ardından Yüce Divan'a sevk edilen Cumhurbaşkanı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. 105. maddeye göre görevi sona erdiren, Yüce Divan'da seçilmeye engel bir suçtan mahkûmiyettir. A sevk tek başına görevi bitirmez; B soruşturma açılan Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar veremez; C görevdeki suçlar için bu usul görev bittikten sonra da uygulanır.Kaynak: Cumhurbaşkanı · Cezai sorumluluk

?Soru 3

Alternatif uyuşmazlık çözüm yollarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ A. Hakem, mahkemenin yerine geçen kişidir ve kararı bağlayıcıdır. Arabulucu karar vermez (B); kira ve iş gibi özel hukuk uyuşmazlıklarında uzlaştırma değil arabuluculuk uygulanır (C); boşanma tarafların iradesine bağlı bir iş olmadığından tahkime elverişli değildir (D).Kaynak: Yargı · Arabuluculuk, uzlaştırma, tahkim

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda “Yüksek mahkemeler” başlığı altında düzenlenmiştir?

✓ B. Yüksek mahkemeler başlığında Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi yer alır. A Sayıştay (md. 160) ve D HSK (md. 159) yargı bölümünde ayrı başlıklarda, C YSK ise yasama bölümünde (md. 79) düzenlenmiştir.Kaynak: Yargı · Yargı kolları

?Soru 5

Anayasa'ya göre aşağıdakilerden hangisi olağan dönemde Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenebilir?

✓ B. Bakanlıkların kurulması ve merkez-taşra teşkilatları CBK ile düzenlenir (md. 106). A haberleşme hürriyeti kişi hakkı, C siyasi partiler siyasi haktır ve CBK ile düzenlenemez; D vergi münhasıran kanunla konulur (md. 73).Kaynak: Yürütmenin düzenleyici işlemleri ve olağanüstü hâl · Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (md. 104)

?Soru 6

Olağanüstü hâlde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ B. 119. madde, OHAL kararnamelerinin 104. maddenin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesindeki sınırlamalara tabi olmadığını söyler. A yetki kanunu eski KHK'nin şartıydı; C 148. madde bu kararnameler hakkında AYM'de dava açılmasını yasaklar; D kararname aynı gün Meclis onayına sunulur.Kaynak: Yürütmenin düzenleyici işlemleri ve olağanüstü hâl · OHAL kararnamesi ve sıkıyönetim

?Soru 7

Güncel Anayasa'ya göre aşağıdakilerden hangisi Millî Güvenlik Kurulunun üyeleri arasında yer almaz?

✓ D. Jandarma Genel Komutanı 2017 değişikliğiyle 118. maddedeki üye listesinden çıkarıldı. A Dışişleri Bakanı ve C Adalet Bakanı sivil üye, B Hava Kuvvetleri Komutanı asker üyedir.Kaynak: Yürütmenin düzenleyici işlemleri ve olağanüstü hâl · Millî Güvenlik Kurulu (md. 118)

?Soru 8

Genel seçimlere iki yıl kala Cumhurbaşkanlığı makamı boşalmıştır. 1982 Anayasası'na göre bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Genel seçime bir yıldan fazla kaldığı için yalnız Cumhurbaşkanı seçilir; seçilen kişi Meclis'in seçim tarihine kadar görev yapar ve bu süre dönemden sayılmaz (md. 106). B vekil TBMM Başkanı değil Cumhurbaşkanı yardımcısıdır; C seçim doksan değil kırk beş gün içinde yapılır; D Meclis seçimi ancak genel seçime bir yıl veya daha az kalmışsa birlikte yapılır.Kaynak: Cumhurbaşkanı · Vekâlet ve makamın boşalması

?Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Anayasa'nın 138. maddesinde düzenlenen mahkemelerin bağımsızlığı ilkesine aykırı değildir?

✓ A. Kanun yolu, yargının kendi içindeki denetimidir ve bağımsızlığı zedelemez. Genelge göndermek (B), görülmekte olan dava hakkında Mecliste görüşme yapmak (C) ve mahkeme kararının uygulanmasını geciktirmek (D) md. 138'de açıkça yasaklanmıştır.Kaynak: Yargı · Yargı yetkisi ve bağımsızlık

?Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Anayasa'nın 141. maddesinde yer alan hükümlerden biri değildir?

✓ D. 141. madde bütün mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli yazılmasını ister ve istisna tanımaz; millî güvenlik maddede hiç geçmez. A duruşmaların açıklığı birinci, B küçüklerin yargılanması ikinci, C davaların az giderle ve süratle bitirilmesi dördüncü fıkradadır.Kaynak: Yargı · Açık duruşma, gerekçe, sürat
75
Daha fazla soru çözmek ister misin?Yargı konusundan 75 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →