Hidrokarbonlar: alkanlar, alkenler, alkinler, aromatikler

Hidrokarbon türlerini, IUPAC adlandırmayı, izomerliği, alkanların yer değiştirme, alkenlerin katılma tepkimelerini, asetileni ve aromatik bileşikleri anlatıyoruz.

6 durakAYT
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · HİDROKARBON

Hidrokarbonlar: yalnız karbon ve hidrojenden kurulan dünya

MEB 12. sınıf · Organik bileşikler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOrganik bileşik nedir, organik ve anorganik bileşikler nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (Karbon kimyasına giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Organik bileşikler, karbonun başta hidrojen olmak üzere oksijen, azot ve halojenler gibi elementlerle oluşturduğu bileşiklerdir; CO, CO₂, karbonatlar ve siyanürler ise anorganik sayılır. Eskiden organik maddelerin yalnız canlılarda bir yaşam gücüyle oluşabileceği düşünülürdü. 1828'de Wöhler'in anorganik amonyum siyanattan üre elde etmesi bu görüşü sarstı ve organik kimyanın yolunu açtı.

Organik ve anorganik bileşikler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hidrokarbonlar nasıl sınıflandırılır, alkan, alken, alkin ve aromatik hidrokarbon arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Hidrokarbonlar yalnız karbon ve hidrojenden oluşan bileşiklerdir. Karbonları arasında yalnız tekli bağ bulunan alkanlar (CₙH₂ₙ₊₂) doymuş; ikili bağ taşıyan alkenler (CₙH₂ₙ) ve üçlü bağ taşıyan alkinler (CₙH₂ₙ₋₂) doymamış hidrokarbonlardır. Benzen halkası içerenlere aromatik, içermeyenlere alifatik hidrokarbon denir. Başlıca kaynakları doğal gaz, petrol ve kömürdür.

Mutfaktaki doğal gaz, araçtaki benzin ve yoldaki asfalt aynı ailenin üyeleridir: hepsi yalnız karbon ve hidrojenden oluşur.

Karbon kimyasına giriş sayfasında karbonun tekli, ikili ve üçlü bağ yapabildiğini ve hibritleşmesinin bu bağlara göre değiştiğini gördük. Yalnız C ve H içeren bileşiklere hidrokarbon denir ve bağ türüne göre sınıflandırılır. Karbonları arasında yalnız tekli bağ olan hidrokarbon, taşıyabileceği en çok hidrojeni taşıdığı için doymuştur: alkanlar. İkili ya da üçlü bağ içerenler daha fazla hidrojen bağlayabileceği için doymamıştır: alkenler ve alkinler. Benzen halkası içerenlere aromatik, benzen halkası içermeyen zincirli ya da halkalı hidrokarbonlara alifatik denir.

Hidrokarbon sınıfları
SınıfBağGenel formülKarbon hibritiİlk örnek
Alkanyalnız tekliCₙH₂ₙ₊₂sp³metan, CH₄
Alkenbir ikiliCₙH₂ₙikili bağ karbonları sp²eten, C₂H₄
Alkinbir üçlüCₙH₂ₙ₋₂üçlü bağ karbonları spetin (asetilen), C₂H₂
Aromatikbenzen halkası—halka karbonları sp²benzen, C₆H₆

Genel formüller halka içermeyen bileşikler içindir. Halkalı alkanlar (sikloalkanlar) da CₙH₂ₙ formülüne uyar; bu yüzden C₆H₁₂ hem bir alkene hem de siklohekzana ait olabilir. Her ikili bağ ya da her halka, aynı karbon sayılı alkana göre 2 hidrojen eksiltir.

alkan CnH2n+2 alken CnH2n alkin CnH2n−2 alkanın mol kütlesi = 14n + 2n: karbon sayısı (C: 12, H: 1 g/mol)
Çözümlü örnek

C₃H₈, C₄H₈, C₂H₂, C₆H₆ ve C₅H₁₂ formüllerindeki hidrokarbonlar hangi sınıflardandır?

  1. C₃H₈ ve C₅H₁₂: H = 2n + 2, alkan.
  2. C₄H₈: H = 2n; alken (ya da halkalı alkan).
  3. C₂H₂: H = 2n − 2; alkin (asetilen).
  4. C₆H₆: benzen; aromatik.

Cevap: alkan, alken, alkin, aromatik, alkan

Çözümlü örnek

Mol kütlesi 72 g/mol olan bir alkanın molekül formülü nedir? Bu alkanın 1 molünde kaç mol H atomu bulunur?

  1. 14n + 2 = 72 → n = 5.
  2. Formül C₅H₁₂ (pentan ya da izomerleri).
  3. 1 molde 12 mol H atomu vardır.

Cevap: C₅H₁₂; 12 mol H

✔ Doğru

  • Alkan CnH2n+2, alken CnH2n, alkin CnH2n−2.
  • Halkalı alkanlar da CnH2n formülüne uyar.
  • Benzen halkası taşıyan hidrokarbon aromatiktir.

✘ Sık yapılan hata

  • CnH2n formülünü yalnız alkenlere ait sanmak.
  • Benzeni üç ikili bağlı sıradan bir alken saymak.
  • C3H8'i alken saymak (alkandır: 2·3 + 2 = 8).
Akılda kalsın: “2n + 2, 2n, 2n − 2”: tekli bağ en çok H'yi taşır; her ikili bağ 2, üçlü bağ 4 H eksiltir. Benzen halkası görürsen aromatik de.
Sınavda

Nasıl sorulurFormülleri verilen hidrokarbonların sınıfı, doymuş ya da doymamış oluşu, genel formülden karbon sayısı ya da mol kütlesi sorulur.

TuzakCₙH₂ₙ formülünü yalnız alkenlere ait sanmaktır; halkalı alkanlar da bu formüle uyar. İkinci tuzak, benzeni üç ikili bağ taşıyan bir alken sanmaktır; benzen aromatiktir ve alkenler gibi kolay katılma tepkimesi vermez.

⇄Bilgi eşleştirme sınıf ve özellik

?Soru çöz

Mol kütlesi 58 g/mol olan düz zincirli bir alkanın molekül formülü nedir? (H: 1, C: 12 g/mol)

✓ B. Alkanda M = 14n + 2: 58 = 14n + 2, n = 4, C₄H₁₀ (bütan). A alken genel formülünü (14n) kullanıp sonucu 4'e yuvarlamaktan; C 58'i karbonun kütlesine (12) bölüp 5'e yuvarlamaktan; D alkin genel formülünü kullanmaktan çıkar.
KURAL · ADLANDIRMA

Alkanların IUPAC adlandırması: en uzun zincir, en küçük numara

MEB 12. sınıf · Organik bileşikler · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKovalent bileşikler nasıl adlandırılır, mono, di, tri ön ekleri ne anlama gelir?Bağlantılı konudan (Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İki ametalden oluşan bileşiklerde elektronegatifliği az olan element önce yazılır ve atom sayıları Latince ön eklerle söylenir: mono 1, di 2, tri 3, tetra 4, penta 5. İkinci element -ür ekiyle ya da oksit diye adlanır; ilk elementte mono söylenmez. CO karbon monoksit, CO₂ karbon dioksit, N₂O₅ diazot pentaoksit, CCl₄ karbon tetraklorür olur. Su ve amonyak yaygın adlarıyla anılır.

Kovalent bileşiklerin adlandırılması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Alkanlar IUPAC kurallarına göre nasıl adlandırılır?

Kısa cevap: Düz zincirli alkanlar karbon sayısını gösteren bir kök ve -an ekiyle adlandırılır: metan, etan, propan, bütan, pentan, hekzan, heptan, oktan, nonan, dekan. Dallı alkanlarda en uzun karbon zinciri ana zincir seçilir ve dala en yakın uçtan numaralanır; dalların yeri ve adı (metil, etil) ana zincir adının önüne yazılır, aynı daldan birkaç tane varsa di-, tri- kullanılır.

Aynı formüle sahip iki molekülün özellikleri farklı olabilir; kimyacılar onları karıştırmamak için her yapıya tek bir ad veren ortak bir dil kullanır.

Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği'nin (IUPAC) kurallarına göre bir alkanın adı, karbon sayısını gösteren kök ile -an ekinden oluşur. İlk dört üyenin kökü geleneksel (met-, et-, prop-, büt-), sonrakilerin kökü Yunanca sayılardan gelir (pent-, hekz-, hept-, okt-, non-, dek-). Alkandan bir H çıkarılınca oluşan gruba alkil denir; -an yerine -il eki alır: CH₃– metil, C₂H₅– etil, C₃H₇– propil.

İlk on düz zincirli alkan
nAdFormülnAdFormül
1metanCH₄6hekzanC₆H₁₄
2etanC₂H₆7heptanC₇H₁₆
3propanC₃H₈8oktanC₈H₁₈
4bütanC₄H₁₀9nonanC₉H₂₀
5pentanC₅H₁₂10dekanC₁₀H₂₂

Dallı alkanlar

  • En uzun kesintisiz karbon zincirini bul; ad bu ana zincirin karbon sayısından gelir. Zincir bir dalın içinden de geçebilir.
  • Ana zinciri dala en yakın uçtan numarala; dallar en küçük numaraları almalıdır.
  • Her dalın yerini numarayla, adını alkil adıyla yaz; aynı dal birden fazlaysa di-, tri-, tetra- ekle ve her numarayı ayrı yaz (2,2-dimetil).
  • Farklı dallar alfabetik sırayla yazılır (etil, metilden önce); numaralar virgülle, numara ile ad kısa çizgiyle ayrılır.
Ana zincir yatay beş karbondur; üç metil dalı 2, 2 ve 4 numaralı karbonlara bağlıdır. Bu molekül benzinin oktan sayısı ölçeğinde 100 kabul edilir.Görsel: Sınav Defteri
ad = (dal yerleri)-(di/tri)(dal adı) + ana zincir kökü + anÖrnek: 2,2-dimetilpropan, 3-etil-2-metilhekzan (alfabetik: etil önce)
Çözümlü örnek

CH3–CH2–CH(CH3)–CH2–CH3 ve C(CH3)4 bileşiklerini adlandırınız.

  1. Birincide ana zincir 5 C; metil iki uçtan da 3. karbonda: 3-metilpentan.
  2. İkincide merkez karbona dört metil bağlı; en uzun zincir 3 C (propan), ortadaki 2. karbonda iki metil kalır: 2,2-dimetilpropan.

Cevap: 3-metilpentan; 2,2-dimetilpropan

Çözümlü örnek

CH3–CH(C2H5)–CH2–CH2–CH3 bileşiğine bir öğrenci “2-etilpentan” adını veriyor. Doğru ad nedir?

  1. Etil dalı içinden geçen zincir: CH₃–CH₂–CH–CH₂–CH₂–CH₃, 6 karbon. En uzun zincir budur: hekzan.
  2. Kalan tek karbonluk dal metildir; dala en yakın uçtan numaralanınca 3. karbonda kalır.
  3. 2. karbonda etil dalı görmek, ana zincirin yanlış seçildiğinin işaretidir.

Cevap: 3-metilhekzan

✔ Doğru

  • Ana zincir en uzun zincirdir; dalların içinden de geçebilir.
  • Numara dala en yakın uçtan başlar; dallar en küçük numaraları alır.
  • 1. karbona dal konmaz; “2-etil” görülürse ana zincir yanlış seçilmiştir.

✘ Sık yapılan hata

  • Düz yazılmış zinciri ana zincir sanmak: 2-etilpentan değil 3-metilhekzan.
  • Numarayı yanlış uçtan başlatmak.
  • Aynı daldan iki tane varken di- önekini unutmak.
Akılda kalsın: Önce en uzun zinciri ara (dalların içinden de geçebilir), sonra numarayı dalın yakınından başlat. 1. karbona dal konmaz; 2-etil görürsen ana zinciri yanlış seçmişsindir.
Sınavda

Nasıl sorulurYarı açık formülü verilen bir alkanın IUPAC adı, ya da adı verilen alkanın formülü ve karbon sayısı sorulur.

TuzakDüz yazılmış zinciri ana zincir sanmaktır; en uzun zincir bir dalın içinden geçebilir (2-etilpentan değil 3-metilhekzan). İkinci tuzak, numarayı yanlış uçtan başlatmaktır: dallar en küçük numaraları almalıdır.

?Soru çöz

CH3–CH(CH3)–CH2–CH3 bileşiğinin IUPAC adı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. En uzun zincir 4 karbondur (bütan); dala en yakın uçtan numaralanınca metil 2. karbonda kalır. B numaralamayı yanlış uçtan başlatmaktan; C en uzun zinciri seçmeyip üç karbonluk zincir almaktan (1. karbona dal konmaz); D molekül formülü aynı olan düz zincirli izomerle karıştırmaktan çıkar.

▭Sen çöz ana zincir ve numara

CH3–CH(CH3)–CH(CH3)–CH2–CH3 bileşiğinde ana zincir karbonludur; metil dalları ve numaralı karbonlardadır; molekülde toplam karbon vardır.

52374
GÜNLÜK HAYAT · YAKITLAR

Alkanlar: yanma, halojenleme, izomerlik ve yakıtlar

MEB 12. sınıf · Organik bileşikler · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYanma, sentez ve analiz tepkimeleri nedir, örnekleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Kimyasal tepkimeler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yanma, bir maddenin oksijenle tepkimesidir; karbon ve hidrojen içeren maddeler tamamen yanınca CO₂ ve H₂O oluşur. Sentez (oluşum), iki ya da daha çok maddenin birleşip tek ürün oluşturmasıdır (2H₂ + O₂ → 2H₂O). Analiz (ayrışma), bir maddenin iki ya da daha çok maddeye ayrılmasıdır (CaCO₃ → CaO + CO₂). Bir tepkime aynı anda birden çok türe girebilir.

Yanma, sentez, analiz

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Alkanların tepkimeleri, yapı izomerliği ve kullanım alanları nelerdir, oktan sayısı ne demektir?

Kısa cevap: Alkanlar yanarak CO₂, H₂O ve ısı verir; ışık altında halojenlerle hidrojen-halojen yer değiştirmesi yapar. Aynı molekül formülüne sahip farklı yapılara yapı izomeri denir; C₄H₁₀'un iki, C₅H₁₂'nin üç izomeri vardır. LPG, benzin, motorin, fueloil, katran ve asfalt alkan karışımlarıdır; hekzan çözücüdür. Oktan sayısı benzinin vuruntuya dayanıklılığını gösterir.

Bir otomobil motorunun vuruntu yapıp yapmayacağı, depodaki benzinde dallı ve düz zincirli alkanların oranına bağlıdır.

Alkanlar tepkimeye isteksizdir; yalnız tekli bağ taşıdıkları ve C–H bağları neredeyse apolar olduğu için asit, baz ve yükseltgenlerle oda koşulunda zor tepkime verirler. İki önemli tepkimeleri vardır. Yanma: yeterli oksijenle CO₂, H₂O ve bol ısı verirler; yakıt olarak kullanılmalarının nedeni budur (yetersiz oksijende zehirli CO oluşur). Halojenlerle yer değiştirme: ışık ya da ısı varlığında bir H atomu halojenle yer değiştirir ve alkil halojenür oluşur.

C3H8(g) + 5O2(g) → 3CO2(g) + 4H2O(s) CH4(g) + Cl2(g) → CH3Cl(g) + HCl(g)Halojenleme ışıkla yürür; tepkime sürerse CH₂Cl₂, CHCl₃ ve CCl₄ de oluşabilir.

Yapı izomerliği

Molekül formülü aynı, atomlarının bağlanma sırası farklı bileşiklere yapı izomerleri denir. C₄H₁₀'un iki izomeri vardır: bütan ve 2-metilpropan. C₅H₁₂'nin üç izomeri vardır: pentan, 2-metilbütan ve 2,2-dimetilpropan; C₆H₁₄'ün beş izomeri vardır. İzomerlerin fiziksel özellikleri farklıdır: dallanma arttıkça molekül küreselleşir, temas yüzeyi ve London kuvvetleri azalır, kaynama noktası düşer. Karbon sayısı arttıkça ise kaynama noktası yükselir: küçük alkanlar oda koşulunda gaz, orta büyüklükte olanlar sıvı, büyükleri katıdır.

Petrolden yakıtlara

Ham petrol, ayrımsal damıtmayla kaynama aralıklarına göre bileşenlerine ayrılır. Hafiften ağıra doğru LPG (propan ve bütan; tüplerde basınçla sıvılaştırılmış), benzin, motorin (dizel), fueloil, en ağır kısımlar olarak da katran ve asfalt elde edilir. Saf hekzan apolar olduğu için yağların özütlenmesinde ve boya sanayisinde çözücü olarak kullanılır.

Petrol ürünleri: hafiften ağıra
ÜrünİçerikKullanım
LPGpropan ve bütantüp gaz, otogaz
Benzinyaklaşık C₅–C₁₂ alkanlarbenzinli motorlar
Motorin (dizel)daha uzun zincirli alkanlardizel motorlar
Fueloildaha ağır alkanlargemi ve sanayi kazanları
Katran, asfalten ağır, katı kısımlaryol kaplama, su yalıtımı

Benzin motorda erken ve kontrolsüz tutuşursa vuruntu yapar. Vuruntuya dayanıklılık oktan sayısıyla gösterilir: dallı yapıdaki 2,2,4-trimetilpentanın (izooktan) oktan sayısı 100, düz zincirli heptanınki 0 kabul edilir. Oktan sayısı 95 olan bir benzin, hacimce %95 izooktan ile %5 heptan karışımı kadar vuruntuya dayanıklıdır.

Çözümlü örnek

22 g propan tamamen yandığında kaç g CO₂ oluşur ve kaç mol O₂ harcanır? (H: 1, C: 12, O: 16 g/mol)

  1. C₃H₈ = 44 g/mol: 22/44 = 0,5 mol propan.
  2. Denklemde 1 mol propan 3 mol CO₂ verir: 1,5 mol CO₂ = 1,5 · 44 = 66 g.
  3. 1 mol propan 5 mol O₂ harcar: 0,5 · 5 = 2,5 mol O₂.

Cevap: 66 g CO₂; 2,5 mol O₂

Çözümlü örnek

Pentan, 2-metilbütan ve 2,2-dimetilpropan için: a) Bunlar neden izomerdir? b) Kaynama noktaları nasıl sıralanır? c) Hacimce %90 izooktan ve %10 heptan içeren bir karışımın oktan sayısı kaçtır?

  1. a) Üçünün de formülü C₅H₁₂'dir; karbonların bağlanma sırası farklıdır.
  2. b) Dallanma arttıkça kaynama noktası düşer: pentan > 2-metilbütan > 2,2-dimetilpropan.
  3. c) Oktan sayısı izooktanın hacimce yüzdesine eşittir: 90.

Cevap: a) aynı formül, farklı yapı; b) pentan en yüksek; c) 90

✔ Doğru

  • Zincir uzadıkça kaynama noktası yükselir, dal arttıkça düşer.
  • C5H12'nin 3 yapı izomeri vardır: pentan, 2-metilbütan, 2,2-dimetilpropan.
  • Alkanlar yanar ve halojenle H yer değiştirme tepkimesi verir.

✘ Sık yapılan hata

  • Aynı molekülü farklı çizip yeni izomer saymak (3-metilbütan yoktur).
  • Dallanmanın kaynama noktasını yükselttiğini sanmak.
  • Alkanların katılma tepkimesi verdiğini sanmak.
Akılda kalsın: Alkanın iki işi var: yanmak ve halojenle H değiştirmek. Dal arttıkça kaynama noktası düşer, zincir uzadıkça yükselir; dallı izooktan vuruntuya en dayanıklıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurAlkanların yanma ve halojenleme tepkimeleri, izomer sayısı, izomerlerin kaynama noktalarının karşılaştırılması ve petrol ürünlerinin kullanım alanları sorulur.

TuzakAynı molekülü farklı yönden çizip yeni bir izomer saymaktır: 3-metilbütan diye ayrı bir izomer yoktur, o 2-metilbütanın kendisidir. İkinci tuzak, dallanmanın kaynama noktasını yükselttiğini sanmaktır; dallı izomer daha düşük sıcaklıkta kaynar.

?Soru çöz

C₅H₁₂ molekül formülüne uyan kaç farklı yapı izomeri vardır?

✓ C. Pentan (düz zincir), 2-metilbütan ve 2,2-dimetilpropan. A C₄H₁₀ gibi yalnız düz ve tek dallı yapıyı saymaktan; B aynı molekülü farklı yönden çizip iki kez saymaktan (3-metilbütan, 2-metilbütanın kendisidir); D C₆H₁₄'ün izomer sayısıyla karıştırmaktan çıkar.

↕Kaynama noktası küçükten büyüğe zincir ve dal

  1. 2-metilbütan
  2. CH₄ (metan)
  3. pentan
  4. 2,2-dimetilpropan
  5. C₃H₈ (propan)
TEPKİME · ALKEN

Alkenler: ikili bağ, cis-trans izomerliği ve katılma tepkimeleri

MEB 12. sınıf · Organik bileşikler · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHidrokarbonlar nasıl sınıflandırılır, alkan, alken, alkin ve aromatik hidrokarbon arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hidrokarbonlar yalnız karbon ve hidrojenden oluşan bileşiklerdir. Karbonları arasında yalnız tekli bağ bulunan alkanlar (CₙH₂ₙ₊₂) doymuş; ikili bağ taşıyan alkenler (CₙH₂ₙ) ve üçlü bağ taşıyan alkinler (CₙH₂ₙ₋₂) doymamış hidrokarbonlardır. Benzen halkası içerenlere aromatik, içermeyenlere alifatik hidrokarbon denir. Başlıca kaynakları doğal gaz, petrol ve kömürdür.

Hidrokarbon türleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Alkenler nasıl adlandırılır, cis-trans izomerliği nedir ve alkenler hangi tepkimeleri verir?

Kısa cevap: Alkenler en az bir C=C ikili bağı içeren hidrokarbonlardır; adları -en ekiyle verilir ve ikili bağın yeri en küçük numarayla gösterilir (1-büten, 2-büten). İkili bağ dönemediği için 2-büten gibi alkenlerde cis ve trans izomerleri bulunur. Alkenler ikili bağa H₂, halojen, HX ve H₂O katarak alkan, alkil halojenür ve alkol verir; birbirine katılarak polimer oluşturur.

Muzlar olgunlaşmadan toplanır ve depolarda eten (etilen) gazıyla olgunlaştırılır; aynı gaz, market poşetlerinin de ham maddesidir.

Alkenlerin adı, aynı karbon sayılı alkanın adındaki -an yerine -en getirilerek verilir: eten (etilen), propen (propilen), büten. Dört ve daha fazla karbonlu alkenlerde ikili bağ farklı yerlerde olabilir; ana zincir ikili bağı içerecek biçimde seçilir ve ikili bağa en yakın uçtan numaralanır: CH2=CH–CH2–CH3 1-büten, CH3–CH=CH–CH3 2-bütendir. Bu iki alken birbirinin yapı izomeridir.

Cis-trans izomerliği

Tekli bağ çevresinde atomlar dönebilir, ama ikili bağdaki π bağı dönmeyi engeller. Bu yüzden ikili bağın her iki karbonunda da iki farklı grup varsa iki farklı molekül oluşur: benzer gruplar aynı taraftaysa cis, zıt taraftaysa trans izomeri. 2-bütende iki CH₃ grubu aynı yanda (cis-2-büten) ya da karşılıklı (trans-2-büten) olabilir. Eten, propen ve 1-bütende ikili bağ karbonlarından biri iki H taşıdığı için cis-trans izomerliği yoktur.

Formülleri aynı (C₄H₈) iki molekül, yalnız grupların ikili bağa göre konumuyla ayrılır.Görsel: Sınav Defteri

Katılma ve polimerleşme

Alkenlerin karakteristik tepkimesi katılmadır: π bağı kırılır ve ikili bağın iki karbonuna birer atom ya da grup bağlanır. H₂ katılınca (Ni ya da Pt katalizörüyle) alkan, Br₂ katılınca dibromoalkan oluşur; bromlu suyun kırmızı-kahve renginin kaybolması ikili bağın basit bir testidir. HCl katılınca alkil halojenür, asit katalizörlüğünde su katılınca alkol oluşur; sanayide etanolün bir kısmı etenden bu yolla üretilir. Gıda sanayisinde sıvı yağların ikili bağlarına hidrojen katılarak margarin gibi katı yağlar elde edilir. Çok sayıda alken molekülü birbirine katılarak uzun zincirler oluşturabilir: polimerleşme. Etenden polietilen (PE), propenden polipropilen elde edilir; Kimya her yerde sayfasında gördüğümüz poşet ve şişe plastiklerinin çoğu böyle üretilir.

CH2=CH2 + H2 → CH3–CH3 CH2=CH2 + Br2 → CH2Br–CH2Br CH2=CH2 + HCl → CH3–CH2Cl CH2=CH2 + H2O → CH3–CH2OH n CH2=CH2 → (–CH2–CH2–)nH₂ katılması Ni/Pt, su katılması asit (H⁺) katalizörlüğünde yürür.
Çözümlü örnek

CH3–CH2–CH=CH2 ve CH3–CH=CH–CH2–CH3 bileşiklerini adlandırınız. Hangisi cis-trans izomerliği gösterir?

  1. Birincide ikili bağa en yakın uç sağ uçtur: 1-büten (3-büten değil).
  2. İkincide 5 karbonlu zincir, ikili bağ 2. karbondan başlıyor: 2-penten.
  3. 1-bütende ikili bağın uç karbonu iki H taşır: cis-trans yok. 2-pentende iki karbonun da iki farklı grubu var (H ve CH₃; H ve C₂H₅): cis-trans var.

Cevap: 1-büten, 2-penten; cis-trans 2-pentende

Çözümlü örnek

Eten bromlu sudan geçirildiğinde renk kayboluyor. 5,6 g eten ile kaç g Br₂ tepkimeye girer ve kaç g 1,2-dibromoetan oluşur? (H: 1, C: 12, Br: 80 g/mol)

  1. 5,6/28 = 0,2 mol eten; katılmada 1 mol eten 1 mol Br₂ ile birleşir.
  2. 0,2 mol Br₂ = 0,2 · 160 = 32 g.
  3. Ürün C₂H₄Br₂ (188 g/mol): 0,2 · 188 = 37,6 g; kütlenin korunumu: 5,6 + 32 = 37,6 g.

Cevap: 32 g Br₂; 37,6 g ürün

✔ Doğru

  • Alken ikili bağı açılarak katılma tepkimesi verir.
  • Cis-trans için ikili bağın her iki karbonunda iki farklı grup gerekir: 2-büten.
  • İkili bağa en küçük numara verilir: 1-büten.

✘ Sık yapılan hata

  • Her alkende cis-trans izomerliği olduğunu sanmak (1-büten'de yok).
  • İkili bağı büyük numarayla adlandırmak: 3-büten.
  • Eten'e HCl katılınca iki ürün çıktığını sanmak.
Akılda kalsın: Alkenin imzası katılmadır: ikili bağ açılır, iki uca birer parça eklenir. Cis-trans için ikili bağın iki ucunda da iki farklı grup gerekir.
Sınavda

Nasıl sorulurAlkenlerin adlandırılması, hangi alkenin cis-trans izomerliği gösterdiği, katılma tepkimelerinin ürünleri ve polimerleşme sorulur; katılmada madde miktarı hesaplatılır.

TuzakHer alkende cis-trans izomerliği olduğunu sanmaktır; ikili bağ karbonlarından biri iki özdeş grup taşıyorsa (1-büten) cis-trans yoktur. İkinci tuzak, ikili bağı numaralarken büyük numarayı seçmektir: 3-büten değil 1-büten.

?Soru çöz

Aşağıdaki alkenlerden hangisi cis-trans izomerliği gösterir?

✓ D. 2-bütende ikili bağın iki karbonunun her birinde iki farklı grup (H ve CH₃) vardır; CH₃'ler aynı tarafta cis, zıt tarafta trans olur. A, B ve C'de ikili bağ karbonlarından en az biri iki H taşır; grupların yer değiştirmesi farklı bir molekül oluşturmaz. Her alkende cis-trans olduğu sanılmıştır.

▭Sen çöz katılma hesabı

5,6 g eten yeterli bromla tepkimeye girdiğinde g Br₂ harcanır ve g 1,2-dibromoetan oluşur. (H: 1, C: 12, Br: 80 g/mol)

3237,61618,80,2
TEPKİME · ALKİN

Asetilen: kaynak alevinden plastiğe, üçlü bağın en basit temsilcisi

MEB 12. sınıf · Organik bileşikler · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHibritleşme nedir, sigma ve pi bağları nasıl oluşur?Bağlantılı konudan (Karbon kimyasına giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hibritleşme, bir atomun değerlik katmanındaki s ve p orbitallerinin karışarak eş enerjili yeni orbitaller oluşturmasıdır: sp³ (dört orbital, 109,5°), sp² (üç orbital, 120°), sp (iki orbital, 180°). Orbitallerin uç uca örtüşmesiyle sigma (σ), hibritleşmemiş p orbitallerinin yan yana örtüşmesiyle pi (π) bağı oluşur. Tekli bağ 1σ, ikili bağ 1σ + 1π, üçlü bağ 1σ + 2π'dir.

Hibritleşme ve σ, π bağları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Asetilen nasıl üretilir, hangi tepkimeleri verir ve nerede kullanılır?

Kısa cevap: Alkinler C≡C üçlü bağı içeren hidrokarbonlardır; en basiti asetilendir (etin, C₂H₂). Asetilen kalsiyum karbürün suyla tepkimesinden elde edilir. Oksijenle yanarken çok yüksek sıcaklıkta alev verdiği için metal kesme ve kaynakta kullanılır. Üçlü bağına H₂, halojen ve HCl katılabilir; uçtaki hidrojenleri gümüş ve bakır iyonlarıyla sarsıntıya duyarlı patlayıcı tuzlar oluşturur.

Eski madencilerin baret lambalarında karbür taşı ile su damlası tepkimeye girer, çıkan gaz yakılarak ışık elde edilirdi; o gaz asetilendi.

Alkinlerin adı -in ekiyle verilir; bu sayfada alkinlerin ilk ve en önemli üyesi olan asetilen (etin, HC≡CH) incelenir. Üçlü bağın iki karbonu sp hibritleşmiştir; Karbon kimyasına giriş sayfasında gördüğümüz gibi molekül doğrusaldır.

Üretimi ve kullanımı

Sanayide asetilen kalsiyum karbürden üretilir. Kalsiyum karbür (CaC₂), sönmemiş kireç (CaO) ile kokun elektrik fırınında çok yüksek sıcaklıkta ısıtılmasıyla elde edilir; suyla tepkimeye girince asetilen açığa çıkar. Asetilen saf oksijenle yakıldığında çok yüksek sıcaklıkta alev (oksi-asetilen alevi) oluşur; bu alev metalleri kesmek ve kaynak yapmak için kullanılır. Asetilen, PVC'nin ham maddesi olan vinil klorür gibi birçok organik bileşiğin üretiminde de başlangıç maddesidir.

CaO(k) + 3C(k) → CaC2(k) + CO(g) CaC2(k) + 2H2O(s) → C2H2(g) + Ca(OH)2(suda) 2C2H2(g) + 5O2(g) → 4CO2(g) + 2H2O(g)İlk tepkime elektrik fırınında yürür; ikincisi laboratuvarda da kolayca yapılır.

Katılma tepkimeleri ve patlayıcı tuzlar

Üçlü bağ iki π bağı taşıdığı için asetilen iki basamakta, iki mol katılma yapabilir. 1 mol H₂ ile eten, 2 mol H₂ ile etan oluşur. Br₂ katılması bromlu suyun rengini giderir; yeterli bromla 1,1,2,2-tetrabromoetan oluşur. HCl katılmasıyla vinil klorür (CH₂=CHCl) oluşur; bunun polimerleşmesi PVC'yi verir. Asetilenin üçlü bağa bağlı hidrojenleri hafif asidiktir: amonyaklı gümüş ya da bakır(I) çözeltileriyle gümüş asetilenür (Ag₂C₂) ve bakır asetilenür (Cu₂C₂) gibi tuzlar oluşturur. Bu tuzlar kuruyken sarsıntı, sürtünme ya da ısıyla patlayan birincil patlayıcılardır; asetilen boru ve vanalarında bu yüzden bakır kullanılmaz.

Asetilenin tepkimeleri
Katılan maddeÜrünNot
1 mol H₂ (Ni, Pt)etenikinci mol H₂ ile etan
1 mol HClvinil klorürPVC'nin ham maddesi
2 mol Br₂1,1,2,2-tetrabromoetanbromlu su renksizleşir
O₂ (yanma)CO₂ + H₂Ooksi-asetilen alevi: kesme, kaynak
Ag⁺ (amonyaklı)gümüş asetilenürbirincil patlayıcı
Çözümlü örnek

0,3 mol asetilen tamamen etana dönüştürülmek isteniyor. Kaç mol H₂ gerekir? Yalnız 0,3 mol H₂ verilirse ana ürün ne olur?

  1. Üçlü bağın iki π bağı vardır; her biri 1 mol H₂ katar: 0,3 · 2 = 0,6 mol H₂.
  2. 0,3 mol H₂ ile her asetilen molekülü yalnız bir kez katılma yapar: ana ürün eten.

Cevap: 0,6 mol H₂; eten

Çözümlü örnek

12,8 g CaC₂ yeterli suyla tepkimeye giriyor. Normal şartlarda kaç L asetilen oluşur? Bu asetilen bromlu sudan geçirilirse en fazla kaç g Br₂ ile tepkimeye girer? (C: 12, Ca: 40, Br: 80 g/mol)

  1. CaC₂ = 64 g/mol: 12,8/64 = 0,2 mol; denkleme göre 0,2 mol C₂H₂ oluşur.
  2. NŞ'de hacim: 0,2 · 22,4 = 4,48 L.
  3. Her asetilen 2 mol Br₂ katar: 0,4 mol Br₂ = 0,4 · 160 = 64 g.

Cevap: 4,48 L; 64 g Br₂

✔ Doğru

  • CaC2 + 2H2O → C2H2 + Ca(OH)2.
  • Üçlü bağ iki kez katılma yapar: 1 mol C2H2 2 mol H2 alır.
  • Asetilenin uçtaki H'leri Ag ve Cu ile patlayıcı tuz oluşturur.

✘ Sık yapılan hata

  • Üçlü bağa yalnız bir mol katılma olacağını sanmak.
  • Karbürün suyla tepkimesinde H2 çıktığını sanmak.
  • Asetilen hattında bakır boru kullanmayı zararsız saymak.
Akılda kalsın: Asetilen = “karbür + su”. Üçlü bağ iki kez katılma yapar: 2 mol H₂, 2 mol Br₂. Uçtaki H'ler gümüş ve bakırla patlayıcı tuz yapar; asetilen hattında bakır olmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurAsetilenin elde edilişi, oksi-asetilen kaynağı, katılma ürünleri, vinil klorür ile PVC ilişkisi ve birincil patlayıcı tuzları sorulur; karbürden çıkan gaz hacmi ve katılma için gereken madde miktarı hesaplatılır.

TuzakÜçlü bağa yalnız bir mol katılma olabileceğini sanmaktır; iki π bağı iki mol katılma demektir. İkinci tuzak, CaC₂'nin suyla tepkimesinde H₂ çıktığını sanmaktır; çıkan gaz asetilendir. Alkin soruları asetilen üzerinden gelir.

?Soru çöz

32 g CaC₂ yeterli suyla tamamen tepkimeye girdiğinde normal şartlarda kaç litre asetilen oluşur? (C: 12, Ca: 40 g/mol)

✓ B. 32/64 = 0,5 mol CaC₂; 1 mol CaC₂'den 1 mol C₂H₂ çıkar: 0,5 · 22,4 = 11,2 L. A CaC₂'yi 1 mol sanmaktan (mol kütlesini 32 almaktan); C mol sayısını bir kez daha ikiye bölmekten; D sudaki katsayı 2'yi asetilene uygulamaktan çıkar.

⇄Bilgi eşleştirme asetilen neyle, ne verir?

YAPI · AROMATİK

Aromatik bileşikler: benzen halkası ve ailesi

MEB 12. sınıf · Organik bileşikler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVSEPR kuramına göre molekül geometrisi nasıl belirlenir, CH₄, NH₃ ve H₂O'nun şekli nedir?Bağlantılı konudan (Karbon kimyasına giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.

VSEPR kuramına göre merkez atomdaki bağ yapan ve ortaklanmamış elektron çiftleri birbirini iterek en uzak konumlara yerleşir. BeH₂ doğrusal (180°), BH₃ düzlem üçgen (120°), CH₄ düzgün dörtyüzlü (109,5°), NH₃ üçgen piramit (yaklaşık 107°), H₂O kırık doğrudur (yaklaşık 104,5°). Ortaklanmamış çiftler bağ çiftlerinden daha çok yer kaplar ve bağ açısını küçültür.

VSEPR ve molekül geometrisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Benzen, toluen, naftalin, fenol ve anilin nedir, nerelerde kullanılır?

Kısa cevap: Aromatik bileşikler benzen halkası içerir. Benzende (C₆H₆) altı karbon düzlemsel bir halka oluşturur ve π elektronları halkanın tamamına yayılmıştır; bu yüzden benzen kararlıdır ve alkenler gibi kolay katılma vermez. Halkaya CH₃ bağlıysa toluen, OH bağlıysa fenol, NH₂ bağlıysa anilin oluşur; iki halkanın kaynaşmasıyla naftalin oluşur. Bunlar çözücü, ilaç, boya ve plastik sanayisinin ham maddeleridir.

Naftalin kokusu, aspirinin ham maddesi ve eski ameliyathanelerin dezenfektanı aynı yapı taşını paylaşır: altı karbonluk benzen halkası.

Benzen (C₆H₆) molekülünde altı karbon atomu düzgün altıgen bir halka oluşturur; her karbon sp² hibritleşmiştir ve bir hidrojene bağlıdır. Kekulé benzeni tekli ve ikili bağların ardışık sıralandığı bir halka olarak çizdi; ama ölçümler halkadaki bütün C–C bağlarının eş uzunlukta olduğunu gösterir. Açıklama, altı p orbitalindeki π elektronlarının halkanın tamamına yayılmasıdır; bu yüzden benzen çoğunlukla içinde daire olan bir altıgenle gösterilir. Bu yayılma benzeni kararlı kılar: benzen bromlu suyun rengini kolayca gidermez, katılma yerine çoğunlukla yer değiştirme tepkimeleri verir. Benzen halkası içeren bileşiklere ilk örneklerinin hoş kokularından dolayı aromatik denmiştir; bugün bu ad koku değil yapı anlatır.

Halkaya bağlanan grup bileşiğin adını ve kullanımını değiştirir; naftalinde iki halka bir kenarı paylaşır.Görsel: Sınav Defteri
Başlıca aromatik bileşikler
BileşikFormülHalkaya bağlıKullanım
BenzenC₆H₆—çözücü; plastik, boya ve ilaç ham maddesi; kanserojen olduğu için dikkatle kullanılır
Toluen (metilbenzen)C₆H₅CH₃–CH₃tiner ve boya çözücüsü, TNT ham maddesi
Fenol (hidroksibenzen)C₆H₅OH–OHilk antiseptiklerden; bakalit ve ilaç ham maddesi
Anilin (aminobenzen)C₆H₅NH₂–NH₂boyar madde ve ilaç sanayisi
NaftalinC₁₀H₈iki kaynaşmış halkagüve kovucu, boya ham maddesi
C6H6 → C6H5–XX = CH₃ toluen, OH fenol, NH₂ anilin. Fenol ve anilin aromatiktir ama O ve N içerdikleri için hidrokarbon değildir.
Çözümlü örnek

C₆H₆, C₆H₁₂ (siklohekzan), C₆H₅OH, C₁₀H₈ ve C₂H₄ bileşiklerinden hangileri aromatiktir?

  1. Aromatiklik benzen halkasına bağlıdır, karbon sayısına değil.
  2. C₆H₆ (benzen), C₆H₅OH (fenol) ve C₁₀H₈ (naftalin) benzen halkası içerir.
  3. Siklohekzan halkalıdır ama yalnız tekli bağ taşır, benzen halkası değildir; eten alkendir.

Cevap: C₆H₆, C₆H₅OH, C₁₀H₈

Çözümlü örnek

Toluen, fenol ve anilinin mol kütlelerini hesaplayınız. Bunlardan hangisi hidrokarbondur? (H: 1, C: 12, N: 14, O: 16 g/mol)

  1. Toluen C₇H₈: 84 + 8 = 92 g/mol.
  2. Fenol C₆H₆O: 72 + 6 + 16 = 94 g/mol. Anilin C₆H₇N: 72 + 7 + 14 = 93 g/mol.
  3. Yalnız toluen C ve H'den oluşur; fenol O, anilin N içerir.

Cevap: 92, 94, 93 g/mol; hidrokarbon olan toluen

✔ Doğru

  • Benzene CH3 bağlıysa toluen, OH bağlıysa fenol, NH2 bağlıysa anilin.
  • İki halka yan yana: naftalin.
  • Benzen kolay katılma vermez; bromlu suyu hemen renksizleştirmez.

✘ Sık yapılan hata

  • Fenol ve anilini O ve N içerdikleri hâlde hidrokarbon saymak.
  • Benzenin alken gibi bromlu suyu kolayca renksizleştirdiğini sanmak.
  • Toluen ile fenolün bağlı gruplarını karıştırmak.
Akılda kalsın: Halkaya ne takılırsa adı o: CH₃ toluen, OH fenol, NH₂ anilin; iki halka yan yana naftalin. Altıgenin içindeki daire, π elektronlarının halkaya yayıldığını hatırlatır.
Sınavda

Nasıl sorulurFormülü ya da yapısı verilen aromatik bileşiğin adı ve kullanım alanı, benzenin kararlılığı ya da benzen ile alkenlerin tepkime farkı sorulur.

TuzakFenol ile anilini hidrokarbon saymaktır; aromatiktirler ama O ve N içerdikleri için hidrokarbon değildirler. İkinci tuzak, benzeni üç ikili bağlı bir alken gibi düşünüp bromlu suyu kolayca renksizleştirdiğini sanmaktır.

?Soru çöz

Benzen halkasına –OH grubu bağlı olan, ilk antiseptiklerden biri olarak kullanılmış ve bakalit gibi plastiklerin ham maddesi olan aromatik bileşik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Benzen halkasına –OH bağlı bileşik fenoldür; antiseptik ve bakalit ham maddesidir. A toluen –CH₃ taşır ve çözücüdür; B anilin –NH₂ taşır ve boyar madde ham maddesidir; D naftalin iki halkalıdır ve güve kovucudur. Halkaya bağlı grup karıştırılmıştır.

▭Sen çöz halkayı say

Naftalin molekülünde karbon ve hidrojen atomu vardır; toluenin mol kütlesi g/mol'dür. (H: 1, C: 12 g/mol)

108927812

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Güçlü bir yükseltgen olan K₂Cr₂O₇ bileşiğinde krom atomunun yükseltgenme basamağı kaçtır?

✓ C. 2(+1) + 2x + 7(−2) = 0 → 2x = 12, x = +6. A KMnO₄'teki Mn'nin basamağını ezberden aktarmaktan; B iki krom atomunun toplamını tek atoma yazmaktan; D kromun indirgenmiş hâli olan Cr³⁺'yı düşünmekten çıkar.Kaynak: Kimya ve elektrik · Yükseltgenme ve indirgenme

?Soru 2

Aşağıdaki karışımlardan hangisi tampon çözelti oluşturur?

✓ B. Zayıf asit CH₃COOH eklenen bazı, konjuge bazı CH₃COO⁻ eklenen asidi karşılar; pH pek değişmez. A ve D kuvvetli asit ile kendi tuzudur; Cl⁻ ve NO₃⁻ eklenen asidi tutamaz. C kuvvetli baz ile tuzudur; Na⁺ eklenen bazı karşılayamaz.Kaynak: Sulu çözelti dengeleri · Tuz çözeltileri ve tamponlar

?Soru 3

25 °C'de 50 mL 0,1 M HCl çözeltisine 50 mL 0,12 M NaOH çözeltisi ekleniyor. Oluşan karışımın pH'ı kaçtır? (Hacimler toplanabilir; log 2 = 0,3)

✓ C. H⁺ 0,005 mol, OH⁻ 0,006 mol; 0,001 mol OH⁻ artar, toplam hacim 0,1 L: [OH⁻] = 0,01 M, pOH 2, pH 12. A mol sayılarını karşılaştırmadan eşdeğerlik sanmaktan; B artan iyonu H⁺ sanmaktan; D hacimleri toplamayıp 0,05 L'ye bölmekten ([OH⁻] = 0,02 M) çıkar.Kaynak: Sulu çözelti dengeleri · Titrasyon

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi organik bir bileşiktir?

✓ D. Metanol, karbonun hidrojen ve oksijenle kovalent bağlarla oluşturduğu yanıcı bir bileşiktir. A, B ve C karbon içerse de anorganik sayılır: CO₂ bir oksit, Na₂CO₃ bir karbonat, KCN bir siyanür tuzudur. Bu şıkları seçtiren, karbon içeren her bileşiğin organik olduğu yanılgısıdır.Kaynak: Karbon kimyasına giriş · Organik ve anorganik bileşikler

?Soru 5

Anodu nikel, katodu gümüş olan bir galvanik pilde (Ni → Ni²⁺, Ag⁺ → Ag) katotta 2,16 g Ag biriktiğinde anotta kaç gram Ni harcanır? (Ag: 108, Ni: 59 g/mol)

✓ A. 2,16/108 = 0,02 mol Ag için 0,02 mol e⁻ geçer; her Ni 2e⁻ verdiği için 0,01 mol Ni = 0,59 g harcanır. B elektron sayılarını eşitlemeyip Ni'yi de 0,02 mol almaktan; C kütlelerin eşit olduğunu sanmaktan; D ikiye bölmeyi iki kez yapmaktan çıkar.Kaynak: Kimya ve elektrik · Galvanik pil: Zn/Cu

?Soru 6

Etin (C₂H₂) molekülünün Lewis yapısında kaç tane bağ yapan elektron çifti vardır?

✓ B. H–C≡C–H: iki C–H tekli bağı 2 çift, C≡C üçlü bağı 3 çift; toplam 5 bağ yapan çift, ortaklanmamış çift yok. A üçlü bağı tek bir çift gibi sayıp yalnız bağ çizgilerinin sayısına bakmaktan; C bağ yapan elektron sayısını (10) çift sayısı sanmaktan; D üçlü bağı ikili bağ sanmaktan çıkar.Kaynak: Karbon kimyasına giriş · Lewis formülleri

?Soru 7

25 °C'de [OH⁻] = 1·10⁻⁵ M olan bir çözeltinin pH değeri kaçtır?

✓ B. pOH = 5, pH = 14 − 5 = 9; çözelti baziktir. A pOH'u pH sanmaktan; C pH yerine [H₃O⁺] derişimini (10⁻⁹ M) yazmaktan; D 14'ten çıkarmak yerine toplamaktan çıkar.Kaynak: Sulu çözelti dengeleri · Suyun iyonlaşması ve pH

?Soru 8

Eten (C₂H₄) molekülündeki sigma (σ) ve pi (π) bağı sayıları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

✓ A. Dört C–H tekli bağı 4σ, C=C ikili bağı 1σ + 1π verir: 5σ ve 1π. B C–C arasındaki iki bağı da π sanmaktan; C ikili bağın iki bağını da σ saymaktan; D ikili bağı üçlü bağ gibi saymaktan çıkar.Kaynak: Karbon kimyasına giriş · Hibritleşme ve σ, π bağları

?Soru 9

Aşağıdaki moleküllerden hangisinde merkez atomdaki bağ açısı en küçüktür?

✓ D. H₂O'da merkez oksijenin iki ortaklanmamış çifti bağ çiftlerini en çok sıkıştırır: yaklaşık 104,5°. A CH₄'te çift yoktur, 109,5°; B NH₃'te bir çift vardır, yaklaşık 107°; C BH₃ düzlem üçgendir, 120°. Ortaklanmamış çift sayısı arttıkça açının küçüldüğü gözden kaçırılmıştır.Kaynak: Karbon kimyasına giriş · VSEPR ve molekül geometrisi

?Soru 10

MnO2(k) + HCl(suda) → MnCl2(suda) + Cl2(g) + H2O(s) tepkimesi en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde HCl'nin katsayısı kaç olur?

✓ B. Mn +4'ten +2'ye 2e⁻ alır; iki Cl⁻, Cl₂'ye yükseltgenirken 2e⁻ verir. MnCl₂'deki 2 Cl ile birlikte 4 Cl gerekir: MnO₂ + 4HCl → MnCl₂ + Cl₂ + 2H₂O. A yalnız yükseltgenen Cl'leri sayıp MnCl₂'dekileri unutmaktan; C Cl₂'deki iki atomdan birini saymaktan; D H₂O'nun katsayısını 3 alıp O kontrolünü yapmamaktan çıkar.Kaynak: Kimya ve elektrik · Redoks denkleştirme
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kimya soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →