Madde 1Kapsam
Kanunun kimlere uygulanacağını belirler. Genel ve katma bütçeli kurumlarda, il özel idarelerinde, belediyelerde, bunların kurduğu birliklerde ve bağlı döner sermayeli kuruluşlarda, kanunla kurulan fonlarda, kefalet sandıklarında ve Beden Terbiyesi Bölge Müdürlüklerinde çalışan memurlar bu Kanuna tabidir. Sözleşmeli ve geçici personel için Kanunun yalnız onlara özgü hükümleri uygulanır. Maddenin son fıkrası özel kanuna tabi olanları sayar: Anayasa Mahkemesi üye ve raportörleri, hâkim ve savcılar, Danıştay ve Sayıştay meslek mensupları, üniversitelerin öğretim üye ve yardımcıları, devlet tiyatrosu, opera ve bale ile konservatuvar ve orkestraların sanatkâr kadroları, Spor-Toto personeli, subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile Emniyet Teşkilatı mensupları.
En çok sorulan: Sınavda en çok “657'ye tabi olmayan” grup sorulur: hâkim-savcı, öğretim üyesi, subay-astsubay ve emniyet mensupları kendi özel kanunlarına tabidir. Belediye ve il özel idaresi memurları ise 657 kapsamındadır.
İlgili: Kadro ve atama terimleri
Madde notu: Değişik: 30/5/1974 - KHK-12/1 md.; Aynen kabul 15/5/1975 - 1897/1 md.
Madde 2Amaç
Kanunun neyi düzenlediğini sayar: devlet memurlarının hizmet şartları, nitelikleri, atanmaları ve yetiştirilmeleri, ilerleme ve yükselmeleri, ödev, hak, yüküm ve sorumlulukları, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işleri. İkinci fıkranın ilk cümlesi 6111 sayılı Kanunla kaldırılmıştır; yürürlükte kalan cümleye göre Kanunda öngörülen yönetmelikler Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulur.
En çok sorulan: 657'de öngörülen yönetmelikleri kimin yürürlüğe koyduğu sorulur: yürürlükteki metne göre Cumhurbaşkanı (703 sayılı KHK öncesinde Bakanlar Kurulu idi).
Madde notu: Değişik: 23/12/1972 - KHK-2/1 md.
Madde 3Temel ilkeler
Kanunun üç temel ilkesini tanımlar. Sınıflandırma: kamu hizmeti görevlerini ve bu görevlerdeki memurları görevin gerektirdiği nitelik ve mesleklere göre sınıflara ayırmak. Kariyer: memurlara, hizmetleri için gereken bilgi ve yetişme şartlarına uygun olarak sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânı sağlamak. Liyakat: kamu hizmetine girişi, sınıf içinde ilerleme ve yükselmeyi ve görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında memura güvence vermek.
En çok sorulan: Sınavlarda ilkeyle tanım eşleştirilir: “sınıfları içinde en yüksek dereceye kadar ilerleme” kariyer, “göreve girme, yükselme ve görevin sona ermesinin eşit imkânlarla yürütülmesi” liyakat, “niteliklere ve mesleklere göre ayırma” sınıflandırmadır. Kanunda sayılan ilke üçtür.
Madde 4İstihdam şekilleri
Kamu hizmetinin kimler eliyle görüleceğini belirler. (A) Memur: devlet ve diğer kamu tüzel kişilerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini görenlerdir; başka kurumlarda genel politika, araştırma, planlama, yönetim ve denetim işlerinde görevliler de memur sayılır. (B) Sözleşmeli personel: özel meslek bilgisi isteyen geçici işlerde, ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlı sözleşmeyle çalışan ve işçi sayılmayan görevlilerdir. 2023'te eklenen paragrafla, Cumhurbaşkanınca belirlenen unvanlarda işin geçici olması şartı aranmadan sözleşmeli personel alınabilir; bunlar aynı kurumda üç yılı tamamlayıp otuz gün içinde talep ederse aynı unvanlı memur kadrosuna atanır. Ücret, izin, fesih halleri ve sınav esaslarını Cumhurbaşkanı belirler; disiplin ve görevden uzaklaştırmada memur hükümleri uygulanır. (C) Geçici personel fıkrası mülgadır. (D) İşçi: sürekli işçi kadrosunda belirsiz süreli ya da mevsimlik, kampanya veya orman yangını işlerinde altı aydan az belirli süreli sözleşmeyle çalışanlardır; onlara 657 uygulanmaz.
En çok sorulan: Kadroya geçişte karıştırılanlar: süre aynı kurumda üç yıldır, talep süre bitiminden itibaren otuz gün içinde yapılır, atama bulunulan yerde olur ve kadrodan sonra aynı yerde en az bir yıl daha çalışılır. Sözleşmeliye kademe ilerlemesinin durdurulması ve üstü ceza gerektiren fiilde ceza yerine, disiplin kurulu kararı ve atamaya yetkili amir onayıyla görevine son verilir.
Kanundaki ifade: “aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar bu sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde talepte bulunmaları hâlinde bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrolarına atanır”
Kanundaki ifade: “Memur kadrolarına atananlar, aynı yerde en az bir yıl daha görev yapar.”
Kanundaki ifade: “sözleşmenin bitiminden itibaren bir yıl geçmedikçe kurumların sözleşmeli personel pozisyonlarında istihdam edilemezler”
Kanundaki ifade: “altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan geçici işçilerdir”
İlgili: 4/B sözleşmeliden kadroya geçiş · Sözleşmeli (4/B) personelin hakları · Sözleşmeli personel maaşları
Madde notu: Değişik: 30/5/1974 - KHK-12; Değiştirilerek kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.
Madde 5Dört istihdam şekli dışında personel çalıştırılamıyacağı
Bu Kanuna tabi kurumların, 4. maddede yazılı istihdam şekilleri dışında personel çalıştıramayacağını söyler. Yani bu Kanuna tabi bir kamu idaresi, memur, sözleşmeli personel ve işçi kalıplarının dışında personel çalıştıramaz. Madde başlığı “dört istihdam şekli” der; ancak 4. maddenin geçici personeli düzenleyen (C) fıkrası mülga edildiğinden fiilen memur, sözleşmeli ve işçi kalmıştır.
En çok sorulan: Madde metni hâlâ “dört istihdam şekli” der; sınavda bu ifade sorulabilir. Yürürlükteki 4. maddede ise (C) fıkrası mülgadır.
Kanundaki ifade: “dördüncü maddede yazılı dört istihdam şekli dışında personel çalıştıramazlar”
Madde notu: Değişik: 23/12/1972 - KHK-2/1 md.