Asitler, bazlar ve tuzlar: pH, nötralleşme, metallerle tepkimeler

Asit ve bazları özellikleriyle tanımayı, sudaki davranışlarını, nötralleşmeyi, metallerle tepkimeleri, günlük hayattaki tehlikelerini ve önemli tuzları sınav tuzaklarıyla anlatıyoruz.

7 durakTYT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · ASİT-BAZ

Asitler ve bazlar: ekşi ile kaygan, pH ile ölçülür

MEB 10. sınıf · Asitler, bazlar ve tuzlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKütlece yüzde, hacimce yüzde ve ppm derişimi nedir, nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Karışımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Derişim, çözeltideki çözünen miktarını belirtir. Çözüneni çok olan çözelti derişik, az olan seyreltiktir. Kütlece yüzde, 100 g çözeltideki çözünenin gram cinsinden kütlesidir; hacimce yüzde, 100 mL çözeltideki çözünenin mililitre cinsinden hacmidir. Çok seyreltik çözeltilerde ppm (milyonda bir) kullanılır: 1 kg çözeltideki çözünenin miligram cinsinden kütlesi.

Derişim: yüzde ve ppm

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Asit ve bazların özellikleri nelerdir, pH değeri ne anlama gelir?

Kısa cevap: Asitlerin sulu çözeltileri ekşi tatlıdır, aşındırıcıdır ve mavi turnusolü kırmızıya çevirir; limon suyu ve sirke asidiktir. Bazların çözeltileri acı tatlıdır, ele kayganlık hissi verir ve kırmızı turnusolü maviye çevirir; sabun ve kireç bazik özellik gösterir. 25 °C'de pH 7 nötr, 7'den küçük değerler asidik, 7'den büyük değerler baziktir.

Limon diş minesini aşındırır, sabunlu el kayar, kırmızı lahana suyu sirkede pembeye, çamaşır sodasında yeşile döner.

Asit ve bazları ilk tanıma yolu günlük gözlemlerdir. Asitler ekşi tatlıdır ve bazı metalleri, mermeri aşındırır. Bazlar acı tatlıdır; sabun, kireç ve deterjan çözeltileri ele kayganlık hissi verir, çünkü deri yüzeyindeki yağlarla tepkimeye girerler. Kimya laboratuvarında hiçbir maddenin tadına bakılmaz; asit ile bazı ayırt etmenin güvenli yolu indikatör kullanmaktır.

İndikatör ve pH

İndikatör, asidik ya da bazik ortamda farklı renk alan maddedir. Turnusol kâğıdı asitte kırmızı, bazda mavi olur; fenolftalein asidik ve nötr ortamda renksiz, bazik ortamda pembedir. Kırmızı lahana suyu, siyah çay ve üzüm suyu gibi doğal maddeler de renk değiştirir: çaya limon damlatınca renginin açılması bundandır. Bir çözeltinin ne kadar asidik ya da bazik olduğunu ise pH değeri söyler; pH kâğıdı ya da pH metre ile ölçülür.

pH 7'den uzaklaştıkça asitlik ya da bazlık artar. Değerler yaklaşıktır; ürün etiketlerinde pH bilgisi bu skala ile yorumlanır.Görsel: Sınav Defteri
Asit ve bazların karşılaştırılması
ÖzellikAsitBaz
Tat (yalnız günlük gözlem)ekşiacı
Dokunmayakıcı, aşındırıcıkaygan; derişikse yakıcı
Turnusolmaviyi kırmızıya çevirirkırmızıyı maviye çevirir
Fenolftaleinrenksizpembe
pH (25 °C)7'den küçük7'den büyük
Örneklimon, sirke, tuz ruhu, mide öz suyusabun, kireç, çamaşır suyu, sud kostik
Çözümlü örnek

pH değerleri X: 2, Y: 7, Z: 12 olan üç çözelti var. Hangisi kırmızı turnusolü maviye çevirir, hangisine fenolftalein damlatılınca pembe renk görülür, hangisi nötrdür?

  1. pH 7'den büyük olan Z baziktir: kırmızı turnusolü maviye çevirir ve fenolftaleini pembe yapar.
  2. X (pH 2) asidiktir; mavi turnusolü kırmızıya çevirir, fenolftaleinde renk vermez.
  3. Y (pH 7) nötrdür.

Cevap: Z her iki gözlemde de; Y nötr

Çözümlü örnek

Bir şampuan şişesinde “pH 5,5” yazıyor. Bu ürün asidik midir, bazik midir? Saf sudan daha mı asidiktir?

  1. 5,5, 7'den küçüktür: ürün hafif asidiktir.
  2. Saf suyun pH'ı 7'dir; pH ne kadar küçükse asitlik o kadar fazladır, şampuan saf sudan daha asidiktir.

Cevap: hafif asidik; saf sudan daha asidik

✔ Doğru

  • Asit mavi turnusolü kırmızıya, baz kırmızı turnusolü maviye çevirir.
  • Fenolftalein yalnız bazik ortamda pembedir.
  • pH < 7 asidik, pH > 7 bazik; 7'den uzaklaştıkça etki güçlenir.

✘ Sık yapılan hata

  • Fenolftaleinin asitte de renk verdiğini sanmak.
  • pH'ı 2 olan çözeltiyi pH'ı 5 olandan daha az asidik sanmak.
  • Bilinmeyen çözeltinin asitliğini tadına bakarak anlamaya çalışmak.
Akılda kalsın: Asit: ekşi, kırmızı turnusol, pH < 7. Baz: kaygan, mavi turnusol, pembe fenolftalein, pH > 7. pH 7'den uzaklaştıkça etki güçlenir. Laboratuvarda tadına bakılmaz, indikatörle karar verilir.
Sınavda

Nasıl sorulurVerilen özelliklerin asit mi baz mı olduğu, indikatör renkleri ya da pH değerlerine göre sıralama sorulur.

TuzakFenolftaleinin asitte de renk verdiğini sanmaktır; fenolftalein yalnız bazik ortamda pembedir. İkinci tuzak, pH sayısı büyüdükçe asitliğin arttığını düşünmektir; tersidir.

▭Boşluk doldurma

Asitler mavi turnusol kâğıdını çevirir. Fenolftalein ortamda pembe renk alır. 25 °C'de pH'ı olan çözelti nötrdür.

kırmızıyabazik7maviyeasidik14

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi bazların özelliklerinden biri değildir?

✓ B. Mavi turnusolü kırmızıya çeviren asittir; bazlar kırmızı turnusolü maviye çevirir. İndikatör renklerinin yönü karıştırılmıştır. A, C ve D bazların özellikleridir.
KAVRAM · H₃O⁺ VE OH⁻

Asit ve bazlar suda: H₃O⁺ mü, OH⁻ mü?

MEB 10. sınıf · Asitler, bazlar ve tuzlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇözünme moleküler düzeyde nasıl gerçekleşir, benzer benzeri çözer ne demektir?Bağlantılı konudan (Karışımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çözünmede çözünen tanecikleri arasındaki ve çözücü tanecikleri arasındaki etkileşimlerin bir kısmı kopar, çözücü ile çözünen arasında yeni etkileşimler oluşur. Yeni etkileşimler yeterince güçlüyse madde çözünür. Polar ve iyonik maddeler polar çözücülerde (su), apolar maddeler apolar çözücülerde (CCl₄, benzin) iyi çözünür: benzer benzeri çözer. Tuz suda iyon-dipol, alkol suda hidrojen bağıyla çözünür.

Çözünme süreci

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Asitler ve bazlar suda hangi iyonları oluşturur, CO₂ ve CaO neden asit ya da baz gibi davranır?

Kısa cevap: Asitler suda çözününce H₃O⁺ (kısaca H⁺) iyonu oluşturur: HCl + H₂O → H₃O⁺ + Cl⁻. Bazlar suda OH⁻ iyonu oluşturur: NaOH → Na⁺ + OH⁻. Bazı maddeler kendileri asit ya da baz olmasa da suyla tepkimeye girerek asit ya da baz oluşturur: CO₂, SO₂ ve N₂O₅ gibi ametal oksitleri asidik; NH₃ ve CaO bazik özellik gösterir.

Gazozun hafif ekşi tadı, suyun içinde çözünmüş karbon dioksitten gelir; oysa CO₂ formülünde hiç hidrojen yoktur.

Bir maddenin asit ya da baz olduğunu, suya ne kattığına bakarak anlarız. Asitler suya H3O+ (hidronyum) iyonu verir; sudaki H3O+ derişimi artar. Kısalık için çoğu zaman yalnız H+ yazılır. Bazlar suya OH− (hidroksit) iyonu verir. Asitliği H3O+, bazlığı OH− iyonu taşır.

HCl(g) + H2O(s) → H3O+(suda) + Cl−(suda) NaOH(k) → Na+(suda) + OH−(suda)

Formülünde H ya da OH olmadan asit-baz

Asit ya da baz gibi davranmak için formülde H ya da OH görmek şart değildir; maddenin suyla tepkimesi önemlidir.

Suyla tepkimeye girip asit ya da baz oluşturan maddeler
MaddeSuyla tepkimesiDavranış
CO2CO2 + H2O → H2CO3 (karbonik asit)asidik
SO2SO2 + H2O → H2SO3asidik
N2O5N2O5 + H2O → 2HNO3asidik
NH3NH3 + H2O ⇌ NH4+ + OH−bazik
CaOCaO + H2O → Ca(OH)2bazik

Genel kural: ametal oksitleri (CO2, SO2, SO3, NO2, N2O5) suyla asit, aktif metal oksitleri (Na2O, CaO) suyla baz oluşturur. Asit yağmuru ve gazozun ekşiliği ilk gruptan, kirecin bazlığı ikinci gruptan gelir.

Çözümlü örnek

SO3, K2O ve NH3 ayrı ayrı suda çözünüyor. Hangi çözeltilerin pH'ı 7'den küçük olur?

  1. SO3 ametal oksidi: SO3 + H2O → H2SO4 → asidik.
  2. K2O aktif metal oksidi: K2O + H2O → 2KOH → bazik.
  3. NH3 sudan H+ alıp OH− bırakır → bazik.

Cevap: yalnız SO₃ çözeltisi

Çözümlü örnek

Bir bardak saf suya bir pipetle nefes üflenirse suyun pH'ı nasıl değişir? Bardağa önceden fenolftaleinli kireç suyu konmuşsa ne gözlenir?

  1. Nefesteki CO2 suda karbonik asit oluşturur: pH 7'nin altına iner.
  2. Kireç suyu (Ca(OH)2) baziktir, fenolftaleinle pembedir.
  3. Üflenen CO2 bazı nötralleştirdikçe pembe renk kaybolur; ayrıca CaCO3 oluştuğu için çözelti bulanıklaşır.

Cevap: pH düşer; pembe renk kaybolur, bulanıklık oluşur

✔ Doğru

  • Asit suya H3O+, baz OH− verir.
  • CO2, SO2, N2O5 suyla asit; CaO suyla baz oluşturur.
  • NH3'te OH yoktur ama sudan proton alıp OH− oluşturur: bazdır.

✘ Sık yapılan hata

  • NH3'ü OH içermediği için asit saymak.
  • H içermeyen CO2'nin asitlik etkisini görmemek.
  • CH3OH'yi OH içerdiği için baz sanmak.
Akılda kalsın: Asit suya H₃O⁺, baz suya OH⁻ verir. Ametal oksit + su → asit (CO2, SO2, N2O5); metal oksit + su → baz (CaO). NH3'te OH yok ama baz: sudan proton alır.
Sınavda

Nasıl sorulurMaddeler verilir, suda çözündüklerinde ortamın asidik mi bazik mi olacağı sorulur.

TuzakFormülünde OH olmayan NH3'ü asit saymak ya da H içermeyen CO2'nin asitlik etkisini görmemektir. İkinci tuzak, CH3OH gibi OH içeren her maddeyi baz sanmaktır; alkoller suda OH− vermez.

⇄Bilgi eşleştirme madde → suyla ürün

?Soru çöz

Aşağıdaki maddelerden hangisi suda çözündüğünde çözeltinin pH'ı 7'den büyük olur?

✓ D. CaO suyla Ca(OH)2 oluşturur, ortama OH− verir; pH 7'den büyük olur. A ve C ametal oksitleridir, suyla asit oluşturur, formüllerinde H olmaması yanıltmamalı; B kendisi asittir, H3O+ verir.
TEPKİME · NÖTRALLEŞME

Nötralleşme: H⁺ ile OH⁻ su olunca

MEB 10. sınıf · Asitler, bazlar ve tuzlar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaNötralleşme ve çözünme-çökelme tepkimeleri nedir, kurşun(II) iyodür nasıl çöker?Bağlantılı konudan (Kimyasal tepkimeler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Asit-baz (nötralleşme) tepkimesinde asidin H⁺ iyonları ile bazın OH⁻ iyonları birleşerek su oluşturur, geriye tuz kalır: HCl + NaOH → NaCl + H₂O. Çözünme-çökelme tepkimesinde iki çözelti karıştırılınca suda az çözünen bir katı (çökelti) oluşur: Pb(NO₃)₂ ve KI çözeltileri karışınca sarı renkli PbI₂ çöker. Tepkimeye katılmayan iyonlara seyirci iyon denir.

Asit-baz ve çökelme tepkimeleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Nötralleşme tepkimesi nedir, asit ve bazın mol sayıları nasıl karşılaştırılır?

Kısa cevap: Nötralleşme, asidin H⁺ iyonlarıyla bazın OH⁻ iyonlarının birleşip su oluşturduğu tepkimedir; asidin anyonu ile bazın katyonu tuzu oluşturur: H₂SO₄ + 2NaOH → Na₂SO₄ + 2H₂O. Tam nötralleşme için H⁺ ve OH⁻ mol sayıları eşit olmalıdır. Biri fazla kalırsa çözelti fazla kalanın özelliğini gösterir: H⁺ fazlaysa asidik, OH⁻ fazlaysa bazik olur.

Mide ekşimesinde içilen antiasit ilaç, fazla mide asidini nötralleştirerek yanmayı geçirir.

Kimyasal tepkimeler sayfasında asit-baz tepkimesini bir tepkime türü olarak tanımıştık. Şimdi işin hesabına geçiyoruz. Nötralleşmede asıl tepkime H+ + OH− → H2O'dur; bu yüzden hesap H+ ve OH− mol sayıları üzerinden yapılır. Her asit aynı sayıda H+ vermez: HCl ve HNO3 birer, H2SO4 iki H+ verir. Bazlarda da NaOH bir, Ca(OH)2 iki OH− verir.

n(H+) = n(asit) · H sayısı n(OH−) = n(baz) · OH sayısı tam nötralleşme: n(H+) = n(OH−)

Sodyum hidroksit ile sülfürik asit deneyinde çözeltiye birkaç damla fenolftalein konup asit damla damla eklenir. Baz bittiği anda pembe renk kaybolur; çözelti buharlaştırılınca geriye beyaz sodyum sülfat tuzu kalır.

H2SO4(suda) + 2NaOH(suda) → Na2SO4(suda) + 2H2O(s)Asidin anyonu (SO₄²⁻) + bazın katyonu (Na⁺) = tuz
Kim fazla kalır? H⁺ ve OH⁻ mollerini say
KarışımH+ (mol)OH− (mol)ArtanOrtam
0,1 mol HCl + 0,1 mol NaOH0,10,1—nötr
0,1 mol H2SO4 + 0,1 mol NaOH0,20,10,1 mol H+asidik
0,1 mol H2SO4 + 0,2 mol KOH0,20,2—nötr
0,3 mol HCl + 0,2 mol Ca(OH)20,30,40,1 mol OH−bazik
Birim analizi

4 g NaOH'ı tamamen nötralleştirmek için kaç gram H2SO4 gerekir? (H: 1, O: 16, Na: 23, S: 32)

4 g NaOH · 1 mol NaOH40 g NaOH · 1 mol H2SO42 mol NaOH · 98 g1 mol H2SO4 = 4,9 gOrtadaki kesir: 1 H₂SO₄ iki H⁺ verdiği için iki NaOH'ı nötralleştirir.

Cevap: 4,9 g H₂SO₄

Çözümlü örnek

0,3 mol HCl içeren çözelti ile 0,2 mol NaOH içeren çözelti karıştırılıyor. Son çözelti asidik midir, bazik midir? Kaç mol tuz oluşur?

  1. H+: 0,3 mol; OH−: 0,2 mol. 0,2 mol OH−, 0,2 mol H+ ile su oluşturur.
  2. Artan: 0,3 − 0,2 = 0,1 mol H+ → çözelti asidik (pH < 7).
  3. Oluşan NaCl, harcanan baz kadar: 0,2 mol.

Cevap: asidik; 0,2 mol NaCl

✔ Doğru

  • Molekülleri değil, H+ ve OH− mollerini say.
  • H2SO4 2 H+, Ca(OH)2 2 OH− verir.
  • Hangi iyon artarsa çözelti onun karakterini alır.

✘ Sık yapılan hata

  • 0,1 mol H2SO4 ile 0,1 mol NaOH tam nötralleşir sanmak.
  • Her nötralleşmenin sonunda pH'ın 7 olduğunu sanmak.
  • Artanı bulurken harcanan iyonu çıkarmayı unutmak.
Akılda kalsın: Nötralleşmede molekülleri değil H⁺ ve OH⁻'yi say. H2SO4 “çift” asit, Ca(OH)2 “çift” baz. Hangisi fazla kalırsa çözelti onun karakterini alır. Asit + baz → tuz + su.
Sınavda

Nasıl sorulurAsit ve baz mol sayıları ya da kütleleri verilir; tam nötralleşme için gereken miktar ya da son çözeltinin asidik mi bazik mi olduğu sorulur.

TuzakH2SO4'ün iki H+ verdiğini unutup mol sayılarını doğrudan eşitlemektir. İkinci tuzak, nötralleşme sonunda pH'ın mutlaka 7 olduğunu sanmaktır; artan varsa ya da (AYT'de göreceğimiz gibi) tuz suyla etkileşirse pH 7'den farklı olabilir.

▭Boşluk doldurma sayı yaz

0,1 mol H2SO4'ü tam nötralleştirmek için mol NaOH ya da mol Ca(OH)2 gerekir.

0,20,10,050,4

?Soru çöz

0,2 mol HNO3 içeren çözeltiye 0,2 mol Ca(OH)2 içeren çözelti ekleniyor. Tepkime sonunda çözelti için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. H+ 0,2 mol, OH− 0,2 · 2 = 0,4 mol; 0,2 mol OH− harcanır, 0,2 mol artar, çözelti baziktir. B mol sayıları eşit diye Ca(OH)2'nin iki OH− verdiği unutulmuş; C fazla kalan iyon ters seçilmiş; D toplam OH− artan sanılmış, harcanan çıkarılmamış.
TEPKİME · METAL

Asitler, bazlar ve metaller: kim hidrojen çıkarır?

MEB 10. sınıf · Asitler, bazlar ve tuzlar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKimyasal tepkime denklemi nasıl denkleştirilir?Bağlantılı konudan (Kimyasal tepkimeler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kimyasal tepkime denklemi, girenleri okun soluna, ürünleri sağına yazar; fiziksel hâller (k), (s), (g), (suda) ile gösterilir. Denkleştirmede her elementin atom sayısı iki tarafta eşitlenir; bunun için yalnız formüllerin önündeki katsayılar değiştirilir, indisler asla değiştirilmez. Önce bir kez geçen atomlar, en son hidrojen ve oksijen denkleştirilir; katsayılar en küçük tam sayılara indirilir.

Tepkime denklemi ve denkleştirme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Asitler ve bazlar metallerle nasıl tepkimeye girer, aktif, yarı soy, soy ve amfoter metal ne demektir?

Kısa cevap: Aktif metaller (Na, Mg, Zn, Fe gibi) seyreltik asitlerle tepkimeye girerek tuz ve H₂ gazı oluşturur. Yarı soy metaller (Cu, Hg, Ag) HCl ile tepkime vermez; derişik HNO₃ ve H₂SO₄ ile H₂ çıkmadan tepkimeye girer. Soy metaller (Au, Pt) yalnız kral suyunda çözünür. Amfoter metaller (Al, Zn) hem asitlerle hem kuvvetli bazlarla H₂ verir.

Çinko parçası tuz ruhuna atılınca köpürür; aynı tuz ruhu bir altın yüzüğe hiçbir şey yapamaz.

Metaller elektron verme eğilimlerine göre sıralanabilir; bu sıraya aktiflik sırası denir. Elektronunu kolay veren aktif metaller, asitteki H+ iyonlarına elektron verip onları H2 gazına dönüştürür; kendileri katyon olup tuza geçer.

Zn(k) + 2HCl(suda) → ZnCl2(suda) + H2(g) 2Al(k) + 6HCl(suda) → 2AlCl3(suda) + 3H2(g)
Hidrojenden solda kalan metaller asitlerden H₂ çıkarabilir, sağdakiler çıkaramaz. Al ve Zn bazlarla da H₂ veren amfoter metallerdir.Görsel: Sınav Defteri

Amfoter metaller: iki yöne de tepkime

Alüminyum ve çinko hem asitlerle hem de NaOH gibi kuvvetli bazların çözeltileriyle tepkimeye girip H2 açığa çıkarır; bu metallere amfoter metal denir. Örneğin Zn + 2NaOH → Na2ZnO2 + H2. Alüminyum folyonun hem limonlu hem çamaşır sodalı yiyeceklerle uzun süre temas etmemesi önerilir. Bazlar amfoter olmayan metallerle H2 vermez.

Aşındırıcı asitler ve tehlikeli özellikler

  • Derişik HNO3 ve H2SO4 bakır, gümüş gibi yarı soy metalleri aşındırır. Kral suyu (3 hacim derişik HCl + 1 hacim derişik HNO3) altını ve platini bile çözer.
  • Hidroflorik asit (HF) camı ve porseleni aşındırır; bu yüzden cam şişede değil plastik kapta saklanır, cam süslemede kullanılır.
  • Derişik H2SO4, H3PO4 ve asetik asit nem çeker; suda çözünürken çok ısı açığa çıkarır, sıçrayarak yanığa yol açabilir. Seyreltirken asit suya eklenir.
Çözümlü örnek

6,5 g çinko yeterli miktarda HCl çözeltisiyle tepkimeye giriyor. Normal şartlarda kaç litre H2 gazı oluşur? (Zn: 65)

  1. Zn: 6,5 ÷ 65 = 0,1 mol.
  2. Denkleme göre 1 Zn → 1 H2: 0,1 mol H2.
  3. Hacim: 0,1 · 22,4 = 2,24 L.

Cevap: 2,24 L

Çözümlü örnek

Cu, Zn ve Au'dan yapılmış üç levha ayrı ayrı I. seyreltik HCl, II. NaOH çözeltisi kaplarına konuyor. Hangi kaplarda gaz çıkışı gözlenir?

  1. Zn aktif ve amfoterdir: HCl'de de NaOH'ta da H2 çıkarır.
  2. Cu yarı soydur: HCl ile tepkime vermez; NaOH ile de vermez.
  3. Au soydur: ikisinden de etkilenmez.

Cevap: yalnız çinkonun bulunduğu iki kapta

✔ Doğru

  • Aktif metal + asit → tuz + H2: Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2.
  • Cu, Hg, Ag HCl ile H2 vermez; derişik HNO3 ile tepkimeye girer.
  • Al ve Zn amfoterdir: hem asitle hem bazla H2 verir.

✘ Sık yapılan hata

  • Bakırın HCl ile H2 verdiğini sanmak.
  • Mg ve Fe'nin de bazlarla H2 verdiğini sanmak.
  • Altının derişik HNO3'te çözündüğünü sanmak.
Akılda kalsın: Aktif + asit → tuz + H₂. Yarı soy (Cu, Hg, Ag) HCl'ye direnir, derişik HNO₃ ve H₂SO₄'e yenilir. Soy (Au, Pt) yalnız kral suyuna. Amfoter (Al, Zn) hem asit hem bazla H₂. HF camı aşındırır.
Sınavda

Nasıl sorulurMetal levhaların asit ve baz çözeltilerindeki davranışı tablo hâlinde verilir, metallerin türü sorulur; ya da açığa çıkan H2 hesaplanır.

TuzakBakırın HCl ile H2 verdiğini sanmaktır. İkinci tuzak, bütün metallerin bazlarla tepkime verdiğini düşünmektir; yalnız amfoter metaller bazlarla H2 çıkarır.

▭Boşluk doldurma sayı yaz

Mg + 2HCl → MgCl2 + H2 tepkimesinde 4,8 g Mg (24 g/mol) harcanınca mol H2 oluşur; bu gaz normal şartlarda L hacim kaplar.

0,24,480,42,24

?Soru çöz

X metali hem HCl hem NaOH çözeltisiyle H2 gazı veriyor; Y metali HCl ile tepkime vermiyor ama derişik HNO3 ile tepkimeye giriyor. X ve Y aşağıdakilerden hangisi olabilir?

✓ C. Al amfoterdir, asit ve bazla H2 verir; Ag yarı soydur, HCl'ye direnir ama derişik HNO3 ile tepkimeye girer. A Fe amfoter değildir, Au derişik HNO3'te de çözünmez (soy); B Mg bazlarla H2 vermez; D Cu asitle H2 vermez, Zn ise HCl ile tepkimeye girer.
ÇEVRE · ASİT YAĞMURU

Hayatımızda asitler ve bazlar: faydalar ve zararlar

MEB 10. sınıf · Asitler, bazlar ve tuzlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYanma, sentez ve analiz tepkimeleri nedir, örnekleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Kimyasal tepkimeler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yanma, bir maddenin oksijenle tepkimesidir; karbon ve hidrojen içeren maddeler tamamen yanınca CO₂ ve H₂O oluşur. Sentez (oluşum), iki ya da daha çok maddenin birleşip tek ürün oluşturmasıdır (2H₂ + O₂ → 2H₂O). Analiz (ayrışma), bir maddenin iki ya da daha çok maddeye ayrılmasıdır (CaCO₃ → CaO + CO₂). Bir tepkime aynı anda birden çok türe girebilir.

Yanma, sentez, analiz

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Asit yağmuru nasıl oluşur, tarihi eserlere ne yapar, kireç ve kostik deriye neden zararlıdır?

Kısa cevap: Asit yağmuru, kükürt ve azot oksitlerinin bulutlarda suyla tepkimeye girip sülfürik ve nitrik asit oluşturmasıyla meydana gelir. Gölleri ve toprağı asitlendirir, ormanlara zarar verir, metalleri paslandırır, mermer ve kireç taşından yapılmış tarihî eserleri aşındırır. Kireç ve kostik gibi kuvvetli bazlar yağlarla tepkimeye girdiği için deriyi ve saçı tahrip eder.

Yüzyıllardır ayakta duran mermer heykellerin yüzleri, son yüz yılda geçmiş bin yıldan daha çok aşındı.

Asitler ve bazlar hayatımızın içindedir: midemizdeki hidroklorik asit sindirime, sirke ve limon mutfağa, gübredeki asit-baz dengesi tarıma, sabun ve deterjandaki bazlar temizliğe yarar. Ama aynı maddeler yanlış yerde ya da fazla miktarda zarar verir. Bunun en büyük örneği asit yağmurudur.

Normal yağmur da havadaki CO₂ yüzünden hafif asidiktir (pH ≈ 5,6); asit yağmurunu kükürt ve azot oksitleri oluşturur.Görsel: Sınav Defteri

Mermer ve kireç taşı kalsiyum karbonattır (CaCO3). Asit yağmuru bu taşla tepkimeye girer, karbon dioksit açığa çıkar ve taşın yüzeyi aşınır:

CaCO3(k) + H2SO4(suda) → CaSO4(k) + H2O(s) + CO2(g)

Kireç ve kostik: kaygan ama yakıcı

Sönmüş kireç (Ca(OH)2) ve kostik (NaOH) kuvvetli bazlardır. Deriye değdiklerinde derideki yağlarla tepkimeye girip onları sabuna dönüştürür; bu yüzden ilk anda kayganlık, ardından yanık ve tahriş oluşur. Saç da bazlardan zarar görür. Badana yaparken eldiven, gözlük kullanmak bu yüzden önemlidir. Aynı özellik bir fayda da sağlar: kostik yağlı kirleri ve tıkanmış gider borularındaki yağ birikintilerini çözer.

Çözümlü örnek

Asit yağmurunun bir şehirdeki mermer bir anıtı nasıl aşındırdığını adım adım açıkla.

  1. Kükürtlü yakıtlardan çıkan SO2 ve SO3 havadaki nemle birleşip H2SO4 oluşturur.
  2. Bu asit yağmurla anıtın yüzeyine iner.
  3. Mermerdeki CaCO3 asitle tepkimeye girer, CO2 çıkar; yüzey katmanı çözünüp aşınır.

Cevap: kükürt oksitleri → sülfürik asit → CaCO₃ ile tepkime

Çözümlü örnek

Bir gölün suyu asit yağmurları yüzünden asitlenmiştir. Göle kireç taşı tozu (CaCO3) serpmek neden asitliği azaltır?

  1. CaCO3, sudaki H+ iyonlarıyla tepkimeye girer ve CO2 ile su oluşturur.
  2. H+ derişimi azalınca pH yükselir.
  3. Bu, bir tür nötralleştirmedir; kireç taşı asidi “yutar”.

Cevap: kireç taşı H⁺ iyonlarını tüketir, pH yükselir

✔ Doğru

  • Asit yağmurunun kaynağı SOx ve NOx'tir.
  • Asit yağmuru mermeri (CaCO3) ve metal yapıları aşındırır.
  • Kireç ve kostik yağı sabuna çevirir; bu yüzden deriyi yakar.

✘ Sık yapılan hata

  • Asit yağmurunun asıl sorumlusunu CO2 sanmak.
  • Bazların deriye zararsız olduğunu düşünmek.
  • Göle kireç serpmeyi asit yağmurunu önleyen önlem saymak.
Akılda kalsın: Asit yağmurunun suçluları SOx ve NOx, CO2 değil. Kurbanları: göl, orman, metal, mermer. Kireç ve kostik: yağı sabuna çevirir, bu yüzden deriyi yakar.
Sınavda

Nasıl sorulurAsit yağmurunun nedenleri, etkileri ve önlemleri sorulur; ya da bir gözlemin (heykel aşınması) kimyasal açıklaması istenir.

TuzakAsit yağmurunun asıl sorumlusunu CO2 sanmaktır; CO2 sera etkisiyle anılır, asit yağmurunun asıl kaynağı kükürt ve azot oksitleridir. İkinci tuzak, bazların deriye zararsız olduğunu düşünmektir.

↕Sıralama asit yağmurunun yolu

  1. Bulutta su ile H2SO4 oluşur
  2. Kükürtlü kömür yakılır, SO2 çıkar
  3. Mermerdeki CaCO3 aşınır, CO2 çıkar
  4. SO2 havada SO3'e dönüşür
  5. Asidik yağmur yere iner

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi asit yağmurlarının oluşumunu azaltmaya yönelik bir önlem değildir?

✓ B. Göle kireç taşı serpmek oluşmuş asitliği gidermeye yönelik bir onarımdır, asit yağmurunun oluşumunu azaltmaz. A, C ve D kükürt ve azot oksitlerinin havaya çıkışını azaltır, yani asit yağmurunun kaynağına yöneliktir; “önlem” ile “sonucu gidermek” karıştırılmamalı.
GÜVENLİK · EVSEL KİMYASAL

Evde asit ve baz: karıştırma, oku, ölçülü kullan

MEB 10. sınıf · Asitler, bazlar ve tuzlar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKimya laboratuvarındaki güvenlik uyarı işaretleri ne anlama gelir?Bağlantılı konudan (Kimya bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kimyasal ambalajlarındaki uyarı işaretleri, maddenin tehlikesini dil bilmeden anlatır. Sekiz temel işaret vardır: yanıcı, yakıcı (oksitleyici), patlayıcı, korozif (aşındırıcı), tahriş edici, zehirli (toksik), radyoaktif ve çevreye zararlı. Örneğin derişik asitlerde korozif, benzin ve alkolde yanıcı, cıvada zehirli ve çevreye zararlı işaretleri bulunur.

Güvenlik işaretleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çamaşır suyu ile tuz ruhu neden karıştırılmamalıdır, asit ve bazlarla çalışırken hangi önlemler alınmalıdır?

Kısa cevap: Çamaşır suyu (sodyum hipoklorit içerir) ile tuz ruhu (HCl) karıştırılınca zehirli klor gazı açığa çıkar; bu yüzden temizlik maddeleri asla karıştırılmaz. Ambalajdaki uyarılar okunur, eldiven kullanılır, ortam havalandırılır. Aşırı temizlik maddesi ve lavabo açıcı sağlığa, çevreye ve tesisata zarar verir. Kireç sirke gibi zayıf asitlerle, pas uygun asitlerle ve ölçülü giderilir.

“Daha iyi temizler” diye iki temizlik ürününü aynı kovada karıştıran biri, banyoda boğucu bir gazla karşılaşabilir.

Evde kullandığımız temizlik ürünlerinin çoğu ya asidik (kireç çözücüler, tuz ruhu) ya da baziktir (çamaşır suyu, lavabo açıcı, bulaşık makinesi deterjanı). Bu maddeler tek başına doğru kullanıldığında güvenlidir; asıl tehlike yanlış karıştırma ve aşırı kullanımdır.

NaOCl(suda) + 2HCl(suda) → NaCl(suda) + H2O(s) + Cl2(g)Çamaşır suyu + tuz ruhu → zehirli klor gazı. Klor solunum yollarını ve gözleri tahriş eder.
Evsel kimyasallarla güvenli çalışma
DurumRiskDoğru davranış
Çamaşır suyu + tuz ruhu (ya da asidik kireç çözücü)klor gazı zehirlenmesiasla karıştırma; ayrı ayrı kullan, arada iyice durula
Lavabo açıcı (derişik NaOH)deri ve göz yanığı; sık kullanımda boru ve çevre zararıeldiven ve gözlük; önce mekanik yöntem (pompa); ölçülü kullan
Aşırı temizlik maddesicilt tahrişi, solunum sorunları, atık suda kirliliketiketteki miktarı aşma; ortamı havalandır
Su ısıtıcıda kireçkireç CaCO3'tür, asitte çözünürsirke ya da limon tuzu gibi zayıf asit; sonra iyice durula
Metal eşyada paskuvvetli asit metali de aşındırırpas için üretilmiş ürün; kısa süre, sonra durula ve kurula

Neden mermer tezgâha kireç çözücü dökülmez? Mermer de kireç gibi CaCO3'tür; kireci çözen asit mermeri de aşındırır ve parlaklığını yok eder. Ürün seçerken temizlenecek kir ile temizlenen yüzeyin kimyası birlikte düşünülmelidir. Ambalajdaki korozif, tahriş edici ve çevreye zararlı işaretlerini Kimya bilimi sayfasında tanımıştık.

Çözümlü örnek

Banyoda fayans derzlerini temizleyen biri önce çamaşır suyu, ardından aynı kovaya tuz ruhu ekliyor. Ne olur, ne yapılmalıdır?

  1. Çamaşır suyundaki hipoklorit, asitle tepkimeye girip Cl2 gazı oluşturur.
  2. Klor gazı göz ve solunum yollarını tahriş eder, kapalı alanda tehlikelidir.
  3. Ortam hemen terk edilip havalandırılmalı; bu ürünler hiçbir zaman birlikte kullanılmamalıdır.

Cevap: zehirli klor gazı; karıştırmamak, havalandırmak

Çözümlü örnek

Çaydanlıktaki beyaz kireç tabakasını gidermek için sirke mi, çamaşır suyu mu kullanılmalıdır? Nedenini açıkla.

  1. Kireç tabakası CaCO3'tür; karbonatlar asitlerle tepkimeye girip çözünür.
  2. Sirke asetik asit içerir: kireci çözer ve gıda ile temas eden bir kapta güvenle durulanabilir.
  3. Çamaşır suyu baziktir, kireci çözmez; üstelik yiyecek kabında kullanılmamalıdır.

Cevap: sirke (zayıf asit)

✔ Doğru

  • Çamaşır suyu ile tuz ruhu karışırsa zehirli Cl2 çıkar.
  • Kireç (karbonat) asitle çözülür.
  • Ürünler ayrı ayrı kullanılır, arada yüzey iyice durulanır.

✘ Sık yapılan hata

  • “Daha çok ürün, daha temiz” diye ölçüsüz kullanmak.
  • Kireci bazlı ürünle temizlemeye çalışmak.
  • Mermer tezgâhı tuz ruhuyla silmek.
Akılda kalsın: Çamaşır suyu + asit = klor gazı. Temizlik ürünü karıştırılmaz, okunur, ölçülür. Kireç (karbonat) asitle çözülür, ama mermer de karbonattır.
Sınavda

Nasıl sorulurEvsel bir senaryo verilir, hangi davranışın tehlikeli ya da doğru olduğu sorulur.

Tuzak“daha çok ürün = daha temiz” yaklaşımını doğru kabul etmektir. İkinci tuzak, kirecin bazla temizleneceğini düşünmektir; kireç asitle çözülür.

▭Boşluk doldurma

Çamaşır suyu ile tuz ruhu karıştırılırsa zehirli gazı çıkar. Su ısıtıcıdaki kireç bir olduğu için gibi zayıf bir asitle temizlenir.

klorkarbonatsirkeoksijençamaşır suyu

?Soru çöz

Çamaşır suyu ile tuz ruhu karıştırılınca NaOCl(suda) + 2HCl(suda) → NaCl(suda) + H2O(s) + Cl2(g) tepkimesi gerçekleşir. Karışımda 0,1 mol NaOCl ve 0,3 mol HCl bulunuyorsa normal şartlarda en çok kaç litre zehirli Cl2 gazı oluşur?

✓ C. Mol ÷ katsayı: NaOCl 0,1 ÷ 1 = 0,1; HCl 0,3 ÷ 2 = 0,15 → NaOCl sınırlayıcı. 0,1 mol NaOCl 0,1 mol Cl2 verir: 0,1 · 22,4 = 2,24 L. Çok az ürün bile zehirlidir; bu ürünler asla karıştırılmaz. A sınırlayıcı yanlış seçilmiş, Cl2 artan HCl'den hesaplanmış (0,15 mol); B HCl molü katsayıya bölünmeden Cl2'ye eşitlenmiş (0,3 mol); D katsayı oranı ters kurulmuş, NaOCl molü 2'ye bölünmüş (0,05 mol).
GÜNLÜK HAYAT · TUZLAR

Tuzlar: sofradan inşaata beş önemli bileşik

MEB 10. sınıf · Asitler, bazlar ve tuzlar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİyonik bileşikler nasıl adlandırılır, demir(III) klorür gibi adlar ne anlama gelir?Bağlantılı konudan (İyonik ve metalik bağ). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İyonik bileşik adlandırılırken önce katyonun, sonra anyonun adı söylenir. Tek atomlu anyonlar -ür ekiyle adlanır (klorür, sülfür, nitrür; O²⁻ oksit). Çok atomlu iyonların özel adları vardır: NH₄⁺ amonyum, OH⁻ hidroksit, NO₃⁻ nitrat, SO₄²⁻ sülfat, CO₃²⁻ karbonat, PO₄³⁻ fosfat. Birden çok yük alabilen Cu, Fe, Hg, Sn ve Pb'nin yükü Roma rakamıyla yazılır: FeCl₃ demir(III) klorür.

İyonik bileşiklerin adlandırılması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sodyum klorür, sodyum karbonat, sodyum bikarbonat, kalsiyum karbonat ve amonyum klorür nerelerde kullanılır?

Kısa cevap: Tuzlar, asit ve bazların tepkimesinde oluşan iyonik bileşiklerdir. Sodyum klorür (NaCl) sofra tuzu ve yol tuzu olarak, sodyum karbonat (Na₂CO₃, çamaşır sodası) cam ve deterjan yapımında, sodyum bikarbonat (NaHCO₃) kabartma tozunda ve mide ekşimesinde, kalsiyum karbonat (CaCO₃) mermer, tebeşir ve çimento yapımında, amonyum klorür (NH₄Cl, nişadır) kuru pil, lehimleme ve gübrede kullanılır.

Kekin kabarması, camın yapılması ve okul tahtasındaki tebeşir: üçünün arkasında da birer tuz vardır.

Günlük dilde “tuz” deyince sofra tuzu akla gelir; kimyada ise tuz, bir asidin anyonu ile bir bazın katyonundan oluşan her iyonik bileşiktir. Nötralleşme konusunda gördüğümüz gibi asit ve baz tepkimesi tuz ve su verir. Tuzların kullanım alanı, içerdikleri iyonların özelliklerinden gelir.

Beş önemli tuz
TuzYaygın adıKullanım alanları
NaClyemek tuzu, sofra tuzugıda ve tuzlama ile saklama; yollarda buzlanmayı önleme; klor ve sud kostik üretiminde ham madde; serum fizyolojik
Na2CO3çamaşır sodasıcam yapımı; deterjan ve sabun üretimi; suyun sertliğini giderme
NaHCO3yemek sodası, kabartma tozu bileşenihamuru kabartma (ısınınca ya da asitle CO2 verir); mide ekşimesinde antiasit; yangın söndürücü tozu
CaCO3kireç taşı, mermer, tebeşirinşaat (mermer, çimento, sönmemiş kireç üretimi); tebeşir; diş macununda aşındırıcı; kalsiyum takviyesi
NH4Clnişadırkuru pillerde elektrolit; lehimlemede metal yüzeyini temizleme; azotlu gübre

Kabartma tozu nasıl çalışır? Hamurdaki NaHCO3 ısındığında ya da hamurdaki asidik bir bileşenle (yoğurt, limon) karşılaşınca CO2 gazı açığa çıkarır. Gaz kabarcıkları hamurda hapsolur ve keki kabartır.

2NaHCO3(k) → Na2CO3(k) + H2O(g) + CO2(g)Isıyla ayrışma (analiz tepkimesi)
Çözümlü örnek

Mide ekşimesinde bir bardak suda çözülen yemek sodasının etkisini kimyasal olarak açıkla.

  1. Mide öz suyu HCl içerir; ekşime fazla asitten kaynaklanır.
  2. NaHCO3 asitle tepkimeye girer: NaHCO3 + HCl → NaCl + H2O + CO2.
  3. Fazla H+ tükenir, yanma azalır; çıkan CO2 geğirmeye neden olur.

Cevap: bikarbonat fazla mide asidini nötralleştirir

Çözümlü örnek

“Cam yapımı, kekin kabarması, lehimleme, mermer tezgâh” kullanımlarını uygun tuzlarla eşleştir.

  1. Cam yapımı: Na2CO3 (çamaşır sodası).
  2. Kekin kabarması: NaHCO3 (CO2 verir).
  3. Lehimleme: NH4Cl; mermer tezgâh: CaCO3.

Cevap: Na₂CO₃, NaHCO₃, NH₄Cl, CaCO₃

✔ Doğru

  • Çamaşır sodası Na2CO3, yemek sodası NaHCO3.
  • NaHCO3 ısınınca CO2 verip hamuru kabartır.
  • NH4Cl (nişadır) metal içermez ama tuzdur; NH4+ katyon görevi görür.

✘ Sık yapılan hata

  • Çamaşır sodası ile yemek sodasının formüllerini karıştırmak.
  • Metal içermediği için NH4Cl'yi tuz saymamak.
  • NaHCO3 ayrışınca yalnız CO2'nin uçtuğunu sanıp suyu unutmak.
Akılda kalsın: Soda iki tane: çamaşır sodası Na2CO3 (cam, deterjan), yemek sodası NaHCO3 (kek, mide). CaCO3 taş, mermer, tebeşir. NH4Cl nişadır: pil, lehim, gübre.
Sınavda

Nasıl sorulurTuz–kullanım alanı eşleştirmesi ya da yaygın ad–formül eşleştirmesi sorulur.

TuzakÇamaşır sodası ile yemek sodasını karıştırmaktır: Na2CO3 ile NaHCO3'ün formülleri ve kullanımları farklıdır. İkinci tuzak, nişadırın formülünde metal olmadığı için tuz olmadığını sanmaktır; amonyum iyonu katyon görevi görür.

⇄Bilgi eşleştirme tuz → kullanım

?Soru çöz

Hamuru kabartan yemek sodası ısınınca 2NaHCO3(k) → Na2CO3(k) + H2O(g) + CO2(g) tepkimesiyle ayrışır. 25,2 g yemek sodası tamamen ayrıştığında kapta kaç gram katı kalır? (H: 1, C: 12, O: 16, Na: 23)

✓ D. M(NaHCO3) = 23 + 1 + 12 + 48 = 84 g/mol; 25,2 ÷ 84 = 0,3 mol. Katsayı oranı 2 : 1 → 0,15 mol Na2CO3 = 0,15 · 106 = 15,9 g. Kütle korunumuyla da: 25,2 − (0,15 · 44 + 0,15 · 18) = 25,2 − 9,3 = 15,9 g. A katsayı oranı uygulanmamış, 0,3 mol Na2CO3 alınmış; B gazların uçtuğu unutulmuş, katının kütlesi değişmez sanılmış; C yalnız CO2'nin uçtuğu düşünülmüş, su buharı unutulmuş (25,2 − 6,6).

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Ca(OH)2 bileşiğinin mol kütlesi kaç g/mol'dür? (H: 1, O: 16, Ca: 40)

✓ A. 40 + 2·(16 + 1) = 74. B parantez dışındaki 2 hiç uygulanmamış (40 + 17); C 2 yalnız H'ye uygulanmış (40 + 16 + 2); D Ca da 2 ile çarpılmış (2·40 + 2·17), indisin yalnız parantezi çarptığı unutulmuş.Kaynak: Mol kavramı · Mol ve mol kütlesi

?Soru 2

9,03·1023 tane oksijen atomu içeren CO2 gazı kaç gramdır? (C: 12, O: 16; NA = 6,02·1023)

✓ C. O atomu: 9,03·10²³ ÷ 6,02·10²³ = 1,5 mol; her CO2'de 2 O olduğu için 0,75 mol CO2; 0,75 · 44 = 33 g. A atom sayısı molekül sayısı sanılmış (1,5 · 44); B oksijen mol sayısı CO2'deki toplam atom sayısına (3) bölünmüş, 0,5 mol bulunmuş; D 1,5 mol oksijenin kütlesi (1,5 · 16) hesaplanmış, CO2 istendiği unutulmuş.Kaynak: Mol kavramı · Mol hesapları

?Soru 3

4 mol Fe ile 4 mol O2 tepkimeye sokuluyor: 4Fe + 3O2 → 2Fe2O3. Tepkime tam verimle gerçekleştiğine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Fe: 4 ÷ 4 = 1, O2: 4 ÷ 3 ≈ 1,33 → Fe sınırlayıcı; 4 mol Fe 3 mol O2 harcar, 1 mol O2 artar, 2 mol Fe2O3 oluşur. A mol sayıları eşit diye katsayıya bölmeden karar verilmiş; C mol sayıları eşit diye artan olmayacağı sanılmış; D ürün katsayısı uygulanmamış, Fe'nin molü ürüne aktarılmış.Kaynak: Kimyasal tepkimeler · Sınırlayıcı bileşen

?Soru 4

CxHy formüllü bir hidrokarbon oksijence zengin ortamda tamamen yakıldığında oluşan ürünler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

✓ D. Oksijen bolken karbon CO2'ye, hidrojen H2O'ya dönüşür: tam yanma. C eksik yanmanın ürünüdür, oksijen yetersizken oluşur; A hidrojenin de yanmadığı sanılmış; B karbonun is olarak kaldığı, çok yetersiz oksijenli durumdur.Kaynak: Kimyasal tepkimeler · Yanma, sentez, analiz

?Soru 5

Aşağıdaki bileşik çiftlerinden hangisi katlı oranlar kanununa uyar?

✓ D. Aynı iki elementten oluşur; eşit kükürtle birleşen oksijenler 2'ye 3'tür. A'da ikinci bileşikte kükürt de var, üç element; B'de ikisinin basit formülü de CH2, kütle oranları aynı, oran 1 çıkar; C'deki bileşikler farklı element çiftlerinden (Na-Cl, K-Cl) oluşur.Kaynak: Mol kavramı · Katlı oranlar kanunu

?Soru 6

Aşağıdaki ayırma işlemlerinden hangisi çözünürlük farkına dayanır?

✓ B. Demlemede kahvedeki bazı maddeler sıcak suda seçici olarak çözünüp çekilir: özütleme, çözünürlük farkı. A ayrımsal damıtmadır, kaynama noktası farkına dayanır; C yoğunluk farkıdır; D kaynama noktası farkıdır.Kaynak: Karışımlar · Ayırma: damıtma, özütleme, kristallendirme

?Soru 7

Aşağıdaki karışım–tür eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ C. Tebeşir tozu katıdır; katının sıvıda dağılması süspansiyondur. Emülsiyon için dağılan maddenin sıvı olması gerekir. A dumanda katı tanecikler gazda dağılmıştır; B iki sıvıdır; D gaz kabarcıkları sıvıdadır: üçü de doğrudur.Kaynak: Karışımlar · Süspansiyon, emülsiyon, koloit

?Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi homojen bir karışımdır?

✓ A. Bronz, bakır ile kalayın katı çözeltisidir (alaşım); her yerinde aynı bileşimdedir. B saf su karışım değil saf maddedir; C ve D'de bileşenler ayırt edilir ve bekleyince ayrışır, heterojendir.Kaynak: Karışımlar · Homojen ve heterojen karışım

?Soru 9

Aşağıdaki karışımlardan hangisi verilen yöntemle bileşenlerine ayrılamaz?

✓ C. Şeker suda çözünmüştür; molekülleri süzgeç kâğıdının gözeneklerinden geçer. Çözeltiler süzmeyle ayrılamaz. A çözünmemiş toprak süzgeçte kalır; B talaş yüzer, kum batar; D su ve benzin birbirinde çözünmez, yoğunlukları farklıdır.Kaynak: Karışımlar · Ayırma: boyut, yoğunluk, mıknatıs

?Soru 10

N2(g) + 3H2(g) → 2NH3(g) tepkimesine göre 0,6 mol H2 tamamen harcandığında normal şartlarda kaç litre NH3 oluşur?

✓ C. H2 : NH3 = 3 : 2 → 0,6 · 2/3 = 0,4 mol NH3; 0,4 · 22,4 = 8,96 L. A katsayı oranı kullanılmadan 0,6 mol alınmış; B oran 2/3 yerine 1/3 alınmış (0,2 mol); D oran ters çevrilmiş, 3/2 ile çarpılmış (0,9 mol).Kaynak: Kimyasal tepkimeler · Denklemle hesaplama
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kimya soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →