Madde 187Emeklilik hakları
Memurun emeklilik ve malullük hâlindeki hakları ile ölümü hâlinde dul ve yetimlerinin hakları 657 sayılı Kanunda ayrıntılı olarak düzenlenmez; bu konular emeklilik kanunlarına bırakılmıştır. Yani emeklilik yaşı, prim günü, emekli ikramiyesi gibi sorular için başvurulacak yer bu madde değil, ilgili emeklilik mevzuatıdır.
En çok sorulan: Sınavda “memurun emeklilik hakları hangi kanunla düzenlenir?” sorusunun cevabı: emeklilik kanunları; 657 yalnız bu yönlendirmeyi yapar.
İlgili: Memur emekliliği
Madde 188Hastalık ve analık sigortası
Kanun, belirli kişilerin hastalık ve analık hâllerinde sosyal sigorta yardımı sağlanacağını güvence altına alır. Kapsamda memurun kendi hastalığı, analığı, görevden doğan kaza ve meslek hastalığı; eşinin ve bakmakla yükümlü olduğu ana, baba ve çocuklarının hastalık ve analığı; bir kanuna dayanarak emekli ya da malullük aylığı alanlar ve aile fertleri ile dul veya yetim aylığı alanlar vardır (Sosyal Sigortalar Kurumundan gelir veya aylık alanlar hariç). Yardımların ayrıntısı özel kanunlarla düzenlenir; tanınan haklar genel sosyal sigorta rejimindeki haklardan az olamaz.
En çok sorulan: Maddedeki temel güvence: memurlara tanınan sigorta hakları genel sosyal sigorta rejimindeki hak ve yardımlardan az olamaz.
Madde 189Yeniden işe alıştırma
Malullük aylığı bağlanan memurlardan çalışma gücünün artırılabileceği düşünülenler, eski sınıflarında ya da yeni bir sınıf veya meslekte çalışabilmeleri için işe alıştırma programına alınabilir. Bu işe alıştırmanın nasıl ve hangi esaslara göre yapılacağı 657'de değil, özel kanununda gösterilir.
En çok sorulan: İşe alıştırma malullük aylığı bağlanan memurlar içindir ve ayrıntısı özel kanuna bırakılmıştır.
Madde 190Ek sosyal sigorta ve yardımlaşma
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 12/2/1982 - 2595/19-a).
Madde 191Memurların sosyal tesis ihtiyaçları
Memurlar için gerek görülen yerlerde çocuk bakımevi (kreş) ve sosyal tesis kurulabilir. Bu tesislerin nasıl kurulacağı ve işletileceği, kanun metnine göre Devlet Personel Başkanlığı ile Maliye ve Gümrük Bakanlığının birlikte hazırlayacağı genel yönetmelikle belirlenir (bu iki kurum bugün yoktur: Başkanlık 703 sayılı KHK ile kapatılmış, maliye görevleri Hazine ve Maliye Bakanlığına geçmiştir). Madde bir zorunluluk değil, imkân tanır: “kurulabilir” der.
En çok sorulan: Kreş ve sosyal tesis kurulması zorunlu değil, ihtiyaç görülen yerlerde mümkündür; esaslar genel yönetmelikle belirlenir.
Madde notu: Yeniden düzenleme: 29/11/1984 – KHK-243/29 md.
Madde 192Devlet memurları için konut kredisi
T.C. Emekli Sandığına tabi hizmeti belirli bir süreye ulaşmış memurlara, istekleri hâlinde Toplu Konut Fonundan özel şartlarla ve öncelikli olarak konut kredisi verilebilir. Krediden yararlanma şartları, borcun memurdan tahsili ve her yıl verilecek toplam kredi tutarı gibi konular Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanlığının hazırlayacağı yönetmelikle düzenlenir.
En çok sorulan: Sayısal şart: Emekli Sandığına tabi hizmeti 10 yıl ve daha fazla olan memur; kredi Toplu Konut Fonundan verilir ve hak değil imkândır (“verilebilir”).
Kanundaki ifade: “T. C. Emekli Sandığına tabi hizmeti 10 yıl ve daha fazla”
Madde notu: Yeniden düzenleme: 29/11/1984 – KHK-243/30 md.
Madde 193Devlet memurları için konut
Gerek görülen yerlerde memurların kiralık konut (lojman) ihtiyacı, Cumhurbaşkanınca onaylanan programlara göre genel ve katma bütçelere her yıl konulan ödeneklerle oluşturulan bir fondan karşılanır. Konuya ilişkin ayrıntılar özel kanunlarla düzenlenir.
En çok sorulan: Kamu konutu ihtiyacı bütçe ödenekleriyle kurulan fondan karşılanır; uygulama esasları 657'de değil özel kanunlardadır.
İlgili: Kamu lojmanı rehberi
Madde notu: Değişik: 31/7/1970 - 1327/69 md.
Madde 194Bazı devlet memurları için konut tahsisi
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 9/11/1983 - 2946/12 md.).
Madde 195Mahrumiyet yeri ödeneği
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 2/12/1993 - 3920/2 md.).
Madde 196Ödeme usulü ve mahrumiyet yeri derecesi
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 2/12/1993 - 3920/2 md.).
Madde 197Mahrumiyet yeri ödeneğinin miktarı
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 2/12/1993 - 3920/2 md.).
Madde 198Mahrumiyet yeri ödeneğinin ödenme usulü
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 2/12/1993 - 3920/2 md.).
Madde 199Öğrenim bursları ve yurtları
Mahrumiyet yerlerinde çalışan memurun görev yerinde çocuğunun gitmesi gereken orta dereceli okul yoksa ve çocuk bu okullarda okuma hakkını kazanmışsa, memur çocuğunu yatılı okulda okutmak istediğinde pansiyon ücretinde indirimden yararlanır. İndirim, bütçe kanunuyla belirlenen en düşük pansiyon ücreti üzerinden her çocuk için hesaplanır ve indirim farkı Devlet bütçesinden ödenir. Memur daha pahalı bir okul pansiyonunu ya da Millî Eğitim Bakanlığı denetimindeki özel pansiyonu seçerse aradaki farkı kendisi öder.
En çok sorulan: İndirim oranı sorulur: bütçe kanunuyla belirlenen en düşük pansiyon ücretinin her çocuk için %50'si. Şart, görev yerinde orta dereceli okul bulunmamasıdır.
Kanundaki ifade: “pansiyon ücretlerinden en azının çocukların her biri için % 50 si”
Madde 200Sınıfta kalan çocuklar için burs verilemeyeceği
Pansiyon ücret indiriminden yararlanan memurun çocuğu sınıfta kalırsa, tekrar okuduğu aynı sınıf için indirimden ikinci kez yararlanamaz. Çocuk bir üst sınıfa geçtiğinde indirim hakkı yeniden doğar; yasak yalnız tekrarlanan sınıf yılı içindir.
En çok sorulan: Sınıf tekrarında aynı sınıf için ikinci yıl pansiyon indirimi verilmez.
Kanundaki ifade: “aynı sınıf için ikinci sene bu haktan faydalanamazlar”
Madde 201Mahrumiyet yerinden başka yere atanan, ölen, emekliye ayrılanların burs haklarının devamı
Öğrenim yılı içinde mahrumiyet yeri sayılmayan bir yere atanan, ölen ya da emekliye ayrılan memurun çocuğuna yapılan pansiyon indirimi hemen kesilmez; çocuğun bulunduğu ders yılının sonuna kadar sürer. Memur kendi isteğiyle atanmışsa indirim, atandığı tarihteki taksit döneminin sonuna kadar devam eder.
En çok sorulan: Kendi isteğiyle atanan memurda indirim ders yılı sonuna değil, atandığı tarihteki taksit dönemi sonuna kadar sürer.
Madde 202Aile yardımı ödeneği
Evli memurlara aile yardımı ödeneği verilir. Eş payı, eşin hiçbir şekilde menfaat karşılığı çalışmaması ya da bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması şartına bağlıdır; çocuk payı her çocuk için ayrı ödenir. Tutar, kanunda yazılı gösterge rakamının aylık katsayıyla çarpılmasıyla bulunur ve 0–6 yaş grubundaki çocuklar için bir kat artırılır. Metnin dipnotuna göre eş göstergesi 1.500 yerine 1/7/2011'den itibaren 2.134 olarak uygulanmaktadır. Eşlerden birine iş sözleşmesi ya da toplu sözleşme gereği çocuk için daha düşük aile yardımı ödeniyorsa yalnız aradaki fark ödenir. Cumhurbaşkanı göstergeleri üç katına kadar artırabilir. Dul memurların çocukları için de aynı kurallar geçerlidir; boşanma ya da ayrılıkta yardımın hangi tarafa, hangi oranda verileceğini mahkeme kararında belirtir. Memurun geçimini sağladığı üvey çocukları için de ödenek verilir.
En çok sorulan: Gösterge rakamları sorulur: eş 1500 (uygulamada 2.134), çocuk 250, 0–6 yaş için bir kat artırımlı (72. ay dahil). Üvey çocuk için de ödenir; eş payı için eşin çalışmaması şarttır.
Kanundaki ifade: “eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının”
Kanundaki ifade: “(72 nci ay dahil olmak üzere 0 -6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı)”
Kanundaki ifade: “gösterge rakamlarını 3 katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir”
İlgili: Memur yardımları: aile, çocuk, ölüm
Madde 203Aile yardımı ödeneğinin ödeme usulü
Aile yardımı ödeneği her ay aylıkla birlikte ödenir. Karı ve koca ikisi de memursa ödenek iki kez ödenmez; kanun metni bu durumda ödeneğin yalnız kocaya verileceğini söyler. Aile yardımı ödeneğinden hiçbir vergi ve kesinti yapılmaz, ödenek borç nedeniyle haczedilemez.
En çok sorulan: İki eş de memursa ödenek tek kişiye verilir; ödenek vergiden ve kesintiden muaftır ve haczedilemez.
Kanundaki ifade: “Karı ve kocanın her ikisi de memur iseler bu ödenek yalnız kocaya verilir.”
İlgili: Maaş haczi hesaplama · Memur yardımları
Madde 204Aile yardımı ödeneğine hak kazanma
Memur eş için aile yardımına evlendiği tarihi izleyen ay başından, çocuk için yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi izleyen ay başından itibaren hak kazanır. Evlilik ya da doğum ay ortasında olsa bile ödenek o ay için değil, bir sonraki aydan başlar.
En çok sorulan: Aile yardımı evlilik ve doğumu takip eden ay başından başlar; evlilik ya da doğum ayında ödenmez.
İlgili: Memur yardımları
Madde 205Aile yardımı ödeneği hakkını kaybetme
Memur eş payını eşinden boşanması ya da eşinin ölümü hâlinde, çocuk payını da çocuğun ölümü veya 206. maddede sayılan durumlardan biri gerçekleştiğinde kaybeder. Hak kaybı olayın olduğu günden değil, onu izleyen ay başından itibaren başlar; yani olayın olduğu ay için ödenek alınmaya devam edilir.
En çok sorulan: Hak kaybı da hak kazanma gibi olayı takip eden ay başından itibaren işler.
Kanundaki ifade: “206 ncı maddedeki hallerin vukuunu takip eden ay başından itibaren kaybeder”
Madde 206Çocuk için aile yardımı ödeneği verilmeyecek haller
Dört durumda çocuk için aile yardımı ödenmez: çocuk evlenmişse; belirli bir yaşı doldurmuşsa; kendi hesabına ticaret yapıyor ya da bir kişi veya kurum yanında ücret karşılığı çalışıyorsa (öğrenciyken tatilde çalışma hariç); burs alıyor ya da Devletçe okutuluyorsa. Yaş sınırının istisnası vardır: yaşı doldurduğu hâlde evlenmemiş kız çocukları ile çalışamayacak derecede malul olduğu resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilen çocuklar için ödenek süresiz devam eder.
En çok sorulan: Yaş sınırı 25'tir; evlenmemiş kız çocuğu ve çalışamayacak derecede malul çocuk için süresiz ödenir. Tatilde çalışan öğrenci için ödenek kesilmez.
Kanundaki ifade: “25 yaşını dolduran çocuklar”
İlgili: Memur yardımları
Madde notu: Değişik: 21/4/2005 - 5335/28 md.
Madde 207Doğum yardımı ödeneği
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 27/3/2015 - 6637/23 md.).
Madde 208Ölüm yardımı ödeneği
Memur olmayan eşi ya da aile yardımına hak kazanmış çocuğu ölen memura, en yüksek Devlet memuru aylığı (ek gösterge dahil) tutarında ölüm yardımı verilir. Memurun kendisi ölürse yardım bu tutarın iki katıdır ve şu sırayla ödenir: memurun sağlığında bildiriyle gösterdiği kişi; bildiri yoksa eşi ve çocukları; onlar yoksa ana ve babası; onlar da yoksa kardeşleri. Ölüm yardımı vergi ve kesintiye tabi tutulmaz, ödeme emri beklenmeden saymanlarca hemen ödenir ve borç için haczedilemez. Yurt dışında sürekli görevdeki memurlara verilecek ölüm yardımında 156. maddedeki yurt dışı katsayısı uygulanmaz.
En çok sorulan: Tutarlar karıştırılır: eş ya da çocuk ölümünde en yüksek Devlet memuru aylığı kadar, memurun ölümünde iki katı. Eş memur ise eş ölümü için ödenmez (“memur olmayan eşi”).
Kanundaki ifade: “en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) iki katı tutarında”
Kanundaki ifade: “156 ıncı maddede yazılı katsayı uygulanmaz”
İlgili: Memur yardımları: ölüm yardımı
Madde notu: Değişik birinci fıkra: 6/7/1995 – KHK-562/4 md.
Madde 209Tedavi yardımı
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 31/5/2006-5510/106 md.).
Madde 210Cenaze giderleri
Memur öldüğünde cenaze giderleri, cenazenin başka bir yere nakli de dahil olmak üzere kurumunca ödenir. Sürekli ya da geçici görevle veya 78. maddeye göre yurt dışında bulunan memurlar ölürse ve yurt dışında sürekli görevdeki memurun eşi, bakmakla yükümlü olduğu ana, babası ve çocukları ölürse, cenazenin yurda getirilmesi için zorunlu giderleri de kurum karşılar. Uygulama, kanun metnine göre Devlet Personel Başkanlığının (703 sayılı KHK ile kapatıldı) ilgili bakanlıkların görüşünü alarak hazırladığı yönetmeliğe göre yapılır.
En çok sorulan: Yurt içinde yalnız memurun kendi cenaze gideri ödenir; aile fertlerinin cenazesini yurda getirme gideri yurt dışında sürekli görevdeki memurlar içindir.
Kanundaki ifade: “78 inci maddeye göre yurt dışında bulunan”
İlgili: Memur yardımları
Madde notu: Değişik: 23/12/1972 – KHK-2/1 md.
Madde 211Giyecek yardımı
Hangi memurların giyecek yardımından yararlanacağı ve bu yardımın nasıl yapılacağı kanunda sayılmaz; kanun metnine göre Maliye Bakanlığı (bugün Hazine ve Maliye Bakanlığı) ile Devlet Personel Başkanlığının (703 sayılı KHK ile kapatıldı) birlikte hazırlayacağı yönetmelikle belirlenir. Dolayısıyla giyecek yardımı her memurun genel hakkı değil, yönetmelikte belirtilen memurlara tanınan bir yardımdır.
En çok sorulan: Giyecek yardımından yararlanacak memurlar yönetmelikle belirlenir; her memura tanınan genel bir hak değildir.
Madde 212Yiyecek yardımı
Memurların hangi hâllerde ve ne şekilde yiyecek yardımından yararlanacağı ile uygulama esasları, giyecek yardımında olduğu gibi kanun metnine göre Maliye Bakanlığı (bugün Hazine ve Maliye Bakanlığı) ile Devlet Personel Başkanlığının (703 sayılı KHK ile kapatıldı) birlikte hazırlayacağı bir yönetmelikle belirlenir. Kanun yardımın tutarını ya da kapsamını kendisi düzenlemez.
En çok sorulan: Giyecek (md. 211) ve yiyecek (md. 212) yardımlarının ikisi de aynı iki kurumun ortak yönetmeliğine bırakılmıştır.
Madde 213Yakacak yardımı
Yürürlükten kaldırıldı (Mülga: 27/6/1989 – KHK-375/32 md.).