657 SAYILI KANUN · KISIM IV · BÖLÜM 3

657 sayılı Kanun madde 72–80: yer değiştirme, nakil, yurt dışında görev ve eğitim

Kısa cevap: Kanuna göre memur, kurumların muvafakatiyle başka bir kuruma kazanılmış hak derecesi üzerinden naklen atanabilir; kendi isteğiyle en çok 3 derece aşağıdaki bir kadroya da geçebilir (md. 74, 76). Aynı kurumdaki aynı sınıftan iki memur karşılıklı yer değiştirme isteyebilir, ama son söz atamaya yetkili amirindir (md. 73). Eşi yer değiştirme suretiyle atanan memura eşinin yanında kadro yoksa izin verilebilir; kadronun saklı tutulduğu bu süre memuriyet boyunca 4 yılı geçemez (md. 72).

Kısım IV · Bölüm 3 · 9 madde (8 yürürlükte) · Kaynak: mevzuat.gov.tr · Son kontrol:

Bu sayfadaki maddeler

Madde 72–80: açıklamalı

Madde 72Yer değiştirme suretiyle atanma

Bu madde tayinlerin genel çerçevesini çizer. Yer değiştirme suretiyle atamalar, ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım bakımından benzeşen illerin gruplanmasıyla oluşturulan bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistemle yapılır. Aile birliği için, atanan memurun memur eşi de isterse aynı yere atanır. Eşin kurumunun o yerde teşkilatı ya da uygun boş kadrosu yoksa, eşin görev süresiyle sınırlı izin verilebilir: olağanüstü hal bölgesi ile kalkınmada birinci ve ikinci derece öncelikli yörelerde net ödemelerin belli oranı ödenir, diğer yerlerde izin ücretsizdir. Kadro saklı kalır ama bu süre memuriyet boyunca 4 yılı aşamaz; kademe ve emeklilik hakları sürer. Ayrıca kendisi, eşi ya da bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımı engelli olan memurun engellilikten doğan yer değiştirme talepleri için düzenleme yapılacağı ve atanılamayacak yerlerle atama esaslarının yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır.

En çok sorulan: Eşinin yanına giden memurun izninde ödeme oranı eşin görev yerine göre değişir: OHAL bölgesi ve mücavir illerde yüzde 60, birinci derece öncelikli yörelerde yüzde 50, ikinci derecede yüzde 25; diğer yerlerde ücretsiz izin. Kadronun saklı tutulduğu toplam süre 4 yıl.

Kanundaki ifade: “a) Olağanüstü Hal Bölgesine dahil illerle bu illere mücavir olarak belirlenen illerde görevli olanlara % 60'ı”
Kanundaki ifade: “b) Kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde görevli olanlara % 50'si”
Kanundaki ifade: “c) Kalkınmada 2 nci derecede öncelikli yörelerde görevli olanlara % 25'i”
Kanundaki ifade: “Ancak, bu süre memuriyet boyunca 4 yılı hiç bir surette geçemez.”

İlgili: Memur tayini rehberi · Mazeret tayini: eş durumu ve sağlık · Engelli memur hakları

Madde notu: Değişik: 12/5/1982 - 2670/25 md.

Madde 73Karşılıklı olarak yer değiştirme

Halk arasında becayiş denen karşılıklı yer değiştirmeyi düzenler. Aynı kurumun farklı yerlerdeki birimlerinde çalışan ve aynı sınıfta bulunan iki memur, birbirlerinin yerine atanmayı isteyebilir. Kanun bunu memura tanınmış kesin bir hak olarak değil, bir istek olarak düzenler: isteğin yerine getirilmesi atamaya yetkili amirin uygun bulmasına bağlıdır. Farklı kurumlardaki ya da farklı sınıflardaki memurlar bu maddeye dayanarak karşılıklı yer değiştiremez.

En çok sorulan: Üç şart birlikte aranır: aynı kurum, aynı sınıf, başka başka yerler. Amirin onayı olmadan karşılıklı yer değiştirme gerçekleşmez.

İlgili: Memur tayini ve karşılıklı yer değiştirme · Tayin ve becayiş dilekçesi örneği

Madde 74Memurların bir kurumdan diğerine nakilleri

Kurumlar arası naklin şartlarını koyar. Memur, bu Kanuna tabi kurumlar arasında, iki kurumun da muvafakatiyle, kazanılmış hak derecesi üzerinden ya da 68. maddedeki esaslara göre derece yükselerek, bulunduğu sınıftaki ya da öğrenimiyle girebileceği sınıftaki bir kadroya nakledilebilir. Kazanılmış hak derecesinin altındaki bir kadroya gidebilmesi için memurun isteği ve aradaki farkın en fazla 3 derece olması gerekir. Aşağı dereceye atanan, 68. maddedeki süre beklenmeden eski derecesine dönebilir; kesenek ve karşılık farkını her ay yatırmayı kabul ederse bu süreler emeklilikte eski derecesinde sayılır. Aynı kurallar 160 sayılı Kanunun 4. maddesindeki kurumlarla yapılan nakillerde de uygulanır.

En çok sorulan: Naklin ilk şartı iki kurumun muvafakatidir. Aşağı dereceye nakilde ise memurun isteği ve en çok 3 derece fark birlikte aranır.

Kanundaki ifade: “farkın 3 dereceden çok olmaması ve memurların isteği de şarttır.”

İlgili: Kurumlar arası geçiş · Derece ve kademe ilerlemesi

Madde 75Memurların diğer kurumlardan bu Kanuna tabi kurumlara geçmeleri

Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 23/12/1972 – KHK-2/5 md.).

Madde 76Memurların kurumlarınca görevlerinin ve yerlerinin değiştirilmesi

Kurum içi atamayı düzenler. Kurum, görev ve unvan eşitliğini gözetmeden, memuru kazanılmış hak aylık derecesine göre bulunduğu kadro derecesine eşit ya da 68. maddeye uygun olarak daha üst derecedeki, aynı veya başka yerdeki başka bir kadroya naklen atayabilir. Memur kendi isteğiyle kurumunda kazanılmış hak derecesinin en çok üç derece altındaki bir kadroya atanabilir. Aşağı dereceye inenler süre şartı aranmadan eski derecelerine dönebilir; aylıkları genel hükümlere göre belirlenir, fark keseneklerini kendileri yatırırsa emeklilikte eski dereceleri esas alınır.

En çok sorulan: Kurumun memuru alt dereceli kadroya kendiliğinden ataması bu maddeye göre mümkün değildir; aşağı atama yalnız memurun isteğiyle ve en çok üç derece olabilir.

Kanundaki ifade: “Memurlar istekleri ile, kurumlarında kazanılmış hak derecelerinin en çok üç derece altında aynı veya başka yerlerdeki kadrolara atanabilirler.”

İlgili: Memur tayini rehberi

Madde 77Yabancı bir memleket veya uluslararası kuruluşta hizmet alma

Yurt dışında yabancı devletlerin resmî kurumlarında, uluslararası kuruluşlarda ya da Cumhurbaşkanınca belirlenen yurt dışı kuruluşlarda çalışacak memurlara verilecek aylıksız izni düzenler. Kurumun muvafakati ve ilgili Bakanın onayı (her üç yılda bir yenilenir) gerekir. İzin süresi yabancı devlet kurumları ve belirlenen yurt dışı kuruluşlar için on yıla, uluslararası kuruluşlar için yirmi bir yıla kadardır. İzinli memurun kadroyla ilişkisi sürer, emeklilik hakları 5434 sayılı Kanunun 31. maddesine uyulması kaydıyla korunur. Döndüğünde bu görevlerde geçen her yıl bir kademe, her 3 yıl bir derece yükselmesine esas alınır; boş kadro bulunması ve sınav ya da seçme hükümlerinin dikkate alınması şarttır.

En çok sorulan: Süreler sık karıştırılır: uluslararası kuruluşta yirmi bir yıla, yabancı devlet kurumunda on yıla kadar. Dönüşte her yıl bir kademe, her 3 yıl bir derece.

Kanundaki ifade: “on yıla, uluslararası kuruluşlarda yirmibir yıla kadar aylıksız izin verilebilir.”
Kanundaki ifade: “(her üç yılda bir Bakan onayı yenilenmek kaydıyla)”
Kanundaki ifade: “her yılı bir kademe ilerlemesine ve her 3 yılı bir derece yükselmesine esas olacak şekilde”

İlgili: Memur izinleri rehberi · Aylıksız izin dilekçesi

Madde 78Bilgilerini artırmak üzere dış memleketlere gönderilme

Mesleki öğrenimini bitirip memur olmuş ve asli memurluğa atanmış kişilerin yurt dışında yetiştirilmek, eğitilmek, bilgisini artırmak ya da staj yapmak için gönderilmesini düzenler. İki yol vardır: kurumun açtığı seçme veya yarışma sınavında başarılı olmak ya da dış burslara dayanarak gönderilmek. Bu kişilere iki yıla kadar ayrılma izni verilebilir; gerekirse süre en çok bir kat uzatılabilir. Aday memurlar bu madde kapsamında değildir, çünkü şart asli memur olarak atanmış olmaktır.

En çok sorulan: Süre iki yıl, uzatma en çok bir kat; yani toplamda dört yıla kadar çıkabilir. Asli memur olma şartı sınavlarda sorulur.

Kanundaki ifade: “İki yıla kadar ayrılma müsaadesi verilebilir. Gerekirse bu süre en çok bir kat uzatılabilir.”

Madde 79Bilgilerini artırmak için yabancı memlekete gönderilenlerin hak ve yükümlülükleri

78. madde ile yurt dışına gönderilenlerin hakları ve yükümlülükleri sayılır. Kadrolarında bırakılırlar; aylık ve diğer ödemelerinin kanuni kesintiler sonrası net tutarının yüzde 60’ını kurumlarından alırlar (özel burs için maaşsız izin alanlar hariç). Kademe, emeklilik ve diğer hakları sürer. Uluslararası kuruluşta staj yapan ve Dışişleri Bakanlığınca belirlenen memurlara, o ülkede dokuzuncu derecenin birinci kademesinden aylık alan meslek memurunun yurt dışı aylığı, diğerlerine bunun 2/3’ü ödenir; burs bu tutarın altındaysa fark vergisiz olarak ödenir. İzin bitiminde yol süresi hariç 15 gün içinde dönmeyen çekilmiş sayılır ve kurumun tüm masraflarını iki kat öder. Mecburi hizmetini bitirmeden ayrılan ya da memurluktan çıkarılan, eksik kalan kısımla orantılı tutarı iki kat öder.

En çok sorulan: Dönüş süresi yol hariç 15 gün; dönmeyen çekilmiş sayılır ve masrafları iki kat öder. Ödeme oranı net tutarın yüzde 60’ı.

Kanundaki ifade: “net tutarının % 60'ını Kurumlarından alırlar.”
Kanundaki ifade: “İzin bitiminde yol süresi hariç 15 gün içinde görevlerine dönerler.”
Kanundaki ifade: “diğerlerine bu tutarın 2/3’ü ödenir.”
Kanundaki ifade: “bütün masrafları iki kat olarak ödemeye mecburdurlar.”

Madde notu: Değişik: 28/7/1971 - 1449/1 md.

Madde 80Bilgilerini artırmak üzere dış memleketlere gönderilme esasları

Yurt dışına gönderme işinin nasıl düzenleneceğini belirler. Özel burs için maaşsız izin alanlar dışında, her yıl yurt dışına gönderilebilecek memur sayısı kurum kurum Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir. 78 ve 79. maddedeki kişilerin seçilme usul ve şartları, çalışmalarının izlenip denetlenmesi, haklarındaki disiplin kovuşturması ve geri çağrılma hâlleri yönetmelikle düzenlenir. MİT mensupları için bu esaslar Cumhurbaşkanınca onaylanan bir talimatla belirlenir.

En çok sorulan: Kontenjanı Cumhurbaşkanı kararı, ayrıntıları yönetmelik belirler; MİT mensupları için ayrı talimat öngörülür.

Madde notu: Değişik: 23/12/1972 – KHK-2/1 md.

Yer değiştirme ve yurt dışında görev: sık sorulanlar

Eşi tayin olan memur eşinin yanına gidebilir mi?

Kanun, yeniden ya da yer değiştirme suretiyle atanan memurun memur eşinin de isteği hâlinde aynı yere atanmasını, aile birliğini korumak için kurumlar arası koordinasyonla öngörür. Gidilen yerde eşin kurumunun teşkilatı ya da uygun boş kadrosu yoksa, eşin görev süresiyle sınırlı izin verilebilir. Olağanüstü hal bölgesi ve kalkınmada öncelikli yörelerde net ödemelerin belli bir oranı ödenir, diğer yerlerde izin ücretsizdir; kadronun saklı tutulduğu süre memuriyet boyunca 4 yılı geçemez.

Dayanak: 657 md. 72

Karşılıklı yer değiştirme (becayiş) için şartlar nelerdir?

Kanuna göre iki memurun aynı kurumda, aynı sınıfta ve başka başka yerlerde çalışıyor olması gerekir. Bu durumda karşılıklı olarak birbirlerinin yerine atanmayı isteyebilirler; ancak isteğin yerine getirilmesi atamaya yetkili amirin uygun bulmasına bağlıdır, yani kendiliğinden doğan bir hak değildir.

Dayanak: 657 md. 73

Memur kazanılmış hak derecesinin kaç derece altına atanabilir?

Hem kurumlar arası nakilde hem kurum içinde, memurun kendi isteğiyle ve en çok 3 derece aşağıdaki bir kadroya atanması mümkündür. Bu memurların aylıkları genel hükümlere göre belirlenir; kesenek ve karşılık farklarını her ay kendileri yatırmayı kabul ederlerse emeklilik bakımından eski derecelerinde sayılırlar. Eski derecelerine dönmek için 68. maddedeki süre beklenmez.

Dayanak: 657 md. 74, 76

Uluslararası kuruluşta çalışacak memura kaç yıl aylıksız izin verilir?

Kurumunun muvafakati ve ilgili Bakanın onayıyla (onay her üç yılda bir yenilenir) uluslararası kuruluşlarda görev alacak memura memuriyeti boyunca yirmi bir yıla kadar, yabancı devletlerin resmî kurumlarında ya da Cumhurbaşkanınca belirlenen yurt dışı kuruluşlarda on yıla kadar aylıksız izin verilebilir. Dönüşte bu görevlerdeki her yıl bir kademeye, her 3 yıl bir dereceye sayılır.

Dayanak: 657 md. 77

Eğitim için yurt dışına gönderilen memur maaş alır mı?

Kanuna göre 78. madde kapsamında gönderilen memur kadrosunda bırakılır ve aylık ile diğer ödemelerinin kanuni kesintilerden sonraki net tutarının yüzde 60’ını kurumundan alır; özel burs için maaşsız izin alanlar bunun dışındadır. Süre bitince yol süresi hariç 15 gün içinde dönmeyen çekilmiş sayılır ve kurumun yaptığı masrafları iki kat öder.

Dayanak: 657 md. 79

Kaynak

Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir.

  • 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — mevzuat.gov.tr güncel birleştirilmiş metin ↗Erişim: 21 Kasım 2026
  • Kabul: 14/7/1965 · Yayım: 23/7/1965 tarihli ve 12056 sayılı Resmî Gazete
  • Kullanılan metnin tarihi: 31 Temmuz 2026 · Metne işlenmiş son değişiklik: 7590 sayılı Kanun (md. 68), yürürlük 31 Temmuz 2026
  • Açıklamalar özettir; tırnak içindekiler kanun metnindeki ifadedir. Mülga maddeler tek satırla gösterilir. Geçici maddeler (1–52) ve ek geçici maddeler (1–59) bu sayfalarda yer almaz.

657 sayılı Kanun: diğer kısımlar

Rehberdeki diğer sayfalar