Madde 146Kapsam
Mali hükümler kısmının kimlere uygulanacağını belirler. Kanunun 1. maddesinin birinci fıkrasındaki memurlar aylık, ücret, ödenek ve hizmetle ilgili her türlü ödeme bakımından bu Kanuna, ikinci fıkrasındakiler kendi özel kanunlarına tabidir. Memura, mevzuatın ve amirlerin verdiği görevler karşılığında bu Kanunla tanınan haklar dışında ücret ödenemez ve hiçbir yarar sağlanamaz; gençlik ve spor hizmetlerinde fiilen görevlendirilenler bunun dışındadır. Son fıkra bir alt sınır koyar: memura ödenen aylık, taban aylığı, kıdem aylığı, zam, tazminat ve diğer ödemelerin brüt toplamı, bulunulan yerde işçiler için belirlenen asgari ücretin aylık tutarından az olamaz; azsa fark tazminat olarak ödenir.
En çok sorulan: Memurun brüt ödemeleri asgari ücretin altında kalamaz; fark diğer özlük haklarıyla ilişkilendirilmeden tazminat olarak ödenir. Vekalet ücretine ilişkin üçüncü fıkra 2011’de kaldırıldı.
İlgili: Memur maaş hesaplama
Madde notu: Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Değiştirilerek kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.
Madde 147Deyimler
Kanunda geçen ödeme türlerini tanımlar. Aylık, kadroya dayanılarak memura hizmeti karşılığı ay itibarıyla ödenen paradır. Sözleşmeli ücreti 4/B’li personele, gündelik 4/C ve 4/D kapsamındakilere ödenir. Temsil gideri, belirli makamlardaki memurların görev gereği yaptığı gerçek temsil giderlerini karşılar. Ders görevi ücreti öğretmenlik veya öğretim üyeliği yapanlara ders saati başına, fazla çalışma ücreti md. 178 çerçevesinde normal saatler dışında çalışanlara saat başına ödenir. Ayrıca iş güçlüğü, iş riski, eleman temininde güçlük zamları ile Sayıştay’a hesap veren saymanlara ve veznedarlara mali sorumluluk tazminatı tanımlanır. Tanımdaki “ödül” md. 123’e atıf yapar; o madde mülgadır, ödül bugün md. 122’de düzenlenir.
En çok sorulan: Aylık–ücret–gündelik ayrımı sorulur: aylık kadrolu memura (4/A), sözleşmeli ücreti 4/B’ye, gündelik 4/C ve 4/D’ye ödenir. Ek ders ücretinin Kanundaki adı “ders görevi ücreti”dir.
İlgili: Ek ders ücreti hesaplama · Memur maaşı terimleri sözlüğü
Madde notu: Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Aynen kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.
Madde 148Gösterge tabloları
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 31/7/1970 - 1327/51 md.).
Madde 149Kademe aylığı
Kademe aylığı, md. 36’daki hizmet sınıflarına ait genel gösterge tablosunda her derecenin içindeki kademelerden her biri için belirlenmiş gösterge rakamının karşılığı olan aylıktır. Yani memurun maaşının temeli, bulunduğu derece ve kademenin tablodaki gösterge rakamıdır; bu rakam katsayıyla çarpılarak tutara çevrilir (md. 155).
En çok sorulan: Kademe aylığı tek bir kademenin aylığıdır; derece aylığı (md. 150) ise o derecedeki kademe aylıklarının toplu adıdır. İkisi sık karıştırılır.
İlgili: Memur derece ve kademe ilerlemesi
Madde notu: Değişik: 31/7/1970 - 1327/52 md.
Madde 150Derece aylığı
Derece aylığı, genel gösterge tablosundaki her derecenin kapsadığı yatay kademe aylıklarının topluca adıdır. Gösterge tablosu dereceleri dikey, her derecenin kademelerini yatay sıralar; bir derecedeki bütün kademe aylıkları birlikte o derecenin aylığını oluşturur. Memur derece içinde kademe ilerlemesiyle, dereceler arasında derece yükselmesiyle ilerler.
En çok sorulan: Kanunun dilinde kademeler yatay, dereceler dikey sıralanır; derece aylığı tek bir tutar değil, kademe aylıklarının toplu ifadesidir.
Madde notu: Değişik: 31/7/1970 - 1327/53 md.
Madde 151Derecelerin ilk ve en yüksek kademe aylıkları
Her derecenin ilk kademe aylığı, gösterge tablosunda o derecenin birinci kademe göstergesinin karşılığı olan tutardır; en yüksek kademe aylığı ise aynı derecenin son kademe göstergesinin karşılığıdır. Bu tanım, derece yükselmesinde memurun yeni derecenin hangi kademesinden başlayacağını belirleyen md. 161 için temel oluşturur.
Kanundaki ifade: “derecelerden her birindeki 1 inci kademe göstergesine tekabül eden miktar o derecenin ilk kademe aylığını”
Madde notu: Değişik: 31/7/1970 - 1327/54 md.
Madde 152Zam ve tazminatlar
Memura aylık dışında yapılan ödemelerin ana maddesidir ve üç bölümdür. I. bölümde dört zam sayılır: iş güçlüğü, iş riski, mali sorumluluk ve temininde güçlük zammı. II. bölümde tazminatlar, en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) brüt tutarına oranla, sınıf ve unvan unvan uzun bir cetvelle verilir: özel hizmet tazminatı (genel idare, sağlık, teknik, avukatlık, müfettiş, uzman, diplomat gibi gruplar), eğitim-öğretim tazminatı, din hizmetleri, emniyet hizmetleri, mülki idare amirliği, denetim ve adalet hizmetleri tazminatları; bunlardan yararlanamayanlara yardımcı hizmetlerde %45, diğer sınıflarda %50’ye kadar. Oranlar üst sınırdır; ödenecek oranı Cumhurbaşkanı belirler. Birden fazla özel hizmet tazminatı gerekirse yüksek olanı ödenir. III. bölüme göre zam ve tazminatlar yılda bir kez Cumhurbaşkanı Kararıyla belirlenir, aylık hükümlerine bağlıdır, yurt dışına sürekli görevle gidenlere ödenmez, kurumlar daha düşük oranla ödeyebilir ve tazminatlar damga vergisi dışında vergiye tabi değildir.
En çok sorulan: En çok sorulanlar: öğretmenlere 1–2. derecede %100, 3–4. derecede %95, diğerlerinde %85 eğitim-öğretim tazminatı; genel idare sınıfında 1. derece kadrolar için %345 özel hizmet tazminatı; yılda 7 günü aşan hastalık izninde zam ve tazminatların %25 eksik ödenmesi ve bunun istisnaları; tazminatların yalnız damga vergisine tabi olması.
Kanundaki ifade: “Birinci derece kadrolarda bulunanlar için % 345 ine,”
Kanundaki ifade: “1-2 nci derecelerden aylık alanlar için % 100 üne,”
Kanundaki ifade: “b) 3 ve 4 üncü derecelerden aylık alanlar için % 95 ine,”
Kanundaki ifade: “toplamının 7 günü aşması halinde, aşan sürelere isabet eden zam ve tazminatlar % 25 eksik ödenir.”
İlgili: Yan ödeme ve özel hizmet tazminatı tablosu · Memur maaş hesaplama
Madde 153Her sınıfın son aylık derecesi ve en çok aylık miktarı
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 23/12/1972 – KHK-2/5 md.).
Madde 154Katsayı
Gösterge rakamlarını paraya çeviren katsayıları düzenler. Aylık gösterge tablosundaki rakamlar ile ek gösterge ve kıdem aylığı göstergeleri aylık katsayısıyla, memuriyet taban aylığı göstergesi taban aylık katsayısıyla çarpılır. Bu katsayılar belirli dönemlerde uygulanmak üzere Genel Bütçe Kanunuyla belirlenir. Mali yılın ikinci yarısında Cumhurbaşkanı, ekonomik gelişmeyi, geçim şartlarını ve Devletin mali imkânlarını gözeterek katsayıları yılın ikinci yarısının tamamı ya da üçer aylık dönemler için değiştirebilir. Katsayı değişikliği aylıkta artış veya eksiliş sayılmaz.
En çok sorulan: İki katsayı vardır: aylık katsayısı ve taban aylık katsayısı. Katsayıyı bütçe kanunu belirler; yılın ikinci yarısında değiştirme yetkisi Cumhurbaşkanındadır.
Kanundaki ifade: “üçer veya altışar aylık dönemler itibariyle uygulanmak üzere Genel Bütçe Kanunu ile tespit olunur.”
İlgili: Memur zammı hesaplama · Memur maaşları 2026
Madde notu: Değişik: 13/7/1993 – KHK-486/24 md.
Madde 155Memurlara ödenecek aylık tutarları
Aylığın formülünü verir: md. 36’daki sınıflara ait gösterge tablosundaki rakam, o yıl için genel bütçe kanununda belirlenen katsayıyla çarpılır; çıkan tutar, o derece ve kademedeki memurun aylık tutarıdır. Bu yüzden aynı derece ve kademedeki memurların aylığı, hangi sınıfta olurlarsa olsunlar, gösterge rakamı aynıysa aynıdır; farkı ek gösterge, zam ve tazminatlar yaratır.
En çok sorulan: Formül “gösterge × katsayı”dır; sınavda aylığın hangi kanunla belirlenen katsayıyla hesaplandığı (genel bütçe kanunu) sorulur.
İlgili: Memur maaş hesaplama
Madde notu: Değişik: 31/7/1970 - 1327/56 md.
Madde 156Yurt dışında aylıklar
Kurumların yurt dışı kuruluşlarındaki kadrolarda görev yapan memurların aylığı, md. 155’e göre bulunan brüt aylık tutarının Cumhurbaşkanınca belirlenen bir emsalle çarpılmasıyla hesaplanır. Asıl aylıkla emsale göre bulunan tutar arasındaki fark her türlü vergiden muaftır. Maddenin ikinci fıkrası 2012’de yürürlükten kaldırılmıştır.
En çok sorulan: Yurt dışı aylığında emsali Cumhurbaşkanı belirler; asıl aylık ile emsal tutarı arasındaki fark vergiden istisnadır. Yurt dışına sürekli görevle gidenlere md. 152’deki zam ve tazminatlar ödenmez.
Madde notu: Değişik: 31/7/1970 - 1327/57 md.
Madde 157Dış memleketler aylık katsayısı
Yurt dışı aylığında kullanılan emsal katsayıların nasıl belirleneceğini düzenler. Katsayılar her ülkenin ekonomik durumu, parası ve geçim şartları ile memurun temsil görevi ve aile yükümlülükleri göz önünde tutularak saptanır; değiştirilmeleri de aynı usulle yapılır. Böylece aynı göstergedeki iki memurun yurt dışı aylığı, görev yaptıkları ülkeye ve aile durumlarına göre farklı olabilir.
En çok sorulan: Dış memleketler katsayısında dört ölçüt sayılır: ülkenin ekonomik durumu, para ve geçim şartları, memurun temsil görevi, aile yükümlülüğü.
Madde notu: Değişik: 23/12/1972 – KHK-2/1 md.
Madde 158Adayların aylıkları
Herhangi bir sınıfta aday memur olarak göreve başlayan kişi, md. 54’teki esaslara göre gireceği derecenin hak ettiği kademe aylığını alır; yani öğrenim durumuna göre belirlenen giriş derece ve kademesinden aylık başlar. Ancak asaleti onaylanana kadar aday memura kademe ilerlemesi uygulanmaz.
En çok sorulan: Aday memur tam aylık alır ama adaylık süresince kademe ilerlemesi yapılmaz; bu süre asalet onayından sonra md. 159’la değerlendirilir.
İlgili: Aday memurluk ve asalet onayı
Madde notu: Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Aynen kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.
Madde 159Asaleti onaylanan memurların kademe ilerlemeleri
Adaylık süresi sonunda Kanun hükümlerine göre asıl memurluğa atanan kişinin adaylıkta geçirdiği süre, kademe ilerlemesinde ve derece yükselmesinde değerlendirilir. Adaylıkta durdurulan kademe ilerlemesi bu sayede kaybolmaz; asaletle birlikte geçmiş süre hesaba katılarak memurun kademesi ilerletilir.
En çok sorulan: Adaylık süresi hem kademe ilerlemesinde hem derece yükselmesinde sayılır. “Adaylıkta geçen süre terfide dikkate alınmaz” ifadesi yanlıştır.
İlgili: Aday memurluk ve asalet onayı · Derece kademe terfi hesaplama
Madde notu: Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Aynen kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.
Madde 160Kademe ilerlemesinde verilecek aylık
Kademe ilerlemesinde memur, bir ileri kademenin göstergesine karşılık gelen aylığı almaya başlar. Kademe ilerlemesinin şartları md. 64’te düzenlenir; bu madde yalnız ilerlemenin aylığa yansımasını belirtir. Maddenin ikinci fıkrası 13/2/2011 tarihli 6111 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.
İlgili: Memur derece ve kademe ilerlemesi · Derece kademe terfi hesaplama
Madde 161Derece değişikliğinde verilecek aylık
Memur bir üst dereceye yükseldiğinde ya da daha aşağı bir dereceye atandığında hangi kademeden aylık alacağını belirler. Üst dereceye yükselen memur, md. 68/B saklı kalmak üzere yeni derecenin ilk kademe göstergesinden aylık alır; yeni derecenin ilk kademe göstergesi önceden kazandığı göstergeden düşükse, kazandığı göstergeye eşit kademenin aylığını alır ve alt derecede eşit göstergeli kademede geçirdiği süre dikkate alınır. Kazanılmış hak aylık derecesinden aşağı bir dereceye atanan memurun kazanılmış hakları saklıdır; yeni derecede eski kademe göstergesine eşit kademeden, eşit gösterge yoksa en yakın kademeden aylık alır.
En çok sorulan: Derece yükselmesiyle memur aylık kaybına uğramaz: yeni derecenin ilk kademesi düşükse eşit göstergeli kademeye yerleştirilir. Aşağı dereceye atamada kazanılmış hak aylık derecesi korunur.
İlgili: Memur derece ve kademe ilerlemesi
Madde notu: Değişik: 12/2/1982 - 2595/10 md.
Madde 162Başka sınıfa geçen memurun alacağı aylık
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 31/7/1970 - 1327/61 md.).
Madde 163İstisnai memurluklardan ayrılanların durumu
İstisnai memurluktan ayrılanların derece ve kademelerinin nasıl belirleneceğini düzenler. Bu Kanuna tabi bir kurumdan istisnai memurluğa atanıp eski sınıfına dönmek isteyenin istisnai memurlukta geçen süresi, girebileceği yeni derecenin belirlenmesinde normal derece terfi süresine karşılık sayılır; derece terfiine sayılmayan artan kısım kademe terfiinde dikkate alınır. Bu kişiler md. 71’e uyarak başka bir sınıfa da girebilir. Bu Kanuna tabi olmayan bir kurumdan istisnai memurluğa atanıp sonra bu Kanuna tabi bir göreve geçmek isteyenin süresi de aynı esaslarla, girilecek derecenin sınavını veya seçmesini kazanmak şartıyla derece ve kademe ilerlemesine sayılır; bunlara adaylık hükümleri uygulanmaz.
En çok sorulan: İstisnai memuriyette geçen süre boşa gitmez; önce derece terfiine, artanı kademe terfiine sayılır. Kanuna tabi olmayan kurumdan gelenlere adaylık uygulanmaz.
Madde notu: Değişik: 31/7/1970 - 1327/62 md.