4483 sayılı Kanun: memur hangi suçta izinle yargılanır, hangi suçta doğrudan?
MEB Mevzuatı · Kamu görevlisinin hak ve sorumlulukları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAnayasa'ya göre memurlara savunma hakkı ve yargı yolu nasıl güvence altına alınmıştır, kanunsuz emir nedir?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Anayasa'ya göre kamu hizmetinin asli ve sürekli görevleri memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür; özlük işleri kanunla düzenlenir (m.128). Savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez, disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz; kusurdan doğan tazminat davası ancak idare aleyhine açılır (m.129). Hukuka aykırı emir yazıyla yenilenirse yerine getirilir, ama konusu suç olan emir asla yapılmaz (m.137).
Memurlar ve kanunsuz emir (m.128, 129, 137)
✎Konu anlatımı
4483 sayılı Kanun hangi suçlarda uygulanır? Memur hakkında soruşturma için neden izin gerekir?
Kısa cevap: 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun, asli ve sürekli kamu görevi yürüten memur ve kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda savcılığın soruşturma yapabilmesi için izin şartı koyar. Görevle ilgisiz suçlar, ağır cezalık suçüstü hâli ve özel soruşturma usulüne tabi olanlar genel hükümlere tabidir; disiplin hükümleri saklıdır.İl millî eğitim müdürlüğünden okula gelen yazının konusu “4483 sayılı Kanun gereği ön inceleme” ise, bir kamu görevlisi hakkında savcılığa gitmeden önce açılmış bir kapı vardır.
Kanunun amacı, memurların görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı yargılanabilmeleri için izin vermeye yetkili mercileri ve izlenecek usulü düzenlemektir (m.1). Mantığı şudur: kamu görevlisi işini yaparken sık sık şikâyet alır; her şikâyet doğrudan ceza soruşturmasına dönüşürse idare çalışamaz. Bu yüzden önce idare olaya bakar, soruşturmaya değer bulursa soruşturma izni verir; savcılık ancak bu izinden sonra memur hakkında işlem yapabilir. 4 Şubat 1329 (Rumi) tarihli Memurin Muhakematı Hakkında Kanun-u Muvakkat'ın yerini 1999'da bu kanun aldı (m.18).
Kapsam (m.2)
Kanun, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttükleri kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda uygulanır. Dört sınırı vardır:
- Görevleri ve sıfatları sebebiyle özel soruşturma usulüne tabi olanlar (ör. hâkimler) ile suçun niteliği yönünden kanunlarda gösterilen özel usuller saklıdır.
- Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli genel hükümlere tabidir; izin beklenmez.
- Disiplin hükümleri saklıdır: izin süreci, aynı olay için disiplin soruşturması yapılmasını engellemez.
- Görevle ilgisi olmayan suç (ör. hafta sonu özel hayatta işlenen) 4483'e girmez; doğrudan genel hükümlere göre soruşturulur.
| Vaka | Sonuç | Neden |
|---|---|---|
| Okul müdürü kantin kiralamasında bir istekliyi kayırdığı iddiasıyla şikâyet ediliyor | 4483 (izin gerekir) | Görevi sebebiyle işlendiği iddia edilen suç |
| Öğretmen tatilde başka şehirde trafik kazasına karışıyor | Genel hükümler | Görevle ilgisi yok |
| Memur ağır cezalık bir suçu işlerken suçüstü yakalanıyor | Genel hükümler | Ağır cezalık suçüstü istisnası |
| Müdür yardımcısının aynı fiili için disiplin soruşturması | Ayrıca yürür | Disiplin hükümleri saklı |
Memur disiplini sayfasında gördüğümüz 657 m.131 de aynı yönde: ceza kovuşturmasının başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Yani izin süreci ile disiplin süreci birbirinden bağımsız iki yoldur.
Nasıl sorulurBu sayfanın payı: EKYS'nin %20'lik Mevzuat listesinde 4483 ve 3071 vardır, 4982 yoktur; GYS şube müdürü duyurusunda 4483'e 2, 4982'ye 1 soru ayrıldı.
TuzakBir vaka verilir ve 4483'ün uygulanıp uygulanmayacağı sorulur; ya da “aşağıdakilerden hangisi 4483'ün kapsamı dışındadır?” Tuzak, kamu görevlisinin işlediği her suçun izne bağlı olduğunu sanmaktır; yalnız görev sebebiyle işlenen suçlar kapsamdadır. İkinci tuzak, soruşturma izni verilmedikçe disiplin soruşturması da yapılamayacağını düşünmektir; disiplin hükümleri saklıdır. Gerçek sınavda şık sayısı beştir; bu sayfadaki sorular dört şıklıdır.
⇄Bilgi eşleştirme vaka → yol
?Soru çöz
4483 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?