Madde 17Uygulamayı isteme hakkı
Memura, bu Kanun ve diğer mevzuata göre belirlenmiş ve yürürlükte olan hükümlerin kendisi hakkında aynen uygulanmasını isteme hakkı verir. Yani idare, memurun haklarını mevzuatta yazandan eksik ya da farklı uygulayamaz; memur, mevzuattaki hakkını aynen talep edebilir. Bu hak, 21. maddedeki başvuru, şikâyet ve dava yoluyla kullanılır.
En çok sorulan: Genel haklar listesinin ilkidir; sınavda “mevzuatın kendisine aynen uygulanmasını isteme” ifadesi bu hakka denk gelir.
Madde 18Güvenlik
Memurluk güvencesini koyar: kanunlarda yazılı haller dışında memurun memurluğuna son verilemez, aylığı ve diğer hakları elinden alınamaz. Memuriyetin sona ermesi, aylık kesintisi ya da hak kaybı ancak kanunda açıkça sayılmış bir sebebe dayanabilir; yönetmelik ya da idari kararla yeni bir son verme sebebi yaratılamaz. 3. maddedeki liyakat ilkesinin memura güvence verme yönü bu maddede somutlaşır.
En çok sorulan: Madde başlığı “Güvenlik”tir ama anlamı iş güvencesidir: memurluğa son verme ve hak kaybı yalnız kanunla olur.
Madde 19Emeklilik
Memurların emeklilik hakkı olduğunu söyler, ama şartları bu Kanunda değil özel kanununda yazılıdır. Emeklilik yaşı ve hizmet süresi gibi şartları memurun tabi olduğu emeklilik mevzuatı düzenler. Madde yalnızca hakkın varlığını genel haklar arasında sayar.
En çok sorulan: Emeklilik şartları 657'de değil özel kanunda yer alır; sınavda bu ayrım sorulur.
İlgili: Memur emekliliği rehberi
Madde 20Çekilme
Memurların bu Kanunda belirtilen esaslara göre memurluktan çekilebileceğini, yani istifa edebileceğini söyler. Çekilmenin usulü ve sonuçları bu maddede değil, Kanunun memurluğun sona ermesini düzenleyen ileri maddelerinde yer alır; bu madde yalnız çekilmenin memurun hakkı olduğunu belirtir.
En çok sorulan: Çekilme bir haktır; usulü 657'nin memurluğun sona ermesine ilişkin maddelerindedir.
İlgili: Memuriyetten çekilme ve yeniden atanma · Memur istifa dilekçesi örneği
Madde 21Müracaat, şikayet ve dava açma
Memur, kurumuyla ilgili resmi ve kişisel işleri için başvuru yapabilir; amirlerinin ya da kurumunun kendisine uyguladığı idari eylem ve işlemlerden dolayı şikâyette bulunabilir ve dava açabilir. Başvuru ve şikâyet sözlü ya da yazılı olur ve en yakın amirden başlayarak silsile yoluyla yapılır; şikâyet edilen amir bu zincirde atlanır. Başvurular incelenip en kısa zamanda ilgiliye bildirilir. Esas ve usuller Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
En çok sorulan: Silsile kuralı ve istisnası sorulur: başvuru en yakın amirden başlar, ama şikâyet edilen amir atlanır.
İlgili: Dilekçe hakkı ve bilgi edinme konu anlatımı
Madde notu: Değişik: 12/5/1982 - 2670/9 md.
Madde 22Sendika kurma
Memurların Anayasa ve özel kanunu çerçevesinde sendika ve üst kuruluş kurabileceğini ve bunlara üye olabileceğini söyler. Madde 1972'de kaldırılmış, 1997'de bugünkü haliyle yeniden düzenlenmiştir. Sendikal hakların ayrıntısı, üyelik, aidat ve toplu sözleşme 657'de değil kamu görevlileri sendikalarını düzenleyen özel kanundadır.
En çok sorulan: Sendika hakkı 657'de yalnız genel olarak yer alır; ayrıntılar kamu görevlileri sendikaları kanunundadır. Grev ise 27. maddede yasaktır.
İlgili: Memur sendikası üyelik ve aidat · 4688 sayılı Kanun konu anlatımı
Madde notu: Mülga: 23/12/1972 - KHK-2/5 md.; Yeniden düzenleme: 12/6/1997 4275/1 md.
Madde 23İzin
Memurların bu Kanunda gösterilen süre ve şartlarla izin hakkı olduğunu söyler. Bu madde hakkın varlığını koyar; yıllık izin, mazeret izni, hastalık izni ve aylıksız izin gibi türlerin süre ve şartları Kanunun çalışma saatleri ve izinleri düzenleyen 99–108. maddelerindedir.
En çok sorulan: İzin hakkı genel haklar arasındadır; süreler bu maddede değil 102 ve devamındaki maddelerde yazar.
İlgili: Memur izinleri rehberi
Madde 24Kovuşturma ve yargılama
Memurların görevleriyle ilgili ya da görev sırasında işledikleri suçlar için soruşturma ve kovuşturma yapılmasının ve dava açılmasının özel hükümlere tabi olduğunu söyler. Bu suçlarda hangi usulün izleneceğini 657 düzenlemez; madde yalnız ilkeyi koyar ve konuyu memurların yargılanmasına ilişkin özel hükümlere bırakır. Bu nedenle göreve bağlı bir suç isnadında önce o özel hükümlere bakılır.
En çok sorulan: Göreve bağlı suçlarda özel yargılama usulü vardır; 657 bunu yalnız ilke olarak koyar.
İlgili: Memurların yargılanması konu anlatımı
Madde 25İsnat ve iftiralara karşı koruma
Memuru asılsız suçlamalara karşı korur. Memur hakkındaki ihbar veya şikâyet garaz ya da hakaret amacıyla uydurma bir suç isnadıyla yapılmışsa ve soruşturma veya yargılama sonunda isnat sabit olmamışsa, merkezde memurun en büyük amiri, illerde vali, suçlamayı yapanlar hakkında kamu davası açılmasını Cumhuriyet Savcılığından ister.
En çok sorulan: Savcılığa başvuracak makam sorulur: merkezde en büyük amir, illerde vali. Şart, isnadın sabit olmamasıdır.
Madde 26Toplu eylem ve hareketlerde bulunma yasağı
Memurların kamu hizmetini aksatacak şekilde kasıtlı olarak birlikte memurluktan çekilmesini, birlikte göreve gelmemesini ya da göreve gelip işleri yavaşlatan veya aksatan eylem ve hareketlerde bulunmasını yasaklar. Maddenin birinci fıkrası 6111 sayılı Kanunla kaldırılmıştır; yürürlükte olan hüküm bu toplu eylem yasağıdır. Yasağın ölçütü, eylemin kamu hizmetlerini aksatacak nitelikte olmasıdır.
En çok sorulan: Toplu eylem yasağı ile grev yasağı ayrı maddelerdedir: toplu çekilme, işe gelmeme ve işi yavaşlatma 26'da; grev 27'de.
Madde notu: Değişik: 12/5/1982 - 2670/10 md.
Madde 27Grev yasağı
Memurların greve karar vermesini, grev tertiplemesini, ilan etmesini ve grev propagandası yapmasını yasaklar. İkinci fıkra, memurun herhangi bir greve ya da grev teşebbüsüne katılamayacağını, grevi destekleyemeyeceğini ve teşvik edemeyeceğini söyler. Yasak, grevi örgütleyenle sınırlı değildir; destek ve teşvik de kapsamdadır.
En çok sorulan: Yasak eylemler: greve karar verme, tertipleme, ilan, propaganda, katılma, destekleme ve teşvik.
Madde 28Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı
Memurun Türk Ticaret Kanununa göre tacir veya esnaf sayılmasını gerektiren faaliyette bulunamayacağını, ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamayacağını, ticari mümessil veya vekil, kollektif şirkette ortak, komandit şirkette komandite ortak olamayacağını söyler; kurumunu temsilen iştiraklerde aldığı görevler hariçtir. Memur serbest meslek için ofis, büro veya muayenehane açamaz; gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait iş yerlerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışamaz. Üyesi olduğu yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifleri, meslek kuruluşları ve kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri ile özel kanunlardaki görevler yasak dışındadır. Eşi, reşit olmayan veya mahcur çocuğu yasak faaliyette bulunan memur bunu kuruma bildirir.
En çok sorulan: Kollektif şirkette ortaklık yasak, komandit şirkette yalnız komandite ortaklık yasaktır. Kooperatif yönetim kurulu üyeliği serbesttir. Eş ve çocuk için bildirim süresi 15 gündür.
Kanundaki ifade: “bu durumu 15 gün içinde bağlı oldukları kuruma bildirmekle yükümlüdürler”
İlgili: Memur ne yapamaz? Yan iş ve ticaret
Madde notu: Değişik: 30/5/1974 - KHK-12; Değiştirilerek kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.
Madde 29Hediye alma, menfaat sağlama yasağı
Memurların doğrudan ya da aracı eliyle hediye istemesini, görev sırasında olmasa bile menfaat sağlama amacıyla hediye kabul etmesini ve iş sahiplerinden borç para istemesini ve almasını yasaklar. 2004 eki ile Kamu Görevlileri Etik Kurulu, hediye yasağının kapsamını belirlemeye ve üst düzey kamu görevlilerinden aldıkları hediyelerin listesini istemeye yetkili kılınmıştır.
En çok sorulan: Hediye kabulünde ölçüt menfaat sağlama amacıdır ve görev sırasında olması şart değildir. Etik Kurulunun liste isteyebildiği görevliler en az genel müdür veya eşiti düzeydedir.
Kanundaki ifade: “en az genel müdür veya eşiti seviyedeki üst düzey kamu görevlilerince alınan hediyelerin listesini gerektiğinde her takvim yılı sonunda”
İlgili: Memurun hediye yasağı
Madde 30Denetimindeki teşebbüsten menfaat sağlama yasağı
Memurun, denetimi altındaki ya da kendi görevi veya kurumuyla ilgisi olan bir teşebbüsten, doğrudan veya aracı eliyle, hangi ad altında olursa olsun menfaat sağlamasını yasaklar. Menfaatin adının hediye, ücret ya da başka bir şey olması sonucu değiştirmez; denetim veya görev ilişkisi bulunan işletmeden çıkar sağlanamaz.
En çok sorulan: 29. madde genel hediye yasağıdır; 30. madde denetlenen ya da görevle ilgili teşebbüsten her türlü menfaati yasaklar.
Madde 31Gizli bilgileri açıklama yasağı
Memurların kamu hizmetleriyle ilgili gizli bilgileri, yetkili bakanın yazılı izni olmadıkça açıklamasını yasaklar. Yasak görevden ayrıldıktan sonra da devam eder: emekli olmuş ya da istifa etmiş biri de görevi sırasında öğrendiği gizli bilgiyi izinsiz açıklayamaz.
En çok sorulan: İki ayrıntı sorulur: izin yetkili bakanın yazılı izni olmalıdır ve yasak görevden ayrılınca bitmez.
Madde notu: Değişik: 12/5/1982 - 2670/11 md.