657 SAYILI KANUN · KISIM I · BÖLÜM 3–4

657 sayılı Kanun madde 17–31: memurun genel hakları ve yasakları

Kısa cevap: 657 sayılı Kanunun 17–25. maddeleri memura uygulamayı isteme, güvence, emeklilik, çekilme, şikâyet ve dava, sendika, izin ve iftiraya karşı koruma hakkı tanır; 26–31. maddeler yasakları sayar: toplu eylem, grev, tacir veya esnaf sayılmayı gerektiren faaliyet, hediye ve menfaat, gizli bilgiyi açıklama. Eşi ya da reşit olmayan çocuğu yasak faaliyette bulunan memur bunu 15 gün içinde kurumuna bildirir; gizli bilgi, görevden ayrılmış olsa bile yetkili bakanın yazılı izni olmadan açıklanamaz.

Kısım I · Bölüm 3–4 · 15 madde (15 yürürlükte) · Kaynak: mevzuat.gov.tr · Son kontrol:

Bu sayfadaki maddeler

Madde 17–31: açıklamalı

Madde 17Uygulamayı isteme hakkı

Memura, bu Kanun ve diğer mevzuata göre belirlenmiş ve yürürlükte olan hükümlerin kendisi hakkında aynen uygulanmasını isteme hakkı verir. Yani idare, memurun haklarını mevzuatta yazandan eksik ya da farklı uygulayamaz; memur, mevzuattaki hakkını aynen talep edebilir. Bu hak, 21. maddedeki başvuru, şikâyet ve dava yoluyla kullanılır.

En çok sorulan: Genel haklar listesinin ilkidir; sınavda “mevzuatın kendisine aynen uygulanmasını isteme” ifadesi bu hakka denk gelir.

Madde 18Güvenlik

Memurluk güvencesini koyar: kanunlarda yazılı haller dışında memurun memurluğuna son verilemez, aylığı ve diğer hakları elinden alınamaz. Memuriyetin sona ermesi, aylık kesintisi ya da hak kaybı ancak kanunda açıkça sayılmış bir sebebe dayanabilir; yönetmelik ya da idari kararla yeni bir son verme sebebi yaratılamaz. 3. maddedeki liyakat ilkesinin memura güvence verme yönü bu maddede somutlaşır.

En çok sorulan: Madde başlığı “Güvenlik”tir ama anlamı iş güvencesidir: memurluğa son verme ve hak kaybı yalnız kanunla olur.

Madde 19Emeklilik

Memurların emeklilik hakkı olduğunu söyler, ama şartları bu Kanunda değil özel kanununda yazılıdır. Emeklilik yaşı ve hizmet süresi gibi şartları memurun tabi olduğu emeklilik mevzuatı düzenler. Madde yalnızca hakkın varlığını genel haklar arasında sayar.

En çok sorulan: Emeklilik şartları 657'de değil özel kanunda yer alır; sınavda bu ayrım sorulur.

İlgili: Memur emekliliği rehberi

Madde 20Çekilme

Memurların bu Kanunda belirtilen esaslara göre memurluktan çekilebileceğini, yani istifa edebileceğini söyler. Çekilmenin usulü ve sonuçları bu maddede değil, Kanunun memurluğun sona ermesini düzenleyen ileri maddelerinde yer alır; bu madde yalnız çekilmenin memurun hakkı olduğunu belirtir.

En çok sorulan: Çekilme bir haktır; usulü 657'nin memurluğun sona ermesine ilişkin maddelerindedir.

İlgili: Memuriyetten çekilme ve yeniden atanma · Memur istifa dilekçesi örneği

Madde 21Müracaat, şikayet ve dava açma

Memur, kurumuyla ilgili resmi ve kişisel işleri için başvuru yapabilir; amirlerinin ya da kurumunun kendisine uyguladığı idari eylem ve işlemlerden dolayı şikâyette bulunabilir ve dava açabilir. Başvuru ve şikâyet sözlü ya da yazılı olur ve en yakın amirden başlayarak silsile yoluyla yapılır; şikâyet edilen amir bu zincirde atlanır. Başvurular incelenip en kısa zamanda ilgiliye bildirilir. Esas ve usuller Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.

En çok sorulan: Silsile kuralı ve istisnası sorulur: başvuru en yakın amirden başlar, ama şikâyet edilen amir atlanır.

İlgili: Dilekçe hakkı ve bilgi edinme konu anlatımı

Madde notu: Değişik: 12/5/1982 - 2670/9 md.

Madde 22Sendika kurma

Memurların Anayasa ve özel kanunu çerçevesinde sendika ve üst kuruluş kurabileceğini ve bunlara üye olabileceğini söyler. Madde 1972'de kaldırılmış, 1997'de bugünkü haliyle yeniden düzenlenmiştir. Sendikal hakların ayrıntısı, üyelik, aidat ve toplu sözleşme 657'de değil kamu görevlileri sendikalarını düzenleyen özel kanundadır.

En çok sorulan: Sendika hakkı 657'de yalnız genel olarak yer alır; ayrıntılar kamu görevlileri sendikaları kanunundadır. Grev ise 27. maddede yasaktır.

İlgili: Memur sendikası üyelik ve aidat · 4688 sayılı Kanun konu anlatımı

Madde notu: Mülga: 23/12/1972 - KHK-2/5 md.; Yeniden düzenleme: 12/6/1997 4275/1 md.

Madde 23İzin

Memurların bu Kanunda gösterilen süre ve şartlarla izin hakkı olduğunu söyler. Bu madde hakkın varlığını koyar; yıllık izin, mazeret izni, hastalık izni ve aylıksız izin gibi türlerin süre ve şartları Kanunun çalışma saatleri ve izinleri düzenleyen 99–108. maddelerindedir.

En çok sorulan: İzin hakkı genel haklar arasındadır; süreler bu maddede değil 102 ve devamındaki maddelerde yazar.

İlgili: Memur izinleri rehberi

Madde 24Kovuşturma ve yargılama

Memurların görevleriyle ilgili ya da görev sırasında işledikleri suçlar için soruşturma ve kovuşturma yapılmasının ve dava açılmasının özel hükümlere tabi olduğunu söyler. Bu suçlarda hangi usulün izleneceğini 657 düzenlemez; madde yalnız ilkeyi koyar ve konuyu memurların yargılanmasına ilişkin özel hükümlere bırakır. Bu nedenle göreve bağlı bir suç isnadında önce o özel hükümlere bakılır.

En çok sorulan: Göreve bağlı suçlarda özel yargılama usulü vardır; 657 bunu yalnız ilke olarak koyar.

İlgili: Memurların yargılanması konu anlatımı

Madde 25İsnat ve iftiralara karşı koruma

Memuru asılsız suçlamalara karşı korur. Memur hakkındaki ihbar veya şikâyet garaz ya da hakaret amacıyla uydurma bir suç isnadıyla yapılmışsa ve soruşturma veya yargılama sonunda isnat sabit olmamışsa, merkezde memurun en büyük amiri, illerde vali, suçlamayı yapanlar hakkında kamu davası açılmasını Cumhuriyet Savcılığından ister.

En çok sorulan: Savcılığa başvuracak makam sorulur: merkezde en büyük amir, illerde vali. Şart, isnadın sabit olmamasıdır.

Madde 26Toplu eylem ve hareketlerde bulunma yasağı

Memurların kamu hizmetini aksatacak şekilde kasıtlı olarak birlikte memurluktan çekilmesini, birlikte göreve gelmemesini ya da göreve gelip işleri yavaşlatan veya aksatan eylem ve hareketlerde bulunmasını yasaklar. Maddenin birinci fıkrası 6111 sayılı Kanunla kaldırılmıştır; yürürlükte olan hüküm bu toplu eylem yasağıdır. Yasağın ölçütü, eylemin kamu hizmetlerini aksatacak nitelikte olmasıdır.

En çok sorulan: Toplu eylem yasağı ile grev yasağı ayrı maddelerdedir: toplu çekilme, işe gelmeme ve işi yavaşlatma 26'da; grev 27'de.

Madde notu: Değişik: 12/5/1982 - 2670/10 md.

Madde 27Grev yasağı

Memurların greve karar vermesini, grev tertiplemesini, ilan etmesini ve grev propagandası yapmasını yasaklar. İkinci fıkra, memurun herhangi bir greve ya da grev teşebbüsüne katılamayacağını, grevi destekleyemeyeceğini ve teşvik edemeyeceğini söyler. Yasak, grevi örgütleyenle sınırlı değildir; destek ve teşvik de kapsamdadır.

En çok sorulan: Yasak eylemler: greve karar verme, tertipleme, ilan, propaganda, katılma, destekleme ve teşvik.

Madde 28Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı

Memurun Türk Ticaret Kanununa göre tacir veya esnaf sayılmasını gerektiren faaliyette bulunamayacağını, ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamayacağını, ticari mümessil veya vekil, kollektif şirkette ortak, komandit şirkette komandite ortak olamayacağını söyler; kurumunu temsilen iştiraklerde aldığı görevler hariçtir. Memur serbest meslek için ofis, büro veya muayenehane açamaz; gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait iş yerlerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışamaz. Üyesi olduğu yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifleri, meslek kuruluşları ve kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri ile özel kanunlardaki görevler yasak dışındadır. Eşi, reşit olmayan veya mahcur çocuğu yasak faaliyette bulunan memur bunu kuruma bildirir.

En çok sorulan: Kollektif şirkette ortaklık yasak, komandit şirkette yalnız komandite ortaklık yasaktır. Kooperatif yönetim kurulu üyeliği serbesttir. Eş ve çocuk için bildirim süresi 15 gündür.

Kanundaki ifade: “bu durumu 15 gün içinde bağlı oldukları kuruma bildirmekle yükümlüdürler”

İlgili: Memur ne yapamaz? Yan iş ve ticaret

Madde notu: Değişik: 30/5/1974 - KHK-12; Değiştirilerek kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.

Madde 29Hediye alma, menfaat sağlama yasağı

Memurların doğrudan ya da aracı eliyle hediye istemesini, görev sırasında olmasa bile menfaat sağlama amacıyla hediye kabul etmesini ve iş sahiplerinden borç para istemesini ve almasını yasaklar. 2004 eki ile Kamu Görevlileri Etik Kurulu, hediye yasağının kapsamını belirlemeye ve üst düzey kamu görevlilerinden aldıkları hediyelerin listesini istemeye yetkili kılınmıştır.

En çok sorulan: Hediye kabulünde ölçüt menfaat sağlama amacıdır ve görev sırasında olması şart değildir. Etik Kurulunun liste isteyebildiği görevliler en az genel müdür veya eşiti düzeydedir.

Kanundaki ifade: “en az genel müdür veya eşiti seviyedeki üst düzey kamu görevlilerince alınan hediyelerin listesini gerektiğinde her takvim yılı sonunda”

İlgili: Memurun hediye yasağı

Madde 30Denetimindeki teşebbüsten menfaat sağlama yasağı

Memurun, denetimi altındaki ya da kendi görevi veya kurumuyla ilgisi olan bir teşebbüsten, doğrudan veya aracı eliyle, hangi ad altında olursa olsun menfaat sağlamasını yasaklar. Menfaatin adının hediye, ücret ya da başka bir şey olması sonucu değiştirmez; denetim veya görev ilişkisi bulunan işletmeden çıkar sağlanamaz.

En çok sorulan: 29. madde genel hediye yasağıdır; 30. madde denetlenen ya da görevle ilgili teşebbüsten her türlü menfaati yasaklar.

Madde 31Gizli bilgileri açıklama yasağı

Memurların kamu hizmetleriyle ilgili gizli bilgileri, yetkili bakanın yazılı izni olmadıkça açıklamasını yasaklar. Yasak görevden ayrıldıktan sonra da devam eder: emekli olmuş ya da istifa etmiş biri de görevi sırasında öğrendiği gizli bilgiyi izinsiz açıklayamaz.

En çok sorulan: İki ayrıntı sorulur: izin yetkili bakanın yazılı izni olmalıdır ve yasak görevden ayrılınca bitmez.

Madde notu: Değişik: 12/5/1982 - 2670/11 md.

Genel haklar ve yasaklar: sık sorulanlar

Memur ek iş yapabilir, şirket kurabilir mi?

Kanunun 28. maddesine göre memur, Türk Ticaret Kanununa göre tacir veya esnaf sayılmasını gerektiren faaliyette bulunamaz; ticari mümessil, ticari vekil, kollektif şirkette ortak ya da komandit şirkette komandite ortak olamaz. Serbest meslek için büro veya muayenehane açamaz, özel kişilere ya da vakıf yükseköğretim kurumlarına ait iş yerinde çalışamaz. Üyesi olduğu yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri yasak dışındadır.

Dayanak: 657 md. 28

Eşi ticaret yapan memur ne yapmalı?

Kanuna göre eşi, reşit olmayan ya da mahcur çocuğu memurlara yasaklanan faaliyetlerde bulunan memur, bu durumu 15 gün içinde bağlı olduğu kuruma bildirmekle yükümlüdür. Kanun eşin ticaret yapmasını yasaklamaz; yalnız memura bildirim yükümlülüğü getirir.

Dayanak: 657 md. 28

Memur greve katılabilir mi?

Hayır. Kanunun 27. maddesine göre memurların greve karar vermesi, grev tertiplemesi, ilan etmesi ve grev propagandası yapması yasaktır; memur bir greve ya da grev teşebbüsüne katılamaz, grevi destekleyemez ve teşvik edemez. 26. madde ayrıca kamu hizmetini aksatacak şekilde birlikte görevi bırakma, işe gelmeme veya işi yavaşlatma eylemlerini yasaklar.

Dayanak: 657 md. 26, md. 27

Memur şikâyetini kime ve nasıl yapar?

Kanuna göre memur kurumuyla ilgili resmi ve kişisel işleri için başvuruda, kendisine uygulanan idari eylem ve işlemler için şikâyette bulunabilir ve dava açabilir. Başvuru ve şikâyetler sözlü veya yazılı olarak en yakın amirden başlayıp silsile yoluyla yapılır; şikâyet edilen amir atlanır. Sonuç en kısa sürede ilgiliye bildirilir.

Dayanak: 657 md. 21

Memura uydurma suç isnadı yapılırsa ne olur?

Kanunun 25. maddesine göre memur hakkındaki ihbar ve şikâyet garaz ya da hakaret amacıyla uydurma bir suç isnadıyla yapılmış ve soruşturma veya yargılama sonunda isnat sabit olmamışsa, merkezde memurun en büyük amiri, illerde vali, isnatta bulunanlar hakkında kamu davası açılmasını Cumhuriyet Savcılığından ister.

Dayanak: 657 md. 25

Kaynak

Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir.

  • 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — mevzuat.gov.tr güncel birleştirilmiş metin ↗Erişim: 21 Kasım 2026
  • Kabul: 14/7/1965 · Yayım: 23/7/1965 tarihli ve 12056 sayılı Resmî Gazete
  • Kullanılan metnin tarihi: 31 Temmuz 2026 · Metne işlenmiş son değişiklik: 7590 sayılı Kanun (md. 68), yürürlük 31 Temmuz 2026
  • Açıklamalar özettir; tırnak içindekiler kanun metnindeki ifadedir. Mülga maddeler tek satırla gösterilir. Geçici maddeler (1–52) ve ek geçici maddeler (1–59) bu sayfalarda yer almaz.

657 sayılı Kanun: diğer kısımlar

Rehberdeki diğer sayfalar