Kimya bilimi: simyadan kimyaya, semboller, laboratuvar güvenliği

Kimyanın simyadan nasıl ayrıldığını, alt disiplinlerini, sembolik dilini ve laboratuvarda güvenli çalışmanın kurallarını sınavın sorduğu biçimde anlatıyoruz.

7 durakTYT
15 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 15tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TARİH · SİMYA

Simyadan kimyaya: altın arayışından bilimsel yönteme

MEB 9. sınıf · Kimya bilimi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Simya ile kimya arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Simya, değersiz metalleri altına çevirmeyi ve ölümsüzlük iksirini bulmayı amaçlayan, deneme-yanılmaya dayanan ve kuramsal temeli olmayan bir uğraştı. Kimya ise maddenin yapısını, özelliklerini ve değişimlerini gözlem, deney, ölçme ve tekrarlanabilir sonuçlarla inceleyen bilimdir. Simyacıların geliştirdiği damıtma, süzme ve kristallendirme gibi teknikler kimyaya miras kaldı.

Simyacılar yüzyıllarca kurşunu altına çevirmeye çalıştı ve hiç başaramadı; ama bu uğraşta kullandıkları imbik, bugün hâlâ damıtma düzeneklerinin atasıdır.

Simya, kimyanın bilim olmadan önceki hâlidir. Simyacıların iki büyük hedefi vardı: kurşun, bakır gibi değersiz metalleri altına dönüştürmek ve insanı hastalıktan, yaşlılıktan kurtaracak ölümsüzlük iksirini (abıhayat) bulmak. Bu hedeflere deneme-yanılma ile ilerlediler. Deneylerin sonucu tartılmaz, kayıt altına alınıp başkalarıyla paylaşılmaz, çoğu zaman bir sır gibi saklanırdı. Bu yüzden bir simyacının bulduğunu bir başkası sınayamaz, bilgi birikerek bir kurama dönüşemezdi.

Neden simyaya bilim denmez? Çünkü bilimin üç şartını taşımaz: ölçme (sonuç sayıyla ifade edilir), tekrarlanabilirlik (aynı koşulda herkes aynı sonucu bulur) ve kuram (gözlemler bir açıklamaya bağlanır). Kimya bu üç şartı taşıyan, bilimsel yöntemi kullanan bir bilimdir.

Simyanın mirası boşa gitmedi

Simyacılar altını bulamadı ama yolda çok şey buldu. Damıtma, süzme, buharlaştırma, kristallendirme ve özütleme gibi ayırma teknikleri; imbik, fırın, kroze gibi araçlar; barut, cam, seramik, boya, alaşım ve ilaç yapımı onların birikimidir. Kimya, bu birikimi bilimsel yöntemle yeniden düzenleyerek doğdu.

  • Mezopotamya ve Mısır: bakır ve tunç işleme, boya, cam, mumyalama maddeleri.
  • Çin ve Hint: barut, porselen, çelik yapımı, bitkisel boyalar.
  • Yunan: maddenin neyden yapıldığına dair ilk düşünceler (element ve atom fikri).
  • Orta Asya Türkleri: maden işleme, demircilik, kök boya.
  • İslam uygarlığı: laboratuvar, deney ve sınıflandırma; asitlerin elde edilmesi.

Düşünceden ölçmeye: yedi isim

Önce düşünce (madde neyden yapılmış?), sonra deney (nasıl ayrılır, nasıl elde edilir?), en sonunda ölçme ve tanım (ne kadar, neden?). Kimya üçüncü adımda bilim oldu.Görsel: Sınav Defteri
Kimyaya katkıları: kim, ne yaptı?
İsimKatkısıNeden önemli?
Empedoklesher şey toprak, su, hava ve ateşten oluşurmaddeyi “temel yapı taşlarıyla” açıklama fikri
Demokritosmadde bölünemeyen taneciklerden (atomos) oluşuratom fikrinin kaynağı; ama deneye değil düşünceye dayanır
Aristodört element + dört nitelik (sıcak, soğuk, kuru, yaş); atomu kabul etmedielementlerin birbirine dönüşebileceği fikri simyacıları yüzyıllarca altın aramaya yöneltti
Câbir bin Hayyandeneyi yöntem hâline getirdi; nitrik asit, sülfürik asit, hidrojen klorür ve kral suyunu elde etti; imbiği geliştirdideneysel kimyanın öncüsü
Ebubekir er-Râzîmaddeleri hayvansal, bitkisel ve mineral diye sınıflandırdı; kostik soda ve gliserini elde etti; alkolü tıpta antiseptik olarak kullandısimyayı tıbbın hizmetine sundu
Robert Boyleelementi “daha basit maddelere ayrılamayan saf madde” diye tanımladı; gazlarda basınç-hacim ilişkisini buldukimyayı simyadan ayırıp deney ve ölçmeye dayalı bir bilim yaptı
Antoine Lavoisierkapalı kapta tartım yaparak kütlenin korunumunu gösterdi; yanmada oksijenin rolünü açıkladınicel (ölçmeye dayalı) kimyanın kurucusu
Çözümlü örnek

Bir araştırmacı aynı deneyi farklı günlerde beş kez yapıyor, her seferinde maddeleri deneyden önce ve sonra tartıyor, sonuçları defterine yazıp başka araştırmacılarla paylaşıyor. Bu çalışma simyanın mı kimyanın mı özelliğini taşır?

  1. Deneyin beş kez tekrarlanması tekrarlanabilirlik şartını sağlar.
  2. Maddelerin tartılması sonucun sayıyla ifade edilmesi, yani ölçmedir.
  3. Sonuçların paylaşılması, başkalarının sınamasına açık olmak demektir; simyacılar ise bilgilerini saklardı.

Cevap: kimya (bilimsel yöntem)

Çözümlü örnek

I. Elementi daha basit maddelere ayrılamayan saf madde olarak tanımlamak, II. Kral suyunu elde etmek, III. Kapalı kapta tartım yaparak kütlenin değişmediğini göstermek. Bu çalışmalar sırasıyla kime aittir?

  1. Element tanımı kimyayı simyadan ayıran adımdır: Robert Boyle.
  2. Asitleri ve kral suyunu elde eden, deneyi yöntem hâline getiren: Câbir bin Hayyan.
  3. Kapalı kapta tartım ve kütlenin korunumu: Lavoisier.

Cevap: Boyle, Câbir bin Hayyan, Lavoisier

✔ Doğru

  • Damıtma, süzme ve kristallendirme simyadan kimyaya kalan tekniklerdir.
  • Demokritos'un atomu deneye değil düşünceye dayanan bir çıkarımdır.
  • Kimyayı simyadan ayıran: ölçmek, tekrarlamak, açıklamak.

✘ Sık yapılan hata

  • “Simya hiçbir şey üretmedi” deyip mirasını yok saymak.
  • Demokritos'un atomu deneyle kanıtladığını sanmak.
  • Değersiz metali altına çevirmeyi kimyanın amacı saymak.
Akılda kalsın: Simya “ne olursa olsun altın” der, kimya “ölç, tekrarla, açıkla”. Sıra: düşünce (Empedokles, Demokritos, Aristo) → deney (Câbir, Râzî) → tanım ve ölçme (Boyle, Lavoisier).
Sınavda

Nasıl sorulurBilim insanı–katkı eşleştirmesi ya da “Aşağıdakilerden hangisi simyanın özelliklerinden biri değildir?” kalıbı gelir.

TuzakSimyayı tamamen işe yaramaz saymaktır: damıtma, süzme, kristallendirme gibi teknikler simyacıların mirasıdır. Bir başka tuzak, Demokritos'un atom fikrini deneysel bir buluş sanmaktır; bu düşünceye dayalı bir çıkarımdı.

Sınavda işaretleelement tanımı Boyle, kütlenin korunumu Lavoisier, kral suyu ve imbik Câbir bin Hayyan.

⇄Bilgi eşleştirme kim, ne yaptı?

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi simyanın özelliklerinden biri değildir?

✓ C. Ölçme, tekrarlanabilirlik ve kuram bilimin, yani kimyanın özelliğidir; simya bunlardan yoksundu. A simyanın temel amacıdır; B simyanın yöntemidir, bilimsel yöntemle karıştırılmamalı; D simyanın kimyaya bıraktığı mirastır, “simya hiçbir şey üretmedi” yanılgısının tuzağıdır.
KAVRAM · DİSİPLİNLER

Kimyanın disiplinleri: aynı bilimin yedi penceresi

MEB 9. sınıf · Kimya bilimi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kimyanın alt dalları nelerdir ve kimyacılar hangi alanlarda çalışır?

Kısa cevap: Kimyanın başlıca disiplinleri analitik kimya (maddenin bileşenleri ve miktarları), biyokimya (canlılardaki kimyasal olaylar), organik kimya (karbon bileşikleri), anorganik kimya (karbon bileşikleri dışındaki maddeler), fizikokimya (enerji, hız, denge), polimer kimyası ve endüstriyel kimyadır. Kimya mühendisi, metalurji mühendisi, eczacı, kimyager ve kimya öğretmeni bu alanlarda çalışır.

Bir kan tahlili, bir plastik şişe ve bir gübre torbası üç farklı kimyacının işidir.

Kimya çok geniş bir bilim olduğu için tek bir kişinin her alanında uzman olması mümkün değildir. Bu yüzden kimya, neyi incelediğine göre alt disiplinlere ayrılır. Bir disiplini tanımanın en kısa yolu “bu dal hangi soruyu sorar?” diye düşünmektir: analitik kimya “içinde ne var, ne kadar var?”, biyokimya “canlıda hangi tepkime oluyor?”, endüstriyel kimya “bunu fabrikada tonlarca nasıl üretiriz?” diye sorar.

Yedi disiplin: hangi soruyu sorar?
DisiplinNe inceler?Örnek iş
Analitik kimyamaddenin hangi bileşenlerden oluştuğunu (nitel analiz) ve bunların miktarını (nicel analiz)kan ve idrar tahlili, suyun sertlik tayini, gıdada katkı maddesi tespiti
Biyokimyacanlıların yapısındaki bileşikleri ve canlıda gerçekleşen tepkimelerienzimlerin, hormonların, vitaminlerin işleyişi
Organik kimyakarbon bileşiklerini (karbonun hidrojen ve başka elementlerle yaptığı bileşikler)ilaç, plastik, yakıt, boya sentezi
Anorganik kimyakarbon bileşikleri dışında kalan maddeleri: metaller, mineraller, tuzlar, asitlergübre, cam, seramik, metal bileşikleri
Fizikokimyakimyasal olayların fiziksel ilkelerini: enerji, hız, denge, maddenin hâlleribir tepkimenin ne kadar ısı verdiğini ve ne kadar hızlı yürüdüğünü belirleme
Polimer kimyasıküçük birimlerin (monomer) zincir hâlinde bağlanmasıyla oluşan büyük molekülleriplastik, sentetik lif, kauçuk
Endüstriyel kimyalaboratuvardaki süreçlerin fabrikada büyük ölçekte, ekonomik ve güvenli üretime dönüştürülmesiniham maddeden ürüne üretim hattı

Kimya hangi sektörlerde?

Disiplinler birbirinden kopuk değildir; bir ürün çoğu zaman birkaç disiplinin ortak işidir. İlaç sektöründe etken madde organik kimyayla tasarlanır, biyokimyayla vücuttaki etkisi incelenir, analitik kimyayla saflığı denetlenir. Gübre üretimi (azot, fosfor, potasyum bileşikleri) anorganik ve endüstriyel kimyanın işidir. Petrokimya ham petrolden yakıt ve plastik ham maddesi elde eder. Arıtım, içme suyunu ve atık suyu temizler; suyun neyi ne kadar içerdiği analitik kimyayla izlenir. Boya-tekstil sektöründe kumaşa renk veren boyalar ve sentetik lifler organik ve polimer kimyasından gelir.

Kimya alanındaki meslekler

  • Kimya mühendisi: laboratuvarda bulunan bir süreci fabrikada büyük ölçekli üretime taşır, tesisi tasarlar.
  • Metalurji mühendisi: cevherden metal üretir, alaşım geliştirir (çelik, alüminyum).
  • Eczacı: ilaçları hazırlar, saklar, doğru kullanımını anlatır.
  • Kimyager: laboratuvarda analiz ve sentez yapar, kalite kontrolde çalışır.
  • Kimya öğretmeni: kimya bilgisini ve bilimsel düşünmeyi öğretir.
Çözümlü örnek

Bir gölün suyunda kurşun olup olmadığı, varsa litrede kaç miligram olduğu araştırılacaktır. Bu iş hangi disiplinin, hangi analiz türleriyle yapılır?

  1. “İçinde kurşun var mı?” sorusu bileşenin türünü sorar: nitel analiz.
  2. “Litrede kaç miligram?” sorusu miktarı sorar: nicel analiz.
  3. Bileşen türü ve miktarı analitik kimyanın konusudur.

Cevap: analitik kimya; önce nitel, sonra nicel analiz

Çözümlü örnek

Yeni bir ağrı kesici için: I. etken maddenin sentezlenmesi, II. vücutta hangi tepkimelerle parçalandığının incelenmesi, III. fabrikada tonlarca üretiminin planlanması. Bu çalışmalar en çok hangi disiplinlerle ilgilidir?

  1. İlaçların çoğu karbon bileşiğidir; sentez organik kimyadır.
  2. Canlı vücudundaki tepkimeler biyokimyanın konusudur.
  3. Büyük ölçekli üretim endüstriyel kimyadır; tesisi kimya mühendisi tasarlar.

Cevap: organik kimya, biyokimya, endüstriyel kimya

✔ Doğru

  • “Ne kadar?” sorusu nicel, “var mı?” sorusu nitel analizdir.
  • Kimyager laboratuvarda analiz ve sentez yapar.
  • Laboratuvar sürecini fabrikaya taşıyan kimya mühendisidir.

✘ Sık yapılan hata

  • Sudaki kurşun miktarını ölçmeyi nitel analiz saymak.
  • Kimyager ile kimya mühendisini aynı meslek sanmak.
  • Karbon bileşiklerini inceleyen dalı biyokimya sanmak (organik kimya).
Akılda kalsın: Disiplini sorduğu sorudan tanı: ne var, ne kadar? analitik; canlıda ne oluyor? biyokimya; karbon bileşiği mi? organik; değilse anorganik; enerji, hız, denge fizikokimya; zincir molekül polimer; fabrika endüstriyel.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çalışma tarif edilir, hangi disiplinle ilgili olduğu sorulur; ya da bir meslek ile işi eşleştirilir.

TuzakNitel ve nicel analizi karıştırmaktır: “var mı?” nitel, “ne kadar?” nicel. İkinci tuzak, kimya mühendisi ile kimyageri aynı saymaktır; kimyager laboratuvarda analiz ve sentez yapar, mühendis süreci fabrikaya taşır.

▭Boşluk doldurma

Bir maddede hangi bileşenlerin bulunduğunu belirleyen analize analiz, bu bileşenlerin miktarını belirleyen analize analiz denir; ikisi de kimyanın çalışma alanıdır.

nitelnicelanalitikorganiksentez

?Soru çöz

Bir analiz laboratuvarında 5,0 g toprak örneğinde 0,20 g kurşun bulunduğu ölçülüyor. Yapılan analizin türü ve örnekteki kurşunun kütlece yüzdesi aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ B. Soru “ne kadar?” olduğu için analiz nicel; 0,20 ÷ 5,0 = 0,04, yüzde olarak 0,04 · 100 = %4. A miktar ölçülmüş, “var mı?” sorusunun cevabı olan nitel analizle karıştırılmış; C bölme ters kurulmuş (5,0 ÷ 0,20 = 25); D oran 100 ile çarpılmamış, 0,04 doğrudan yüzde sanılmış.
KAVRAM · ELEMENT

Element sembolleri: kimyanın alfabesi

MEB 9. sınıf · Kimya bilimi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Elementlerin sembolleri nasıl yazılır, en çok kullanılan element sembolleri nelerdir?

Kısa cevap: Element, aynı tür atomlardan oluşan ve kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrılamayan saf maddedir. Her elementin bir sembolü vardır; sembolün ilk harfi büyük, varsa ikinci harfi küçük yazılır (Ca, Cl, Co). Bazı semboller Latince addan gelir: sodyum Na, potasyum K, demir Fe, bakır Cu, gümüş Ag, kalay Sn, altın Au, cıva Hg, kurşun Pb.

Bir Japon, bir Brezilyalı ve bir Türk kimyacı aynı dili konuşmaz; ama üçü de “Fe” yazınca demiri anlar.

Element, tek tür atomdan oluşan saf maddedir. Demir yalnız demir atomlarından, oksijen gazı yalnız oksijen atomlarından oluşur. Bu yüzden bir element ısıtılarak, elektrik akımıyla ya da başka bir kimyasal yolla daha basit bir maddeye ayrılamaz. Boyle'un tanımını hatırla: element “daha basit maddelere ayrılamayan saf madde”dir.

Elementlerin adları dilden dile değişir, ama sembolleri evrenseldir. Sembolün yazım kuralı tektir: ilk harf büyük, ikinci harf küçük. Bu kural önemsiz bir ayrıntı değildir: Co kobalt elementidir, CO ise karbon (C) ve oksijenden (O) oluşan karbon monoksit bileşiğidir. Büyük harf, yeni bir elementin başladığını gösterir.

Türkçe adından tahmin edilemeyen semboller

Sembollerin çoğu elementin Latince ya da uluslararası adının baş harflerinden gelir. Türkçede farklı ad kullandığımız elementlerde sembol tahmin edilemez; sınav en çok bunları sorar. Azotun sembolü N'dir (nitrogen), kükürdün S'dir (sülfür).

Sembolü Latince addan gelen elementler
ElementSembolLatince ad
SodyumNanatrium
PotasyumKkalium
DemirFeferrum
BakırCucuprum
GümüşAgargentum
KalaySnstannum
AltınAuaurum
CıvaHghydrargyrum
KurşunPbplumbum

Bilinmesi gereken 36 element

Periyodik sistemin ilk 20 elementi
SembolAdSembolAd
HhidrojenNasodyum
HehelyumMgmagnezyum
LilityumAlalüminyum
BeberilyumSisilisyum
BborPfosfor
CkarbonSkükürt
NazotClklor
OoksijenArargon
FflorKpotasyum
NeneonCakalsiyum
Günlük hayatta sık geçen 16 element
SembolAdSembolAd
CrkromAggümüş
MnmanganSnkalay
FedemirIiyot
CokobaltBabaryum
NinikelPtplatin
CubakırAualtın
ZnçinkoHgcıva
BrbromPbkurşun
Çözümlü örnek

“Co” ile “CO” aynı şey midir? Her biri kaç farklı element içerir?

  1. Co'da tek büyük harf var (C), ardından küçük o: tek element, kobalt.
  2. CO'da iki büyük harf var: C (karbon) ve O (oksijen). İki büyük harf iki elementi gösterir.
  3. CO, karbon ve oksijenden oluşan bir bileşiktir: karbon monoksit.

Cevap: hayır; Co 1 element, CO 2 elementten oluşan bileşik

Çözümlü örnek

Bir öğrenci şu sembolleri yazmıştır: magnezyum MG, klor Cl, kalay Sn, kükürt K, gümüş Au. Kaç tanesi doğrudur, yanlışların doğrusu nedir?

  1. Magnezyum: ikinci harf küçük olmalı, doğrusu Mg.
  2. Klor Cl ve kalay Sn doğrudur.
  3. Kükürdün sembolü S'dir; K potasyumdur. Gümüşün sembolü Ag'dir; Au altındır.

Cevap: 2 doğru (Cl, Sn); Mg, S, Ag olmalı

✔ Doğru

  • Potasyum K, kükürt S, sodyum Na, azot N.
  • İki harfli sembolde ikinci harf küçük: Co kobalt, Cu bakır.
  • Au altın, Ag gümüş; Mg magnezyum, Mn mangan.

✘ Sık yapılan hata

  • Türkçe adın baş harfiyle potasyuma P, kükürde K yazmak.
  • CO (karbon monoksit) ile Co (kobalt) arasındaki farkı görmemek.
  • Altına Ag, gümüşe Au yazmak.
Akılda kalsın: Büyük harf = yeni element. Latince ikililer: Aurum altın, Ag (argentum) gümüş; Ferrum demir, Cuprum bakır; Pb (plumbum) kurşun, Hg cıva; Na sodyum, K potasyum, Sn kalay. Türkçe tuzak: azot N, kükürt S.
Sınavda

Nasıl sorulur“Element–sembol eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?” kalıbı gelir.

TuzakTürkçe adın baş harfini sembol sanmaktır: potasyum P değil K'dir (P fosfor), kükürt K değil S'dir, sodyum S değil Na'dır. Ag ile Au, Cu ile Co, Mg ile Mn çiftleri de en çok karıştırılan sembollerdir.

⇄Bilgi eşleştirme Latince semboller

?Soru çöz

Aşağıdaki element–sembol eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ D. Kükürdün sembolü S'dir; K, Latince kalium adından gelen potasyumun sembolüdür. Türkçe adın baş harfine bakma tuzağı. A bakır Latince cuprum'dan Cu, doğru; B kalay stannum'dan Sn, doğru; C azot uluslararası nitrogen adından N, doğru.
KAVRAM · BİLEŞİK

Bileşik formülleri: tuz ruhundan sönmüş kirece

MEB 9. sınıf · Kimya bilimi · Okuma 6 dk · 3 etkinlik

✎Konu anlatımı

Tuz ruhu, kezzap, zaç yağı ve sönmüş kirecin formülleri nedir?

Kısa cevap: Bileşik, iki ya da daha fazla elementin belirli oranda kimyasal yolla birleşmesiyle oluşan, özellikleri kendisini oluşturan elementlerden farklı olan saf maddedir. Formül atomların cinsini ve sayısını gösterir. Sık sorulan yaygın adlar: HCl tuz ruhu, HNO₃ kezzap, H₂SO₄ zaç yağı, NaOH sud kostik, Ca(OH)₂ sönmüş kireç, CaO sönmemiş kireç, NaHCO₃ yemek sodası.

Sodyum suya atılınca alev alan bir metal, klor zehirli bir gazdır; ikisi birleşince sofrandaki tuz olur.

Bileşik, farklı elementlerin atomlarının kimyasal bağlarla belirli bir oranda birleşmesiyle oluşur. Yemek tuzu (NaCl) sodyumun parlaklığını da klorun zehirliliğini de taşımaz; bileşik, yeni özellikleri olan yeni bir maddedir. Bu yüzden bir bileşik, onu oluşturan elementlere ancak kimyasal yollarla (örneğin elektrolizle) ayrılabilir.

Formül nasıl okunur?

Formülde elementin sağ altındaki küçük sayı (indis) o atomdan kaç tane olduğunu söyler; sayı yoksa 1'dir. Parantezin dışındaki indis, parantezin içindeki her şeyi çarpar. Formülün önündeki büyük sayı (katsayı) ise kaç tane molekül ya da birim olduğunu gösterir ve formüldeki bütün atomları çarpar.

Ca(OH)2 → 1 Ca, 2 O, 2 H 3H2O → 6 H, 3 Oİndis yalnız önündeki atomu (ya da parantezi), katsayı bütün formülü çarpar.
Yaygın adıyla bilinen 13 bileşik
FormülYaygın adNerede karşına çıkar?
H2Osuyaşamın çözücüsü
HCltuz ruhu (hidroklorik asit)temizlik maddesi; mide öz suyunda
H2SO4zaç yağı (sülfürik asit)akü asidi, gübre üretimi
HNO3kezzap (nitrik asit)gübre ve patlayıcı üretimi
CH3COOHasetik asit (sirke asidi)sirkenin ekşiliği
CaCO3kireç taşı (kalsiyum karbonat)mermer, tebeşir, kireçlenme
NaHCO3yemek sodası (sodyum bikarbonat)kabartma tozu, mide ilacı
NH3amonyakgübre, cam temizleyici
Ca(OH)2sönmüş kireç (kalsiyum hidroksit)badana, harç
NaOHsud kostik (sodyum hidroksit)katı sabun yapımı, lavabo açıcı
KOHpotas kostik (potasyum hidroksit)sıvı (arap) sabunu yapımı
CaOsönmemiş kireç (kalsiyum oksit)suyla ısı vererek sönmüş kirece dönüşür
NaClyemek tuzu (sodyum klorür)sofra tuzu, yollarda buzlanmaya karşı

Kireç ailesini bir zincir olarak düşün: kireç taşı (CaCO3) ısıtılınca sönmemiş kireç (CaO) ve karbon dioksit oluşur; sönmemiş kireç suyla birleşince sönmüş kireç (Ca(OH)2) olur. “Sönmüş” sözü, suyla tepkimenin bitmiş olmasından gelir.

Çözümlü örnek

Ca(OH)2 formülünde kaç farklı element ve toplam kaç atom vardır?

  1. Elementler: Ca, O, H → 3 farklı element.
  2. Parantezin dışındaki 2, OH grubunun tamamını çarpar: 2 O ve 2 H.
  3. Toplam atom: 1 + 2 + 2 = 5.

Cevap: 3 element, 5 atom

Çözümlü örnek

3H2SO4 ifadesinde toplam kaç oksijen atomu ve toplam kaç atom vardır?

  1. Bir H2SO4 biriminde 2 H + 1 S + 4 O = 7 atom vardır.
  2. Katsayı 3 bütün formülü çarpar: oksijen 3 · 4 = 12.
  3. Toplam atom: 3 · 7 = 21.

Cevap: 12 oksijen, 21 atom

✔ Doğru

  • Sönmüş kireç Ca(OH)2, sönmemiş kireç CaO.
  • Kezzap HNO3, zaç yağı H2SO4, tuz ruhu HCl.
  • Parantez dışındaki indis, parantez içindeki her atomu çarpar.

✘ Sık yapılan hata

  • Suyla tepkimeye girmemiş CaO'ya sönmüş kireç demek.
  • Kezzap ile zaç yağının formüllerini yer değiştirmek.
  • Ca(OH)2'de 2'yi yalnız H'ye uygulayıp 4 atom saymak.
Akılda kalsın: Asitler H ile başlar: tuz ruhu HCl, kezzap HNO3, zaç yağı H2SO4. Kostikler OH taşır: sud kostik NaOH (katı sabun), potas kostik KOH (sıvı sabun). Kireç zinciri: taş CaCO3 → ısıt → sönmemiş CaO → su ekle → sönmüş Ca(OH)2.
Sınavda

Nasıl sorulur“Yaygın ad–formül eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?” ya da bir formüldeki atom sayısı sorulur.

TuzakSönmüş ve sönmemiş kireci karıştırmaktır: suyla tepkimesi bitmiş olan sönmüş kireçtir, yani Ca(OH)2. Kezzap ile zaç yağı da sık karıştırılır: kezzap HNO3, zaç yağı H2SO4. Atom sayarken parantez dışındaki indisi ve katsayıyı unutma.

⇄Bilgi eşleştirme yaygın ad → formül

▭Boşluk doldurma sayı yaz

2CH3COOH ifadesinde tane hidrojen atomu ve toplam atom vardır.

816412

?Soru çöz

Zaç yağının bir molekülündeki ve sönmüş kirecin bir formül birimindeki atomların toplam sayısı kaçtır?

✓ A. Zaç yağı H2SO4: 2 + 1 + 4 = 7 atom; sönmüş kireç Ca(OH)2: 1 + 2·(1 + 1) = 5 atom; toplam 12. B parantez dışındaki 2 hiç uygulanmamış (Ca, O, H = 3; 7 + 3); C sönmüş kireç yerine sönmemiş kireç CaO alınmış (7 + 2); D 2 yalnız H'ye uygulanmış (Ca, O, H2 = 4; 7 + 4).
GÜVENLİK · LABORATUVAR

Güvenlik işaretleri: ambalajın dili

MEB 9. sınıf · Kimya bilimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKimyanın alt dalları nelerdir ve kimyacılar hangi alanlarda çalışır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kimyanın başlıca disiplinleri analitik kimya (maddenin bileşenleri ve miktarları), biyokimya (canlılardaki kimyasal olaylar), organik kimya (karbon bileşikleri), anorganik kimya (karbon bileşikleri dışındaki maddeler), fizikokimya (enerji, hız, denge), polimer kimyası ve endüstriyel kimyadır. Kimya mühendisi, metalurji mühendisi, eczacı, kimyager ve kimya öğretmeni bu alanlarda çalışır.

Kimya disiplinleri ve meslekler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kimya laboratuvarındaki güvenlik uyarı işaretleri ne anlama gelir?

Kısa cevap: Kimyasal ambalajlarındaki uyarı işaretleri, maddenin tehlikesini dil bilmeden anlatır. Sekiz temel işaret vardır: yanıcı, yakıcı (oksitleyici), patlayıcı, korozif (aşındırıcı), tahriş edici, zehirli (toksik), radyoaktif ve çevreye zararlı. Örneğin derişik asitlerde korozif, benzin ve alkolde yanıcı, cıvada zehirli ve çevreye zararlı işaretleri bulunur.

Bir şişenin üzerindeki küçük bir elmas, okumayı bilmeyen birine bile “dokunma” diyebilir.

Laboratuvarda ve evde kullanılan kimyasalların bir kısmı tutuşur, bir kısmı deriyi yakar, bir kısmı yutulunca zehirler. Bu tehlikeler ambalajın üzerinde, kırmızı çerçeveli elmas içindeki uyarı işaretleriyle gösterilir. İşaretin amacı, kimyasalı kullanmadan önce hangi önlemin alınacağını söylemektir: yanıcı maddeyi ateşten uzak tut, korozif maddede eldiven ve gözlük kullan.

Her işaret bir tehlike türünü gösterir. Radyoaktif uyarısı birçok yerde sarı üçgen içinde aynı yonca biçimiyle de görülür.Görsel: Sınav Defteri

En çok karıştırılan iki çift

Benzer görünen ama farklı olan işaretler
İşaretAnlamıÖrnek madde
Yanıcımaddenin kendisi kolayca tutuşurbenzin, etil alkol, LPG
Yakıcı (oksitleyici)kendisi yanmaz ama başka maddelerin yanmasını başlatır ya da şiddetlendiriroksijen gazı, derişik hidrojen peroksit
Korozif (aşındırıcı)canlı dokuyu ve metali aşındırır, kalıcı hasar bırakırderişik sülfürik asit, sud kostik
Tahriş edicideride, gözde ya da solunum yolunda kızarıklık, kaşıntı yapar; hasar genellikle geçicidirbazı deterjanlar, seyreltik amonyak

Neden oksijen tüpüne “yakıcı” denir? Yanma, bir maddenin oksijenle birleşmesidir. Oksijen yanmaz; ama ortamda bol oksijen varsa yağlı bir bez bile şiddetle alev alır. Bu yüzden oksijen tüplerinin vanaları yağlanmaz.

Laboratuvarda temel kurallar

  • Gözlük, önlük ve gerekirse eldiven kullan; uzun saçı topla.
  • Kimyasalı tatma; koklaman gerekiyorsa kabı yüzüne yaklaştırma, elinle havayı burnuna doğru yelpazele.
  • Isıtılan deney tüpünün ağzını kendine ve başkasına doğrultma.
  • Asidi seyreltirken asidi suya yavaşça ekle, suyu asidin üstüne dökme.
  • Uçucu ve zehirli maddelerle çeker ocakta çalış; atıkları lavaboya dökme, atık kabına koy.
Çözümlü örnek

Derişik sülfürik asit seyreltilirken neden asit suya eklenir, tersi yapılmaz?

  1. Derişik sülfürik asit suda çözünürken çok fazla ısı açığa çıkarır.
  2. Az miktarda su, çok miktardaki asidin üstüne dökülürse ısı az suyu anında kaynatır; kaynayan su asidi etrafa sıçratır.
  3. Asit, çok miktardaki suya yavaşça eklenirse açığa çıkan ısıyı bol su emer, sıcaklık güvenli kalır.

Cevap: ısı bol suya dağılsın, asit sıçramasın diye

Çözümlü örnek

Bir laboratuvar dolabındaki üç şişe: I. etil alkol, II. derişik nitrik asit, III. cıva. Her birinin ambalajında hangi işaret mutlaka bulunur?

  1. Etil alkol kolayca tutuşur: yanıcı.
  2. Derişik nitrik asit deriyi ve metali aşındırır: korozif (ayrıca yakıcı özelliği de vardır).
  3. Cıva buharı sinir sistemine zarar verir ve doğada birikir: zehirli ve çevreye zararlı.

Cevap: I yanıcı, II korozif, III zehirli ve çevreye zararlı

✔ Doğru

  • Oksijen yakıcıdır: kendisi yanmaz, yanmayı hızlandırır.
  • Korozif madde dokuyu kalıcı olarak aşındırır.
  • Seyreltirken asidi suya azar azar ekle.

✘ Sık yapılan hata

  • O2 tüpünü “yanıcı” işaretiyle eşleştirmek.
  • Tahriş edici ile korozif işaretini aynı saymak.
  • Derişik asidin üstüne su dökmek.
Akılda kalsın: Yanıcı “ben yanarım”, yakıcı “ben yaktırırım”. Korozif kalıcı hasar (aşındırır), tahriş edici geçici rahatsızlık (kaşındırır). Seyreltme kuralı tek cümle: asit suya, su aside değil.
Sınavda

Nasıl sorulurİşaretin şekli ya da adı verilip anlamı ve örnek maddesi sorulur; ya da bir laboratuvar davranışının doğru olup olmadığı.

TuzakYanıcı ile yakıcıyı karıştırmaktır: oksijen gazı yanıcı değil yakıcıdır. İkinci tuzak, korozif ile tahriş ediciyi aynı saymaktır. Üçüncüsü, asidin seyreltilmesinde sıranın ters verilmesidir.

⇄Bilgi eşleştirme madde → işaret

?Soru çöz

Kimya laboratuvarında yapılan aşağıdaki davranışlardan hangisi doğrudur?

✓ A. Isıyı bol su emdiği için asit suya eklenir. B koklama kuralının tersidir, elle yelpazeleyerek koklanır; C ısıtılan tüpteki sıvı fışkırabilir, ağız kimseye çevrilmez; D cıva zehirli ve çevreye zararlıdır, lavaboya değil atık kabına konur.
SAĞLIK · ÇEVRE

Kimyasalların sağlık ve çevre etkileri: aynı tablo, iki yüz

MEB 9. sınıf · Kimya bilimi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaElementlerin sembolleri nasıl yazılır, en çok kullanılan element sembolleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Element, aynı tür atomlardan oluşan ve kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrılamayan saf maddedir. Her elementin bir sembolü vardır; sembolün ilk harfi büyük, varsa ikinci harfi küçük yazılır (Ca, Cl, Co). Bazı semboller Latince addan gelir: sodyum Na, potasyum K, demir Fe, bakır Cu, gümüş Ag, kalay Sn, altın Au, cıva Hg, kurşun Pb.

Element ve sembolleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hangi elementler sağlık için gereklidir, cıva, kurşun ve karbon monoksit neden zararlıdır?

Kısa cevap: Sodyum ve potasyum sinir iletimi ile sıvı dengesinde, demir hemoglobinde, kalsiyum kemik ve dişlerde, magnezyum kas ve sinir işleyişinde görev alır; su yaşamın ortamıdır. Cıva ve kurşun sinir sistemine zarar verir. CO kanın oksijen taşımasını engeller, NO₂ ve SO₃ asit yağmuruna, CO₂ sera etkisine yol açar, Cl₂ solunum yollarını tahriş eder.

Kansızlıkta doktor demir önerir; eski su borularındaki kurşun ise çocukların gelişimini bozar. İkisi de metal, ama vücuttaki yerleri çok farklı.

Vücudumuz yalnız karbon, hidrojen, oksijen ve azottan yapılmamıştır; az miktarda da olsa bazı elementlere mutlaka ihtiyaç duyar. Bu elementler besinlerle, çoğunlukla iyon hâlinde alınır. Öte yandan bazı elementler ve bileşikler çok az miktarda bile zarar verir. Bir maddenin yararlı mı zararlı mı olduğu, hangi madde olduğuna ve miktarına bağlıdır: sodyum gereklidir ama fazla tuz tansiyonu yükseltir.

Sağlık için gerekli maddeler
MaddeVücuttaki göreviEksikliğinde
Sodyum (Na), potasyum (K)sinir hücrelerinde iletim, hücre içi-dışı sıvı dengesikas krampları, kalp ritim bozukluğu
Demir (Fe)kanda oksijen taşıyan hemoglobinin yapısındakansızlık (anemi), halsizlik
Kalsiyum (Ca)kemik ve dişlerin yapısı, kas kasılması, kanın pıhtılaşmasıkemik erimesi, diş sorunları
Magnezyum (Mg)kas ve sinir işleyişi, birçok enzimin çalışması; bitkilerde klorofilin yapısıkas seğirmesi, yorgunluk
Su (H2O)tepkimelerin ortamı, madde taşıma, vücut sıcaklığını düzenlemesusuzluk, böbrek sorunları
İnsan sağlığına ve çevreye zararlı maddeler
MaddeZararıKaynağı
Cıva (Hg)sinir sistemine ve böbreklere zarar verir; besin zincirinde birikireski termometreler, bazı piller, sanayi atıkları
Kurşun (Pb)sinir sistemine zarar verir, çocuklarda gelişimi bozar; vücutta birikireski boyalar ve borular, akü atıkları
Karbon monoksit (CO)hemoglobine oksijenden çok daha sıkı bağlanır, kan oksijen taşıyamaz; renksiz ve kokusuz olduğu için fark edilmezsoba, şofben ve motorlarda eksik yanma
Karbon dioksit (CO2)sera etkisini artırarak küresel ısınmaya katkı; kapalı ortamda yüksek derişimde boğucufosil yakıtların yanması
Azot dioksit (NO2)solunum yollarını tahriş eder; asit yağmuruna yol açartaşıt egzozları
Kükürt trioksit (SO3)suyla sülfürik asit oluşturur, asit yağmuruna yol açarkükürtlü kömür ve yakıtlar
Klor (Cl2)zehirli gazdır; solunum yollarını ve gözü tahriş edertemizlik maddelerinin yanlış karıştırılması

Neden karbon monoksit bu kadar tehlikelidir? Kanın oksijen taşıyan molekülü hemoglobin, CO'yu oksijenden çok daha güçlü tutar. Hemoglobinin bağlanma yerleri CO ile dolunca dokulara oksijen gidemez. Üstelik CO'nun rengi ve kokusu olmadığı için insan zehirlendiğini fark etmeden uyuyakalabilir; soba ve şofbenli evlerde CO dedektörü bu yüzden önerilir.

Çözümlü örnek

Fe, Hg, Ca, Pb, K maddelerini insan sağlığı için gerekli olanlar ve zararlı olanlar diye ayır.

  1. Hemoglobinde görevli olan demir (Fe) gereklidir.
  2. Kemik yapısındaki kalsiyum (Ca) ve sinir iletimindeki potasyum (K) gereklidir.
  3. Cıva (Hg) ve kurşun (Pb) sinir sistemine zarar veren, birikim yapan ağır metallerdir.

Cevap: gerekli Fe, Ca, K · zararlı Hg, Pb

Çözümlü örnek

Bir kentte kışın kükürtlü kömür yakılmaktadır. Bu durumun hangi maddeler üzerinden hangi çevre sorununa yol açtığını sırayla açıkla.

  1. Kömürdeki kükürt yanınca kükürt oksitler (SO2, SO3) oluşur.
  2. SO3 atmosferdeki nemle birleşip sülfürik asit oluşturur.
  3. Asit yağmur damlalarıyla yere iner: asit yağmuru; ayrıca yakıtın yanmasından çıkan CO2 sera etkisini artırır.

Cevap: kükürt oksitler → asit yağmuru (ve CO₂ → sera etkisi)

✔ Doğru

  • CO eksik yanmada oluşur, hemoglobine bağlanıp zehirler.
  • CO2 sera etkisini artırır; NO2 ve SO3 asit yağmuru yapar.
  • Hg ve Pb vücutta birikir, sinir sistemine zarar verir.

✘ Sık yapılan hata

  • Sobadan zehirlenmeyi CO2'ye bağlamak.
  • Asit yağmurunun asıl nedenini CO2 sanmak.
  • Fe'yi kemikle, Ca'yı kanla eşleştirmek.
Akılda kalsın: Vücudun dostları: Na, K sinir; Fe kan; Ca kemik; Mg kas. İki ağır metal düşman: Hg, Pb (sinir sistemi, birikim). Gazlarda eşleşme: CO zehirlenme, CO2 sera etkisi, NO2 ve SO3 asit yağmuru, Cl2 solunum yolu.
Sınavda

Nasıl sorulurBir madde ile etkisi eşleştirilir ya da “hangisi insan sağlığı için gereklidir?” sorulur.

TuzakCO ile CO2'yi karıştırmaktır: zehirlenmeye yol açan CO, sera etkisini artıran CO2'dir. İkinci tuzak, CO2'yi asit yağmurunun asıl sorumlusu saymaktır; asit yağmurunun asıl kaynağı azot ve kükürt oksitleridir.

?Soru çöz

Kış aylarında sobalı bir evde, renksiz ve kokusuz olduğu için fark edilmeyen, kandaki hemoglobine bağlanarak dokulara oksijen gitmesini engelleyen gaz aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Karbon monoksit eksik yanmada oluşur, hemoglobine oksijenden güçlü bağlanır ve renksiz, kokusuzdur. A CO2 tam yanmanın ürünüdür, sera etkisiyle anılır; CO ile karıştırılan formüldür. B SO3 asit yağmuruna yol açar, keskin kokuludur; D Cl2 sarı-yeşil renkli, keskin kokulu bir gazdır.

▭Boşluk doldurma

Eksikliği kansızlığa yol açan element , kemik ve dişlerin yapısında bulunan element , eski boru ve boyalardan bulaşıp sinir sistemine zarar veren ağır metal 'dur.

demirkalsiyumkurşunsodyummagnezyum
ARAÇ · LABORATUVAR

Laboratuvar malzemeleri: her kabın bir görevi var

MEB 9. sınıf · Kimya bilimi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTuz ruhu, kezzap, zaç yağı ve sönmüş kirecin formülleri nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bileşik, iki ya da daha fazla elementin belirli oranda kimyasal yolla birleşmesiyle oluşan, özellikleri kendisini oluşturan elementlerden farklı olan saf maddedir. Formül atomların cinsini ve sayısını gösterir. Sık sorulan yaygın adlar: HCl tuz ruhu, HNO₃ kezzap, H₂SO₄ zaç yağı, NaOH sud kostik, Ca(OH)₂ sönmüş kireç, CaO sönmemiş kireç, NaHCO₃ yemek sodası.

Bileşik formülleri ve yaygın adlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Beherglas, erlenmayer, mezür, balon joje ve büret ne işe yarar?

Kısa cevap: Beherglas ve erlenmayer sıvı koymak, karıştırmak ve ısıtmak için; dereceli silindir (mezür) sıvı hacmini ölçmek için; pipet az ve belirli hacimde sıvı aktarmak için; balon joje belirli hacimde çözelti hazırlamak için; büret titrasyonda sıvıyı damla damla eklemek için; ayırma hunisi birbirine karışmayan sıvıları ayırmak için; cam balon ısıtma ve damıtmada kullanılır.

Mutfakta çay bardağıyla un ölçen kekin tutmadığını bilir; laboratuvarda da yanlış kap yanlış sonuç verir.

Laboratuvar camlarının şekilleri rastgele değildir; her biri bir işi en iyi yapacak biçimde tasarlanmıştır. Ağzı geniş kap kolay doldurulur ama sıvı sıçratır; dar boğazlı kap karıştırırken sıçratmaz; ince uzun kap hacmi daha hassas ölçer. Bu yüzden bir malzemenin şekline bakıp işlevini çıkarabilirsin.

Sarı alan sıvıyı gösterir. Balon jojenin boynundaki tek ölçü çizgisi, onun “tek bir hacmi çok hassas” ölçtüğünü anlatır.Görsel: Sınav Defteri

Hassas ölçen, yaklaşık ölçen

Beherglas ve erlenmayerin üzerindeki çizgiler yalnız yaklaşık bir fikir verir; bu kaplar ölçmek için değil, koymak, karıştırmak ve ısıtmak içindir. Hacim ölçmek gerektiğinde mezür kullanılır. Daha da hassas iş için pipet (belirli hacmi çekip aktarmak), büret (eklenen hacmi damla damla okumak) ve balon joje (bir çözeltiyi tam belirli hacme tamamlamak) kullanılır.

Malzeme, iş ve ayırt edici şekil
MalzemeNe işe yarar?Şekli neden öyle?
Beherglassıvı koyma, çözme, ısıtmageniş ağız kolay doldurulur, gaga dökmeyi kolaylaştırır
Erlenmayerkarıştırma, ısıtma; titrasyonda alttaki kapkonik gövde ve dar boğaz çalkalarken sıçratmaz
Mezür (dereceli silindir)sıvı hacmini ölçmeince uzun gövde, çizgiler arasını açar
Pipetaz ve belirli hacimde sıvıyı çekip aktarmaince uç, damla düzeyinde kontrol
Cam balonısıtma, damıtma düzeneğiyuvarlak dip ısıyı her yöne eşit dağıtır
Balon jojebelirli hacimde çözelti hazırlamadar boyundaki tek çizgi hacmi çok hassas sabitler
Bürettitrasyonda sıvıyı damla damla ekleme ve harcanan hacmi okumauzun dereceli tüp ve alttaki musluk
Ayırma hunisibirbirine karışmayan sıvıları ayırma (su-yağ)armut gövde katmanları ayırır, alttaki musluk yalnız alt sıvıyı akıtır
Çözümlü örnek

250 mL'lik, derişimi tam olarak bilinen bir tuz çözeltisi hazırlanacak. Tuz hangi kapta çözülür, hangi kapta hacmi tamamlanır?

  1. Tartılan tuz önce az suyla bir beherglasta çözülür; burada hassasiyet gerekmez.
  2. Çözelti 250 mL'lik balon jojeye aktarılır; boyundaki çizgiye kadar su eklenir.
  3. Balon jojenin tek çizgisi hacmi beherglas ve mezürden çok daha hassas belirler.

Cevap: beherglasta çöz, balon jojede 250 mL'ye tamamla

Çözümlü örnek

Su ile zeytinyağından oluşan bir karışım ayırma hunisiyle ayrılıyor. Hangi sıvı musluktan önce akar? (Suyun yoğunluğu zeytinyağından büyüktür.)

  1. Birbirine karışmayan iki sıvı bekletilince yoğunluğu büyük olan alta çöker.
  2. Su daha yoğun olduğu için alt katmanı, zeytinyağı üst katmanı oluşturur.
  3. Musluk hunilerin altında olduğu için önce alt katman, yani su akar.

Cevap: önce su akar, zeytinyağı huninin içinde kalır

✔ Doğru

  • Hacim mezürle; hassas hacim pipet, büret ya da balon jojeyle ölçülür.
  • Büretten harcanan hacim = son okuma − ilk okuma.
  • Ayırma hunisi birbirine karışmayan sıvıları ayırır.

✘ Sık yapılan hata

  • Beherglasın çizgilerine bakıp hacim ölçmek.
  • Büretteki son okumayı harcanan hacim sanmak.
  • Ayırma hunisini süzme hunisi sanmak.
Akılda kalsın: Koy-karıştır-ısıt: beherglas, erlenmayer, cam balon. Ölç: mezür. Hassas: pipet (aktar), büret (damlat), balon joje (tamamla). Ayır: ayırma hunisi. Çizgisi tek olan kap tek hacmi, çizgisi çok olan kap değişen hacmi ölçer.
Sınavda

Nasıl sorulurMalzemenin adı ile işlevi eşleştirilir ya da bir iş için en uygun malzeme sorulur.

TuzakBeherglasın üzerindeki çizgilere bakıp onu ölçüm kabı sanmaktır; hacim mezürle, hassas hacim pipet, büret ya da balon jojeyle ölçülür. İkinci tuzak, ayırma hunisinin süzme için kullanıldığını sanmaktır; o, karışmayan sıvıları ayırır.

↕Sıralama ayırma hunisiyle su ve yağ

  1. Üstteki tıpayı aç
  2. Musluk kapalıyken karışımı huniye dök
  3. Üstte kalan yağı ayrı bir kaba al
  4. İki katman belirginleşene kadar beklet
  5. Musluğu açıp alttaki suyu akıt, sınırda kapat

?Soru çöz

Bir titrasyonda derişimi bilinen çözelti, musluklu ve dereceli bir cam malzemeden damla damla ekleniyor. Malzemedeki okuma titrasyondan önce 2,40 mL, dönüm noktasında 17,90 mL'dir. Kullanılan malzeme ve harcanan çözelti hacmi aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ D. Musluğuyla damla damla ekleyen ve harcanan hacmi okutan malzeme bürettir; harcanan hacim son okuma − ilk okuma = 17,90 − 2,40 = 15,50 mL. A erlenmayer titre edilen çözeltinin konduğu alttaki kaptır, iki kap karıştırılmış; B iki okuma toplanmış (17,90 + 2,40); C yalnız son okuma alınmış, ilk okuma düşülmemiş.

Karma tekrar

Bu sayfadan karışık 7 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Kış aylarında sobalı bir evde, renksiz ve kokusuz olduğu için fark edilmeyen, kandaki hemoglobine bağlanarak dokulara oksijen gitmesini engelleyen gaz aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Karbon monoksit eksik yanmada oluşur, hemoglobine oksijenden güçlü bağlanır ve renksiz, kokusuzdur. A CO2 tam yanmanın ürünüdür, sera etkisiyle anılır; CO ile karıştırılan formüldür. B SO3 asit yağmuruna yol açar, keskin kokuludur; D Cl2 sarı-yeşil renkli, keskin kokulu bir gazdır.Kaynak: bu sayfa · Sağlık ve çevre etkileri

?Soru 2

Aşağıdaki element–sembol eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ D. Kükürdün sembolü S'dir; K, Latince kalium adından gelen potasyumun sembolüdür. Türkçe adın baş harfine bakma tuzağı. A bakır Latince cuprum'dan Cu, doğru; B kalay stannum'dan Sn, doğru; C azot uluslararası nitrogen adından N, doğru.Kaynak: bu sayfa · Element ve sembolleri

?Soru 3

Bir titrasyonda derişimi bilinen çözelti, musluklu ve dereceli bir cam malzemeden damla damla ekleniyor. Malzemedeki okuma titrasyondan önce 2,40 mL, dönüm noktasında 17,90 mL'dir. Kullanılan malzeme ve harcanan çözelti hacmi aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ D. Musluğuyla damla damla ekleyen ve harcanan hacmi okutan malzeme bürettir; harcanan hacim son okuma − ilk okuma = 17,90 − 2,40 = 15,50 mL. A erlenmayer titre edilen çözeltinin konduğu alttaki kaptır, iki kap karıştırılmış; B iki okuma toplanmış (17,90 + 2,40); C yalnız son okuma alınmış, ilk okuma düşülmemiş.Kaynak: bu sayfa · Laboratuvar malzemeleri

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi simyanın özelliklerinden biri değildir?

✓ C. Ölçme, tekrarlanabilirlik ve kuram bilimin, yani kimyanın özelliğidir; simya bunlardan yoksundu. A simyanın temel amacıdır; B simyanın yöntemidir, bilimsel yöntemle karıştırılmamalı; D simyanın kimyaya bıraktığı mirastır, “simya hiçbir şey üretmedi” yanılgısının tuzağıdır.Kaynak: bu sayfa · Simyadan kimyaya

?Soru 5

Bir analiz laboratuvarında 5,0 g toprak örneğinde 0,20 g kurşun bulunduğu ölçülüyor. Yapılan analizin türü ve örnekteki kurşunun kütlece yüzdesi aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ B. Soru “ne kadar?” olduğu için analiz nicel; 0,20 ÷ 5,0 = 0,04, yüzde olarak 0,04 · 100 = %4. A miktar ölçülmüş, “var mı?” sorusunun cevabı olan nitel analizle karıştırılmış; C bölme ters kurulmuş (5,0 ÷ 0,20 = 25); D oran 100 ile çarpılmamış, 0,04 doğrudan yüzde sanılmış.Kaynak: bu sayfa · Kimya disiplinleri ve meslekler

?Soru 6

Zaç yağının bir molekülündeki ve sönmüş kirecin bir formül birimindeki atomların toplam sayısı kaçtır?

✓ A. Zaç yağı H2SO4: 2 + 1 + 4 = 7 atom; sönmüş kireç Ca(OH)2: 1 + 2·(1 + 1) = 5 atom; toplam 12. B parantez dışındaki 2 hiç uygulanmamış (Ca, O, H = 3; 7 + 3); C sönmüş kireç yerine sönmemiş kireç CaO alınmış (7 + 2); D 2 yalnız H'ye uygulanmış (Ca, O, H2 = 4; 7 + 4).Kaynak: bu sayfa · Bileşik formülleri ve yaygın adlar

?Soru 7

Kimya laboratuvarında yapılan aşağıdaki davranışlardan hangisi doğrudur?

✓ A. Isıyı bol su emdiği için asit suya eklenir. B koklama kuralının tersidir, elle yelpazeleyerek koklanır; C ısıtılan tüpteki sıvı fışkırabilir, ağız kimseye çevrilmez; D cıva zehirli ve çevreye zararlıdır, lavaboya değil atık kabına konur.Kaynak: bu sayfa · Güvenlik işaretleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kimya soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →