Memur yargılaması, dilekçe ve bilgi edinme: 4483, 3071 ve 4982 sayılı Kanunlar

Görevle ilgili suçta memurun nasıl yargılandığını, vatandaşın dilekçesine ne zaman cevap verileceğini ve bilgi edinme başvurusunun süre ve sınırlarını öğren.

7 durakEKYS · GYS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEVZUAT · 4483 m.1–2

4483 sayılı Kanun: memur hangi suçta izinle yargılanır, hangi suçta doğrudan?

MEB Mevzuatı · Kamu görevlisinin hak ve sorumlulukları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa'ya göre memurlara savunma hakkı ve yargı yolu nasıl güvence altına alınmıştır, kanunsuz emir nedir?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'ya göre kamu hizmetinin asli ve sürekli görevleri memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür; özlük işleri kanunla düzenlenir (m.128). Savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez, disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz; kusurdan doğan tazminat davası ancak idare aleyhine açılır (m.129). Hukuka aykırı emir yazıyla yenilenirse yerine getirilir, ama konusu suç olan emir asla yapılmaz (m.137).

Memurlar ve kanunsuz emir (m.128, 129, 137)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

4483 sayılı Kanun hangi suçlarda uygulanır? Memur hakkında soruşturma için neden izin gerekir?

Kısa cevap: 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun, asli ve sürekli kamu görevi yürüten memur ve kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda savcılığın soruşturma yapabilmesi için izin şartı koyar. Görevle ilgisiz suçlar, ağır cezalık suçüstü hâli ve özel soruşturma usulüne tabi olanlar genel hükümlere tabidir; disiplin hükümleri saklıdır.

İl millî eğitim müdürlüğünden okula gelen yazının konusu “4483 sayılı Kanun gereği ön inceleme” ise, bir kamu görevlisi hakkında savcılığa gitmeden önce açılmış bir kapı vardır.

Kanunun amacı, memurların görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı yargılanabilmeleri için izin vermeye yetkili mercileri ve izlenecek usulü düzenlemektir (m.1). Mantığı şudur: kamu görevlisi işini yaparken sık sık şikâyet alır; her şikâyet doğrudan ceza soruşturmasına dönüşürse idare çalışamaz. Bu yüzden önce idare olaya bakar, soruşturmaya değer bulursa soruşturma izni verir; savcılık ancak bu izinden sonra memur hakkında işlem yapabilir. 4 Şubat 1329 (Rumi) tarihli Memurin Muhakematı Hakkında Kanun-u Muvakkat'ın yerini 1999'da bu kanun aldı (m.18).

Kapsam (m.2)

Kanun, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttükleri kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda uygulanır. Dört sınırı vardır:

  • Görevleri ve sıfatları sebebiyle özel soruşturma usulüne tabi olanlar (ör. hâkimler) ile suçun niteliği yönünden kanunlarda gösterilen özel usuller saklıdır.
  • Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli genel hükümlere tabidir; izin beklenmez.
  • Disiplin hükümleri saklıdır: izin süreci, aynı olay için disiplin soruşturması yapılmasını engellemez.
  • Görevle ilgisi olmayan suç (ör. hafta sonu özel hayatta işlenen) 4483'e girmez; doğrudan genel hükümlere göre soruşturulur.
Okul vakaları: 4483 mi, genel hükümler mi?
VakaSonuçNeden
Okul müdürü kantin kiralamasında bir istekliyi kayırdığı iddiasıyla şikâyet ediliyor4483 (izin gerekir)Görevi sebebiyle işlendiği iddia edilen suç
Öğretmen tatilde başka şehirde trafik kazasına karışıyorGenel hükümlerGörevle ilgisi yok
Memur ağır cezalık bir suçu işlerken suçüstü yakalanıyorGenel hükümlerAğır cezalık suçüstü istisnası
Müdür yardımcısının aynı fiili için disiplin soruşturmasıAyrıca yürürDisiplin hükümleri saklı

Memur disiplini sayfasında gördüğümüz 657 m.131 de aynı yönde: ceza kovuşturmasının başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Yani izin süreci ile disiplin süreci birbirinden bağımsız iki yoldur.

Akılda kalsın: 4483'ün kapısından geçmek için üç anahtar: memur ya da kamu görevlisi + asli ve sürekli görev + görev sebebiyle suç. Kapının dışında kalanlar: ağır cezalık suçüstü, özel usul, görevle ilgisiz suç. Disiplin her zaman ayrıca yürür.
Sınavda

Nasıl sorulurBu sayfanın payı: EKYS'nin %20'lik Mevzuat listesinde 4483 ve 3071 vardır, 4982 yoktur; GYS şube müdürü duyurusunda 4483'e 2, 4982'ye 1 soru ayrıldı.

TuzakBir vaka verilir ve 4483'ün uygulanıp uygulanmayacağı sorulur; ya da “aşağıdakilerden hangisi 4483'ün kapsamı dışındadır?” Tuzak, kamu görevlisinin işlediği her suçun izne bağlı olduğunu sanmaktır; yalnız görev sebebiyle işlenen suçlar kapsamdadır. İkinci tuzak, soruşturma izni verilmedikçe disiplin soruşturması da yapılamayacağını düşünmektir; disiplin hükümleri saklıdır. Gerçek sınavda şık sayısı beştir; bu sayfadaki sorular dört şıklıdır.

⇄Bilgi eşleştirme vaka → yol

?Soru çöz

4483 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. m.2 ağır cezalık suçüstünü açıkça genel hükümlere bırakır. B kapsam yalnız görev sebebiyle işlenen suçlardır; C disiplin hükümleri saklıdır, iki yol bağımsızdır; D kanun asli ve sürekli görev yürüten “memurlar ve diğer kamu görevlileri”ni kapsar, yalnız 657'ye tabi memurları değil.
MEVZUAT · 4483 m.3

Soruşturma iznini kim verir? 4483 m.3'te kaymakam, vali, en üst amir ve bakan

MEB Mevzuatı · Kamu görevlisinin hak ve sorumlulukları · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKaymakamın görev ve yetkileri nelerdir? Kaymakam ilçe millî eğitim müdürüne kaç gün izin verebilir?Bağlantılı konudan (Türk idare sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

5442 m.27'ye göre ilçe genel idaresinin başı ve mercii kaymakamdır; kaymakam ilçede Cumhurbaşkanının idari yürütme vasıtasıdır ve valinin talimatlarını yürütür. İlçe millî eğitim müdürü gibi ilçe idare şube başkanları doğrudan kaymakama karşı sorumludur. Kaymakam şube başkanlarına acele hâlde 8 güne kadar, atamasını kendisi yaptığı memurlara bir aya kadar izin verebilir.

Kaymakam ve ilçe idaresi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Öğretmen hakkında soruşturma iznini kim verir? 4483'e göre izin vermeye yetkili merciler kimlerdir?

Kısa cevap: 4483 m.3'e göre ilçede görevli memurlar hakkında kaymakam; ilde ve merkez ilçede görevli memurlar ile kaymakamlar hakkında vali; bakanlık merkez teşkilatında görevli memurlar hakkında o kuruluşun en üst idari amiri soruşturma izni verir. Belediye başkanları için İçişleri Bakanı yetkilidir. Yetkili merci suç tarihindeki göreve göre belirlenir.

Bir ilçe ortaokulunda çalışan öğretmen ile il merkezindeki lisede çalışan öğretmen aynı fiili işlese bile dosyaları farklı makamların masasına gider.

Madde 3 mercileri görev yerine ve unvana göre sayar. Okul yöneticisinin bilmesi gereken kısım ilk iki bent ve son bentlerdir; çünkü öğretmen ve okul yöneticileri çoğunlukla ilçede ya da il merkezinde görev yapar.

Öğretmenin izin mercii millî eğitim müdürü değil, mülki amirdir.Görsel: Sınav Defteri
Şemada olmayan öteki merciler (4483 m.3)
Kim hakkında?Yetkili merci
Bölge düzeyindeki kuruluşlarda görevliler (c)Görev yaptıkları ilin valisi
Cumhurbaşkanı kararıyla atananlar ((b) ve (c) saklı) (e)Cumhurbaşkanı veya ilgili bakan
Köy ve mahalle muhtarları ile diğerleri (j)İlçede kaymakam, merkez ilçede vali

Maddenin son üç cümlesi sık sorulur. Merciler yokluklarında yetkiyi vekilleri eliyle bizzat kullanır. Yetkili merci belirlenirken memurun suç tarihindeki görevi esas alınır: olaydan sonra başka ile atanan öğretmenin dosyası, olay günü çalıştığı yerin kaymakamında ya da valisinde kalır. Ast ile üst aynı fiile birlikte katılmışsa izin, üst memurun bağlı olduğu merciden istenir. Kanun yargılamada da aynı mantığı izler: suça memur olmayan biri katılmışsa memurla, ast katılmışsa üstle aynı mahkemede yargılanır (m.10).

Türk idare sistemi sayfasında valiyi ve kaymakamı ilin ve ilçenin genel idaresinin başı olarak görmüştük; 4483 onlara bir görev daha verir: bölgelerindeki kamu görevlileri için izin mercii olmak. (b) bendi kaymakamlar hakkındaki izin yetkisini de valiye verir.

Akılda kalsın: İlçe → kaymakam; il ve merkez ilçe → vali; kaymakam → vali; merkez teşkilat → en üst idari amir; belediye başkanı → İçişleri Bakanı. Tarih: suç günü. Ast-üst birlikte: üstün mercii.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin ya da yöneticinin görev yeri verilir ve izni kimin vereceği sorulur.

Tuzakİl merkezindeki (merkez ilçe) okulda çalışan öğretmen için de kaymakamı seçmektir; merkez ilçede yetkili vali'dir. İkinci tuzak, memur başka yere atandıysa yeni görev yerinin mercisini seçmektir; suç tarihindeki görev esas alınır. Üçüncüsü: öğretmenin izni il millî eğitim müdüründen değil, mülki amirden (kaymakam ya da vali) istenir.

⇄Bilgi eşleştirme kişi → izin mercii

?Soru çöz

Bir ilçedeki ilkokulda görev yaptığı sırada görevi sebebiyle suç işlediği iddia edilen öğretmen, olaydan sonra il merkezindeki bir okula atanmıştır. 4483 sayılı Kanun'a göre soruşturma iznini kim verir?

✓ C. m.3'e göre yetkili merci suç tarihindeki göreve göre belirlenir; o tarihte ilçede çalışan öğretmen için kaymakam yetkilidir. A sonraki atamayı esas alır, yanlış; B izin mercii mülki amirdir, il millî eğitim müdürü değil; D bakanlık merkezinde çalışmayan öğretmen için Bakan yetkili değildir.
SÜREÇ · 4483 m.4–8

Ön inceleme: işleme konmayacak şikâyetler, inceleyen kişi, rapor ve 30 günlük süre

MEB Mevzuatı · Kamu görevlisinin hak ve sorumlulukları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDisiplin soruşturmasında zamanaşımı süreleri nelerdir? Memura savunma için en az kaç gün süre verilir?Bağlantılı konudan (Memur disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Fiil öğrenildikten sonra uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında bir ay, çıkarmada altı ay içinde soruşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi düşer. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse de zamanaşımı dolar (m.127). Savunması alınmadan memura ceza verilemez; savunma için en az 7 gün süre tanınır (m.130).

Zamanaşımı ve savunma hakkı (m.127–131)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

4483'e göre ön inceleme nasıl yapılır? Soruşturma izni kaç günde verilir?

Kısa cevap: 4483'e göre ihbar ve şikâyet soyut olmamalı, kişi veya olay belirtmeli, ciddi bulgu ve belgeye dayanmalı, dilekçe sahibinin adı, soyadı, imzası ve adresini taşımalıdır; aksi hâlde işleme konmaz. İzin mercii ön inceleme yapar ya da yaptırır; inceleyen memurun ifadesini alıp rapor yazar. Merci kararını öğrenmeden itibaren en geç 30 günde verir; süre bir defa 15 gün uzatılabilir.

Okula gelen imzasız bir mektupta “müdür usulsüzlük yapıyor” yazıyorsa, kanun bu mektubun ön incelemeye bile dönüşmeyeceğini söyler.

Savcılık ve diğer makamlar ne yapar? (m.4)

Cumhuriyet başsavcısı 4483 kapsamındaki bir suçu öğrenirse yalnız kaybolma ihtimali olan delilleri tespit eder; başka işlem yapmaz, memurun ifadesine başvurmaz, evrakı izin merciine gönderip soruşturma izni ister. Diğer makamlar da öğrendikleri suçu izin merciine iletir.

İhbar ve şikâyetin işleme konması için dört şart vardır: soyut ve genel olmamak, kişi veya olay belirtmek, iddiaların ciddi bulgu ve belgelere dayanmak, dilekçede ad, soyad, imza ve iş veya ikametgâh adresi bulunmak. Şartları taşımayan başvuru işleme konmaz ve durum başvurana bildirilir. İstisna: iddialar doğruluğu şüphe götürmeyecek belgelerle ortaya konmuşsa kimlik ve adres şartı aranmaz. Başsavcılar ve merciler ihbarcının kimliğini gizli tutmak zorundadır.

Ön inceleme ve rapor (m.5–6)

İzin mercii olayı öğrenince ön inceleme başlatır. Aynı konuda daha önce sonuçlanmış bir ön inceleme varsa yeni başvuru, sonucu etkileyecek yeni belge sunulmadıkça işleme konmaz. İncelemeyi merci bizzat yapabilir ya da bir veya birkaç denetim elemanına veya inceleme yapılanın üstü konumundaki memurlara yaptırabilir; inceleyenlerin merciin bulunduğu kurumdan seçilmesi esastır. Yargı mensupları, yargı kuruluşlarında çalışanlar ve askerler başka mercilerin ön incelemelerinde görevlendirilemez. Birden fazla kişi görevlendirildiyse biri başkan olur.

İnceleyen kişi bakanlık müfettişlerinin ve kendisini görevlendiren merciin bütün yetkilerine sahiptir; kanunda hüküm olmayan yerde Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre işlem yapar. Hakkında inceleme yapılanın ifadesini alır, bilgi ve belgeleri toplar, görüşünü içeren bir rapor yazar. Merci rapora dayanarak izin verir ya da vermez; iki kararda da gerekçe zorunludur.

Süre öğrenme anından başlar ve ön incelemeyi de içine alır; itiraz aşaması ayrı bir takvimdir.Görsel: Sınav Defteri

Süre ve izin kapsamı (m.7–8)

Merci kararını, suçu öğrendiği tarihten itibaren ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde verir; zorunlu hâllerde süre bir defa, on beş günü geçmemek üzere uzatılabilir (m.7). Verilen izin, iddia konusu olayları ve soruşturmada bunlara bağlı ortaya çıkacak konuları kapsar. Tamamen ayrı bir suç ortaya çıkarsa yeniden izin gerekir; ama suçun hukuki niteliğinin değişmesi (ör. “görevi kötüye kullanma” iken başka bir suç adı verilmesi) yeni izin gerektirmez (m.8).

Akılda kalsın: Şikâyetin dört şartı: somut, kişi/olay, ciddi belge, kimlik + adres. Savcı izin gelene kadar yalnız delil tespit eder, ifade almaz. İnceleyen: merci, denetim elemanı ya da üst memur; yetkisi müfettiş + merci. Süre: 30 + 15 (bir defa). Ayrı suç = yeni izin; ad değişikliği = izin gerekmez.
Sınavda

Nasıl sorulurSüre (30 gün, 15 gün uzatma), ön incelemeyi yapabilecek kişiler ya da işleme konmayacak şikâyet sorulur.

TuzakUzatmanın birden çok kez yapılabileceğini ya da 30 günün ön incelemeden sonra başladığını sanmaktır; süre öğrenmeden başlar ve ön incelemeyi içerir. İkinci tuzak, ön incelemeyi yapanın memurun ifadesini alamayacağını düşünmektir; ifade almak zorunludur, ifadeye başvuramayan savcıdır. Üçüncü tuzak: imzasız şikâyet, iddia kesin belgelerle desteklenmişse işleme konabilir.

✎Boşluk doldurma ön inceleme

Yetkili merci soruşturma izni kararını, suçu öğrenmesinden itibaren ön inceleme dahil en geç gün içinde verir; bu süre zorunlu hâllerde bir defa, günü geçmemek üzere uzatılabilir. Ön inceleme yapan kişi, hakkında inceleme yapılanın alır ve görüşünü içeren bir rapor düzenler.

30 · 15 · ifadesini · 60 · savunmasını

?Soru çöz

4483 sayılı Kanun'a göre ön inceleme ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. İzin mercii ön incelemeyi bizzat yapabileceği gibi, hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki bir memura da yaptırabilir.
II. Ön inceleme yapanlar bakanlık müfettişlerinin yetkilerine sahiptir.
III. Ön inceleme için 30 gün vardır; izin kararı bu sürenin bitiminden sonra ayrıca 30 gün içinde verilir.

✓ B. I m.5'teki inceleme yollarıdır; II m.6'nın hükmüdür, inceleyen müfettiş ve merci yetkilerini kullanır. III yanlıştır: m.7'ye göre 30 gün ön inceleme dahil toplam süredir, ayrı bir karar süresi yoktur; yalnız zorunlu hâlde bir defa 15 gün uzatılır. A II'yi atlar; C ve D süreyi 30 + 30 sanır.
SÜREÇ · 4483 m.9–15

Soruşturma izni kararına itiraz (10 gün), itiraz mercileri ve vali-kaymakamın yargılanması

MEB Mevzuatı · Kamu görevlisinin hak ve sorumlulukları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla5442 sayılı Kanun'a göre valinin görev ve yetkileri nelerdir? Vali il millî eğitim müdürüne ne yapabilir?Bağlantılı konudan (Türk idare sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

5442 m.9'a göre vali ilde Cumhurbaşkanının temsilcisi ve idari yürütme vasıtasıdır, ilin genel idaresinden Cumhurbaşkanına karşı sorumludur. Genel emir çıkarır, kolluğun amiridir, il teşkilatındaki bütün memurların en büyük amiridir. İl idare şube başkanları valiye karşı sorumludur; valinin emrini mevzuata aykırı bulan şube başkanı yazılı itiraz eder, vali ısrar ederse yazılı emir verir.

Vali: görev ve yetkiler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Soruşturma izni kararına kim itiraz eder, itiraz süresi kaç gündür? Vali ve kaymakam nerede yargılanır?

Kısa cevap: 4483 m.9'a göre izin kararı başsavcılığa, memura ve şikâyetçiye bildirilir. İzin verilmesine memur, verilmemesine başsavcılık veya şikâyetçi, tebliğden itibaren 10 gün içinde itiraz eder. İtirazı çoğu durumda bölge idare mahkemesi; Cumhurbaşkanı kararıyla atananlar, TBMM ve Cumhurbaşkanlığı personeli ile belediye başkanları için Danıştay İkinci Dairesi en geç üç ayda kesin olarak karara bağlar.

Hakkında soruşturma izni verilen bir okul müdürünün ilk sorusu çoğu zaman şudur: “Buna itiraz edebilir miyim, kaç günüm var?”

Kim, neye, kaç günde itiraz eder? (m.9)

Merci kararını Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılan memura ve varsa şikâyetçiye bildirir. İtiraz hakkı kararın yönüne göre değişir:

4483'te itiraz (m.9)
KararKim itiraz eder?Süre
Soruşturma izni verilmesiHakkında inceleme yapılan memurTebliğden itibaren 10 gün
Soruşturma izni verilmemesiCumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi
Şikâyetin işleme konmamasıŞikâyetçi

İtirazı kim inceler? Kaymakam ve vali gibi mercilerin kararlarında merciin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesi; 3. maddenin (e), (f), (g) ve (h) bentlerindeki kişiler, yani Cumhurbaşkanı kararıyla atananlar, TBMM ve Cumhurbaşkanlığı personeli ile belediye başkanları ve meclis üyeleri için Danıştay İkinci Dairesi bakar; (g) bendinde Cumhurbaşkanının verdiği izin bunun dışındadır. İtirazlar öncelikle incelenir, en geç üç ayda karara bağlanır ve kararlar kesindir.

İzin kesinleşince (m.11–13)

İzin itiraz edilmeden ya da itiraz reddedilerek kesinleşirse, veya izin vermeme kararına yapılan itiraz kabul edilirse, dosya derhal yetkili Cumhuriyet başsavcılığına gider; soruşturma artık genel hükümlere göre yürür. İki istisna vardır: valiler (ve bakan yardımcıları, Cumhurbaşkanlığı ile TBMM genel sekreterleri) hakkında soruşturmayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yapar, davaya Yargıtayın ilgili ceza dairesi bakar; kaymakamlar hakkında soruşturmayı il Cumhuriyet başsavcısı yapar, davaya il ağır ceza mahkemesi bakar. Öğretmen ve okul yöneticisi gibi diğer herkes genel hükümlere göre yetkili mahkemede yargılanır.

Haksız şikâyet ve inceleyenin güvencesi (m.15, ek m.1)

Şikâyet, şikâyet edileni mağdur etmek amacıyla uydurma bir suç isnadıyla yapıldıysa savcılık şikâyetçi hakkında re'sen soruşturma başlatır; memurun tazminat davası açma hakkı saklıdır. Ön inceleme, disiplin soruşturması ya da denetim yapanların bu görevleri yüzünden ancak idare aleyhine tazminat davası açılabilir; kin, garez gibi hâller kesin kararla saptanırsa idare görevliye rücu eder.

Akılda kalsın: İtiraz: izin verildiyse memur; verilmediyse savcı ya da şikâyetçi; 10 gün. İnceleyen: çoğunlukla bölge idare mahkemesi, m.3'ün (e)–(h) bentlerinde Danıştay 2. Daire; 3 ay, kesin. Yargılama: vali → Yargıtay, kaymakam → il ağır ceza, diğerleri → genel hükümler.
Sınavda

Nasıl sorulur“Soruşturma izni verilmesine kim itiraz edebilir?” ya da “itiraz süresi kaç gündür?” biçiminde gelir; vali ve kaymakamın yargılandığı yer de sorulur.

Tuzakİzin verilmesine şikâyetçinin de itiraz edebileceğini sanmaktır; izin verilmesine yalnız memur itiraz eder. İkinci tuzak, 657'deki disiplin itiraz süresiyle (7 gün) 4483'ün itiraz süresini (10 gün) karıştırmaktır. Üçüncü tuzak, itiraz mercii kararına karşı temyiz yolunu aramaktır; kararlar kesindir.

↕Sıralama izinden soruşturmaya

  1. Memur, tebliğden itibaren 10 gün içinde bölge idare mahkemesine itiraz eder
  2. Dosya yetkili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir
  3. Kaymakam ön inceleme raporuna dayanarak gerekçeli izin kararı verir
  4. İtiraz mercii en geç üç ayda itirazı reddeder; karar kesindir
  5. Karar başsavcılığa, memura ve şikâyetçiye bildirilir

?Soru çöz

Bir ilçedeki okul müdürü hakkında kaymakam soruşturma izni vermemiştir. 4483 sayılı Kanun'a göre bu karara kimler itiraz edebilir?

✓ D. m.9'a göre izin verilmemesine Cumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi itiraz eder. A ve C kararın lehine olduğu müdüre itiraz hakkı verir; müdür yalnız izin verilmesine itiraz edebilir. B il millî eğitim müdürü bu süreçte itiraz hakkı olan taraflardan değildir.
MEVZUAT · 3071

3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun: kim başvurur, hangi dilekçe incelenmez, kaç günde cevap?

MEB Mevzuatı · Kamu görevlisinin hak ve sorumlulukları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla657'ye göre memurun hakları nelerdir, şikâyet ve dava açma hakkı nasıl kullanılır?Bağlantılı konudan (Memurun ödev ve hakları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

657'nin “Genel Haklar” bölümüne göre memur mevzuatın kendisine aynen uygulanmasını isteyebilir, kanunda yazılı hâller dışında memurluğuna son verilemez (güvenlik). Emeklilik, çekilme, izin ve sendika hakkı vardır. Müracaat ve şikâyet en yakın amirden başlayarak silsile yoluyla, şikâyet edilen amir atlanarak yapılır; idari işlemlere karşı dava açılabilir. Uydurma suç isnadında merkezde en büyük amir, ilde vali savcılıktan dava açılmasını ister.

Haklar: güvenlik, şikâyet, dava (m.17–25)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

3071 sayılı Kanun'a göre dilekçeye kaç gün içinde cevap verilir? Hangi dilekçeler incelenmez?

Kısa cevap: 3071 sayılı Kanun'a göre Türk vatandaşları ve karşılıklılık esasıyla Türkçe yazmak kaydıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılar, TBMM'ye ve yetkili makamlara yazıyla dilek ve şikâyette bulunabilir. Dilekçede ad, soyad, imza ve iş veya ikametgâh adresi zorunludur. Başvurunun sonucu ya da işlemin aşaması en geç 30 gün içinde gerekçeli olarak bildirilir.

Bir veli müdür odasına sınıf değişikliği isteyen bir dilekçe bırakır; o andan itibaren okulun önünde 30 günlük bir takvim işlemeye başlar.

Anayasa sayfasında m.74'ü gördük: vatandaşlar ve karşılıklılık esasıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılar, kendileriyle veya kamuyla ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve TBMM'ye yazı ile başvurabilir. 3071 sayılı Kanun (1984) bu hakkın nasıl kullanılacağını düzenler.

3071'in hükümleri
KonuHüküm
Kim? (m.3)Türk vatandaşları; Türkiye'de ikamet eden yabancılar karşılıklılık esası gözetilerek ve dilekçelerini Türkçe yazmak kaydıyla
Nereye? Neyle? (m.3)TBMM'ye ve yetkili makamlara; yazı ile; kendileriyle veya kamuyla ilgili dilek ve şikâyet
Zorunlu unsurlar (m.4)Dilekçe sahibinin adı-soyadı, imzası, iş veya ikametgâh adresi
Yanlış makama verilirse (m.5)O makam dilekçeyi yetkili makama gönderir, dilekçe sahibine de bilgi verir
İncelenmeyecek dilekçe (m.6)Belli bir konu içermeyen; yargı mercilerinin görevine giren; m.4'teki unsurlardan birini taşımayan
Cevap (m.7)Sonuç ya da işlemin safahatı, en geç 30 gün içinde, gerekçeli; safahat bildirildiyse sonuç ayrıca bildirilir
TBMM'ye dilekçe (m.8)Dilekçe Komisyonu 60 gün içinde sonuçlandırır; kurumlar Komisyonun gönderdiği dilekçeyi 30 gün içinde cevaplar; Komisyon bilgi-belge isteyebilir, yerinde inceleme yapabilir

Okul için anlamı açıktır. Velinin isteği okul müdürlüğünün yetkisindeyse 30 gün içinde gerekçeli cevap verilir; iş uzayacaksa en azından işlemin hangi aşamada olduğu bildirilir, sonuç çıkınca ayrıca yazılır. Dilekçe ilçe millî eğitim müdürlüğünün yetkisindeyse okul onu oraya gönderir ve veliye haber verir; “bize ait değil” deyip bekletmek kanuna aykırıdır. Adı ya da adresi olmayan, ne istediği anlaşılmayan ya da mahkemedeki bir davaya ilişkin dilekçe ise incelenmez.

Ek bilgi: dilekçe ile bilgi edinme başvurusu farkı

3071 dilek ve şikâyet içindir: bir işlemin yapılmasını, düzeltilmesini ya da bir durumun incelenmesini ister. 4982 ise yalnız idarede var olan bir bilgi veya belgeye erişim ister. 4982 m.2, 3071'in hükümlerini saklı tutar; iki kanun birbirinin yerine geçmez. Bir veli hem sınıf değişikliği isteyip hem de sınıf listelerinin hangi ölçütle yapıldığını öğrenmek istiyorsa ilki dilekçe, ikincisi bilgi edinme başvurusudur.

Akılda kalsın: 3071'in sayıları: 30 gün (cevap), 60 gün (TBMM Dilekçe Komisyonu), 30 gün (kurumun Komisyona cevabı). İncelenmeyecek üçlü: konusuz, yargıya ait, kimlik-adressiz. Yabancı için iki şart: karşılıklılık + Türkçe.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi incelenmeyecek dilekçelerden biri değildir?” ya da cevap süresi sorulur.

Tuzak3071'deki “30 gün”ü 4982'deki “15 iş günü” ile karıştırmaktır; dilekçede takvim günü, bilgi edinmede iş günü sayılır. İkinci tuzak, yanlış makama verilen dilekçenin incelenmeden iade edileceğini sanmaktır; yetkili makama gönderilir ve sahibine bilgi verilir. Yabancıların dilekçe hakkı da sık sorulur: ikamet şartı, karşılıklılık ve Türkçe yazım birlikte aranır.

⇄Bilgi eşleştirme durum → sonuç

?Soru çöz

3071 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi incelenmeyecek dilekçelerden biri değildir?

✓ C. Yanlış makama verilen dilekçe incelenmez sayılmaz; m.5'e göre yetkili makama gönderilir ve sahibine bilgi verilir. A ve B m.6'da sayılan incelenmeyecek dilekçelerdir; D adres m.4'teki zorunlu unsur olduğu için m.6/c'ye girer ve incelenmez.
SÜREÇ · 4982 m.4–14

4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu: başvuru, 15 ve 30 iş günü, ücret ve Kurula itiraz

MEB Mevzuatı · Kamu görevlisinin hak ve sorumlulukları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa'ya göre dilekçe hakkını kimler kullanabilir, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı kime tanınmıştır?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'ya göre her Türk kamu hizmetine girme hakkına sahiptir; hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka ayrım gözetilemez (m.70). Dilekçe hakkını vatandaşlar ve karşılıklılık esasıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılar, yetkili makamlara ve TBMM'ye yazıyla kullanır; sonuç gecikmeksizin yazılı bildirilir. Bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ise herkese tanınmıştır (m.74).

Kamu hizmeti, dilekçe, bilgi edinme (m.70–74)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bilgi edinme başvurusuna kaç iş günü içinde cevap verilir? Bilgi edinme başvurusu reddedilirse nereye itiraz edilir?

Kısa cevap: 4982 sayılı Kanun'a göre herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. Kurumlar istenen bilgiye 15 iş günü içinde erişim sağlar; başka birimden ya da kurumdan görüş gerekiyorsa süre 30 iş gününe çıkar ve uzatma 15 iş günü dolmadan gerekçesiyle bildirilir. Reddedilen başvuru sahibi tebliğden itibaren 15 gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edebilir; Kurul 30 iş gününde karar verir.

Bir veli, okulun son üç yıldaki onarım harcamalarını sormak için okula bir bilgi edinme başvurusu yapar; artık sayılan günler iş günüdür.

Kanunun amacı, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak bilgi edinme hakkının kullanılmasını düzenlemektir (m.1). Kamu kurum ve kuruluşlarıyla kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına uygulanır; 3071'in hükümleri saklıdır (m.2). Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir; Türkiye'de ikamet eden yabancılar ve Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler ise bilgi kendileriyle ya da faaliyet alanlarıyla ilgiliyse ve karşılıklılık çerçevesinde yararlanır (m.4). MEB teşkilatı sayfasında, Bakanlıkta bu başvuruların etkin ve hızlı sonuçlanması için tedbir almanın Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinin görevi olduğunu gördük.

Başvuru ve erişim (m.6–10)

Başvuru, adı-soyadı, imza ve oturma yeri veya iş adresini içeren bir dilekçeyle, bilginin bulunduğu kuruma yapılır; kimlik ve imza belirlenebiliyorsa elektronik ortamda da yapılabilir. İstenen bilgi açıkça belirtilir. Başvuru kurumun elinde bulunan ya da görevi gereği bulunması gereken bilgiye ilişkin olmalıdır; ayrı bir çalışma, araştırma ya da analizle oluşturulacak bilgi için olumsuz cevap verilebilir. Bilgi başka kurumdaysa dilekçe oraya gönderilir, başvurana yazıyla bildirilir. Yayımlanmış ya da kamuya açıklanmış bilgi başvuru konusu olamaz; ama nerede ve ne zaman yayımlandığı söylenir. Gizli kısım ayrılabiliyorsa çıkarılır, gerisi verilir ve ayırma gerekçesi yazılır. Kurum belgenin onaylı kopyasını verir; kopya mümkün değilse inceleme, dinleme ya da izleme imkânı sağlar ve maliyet tutarı kadar ücret alabilir.

Süreler, ücret ve itiraz (m.11–14)

Erişim 15 iş günü içinde sağlanır. Bilgi kurum içindeki başka bir birimden gelecekse, başka bir kurumun görüşü gerekiyorsa ya da başvuru birden fazla kurumu ilgilendiriyorsa süre 30 iş günüdür; uzatma ve gerekçesi 15 iş günlük süre dolmadan başvurana yazıyla bildirilir. İdare ücreti bildirince 15 iş günlük süre kesilir; başvuran ücreti 15 iş günü içinde ödemezse talebinden vazgeçmiş sayılır. Cevap yazılı ya da elektronik olarak verilir; ret kararında gerekçe ve başvuru yolları belirtilir (m.12).

Başvurusu reddedilen kişi, yargı yoluna gitmeden önce kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edebilir; bu zorunlu değil, seçimliktir. Kurul kararını 30 iş günü içinde verir; kurumlar Kurulun istediği bilgiyi 15 iş günü içinde vermek zorundadır. Kurula itiraz idari yargıya başvurma süresini durdurur (m.13). Kurul, Cumhurbaşkanınca seçilen dokuz üyeden oluşur; üyelerin görev süresi dört yıldır, Kurul en az ayda bir toplanır, sekretaryasını Adalet Bakanlığı yürütür (m.14).

4982'de süreler 15'in etrafında döner; 30 iş günü yalnız uzatmada ve Kurul kararında.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: 4982'de her şey 15'in etrafında döner: 15 iş günü erişim, 15 iş günü ücret ödeme, 15 gün Kurula itiraz. İstisnası 30 iş günü: hem uzatılmış erişim süresi hem Kurulun karar süresi. Kurul: 9 üye, 4 yıl, sekretarya Adalet Bakanlığı.
Sınavda

Nasıl sorulurBir başvuru vakası verilir ve sürenin ne zaman uzayacağı ya da itirazın nereye yapılacağı sorulur.

TuzakKurula itirazı zorunlu sanmaktır; kanun “itiraz edebilir” der, kişi doğrudan idari yargıya da gidebilir. İkinci tuzak, uzatmanın başvurana sonradan bildirilebileceğini düşünmektir; 15 iş günü dolmadan gerekçesiyle yazılı bildirilmelidir. Üçüncü tuzak, yayımlanmış bir yönetmeliğin de başvuruyla istenebileceğini sanmaktır; yalnız nerede yayımlandığı söylenir.

✎Boşluk doldurma 4982 süreleri

Kurum ve kuruluşlar istenen bilgi veya belgeye erişimi iş günü içinde sağlar; başka bir kurumun görüşü gerekiyorsa bu süre iş günüdür. Başvurusu reddedilen kişi, tebliğden itibaren 15 gün içinde Bilgi Edinme itiraz edebilir.

15 · 30 · Değerlendirme Kuruluna · 60 · Dilekçe Komisyonuna

?Soru çöz

Bir veli, il millî eğitim müdürlüğünden bilgi istemiş; bilginin bir kısmının başka bir kurumdan görüş alınarak verileceği anlaşılmıştır. 4982 sayılı Kanun'a göre müdürlüğün yapması gereken hangisidir?

✓ A. m.11 başka kurumun görüşü gerektiğinde 30 iş günü öngörür ve uzatmanın 15 iş günü dolmadan gerekçeli bildirilmesini ister. B görüş gerekmesi ret sebebi değildir; C 30 takvim günü 3071'in dilekçe süresidir; D Kurul ancak ret kararından sonra itiraz mercii olur.
MEVZUAT · 4982 m.15–29

Bilgi edinme hakkının sınırları: devlet sırrı, özel hayat, ticari sır, kurum içi düzenleme ve diğerleri

MEB Mevzuatı · Kamu görevlisinin hak ve sorumlulukları · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla657'ye göre memur mal bildirimini kimler için verir, basına kim bilgi verebilir, gizli bilgiyi açıklamak için kimin izni gerekir?Bağlantılı konudan (Memurun ödev ve hakları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

657'ye göre memur kendisinin, eşinin ve velayeti altındaki çocuklarının mal, alacak ve borçlarını bildirir (m.14). Basına bilgi veya demeç veremez; bilgiyi bakanın yetkili kıldığı görevli, illerde vali verir (m.15). Resmî belge ve araç dışarı çıkarılamaz, görev bitince iade edilir (m.16). Gizli bilgi, görevden ayrılmış olsa da yetkili bakanın yazılı izni olmadan açıklanamaz (m.31).

Mal bildirimi, basın, belge, gizli bilgi (m.14–16, 31)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bilgi edinme hakkının istisnaları nelerdir? Hangi bilgiler bilgi edinme başvurusuyla istenemez?

Kısa cevap: 4982'ye göre devlet sırrı, ülkenin ekonomik çıkarına zarar verecek bilgi, istihbarat, belirli koşullarda idari ve adli soruşturma bilgisi, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, kamuoyunu ilgilendirmeyen kurum içi düzenlemeler ve tavsiye ve mütalaa talepleri bilgi edinme kapsamı dışındadır. Çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyen bilgiler ise bazı istisnalarda bile açıktır.

Bir öğretmen, hakkındaki disiplin soruşturması bitince soruşturma raporunu ister; başka bir veli ise o öğretmenin sağlık raporunu. Kanun birine kapıyı açar, ötekine kapatır.

Kanunun dördüncü bölümü hakkın sınırlarını sayar. Bunları ezberlemek yerine neyi koruduklarına göre dört öbekte düşün:

4982'deki istisnalar ve neyi korudukları
Korunan değerİstisnaİnce ayrım
Devletin güvenliğiDevlet sırrı (m.16): devletin emniyetine, dış ilişkilerine, millî savunmasına ve güvenliğine açıkça zarar verecek gizlilik dereceli bilgi; ekonomik çıkarlar (m.17); istihbarat (m.18)İstihbarat bilgisi kişinin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkiliyorsa kapsam içindedir
Soruşturmanın selametiİdari soruşturma (m.19) ve adli soruşturma-kovuşturma (m.20) bilgileri; açıklanırsa özel hayata haksız müdahale, kişilerin güvenliği, soruşturmanın güvenliği, bilgi kaynağı ya da adil yargılanma tehlikeye girecekseSoruşturma bilgisi kendiliğinden kapalı değildir; sayılan zararlardan biri varsa kapalıdır
Kişinin ve şirketin gizliliğiÖzel hayatın gizliliği (m.21): sağlık bilgileri, özel ve aile hayatı, şeref ve haysiyet; haberleşmenin gizliliği (m.22); ticari sır (m.23)Kamu yararı varsa kişisel bilgi, ilgiliye en az yedi gün önceden haber verilip yazılı rızası alınarak açıklanabilir
İdarenin iç işleyişiKurum içi düzenlemeler (m.25): kamuoyunu ilgilendirmeyen, yalnız personele ilişkin; tavsiye ve mütalaa talepleri (m.27)Düzenlemeden etkilenen çalışanın hakkı saklıdır; kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyeler aksi kararlaştırılmadıkça açıktır (m.26)

İki “kapsam içi” hükmü de unutma. Yargı denetimi dışında kalan idari işlemlerden kişinin çalışma hayatını ve mesleki onurunu etkileyenler bilgi edinmeye açıktır; ama bu, işlemin yargı denetimine açılması sonucunu doğurmaz (m.15). Gizliliği kaldırılan bilgi, başka bir istisnaya girmiyorsa başvuruya açılır (m.28). Fikir ve sanat eserlerinde ilgili kanun uygulanır (m.24).

Okul örnekleri ve yaptırım

Okulun yıllık harcama dökümü kamuoyunu ilgilendirir, istenebilir. Bir öğrencinin rehberlik dosyası ya da öğretmenin sağlık raporu özel hayat kapsamındadır, üçüncü kişiye verilmez. Okulun nöbet çizelgesi gibi yalnız personeli ilgilendiren düzenleme dışarıdan istenemez, ama o çizelgeden etkilenen öğretmen isteyebilir. Kanunun uygulanmasında ihmali, kusuru ya da kastı bulunan kamu görevlisine disiplin cezası uygulanır, ceza kovuşturması gerekiyorsa o da saklıdır; bu kanunla elde edilen bilgi ticari amaçla çoğaltılamaz (m.29). Kurumlar her yıl başvuru istatistiklerini Şubat sonuna kadar Kurula gönderir; Kurul genel raporunu Nisan sonuna kadar TBMM'ye sunar (m.30).

Akılda kalsın: Kapalı kapılar dört öbek: devlet (sır, ekonomi, istihbarat), soruşturma (idari, adli), gizlilik (özel hayat, haberleşme, ticari sır), iç işleyiş (kurum içi düzenleme, tavsiye-mütalaa talebi). Kapıyı yeniden açan anahtar: çalışma hayatı ve meslek onuru. Kişisel bilgi: 7 gün önceden haber + yazılı rıza.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi bilgi edinme hakkının sınırlarından biri değildir?” ya da “hangisi istenebilir?” biçiminde gelir.

TuzakKurum içi görüş ve bilgi notlarını istisna sanmaktır; m.26'ya göre aksi kararlaştırılmadıkça kapsam içindedir. İstisna olan “tavsiye ve mütalaa talepleri”dir, yani idareden görüş istemek. İkinci tuzak, kurum içi düzenlemenin herkese kapalı olduğunu düşünmektir; düzenlemeden etkilenen çalışanın hakkı saklıdır.

Karışan sayılar ve terimler

Süre haritası: 657, 4483, 3071 ve 4982
SüreNeyin süresi?Karıştırılan
En az 7 gün · 7 gün657: disiplinde savunma (m.130) · disiplin cezasına itiraz, tebliğden (m.135)4483 itirazının 10 günü
30 gün + bir defa 154483: soruşturma izni kararı, ön inceleme dahil (m.7)30 + 30 sanmak; birden çok uzatma
10 gün · 3 ay4483: izin kararına itiraz · itirazın sonuçlanması (m.9)657'nin 7 günü
30 gün · 60 gün3071: dilekçeye cevap (m.7) · TBMM Dilekçe Komisyonu (m.8)4982'nin 15 iş günü
15 · 30 iş günü4982: erişim · başka birim ya da kurum görüşü gerekince (m.11)Takvim günü saymak
15 iş günü4982: bildirilen ücretin ödenmesi; ödenmezse vazgeçilmiş sayılır (m.11)—
15 gün · 30 iş günü4982: Kurula itiraz, tebliğden · Kurulun kararı (m.13)Kurula itirazı zorunlu sanmak
7 gün önceden + yazılı rıza4982: kamu yararıyla kişisel bilginin açıklanması (m.21)Rızasız açıklama

⇄Bilgi eşleştirme istek → 4982'deki yeri

?Soru çöz

4982 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangileri bilgi edinme başvurusuyla istenebilir?

I. Aksi kararlaştırılmamış kurum içi görüş ve bilgi notları
II. Bir okulun yıllık harcama dökümü
III. İdareden belirli bir konuda tavsiye ya da mütalaa verilmesi

✓ B. I m.26'ya göre aksi kararlaştırılmadıkça kapsam içindedir; II kamuoyunu ilgilendiren, idarenin elindeki bir bilgidir. III istisnadır: tavsiye ve mütalaa talepleri m.27'ye göre dışarıdadır, idareden görüş istemek bilgi edinme sayılmaz. A kurum içi notları da istisna sanır; C ve D mütalaa talebini kapsama alır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'na göre vali ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. m.24'e göre vali şube başkanlarını yılda dört defadan az olmamak üzere toplar; “yılda bir” kaymakamlar toplantısının sayısıdır (m.25). A m.9/A'nın, B m.11/A'nın, D m.9/B'nin hükmüdür ve doğrudur.Kaynak: Türk idare sistemi · Vali: görev ve yetkiler

?Soru 2

222 sayılı Kanun'a göre 2026–2027 eğitim-öğretim yılında ilkokul birinci sınıfa kaydı yapılacak çocuk için esas alınan ölçüt hangisidir?

✓ C. 3. maddeye göre birinci sınıfa o yılın 31 Aralık tarihinde 72 ayını dolduran çocuk kaydedilir. A ölçü derslerin başladığı gün değil, yılın son günüdür; B veli dilekçesi erken başlama ya da erteleme içindir, temel kural ay hesabıdır; D 66 ay eski kaynaklardaki ölçüdür, tarih de yanlıştır.Kaynak: 222 sayılı Kanun · Amaç, zorunluluk ve çağ (m.1–7)

?Soru 3

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi kanunla yapılır?

✓ A. m.2/A ilçenin başka ile bağlanmasını il ve ilçe kurmakla birlikte kanuna bırakır. B bucak kurulması ve C il sınırının değiştirilmesi Cumhurbaşkanı onayıyla olur (m.2/B); D aynı ilçe içindeki köy bağlantısı İçişleri Bakanlığının tasvibiyle yapılır (m.2/Ç).Kaynak: Türk idare sistemi · 5442: il, ilçe, bucak

?Soru 4

Anayasa'ya göre Türk idare sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Anayasa m.126 illerin idaresini yetki genişliğine dayandırır. A kamu tüzel kişiliği kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur; C mahallî idarelerden biri il millî eğitim müdürlüğü değil il özel idaresidir; D mahallî idarelerle bağ hiyerarşi değil idari vesayettir (m.127).Kaynak: Türk idare sistemi · Merkezden ve yerinden yönetim

?Soru 5

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin güncel hâline göre aşağıdakilerden hangisi Millî Eğitim Bakanlığının hizmet birimlerinden biri değildir?

✓ D. Bu genel müdürlük 28.12.2024 tarihli 176 sayılı CBK ile kaldırıldı (m.303/ğ ve m.312 mülga). A yaygın ve açık öğretimi yürüten yürürlükteki birimdir; B 2021'de daire başkanlığından genel müdürlüğe dönüştü, yürürlükte; C Ekim 2025'te yeniden düzenlenerek listeye girdi.Kaynak: MEB teşkilatı · Merkez teşkilatı: 22 birim

?Soru 6

Bir ilçe millî eğitim müdürü, kaymakamın re'sen verdiği bir emri mevzuata aykırı bulmuştur. 5442 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. m.38 itirazın kaymakama yazılmasını, ısrar hâlinde yazılı emir verilip valiye bildirilmesini öngörür. A ilçede itirazın muhatabı kaymakamdır, Bakanlık değil; C cevap gelinceye kadar emir uygulanır; D sorumluluk emri veren kaymakamdadır, uygulayan müdürde değil.Kaynak: Türk idare sistemi · Kaymakam ve ilçe idaresi

?Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi bugün 652 sayılı KHK'nın yürürlükteki bir hükmüdür?

✓ C. Özel eğitim giderleri 652'nin yürürlükte kalan 43. maddesindedir. A hizmet birimleri 703 KHK ile 652'den çıktı, bugün CBK-1 m.303'te; B Talim ve Terbiye Kurulu CBK-1 m.319'dadır; D il ve ilçe millî eğitim müdürlükleri CBK-1 m.327'de düzenlenir.Kaynak: MEB teşkilatı · Dayanak: CBK-1 ve 652 KHK

?Soru 8

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin ortak hükümlerine göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ A. m.504 bakan yardımcısının emir yetkisinden Teftiş Kurulunu açıkça hariç tutar; denetim birimi bağımsız kalsın diye. B m.503'teki bakanın denetim yetkisidir, doğru; C m.506'nın iki şartıdır, doğru; D m.509'un il kademeleridir, doğru.Kaynak: MEB teşkilatı · Görevler, bakan, kademeler

?Soru 9

Bir okul müdürü, okulun giriş kapısına kapıdan kapıya 60 metre uzaklıkta yeni açılan elektronik oyun merkezini kaymakamlığa bildirmiştir. Okul bir turizm yöresinde değildir. 222 sayılı Kanun'a göre hangisi doğrudur?

✓ A. 61. madde elektronik oyun merkezlerini açıkça sayar ve en az 100 metreyi kapıdan kapıya ölçer; turizm istisnası da burada yoktur. B oyun merkezleri maddede adıyla geçen umuma açık yerlerdendir; C ölçü kuş uçuşu değil kapıdan kapıyadır; D içki satılan yerler listenin yalnız bir parçasıdır.Kaynak: 222 sayılı Kanun · Çalıştırma yasağı, okul çevresi, lojman

?Soru 10

222 sayılı Kanun'un 76. maddesine göre aşağıdakilerden hangileri ilköğretimin gelir kaynaklarındandır?
I. Bu Kanuna göre verilen para cezaları
II. Hayırseverlerin yaptığı bağışlar ve vasiyetler
III. Devlet okullarındaki öğrencilerden alınan kayıt ücretleri

✓ D. Para cezaları (e) bendinde, bağış ve vasiyetler (g) bendinde ilköğretim geliri sayılır. III gelir değildir: ilköğretim Devlet okullarında parasızdır (m.2), kayıt ücreti alınmaz. A bağışları atlar; B ve C parasızlık kuralını unutup kayıt ücretini gelir sayar.Kaynak: 222 sayılı Kanun · Gelir, gider ve sorumluluk zinciri (m.76–84)
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?MEB Mevzuatı soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →